Εικόνες μιας έκθεσης

• Tου Κωστα Θ. Καλφοπουλου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Tρίτη, 12 Oκτωβρίου 2010

Στο κεντρικό περίπτερο (Forum) που στεγάζει την «τιμώμενη χώρα», οι Αργεντίνοι, όταν δεν μιλούν για λογοτεχνία, απολαμβάνουν τανγκό, «αυτή τη θλιμμένη σκέψη που χορεύει», όπως πέρασε στην αθανασία από τη φωνή του Κάρλος Γκαρντέλ και σε πολλά τραγούδια του Ομέρο Μάντσι. Στον «μπλε καναπέ» του δεύτερου προγράμματος της γερμανικής τηλεόρασης (ZDF) ο κόσμος θαυμάζει από κοντά τα «συγγραφικά είδωλα», αλλά έχει κανείς την εντύπωση ότι όλα συμβαίνουν σε τηλεοπτικό χωροχρόνο. Ο Τζόναθαν Φράνζεν μιλάει εξαιρετικά γερμανικά, με λίγο αμερικανικό αξάν, όμως ο γερμανικός εκδοτικός οίκος υπέπεσε σε τόσα μεταφραστικά λάθη που αναγκάστηκε να ξανατυπώσει το βιβλίο, τα κακέκτυπα πάντως έχουν γίνει κιόλας ανάρπαστα. 

Οι εκδόσεις Suhrkamp, που έχουν μεταφράσει περισσότερους τίτλους του Μάριο Βάργκας Λιόσα από τον Gallimard, την επόμενη μέρα της ανακοίνωσης του Νομπέλ είχαν κιόλας παραγγελίες για 50.000 αντίτυπα. Για τα εκδοτικά δικαιώματα της Ινδής Κιράν Ντεσάι (συντρόφου του Ορχάν Παμούκ) προτάθηκε το ποσό των 2,5 εκατομμυρίων δολαρίων. Στο καθημερινό free press της Frankfurter Allgemeine το θέμα «Στο κρεβάτι με τις Γερμανίδες» δεν παραπέμπει σε εικόνες παπαράτσι, αλλά σε μια ευρηματική παρουσίαση γυναικών που εμπλέκονται στο εκδοτικό «παρασκήνιο», καθώς φωτογραφίζονται «πριβέ» σε δωμάτια ξενοδοχείων. Τέλος, οι δεξιώσεις των εκδοτικών οίκων, χρόνια τώρα, ελάχιστα διαφέρουν από τα λάιφσταϊλ πάρτι.

Ολο και πιο πολύ η Εκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης, ένα μεγάλο εργοτάξιο στην πολιτιστική βιομηχανία, μπαίνει στα βαθιά νερά του θεάματος και της διαφήμισης, όπως συμβαίνει πλέον με τα μεγάλα κινηματογραφικά φεστιβάλ και τα σαλόνια αυτοκινήτων, και οι συγγραφείς αποξενώνονται από το προϊόν τους για χάρη των πωλήσεων και των μπεστσέλερ. Στη χώρα των λιλιπούτειων αναγνωστών, ο «Γκιούλιβερ» είναι το βιβλίο.

Είναι φορές, που ο επισκέπτης έχει την αίσθηση ότι η «πραγματική έκθεση» βρίσκεται έξω από την κεντρική είσοδο της Buchmesse: στους πάγκους και τις κούτες με παλιούς τίτλους και μεταχειρισμένα, έως και βιβλιοφιλικά, αντίτυπα σε προσιτές τιμές, και στους σιωπηλούς υπαίθριους βιβλιοπώλες. Οπως περίπου ξεκίνησε πριν από τέσσερις αιώνες στη Φρανκφούρτη και τη Λειψία.

Μυθιστόρημα και εικόνα

• Tου Σπυρου Γιανναρα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Tετάρτη, 6 Oκτωβρίου 2010

Εδώ και δώδεκα χρόνια –τα τελευταία έξι στο Ναύπλιο– συγγραφείς και εραστές της λογοτεχνίας από κάθε σχεδόν γωνιά του πλανήτη συναντιούνται μία φορά τον χρόνο προσπαθώντας να φωτίσουν με τον απαράμιλλο, μεταφορικό, υπαινικτικό τρόπο του μυθιστορήματος τις γκρίζες περιοχές του σύγχρονου δυτικού τρόπου ζωής. Να αποκρυπτογραφήσουν τα σημερινά ίχνη ενδεχόμενων αυριανών κοινωνικών και ανθρωπολογικών μεταλλάξεων.

Πρόκειται για τα περίπου 400 πλέον μέλη του γαλλόφωνου περιοδικού για το μυθιστόρημα «L’ Atelier du roman», που εξέδωσε το 1993 ο Λάκης Προγκίδης. Το θέμα της φετινής συνάντησης, που έλαβε χώρα το περασμένο Σαββατοκύριακο στην αίθουσα Τριανόν στο Ναύπλιο, ήταν «Το μυθιστόρημα ενώπιον της πανταχού παρούσας εικόνας».

Οπως και με κάθε ένα από τα προηγούμενα θέματα, π.χ. για τη σχέση του μυθιστορήματος με την πολιτιστική βιομηχανία, το δοκίμιο ή τη φιλοσοφία, η συζήτηση οδηγήθηκε αναπόφευκτα στον επαναπροσδιορισμό (κατ’ αντιπαράθεση) των βασικών συστατικών του μυθιστορήματος, εν προκειμένω της μυθιστορηματικής εικόνας.

Η παγκόσμια επικράτηση της κυρίαρχης εικόνας (κατά κύριο λόγο της διαφήμισης), ενός εξουσιαστικού, συχνά άλογου ή παράλογου λόγου που διαφεντεύει όλες τις πτυχές του βίου μας, ανάγοντας σε αρχή και τέλος της ύπαρξης την κατανάλωση, μοιάζει να έχει εξοστρακίσει το μυθιστόρημα στο περιθώριο της πολυτέλειας ή του διανοουμενισμού. Φαίνεται πως εγκαθιδρύει ένα νέο είδος αναλφαβητισμού, εξαγγέλλοντας μια νέα περίοδο στην ιστορία της ανθρωπότητας, όπου η εικόνα θα εξαφανίσει τον λόγο.

Η διάκριση μεταξύ του κενού αυτοαναφορικού λόγου της διαφημιστικής εικόνας και του αναφορικού υπαινικτικού λόγου της μυθιστορηματικής, η διάκριση ανάμεσα στην εικόνα που μας ψάχνει για να μας επιβληθεί και της εικόνας που ψάχνουμε για να περιγράψουμε ή να νοηματοδοτήσουμε τον κόσμο, οδήγησε στην ψηλάφηση ενός νέου αναδυόμενου ανθρωπολογικού τύπου: του εραστή της εικόνας. Ενός ανθρωπολογικού τύπου τα χαρακτηριστικά του οποίου το μυθιστόρημα ίσως κατορθώσει να περιγράψει όπως έκανε με τον Φάουστ, τον Δον Κιχώτη ή τον Δον Ζουάν, νοηματοδοτώντας περασμένες εποχές.

Η αγορά βιβλίου

• Tου Κωστα Θ. Καλφοπουλου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Tετάρτη, 29 Σεπτεμβρίου 2010

Στην ιστοσελίδα των εκδόσεων (ellinikagrammata.gr) όλα βαίνουν καλώς, ακόμα. Στην εικονική πραγματικότητα, η εικόνα των πραγμάτων διαφέρει, συνήθως ριζικά: νέοι τίτλοι, εκδηλώσεις και παρουσιάσεις, ευπώλητα, εταιρικό προφίλ. Ομως η πραγματικότητα προβάλλει μιαν άλλη εικόνα, καθώς τα «Ελληνικά Γράμματα» ανέστειλαν τη λειτουργία τους και 94 εργαζόμενοι βρέθηκαν στον δρόμο και στους δρόμους. Τον τελευταίο καιρό πληθαίνουν τα «άσχημα μαντάτα»: αποχώρηση του Fnac από την Ελλάδα, κλείσιμο βιβλιοπωλείων (Ποταμός, Κατάρτι), ενώ αρκετοί εκδοτικοί, που ξεκίνησαν με φιλοδοξίες, αντιμετωπίζουν το φάσμα του «λουκέτου» κι άλλοι το μέλλον με απαισιοδοξία, με δεδομένη την προϊούσα κρίση και τα κέρδη μειούμενα.

Ενα κλειστό βιβλιοπωλείο (για οικονομικούς ή συνδικαλιστικούς λόγους) ή ένας χρεοκοπημένος εκδοτικός δεν αφορά μόνο τη βιβλιαγορά και το αναγνωστικό κοινό αποκλειστικά.

Τα συνθήματα μπορεί να εκφράζουν δικαιολογημένη οργή, όμως κάποια ηχούν παράλογα: καμία (υπερ)χρεωμένη επιχείρηση δεν μπορεί να ξανανοίξει, κανένας εργαζόμενος στον ιδιωτικό τομέα δεν εξασφαλίζει με τη θέση εργασίας αυτομάτως τη συνταξιοδότησή του, κι ο συνδικαλισμός υπερασπίζεται δικαιώματα, αλλά δεν θεμελιώνει μονιμότητες. Πολλοί, ίσως, θέλουν να ξεχνούν ότι τη δεκαετία του ’90, το εκδοτικό τοπίο και η βιβλιαγορά στην Ελλάδα «στήθηκε» σε πήλινα πόδια: ευνοήθηκε από μια οικονομική συγκυρία (που συχνά απέβλεπε στο Χρηματιστήριο), δημιούργησε ολιγοπωλιακές συνθήκες, προώθησε εξαγορές και βιβλιοπωλεία-αλυσίδες, απώθησε τους μικρούς εκδοτικούς, υπερτίμησε «ευπώλητα», συγγραφείς και δικαιώματα, ενώ οι συντεχνίες διαγκωνίζονταν για εκδόσεις, χρηματοδοτήσεις και προσβάσεις: η ελληνική πολιτιστική βιομηχανία μεταξύ κρατισμού, ευρωπαϊκών κονδυλίων, φεστιβάλ και συνδικαλισμού.

Ενας μαξιμαλισμός από τη μια, που γνωρίζει μόνο ακτιβισμό και κλαδικές απεργίες, αλλά κι ένας αμοραλισμός που βλέπει μόνο κύκλο εργασιών, όχι όμως ανέργους, δεν προοιωνίζονται θετικές εξελίξεις σ’ έναν κλάδο, ο οποίος (επαγγέλλεται ότι) καλλιεργεί το πνεύμα και την παιδεία. Συνδικαλιστές και φορείς, εργαζόμενοι και εργοδότες ας «ξανακαθίσουν στα θρανία» - του διαλόγου, των επιχειρημάτων και της λογικής. Ειδικά στον χώρο των εκδόσεων και του βιβλίου, ο τόπος δεν αντέχει ακόμα έναν πόλεμο «τάξης εναντίον τάξης».

Δαίμονας ...ρατσιστής

• Tης Σαντυς Τσαντακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 21/04/2010
• Προ-βολες

Ο εκδοτικός οίκος Penguin αναγκάστηκε να καταστρέψει 7.000 αντίτυπα μέσα σε μια μέρα... Θα πρέπει να είναι μάλλον τρομακτικό να έχεις εκδώσει ένα βιβλίο μαγειρικής, προορίζοντάς το για μπεστ σέλερ στην κατηγορία του, με τον βαρύγδουπο τίτλο «The Pasta Bible» ή «Η βίβλος των μακαρονιών», και για ένα λάθος της διόρθωσης, τον... δαίμονα του τυπογραφείου που λέγαμε παλιότερα, να κινδυνεύεις να χαρακτηριστείς ρατσιστής και μισάνθρωπος μαζί.

Μα είναι ποτέ δυνατό για να φτιάξεις ένα πιάτο με ταλιατέλες, η συνταγή με σαρδέλες και προσούτο να απαιτεί «φρεσκοτριμμένους μαύρους ανθρώπους», αντί για «φρεσκοτριμμένο μαύρο πιπέρι»; Φανταστείτε τι έγινε όταν η συγκεκριμένη φράση άρχισε να κυκλοφορεί από τους πρώτους αναγνώστες - μαθητευόμενους σεφ, για τη συνταγή που μάλλον αποδείχτηκε πολύ πικάντικη για τον εκδοτικό οίκο Penguin της Αυστραλίας. Και τον εκδότη.

Είναι από τα λάθη εκείνα που δεν θες να σου συμβούν. Γελάς στην αρχή και μετά τρομάζεις. ΄Η το αντίστροφο. Πόσο θα κοστίσει αυτό το μικρό... λαθάκι στον εκδοτικό οίκο; Τουλάχιστον 20.000 δολάρια. Μάλλον τίποτα όμως μπροστά στις μηνύσεις που θα μπορούσαν να υποβάλουν μέλη διαφόρων οργανώσεων.

Παρόλο που καταστράφηκαν 7.000 «βίβλοι», θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να εντοπιστούν και να αποσυρθούν τα αντίτυπα που βρίσκονται ήδη στα βιβλιοπωλεία, οπότε παρέμειναν εκεί. Μάλιστα οι υπεύθυνοι της Penguin υπερασπίστηκαν τους διορθωτές και επιμελητές της έκδοσης, καθώς όπως είπαν η λέξη «πιπέρι» αντικαταστάθηκε από τη λέξη «άνθρωποι» από κάποιο πρόγραμμα του κομπιούτερ ορθογραφίας. Αλλωστε, οι διορθωτές των βιβλίων μαγειρικής αναζητούν περισσότερο λάθη στις δοσολογίες και όχι στα ίδια τα υλικά...

Οπότε, τώρα με την αυτοματοποίηση, δεν θα υπάρχουν ένοχοι. Ο επικεφαλής του οίκου, Ρόμπερτ Σέσιονς, μίλησε για «ηλίθιο λάθος» και χαρακτήρισε όσους μπορεί να το πάρουν προσωπικά «στενοκέφαλους». Το μήνυμα στην επίσημη ιστοσελίδα της Penguin είναι μάλλον πιο ευγενικό και πολιτικά ορθό. Γιατί πώς θα τους φαινόταν αλήθεια, αν στη συνταγή με τις ταλιατέλες, τους ζητούσαν να μαγειρέψουν πιγκουίνους με φρεσκοτριμμένο μαύρο πιπέρι;

Προ-βολες

Η στάση του Κανταρέ

Tου Σπυρου Γιανναρα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 20/04/2010

Ο ρατσισμός έχει πολλά πρόσωπα. Πρόσωπα φανερά, αλλά και προσωπεία που επιτρέπουν την αδικοπραγία εκ του ασφαλούς. Καλλιτέχνες και συγγραφείς, που είθισται να επιτελούν έργο γεφυροποιού, καλούνται αφενός να αναδεικνύουν και να στηλιτεύουν τα ρατσιστικά φαινόμενα, αφετέρου να τα υπερβαίνουν, διακονώντας την αλληλοπεριχώρηση και την αρμονική συμβίωση των ανθρώπων. Μετά, δε, τα φρικαλέα γεγονότα που σφράγισαν τον περασμένο αιώνα και τα σποραδικά κρούσματα που συνεχίζουν να αμαυρώνουν την εποχή μας, η λογοτεχνία έχει ιερή υποχρέωση να προάγει την ανθρωπιά. Η πρόσφατη αντίδραση του διάσημου Αλβανού πεζογράφου Ισμαήλ Κανταρέ, ο οποίος ακύρωσε την προγραμματισμένη για τις 19 του μηνός ομιλία του στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, δεν θυμίζει στάση πνευματικού, αλλά μάλλον εμπαθούς ανθρώπου. Αιτία της ματαίωσης υπήρξαν τα ανατριχιαστικά ρατσιστικά συνθήματα των βατραχανθρώπων των ειδικών δυνάμεων, που αμαύρωσαν την παρέλαση της 25ης Μαρτίου. Ο Κανταρέ εν ολίγοις υποστήριξε πως το κλίμα που επικρατεί στην Ελλάδα, το οποίο «στερείται κάθε ίχνος πολιτισμού», δεν τον σηκώνει.

Αδιαφορώντας για την ομόθυμη αντίδραση αποτροπιασμού των ελληνικών ΜΜΕ και τη συνακόλουθη αποπομπή του επικεφαλής του ουλαμού, ο επίδοξος νομπελίστας ταύτισε ολόκληρη τη χώρα με το περιθωριακό άγημα ανεγκέφαλων βατραχανθρώπων. Κατηγορώντας συλλήβδην έναν λαό για ρατσισμό, υπέπεσε στο ίδιο ολέθριο ατόπημα για το οποίο εξανέστη. Αυτό ουδόλως σημαίνει πως δεν υπάρχει (και πολύς) ρατσισμός στην Ελλάδα. Υπάρχουν όμως και πάμπολλοι άνθρωποι που υποδέχθηκαν και βοήθησαν τους συμπατριώτες του να ξεκινήσουν από την αρχή τη ζωή τους σε αυτόν τον τόπο. Αφανείς Ελληνες που άνοιξαν την αγκαλιά τους στον ξένο.

Αν συνυπολογίσει κανείς και την υπεροψία που επέδειξε στους Ελληνες δημοσιογράφους, στους οποίους αφού αρχικά υποσχέθηκε γραπτή συνέντευξη, στη συνέχεια ανακοίνωσε ότι θα δεχθεί να μιλήσει μόνο διά ζώσης και αφού λάβει λεπτομερή στοιχεία για τους ίδίους και τις εφημερίδες τους, επικαλούμενος «κακές προηγούμενες εμπειρίες (;) με τα ελληνικά ΜΜΕ», τότε αντιλαμβάνεται ότι έψαχνε απλώς την αφορμή...

Με σύμμαχο την ανία

• Προ-βολές
  

Αν βρεθείς έστω και μία φορά σε παρουσίαση βιβλίου, λογοτεχνική βραδιά, εκδήλωση με ελεύθερη είσοδο, δεν χρειάζεται να πας σε άλλη. Είναι μία από τα ίδια. Και μπορεί να μην είμαι τυπικό δείγμα του κοινού των βιβλιοπαρουσιάσεων, αλλά μπορώ να σκεφτώ εκατοντάδες πράγματα που θα προτιμούσα να κάνω από το να θυσιάσω το απόγευμά μου για να γίνω θεατής-ακροατής-groupie ενός συγγραφέα ή τριών ανθρώπων που έχουν προσκληθεί να μιλήσουν για ένα θέμα και είναι διαρκώς εκτός θέματος, γιατί μιλούν μόνο για τον εαυτό τους.

Αλλά αυτό είναι το θέμα. Ο εγωκεντρισμός. Ο ναρκισσισμός. Η περιαυτολογία. Η φλυαρία. Η ανία. Θα μιλήσω από προσωπική εμπειρία. Η πρόσκληση για την εκδήλωση είναι προκαθορισμένη. Ξεκινάει πάντα με 20λεπτη (τουλάχιστον) καθυστέρηση. Στο κοινό, διακρίνεις τους «θαμώνες», όσους δεν χάνουν παρουσίαση για παρουσίαση, κυρίως για τα δωρεάν καναπεδάκια και τα αναψυκτικά (αν και αυτά ακόμη έχουν κοπεί), τους φίλους και συγγενείς (ας υπάρχουν για ασφάλεια), τους «συναδέλφους» (ποιητές, συγγραφείς, διανοούμενους που αργά ή γρήγορα θα πάρουν το μικρόφωνο στα χέρια τους).

Κι εμείς τι φταίμε; Για παραπάνω από μία ώρα, ακούμε υπερβολές για ένα βιβλίο που αν επιθυμούσαμε θα είχαμε ήδη αγοράσει. Υπάρχουν περιπτώσεις –σε βραδιές - μαραθώνιες υπερπαραγωγές– που καλούνται ακόμη και πέντε πρόσωπα, από διαφορετικούς χώρους, να «πουλήσουν» το πόνημα, το αριστούργημα, το βιβλίο που θα αλλάξει τη ζωή μας.

Τι κρίμα που δεν είναι έτσι. Και αντ’ αυτού, η ώρα δεν λέει να περάσει με τίποτα, εκεί που νομίζεις ότι θα έρθει η λύτρωση, εμφανίζεται ο ηθοποιός-κράχτης να διαβάσει αποσπάσματα για να υπάρχει και μια θεατρική νότα. Αν είναι και αναγνωρίσιμο τηλεοπτικό πρόσωπο, ακόμη καλύτερα. Πάμε για μπεστ σέλερ.

Σκηνοθέτες, πολιτικοί, κριτικοί λογοτεχνίας, δημοσιογράφοι, συντονίζουν, διαφημίζουν, εκθειάζουν, διαβάζουν, τραγουδούν, τα κάνουν όλα και συμφέρουν. Δεν αμείβονται. Ή τουλάχιστον έτσι νομίζουμε. Αλλά κι εμείς. Οι υποψήφιοι αναγνώστες. Δεν πληρωνόμαστε ούτε για τον κόπο μας ούτε για τον χαμένο χρόνο, που δεν αναπληρώνεται με τίποτα. Ούτε με όλα τα καναπεδάκια του κόσμου...

• Tης Σαντυς Τσαντακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 03/03/2010

Οι «Κεραίες» της TV

Προ-βολες

Tης Ολγας Σελλα

Τυχαία έπεσα πάνω στην εκπομπή «Οι κεραίες της εποχής μας» προχθές το βράδυ. Κι όχι γιατί αποφεύγω να τη δω, αλλά γιατί προβάλλεται σε μια ώρα που εύκολα μπορείς να ξεχαστείς. Είναι η μόνη, αυτή τη στιγμή, εκπομπή για βιβλίο στην τηλεόραση, και έχει φιλοξενήσει μέχρι σήμερα τα μεγαλύτερα ονόματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Προχθές φιλοξενούμενος ήταν ο Ουρουγουανός συγγραφέας Ντανιέλ Τσαβαρία, που επέλεξε να ζει τα τελευταία 40 χρόνια στην Κούβα.

Η συνομιλία του συγγραφέα με τους δύο δημοσιογράφους-παρουσιαστές (Μικέλα Χαρτουλάρη, Ανταίος Χρυσοστομίδης) δεν περιορίστηκε μόνο στα θέματα που άπτονται των βιβλίων του. Στράφηκε στην πολιτική, την οικονομία, την ιστορία, την ποιότητα ζωής στην Κούβα φυσικά. Κι έτσι είναι κάθε εκπομπή. Κι όταν ο συγγραφέας είναι και χαρισματικός συνομιλητής, όπως συνέβη με τον Ντανιέλ Τσαβαρία, τότε τα οφέλη του θεατή είναι πολλαπλάσια. Οσο για το οπτικό υλικό που συνόδευε τη συνέντευξη ταξίδεψε τους τηλεθεατές στο χθες και στο σήμερα μύθων, ειδώλων, μιας ιστορίας εντέλει.

Απορία πρώτη: εντάξει, οι φίλοι του βιβλίου μπορεί να ξενυχτούν διαβάζοντας, αλλά γιατί δεν γίνεται τα βιβλία ν’ αποκτήσουν κι άλλους φίλους με την προβολή της εκπομπής σε μια κανονική ώρα;

Απορία δεύτερη: οι περισσότεροι από τους συγγραφείς που έχουν περάσει από την εκπομπή «Οι κεραίες της εποχής μας» (ανάμεσά τους οι περισσότεροι από τους νομπελίστες που είναι εν ζωή, και άλλοι τόσοι υποψήφιοι) ομολογούν ότι λίγες κρατικές τηλεοράσεις έχουν τέτοιο υλικό, τέτοια περιουσία στα χέρια τους. Η κρατική τηλεόραση θα μπορούσε να επωφεληθεί από το υλικό κι όχι να το καταχωνιάζει στις 12 τη νύχτα.

Απορία τρίτη: κι αν δεν είναι εφικτό να λειτουργήσει ανταγωνιστικά, γιατί δεν εκμεταλλεύεται το υλικό για την εγχώρια αγορά. Η αναπαραγωγή της εκπομπής σε dvd και η διάθεσή τους θα έβρισκαν πολλούς αποδέκτες, αφού είναι σίγουρο ότι έχουμε χάσει πολλά επεισόδια.

Τελικά, με ποιους τρόπους προωθείται η ανάγνωση;

Συγγραφείς επί πιστώσει!

Το άνοιγμα του φακέλου που περιέχει ένα καινούργιο βιβλίο, εξακολουθεί να προκαλεί έκπληξη, χαρά, ενθουσιασμό ή πολλών ειδών απογοητεύσεις. Τα ευχάριστα συναισθήματα δεν χρειάζονται πολλές αναλύσεις. Τα δυσάρεστα, οι απογοητεύσεις, έχουν πολλές αιτίες: είτε γιατί ένα καλό βιβλίο είχε μια κακή τυποεκδοτική μεταχείριση, είτε γιατί το αδικεί η μετάφραση, είτε, είτε... Τον τελευταίο καιρό υπάρχει ακόμα ένας λόγος που δημιουργεί απογοητεύσεις τέτοιου είδους: όταν διαπιστώνεται (και δεν θέλει ιδιαίτερες γνώσεις να το καταλάβει κανείς) ότι τα βιβλία που φτάνουν δεν είναι επιλογές των εκδοτών, αλλά πληρωμένες δραστηριότητες με επίδοξους συγγραφείς.

Είναι γνωστό ότι υπάρχουν πολλοί επίδοξοι συγγραφείς και πολλοί εκδότες που τους φιλοξενούν. Αλλά τώρα τελευταία (θες η κρίση, θες οι διαφόρων ειδών αισθητικές εκπτώσεις) αρχίζουν να φτάνουν τέτοιου είδους βιβλία από ιστορικούς και μεγάλους εκδότες.

Οι υποθέσεις είναι πάνω κάτω κοινές. Παραπέμπουν στην πρόσφατη ιστορία, οι ήρωές τους δρουν σε πολέμους, εξορίες, προσφυγιά, κ.λπ., κάποια στιγμή συναντιούνται -οι ίδιοι ή οι απόγονοί τους- σε σημερινό χρόνο και αποτιμούν τις εμπειρίες του. Είναι συνήθως αυτοβιογραφικές ιστορίες, που συχνά λειτουργούν ως διέξοδος, ως παρηγορία, ως δημόσια εξομολόγηση για όσους επιλέγουν να δημοσιοποιήσουν συναισθήματα και προσωπικές περιπέτειες, συνοδευόμενοι πάντα από την καλή πρόθεση ότι συμβάλλουν στη γνώση και τη λογοτεχνία.

Από τη μεριά των επίδοξων συγγραφέων κάπως έτσι έχουν τα πράγματα. Από τη μεριά των εκδοτών όμως; Κάποιοι προσπαθούν να επιβιώσουν μ’ αυτόν τον τρόπο (και σήμερα ακόμα περισσότεροι), κάποιους τους κυνηγάει πάντα η επιτυχία της Μάιρας Παπαθανασοπούλου και της Μάρας Μεϊμαρίδη και πάντα πιστεύουν ότι η δική τους έκδοση θα είναι το επόμενο μπεστ σέλερ. Μέσα σ’ όλα αυτά εκείνο που μοιάζει ν’ απομακρύνεται όλο και περισσότερο είναι το εκδοτικό κριτήριο. Σημείο των καιρών και αυτό!

• Tης Ολγας Σελλα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 11/02/2010

Ο εμπνευστής του Love Story

• Προ-βολές

«Τι λες για ένα 25χρονο κορίτσι που πέθανε;» Αυτή είναι η πρώτη φράση της ταινίας «Love Story» (1970). Και τώρα που πέθανε ο Ερικ Σίγκαλ, ο 72χρονος συγγραφέας του έργου, στο οποίο, βασίστηκε ένα φιλμ που σημάδεψε τη δεκαετία του ’70, είναι ίσως η καταλληλότερη αφορμή να θυμηθούμε ένα αγαπημένο φιλμ, μελό στα άκρα, τρυφερό, γλυκόπικρο, ρομαντικό, αγνό, με δύο πρωταγωνιστές που κλωνοποιήθηκαν από τους θαυμαστές τους. Κυρίως αύξησαν τις πωλήσεις χαρτομάντιλων... Γιατί όσες φορές και να έχεις δει την ταινία ή να έχεις διαβάσει το βιβλίο, αποκλείεται να μην κλάψεις.

Είναι και το σάουντρακ (που βραβεύτηκε με Οσκαρ) που βοηθάει. Μια ιστορία αγάπης για τον Ολιβερ Μπάρετ και την Τζένιφερ Καβελέρι, το αυθεντικό λαβ στόρι για το πλουσιόπαιδο και τη φτωχή, δυναμική φοιτήτρια του Ράντκλιφ που δεν φοβάται να πει τι σκέφτεται.

Οι νεότερες γενιές αγνοούν ακόμη και τον τίτλο του φιλμ. Κι εγώ, μπορεί να μην είχα γεννηθεί τη χρονιά που προβλήθηκε η ταινία, αλλά θυμάμαι να το βλέπουμε χρόνια μετά με τις φίλες μου σε βίντεο, τότε που η ηρωίδα πέθαινε στα 25 της, αλλά για εμάς ήταν ήδη πολύ μεγάλη.

Αλι Μακ Γκρo, η Ιταλοαμερικανίδα, το καλλίγραμμο κορίτσι με τη χωρίστρα και το κυνικό χιούμορ. Ράιαν Ο’ Νιλ, το αγόρι από το Χάρβαρντ που τα έχει όλα. Ο Αμερικανός εμπνευστής του βιβλίου (καθηγητής Κλασικών Σπουδών στο Γέιλ, συγγραφέας βιβλίων για την αρχαία ελληνική τραγωδία) που εξελίχτηκε σε μπεστ-σέλερ (10 εκατ. αντίτυπα) και μπλοκμπάστερ (τζίρος 200 εκατ, δολάρια) της εποχής, έπασχε τα τελευταία χρόνια από τη νόσο του Πάρκινσον και πέθανε από καρδιακή ανακοπή.

Λίγοι ίσως γνωρίζουν ότι πρώτα είχε γράψει το σενάριο για το φιλμ και μετά παρέδωσε το κείμενο. Και είναι από τις σπάνιες περιπτώσεις που το βιβλίο διαδέχεται την ταινία. Λένε πως ο Αλ Γκορ με τη σύζυγό του, προσωπικοί φίλοι του συγγραφέα από το πανεπιστήμιο, ενέπνευσαν τον Ερικ Σίγκαλ για το στόρι. Ορισμένοι είχαν γράψει τότε ότι ο Ράιαν Ο’Νιλ δεν ήξερε να παίζει και ότι η Αλι Μακ Γκρo ήταν άσχημη αλλά πήρε τον ρόλο επειδή ο τότε σύζυγός της ήταν αντιπρόεδρος της Paramount Pictures που έβγαλε το φιλμ. Ή ότι δεν χρειαζόταν ο Ολιβερ να πουλάει χριστουγεννιάτικα δέντρα στο φιλμ όταν τον αποκλήρωσε ο πατέρας του. Θα μπορούσε να βρει μια θέση σε δικηγορικό γραφείο. Συγγνώμη; Ισως η πιο χαρακτηριστική ατάκα του έργου. «Αγάπη σημαίνει να μην χρειάζεται ποτέ να ζητήσεις συγγνώμη».

• Tης Σαντυς Τσαντακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 21/01/2010

H κόψη του ξυραφιού

• Tου Νικου Βατοπουλου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 08/12/2009
  

Το έχω νιώσει συχνά και πιστεύω ότι κάποιοι από όσους παρακολουθούν την εκδοτική κίνηση θα συμμερίζονται την απόγνωσή μου μπροστά στο πλήθος των νέων τίτλων. Σκέφτομαι ότι σε 20-30 χρόνια οι περισσότεροι από όσους χαιρετίζουμε σήμερα ως ανατέλλοντες αστέρες της διεθνούς λογοτεχνίας ή ακόμη και από όσους πουλάνε χιλιάδες αντίτυπα, θα είναι παντελώς ξεχασμένοι. Οι πιο τυχεροί θα είναι λήμμα σε κάποιο βιογραφικό λεξικό. Ελάχιστοι θα γίνουν «κλασικοί».

Το σκέφτομαι κάθε φορά που ένας κλασικός τίτλος ξαναβγαίνει στα ελληνικά. Και ήταν ευχάριστη η έκπληξη όταν έπεσε στα χέρια μου η νέα μετάφραση ενός μυθιστορήματος που και στην Ελλάδα είχε τεράστια απήχηση τα μεταπολεμικά χρόνια. Η «Κόψη του ξυραφιού» του Σόμερσετ Μωμ, που μόλις κυκλοφόρησε σε μετάφραση Μαρίας Λαϊνά από τις εκδόσεις Μελάνι, γνωρίζει παγκοσμίως νέα εκτίμηση, καθώς εντάσσεται στα μεγάλα μυθιστορήματα που θέτουν τα βασικά ερωτήματα της ζωής.

Βιβλίο του 1944, η «Κόψη του Ξυραφιού», επίκαιρη όσο ποτέ, καθώς ένα μεγάλο μέρος της δράσης καθορίζεται από την οικονομική κρίση του 1929, παραμένει ένα αξεπέραστο ανάγνωσμα. Δεν είναι μόνο η μαεστρία και το στυλ του Σόμερσετ Μωμ, αλλά και η αίσθηση ότι διαβάζει κανείς μεγάλη λογοτεχνία, προσιτή (γιατί υπάρχει έντονη πλοκή και λεπτοδουλεμένοι χαρακτήρες) αλλά και θεμελιώδης ταυτόχρονα. Πόσα από τα βιβλία που βγαίνουν σήμερα, με ομοβροντία προβολής σε όλες τις αγορές του κόσμου, έχουν αυτές τις ιδιότητες; Και αν τις έχουν, αυτές ξεθωριάζουν από την ταχύτητα και την ποσότητα.

Πώς είναι να (ξανα)διαβάζεις Σόμερσετ Μωμ σήμερα; Δεν υπάρχει μια απάντηση, αλλά είναι βέβαιο ότι για να μπει κανείς στον κόσμο του και στην ατμόσφαιρα της γραφής του πρέπει να αφήσει πίσω την αλαζονεία της εποχής μας, που πιστεύει ότι όλα της ανήκουν. Στην «Κόψη του ξυραφιού», όπου ο ήρωας Λάρι Ντάρελ ξεκινάει ένα μακρύ ταξίδι αυτογνωσίας, η ουσία που κατασταλάζει είναι ότι η ανθρώπινη φύση παραμένει στον πυρήνα της αμετάβλητη. Και η απόλαυση της ανάγνωσης, να μην την ξεχνάμε, είναι μεγάλη, αρκεί να της δώσουμε χρόνο. Υπάρχει διαθέσιμος άραγε;

Νομπέλ και Εκθεση Βιβλίου

Eίναι η τέταρτη φορά από το 2003, που η Εκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης ανοίγει τις πύλες της σε μια μεγάλη χώρα και ταυτόχρονα υποδέχεται ένα Νομπέλ Λογοτεχνίας. Οι διαφημιστικές καταχωρίσεις της Εκθεσης στον γερμανικό Τύπο, που συνέπεσαν με την ημέρα της ανακοίνωσης, πρόβαλαν την Κίνα, και ταυτόχρονα, σαν «κρυφό χαρτί», περιελάμβαναν το όνομα της Χέρτα Μίλερ, της οποίας το τελευταίο έργο, «Atemschaukel» (κατά προσέγγιση, «Το λίκνισμα της ανάσας») είναι υποψήφιο για το «Βραβείο του γερμανικού βιβλίου», γεγονός που ενδεχομένως να επηρεάσει, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, την τελική κρίση.

Παρά τη γαλλική πρωτοκαθεδρία στα Νομπέλ Λογοτεχνίας, η γλώσσα του Γκαίτε και του Κάφκα φαίνεται να είναι, μαζί με την ισπανική, εκείνη που μπορεί να αντιπαρατεθεί με την παγκοσμιοποιημένη αγγλική σε γλωσσικό-λογοτεχνικό επίπεδο (άρα να διεμβολίσει και τη διεθνή αγορά βιβλίου), όχι τόσο (ή μόνο) με τις επιδόσεις της, αλλά κυρίως διότι μετατρέπεται σε lingua franca της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.

Παράλληλα, η Κίνα μεταφέρει παράδοση και δυναμική ανάπτυξη στη Φρανκφούρτη, θα πρέπει όμως να πείσει, εκδότες και κοινό, ότι «η Κίνα και ο κόσμος», αντίθετα με το πρόσφατο, αρκούντως επεισοδιακό, ομότιτλο συμπόσιο, τον περασμένο Σεπτέμβριο, μπορούν να συνυπάρξουν, χωρίς λογοκρισία και κρατικό παρεμβατισμό. Η αφίσα της έκθεσης, με τη νεαρή Κινέζα να κρατάει στα χέρια της ένα βιβλίο που μοιάζει με βεντάλια είναι αρκούντως σαγηνευτική, αλλά και, με κινέζικη μαεστρία, «κρυπτική».

Ισως, η σύγκριση της Μίλερ με τον Κάφκα να αποτελεί υπερβολή ευφορίας, όμως αποτυπώνει τις σύγχρονες τάσεις της λογοτεχνίας, ανάμεσα στη δυστοπία και τον κοσμοπολιτισμό. Στο «μεγάλο σαλόνι του βιβλίου», η νομπελίστρια θα εμφανιστεί, μαζί με την Κίνα, ως «επίσημη προσκεκλημένη» και ταυτόχρονα θα αποδειχτεί μια εξαιρετική οικοδέσποινα. Το «λίκνισμα της ανάσας» θα μπορούσε να ήταν τίτλος ταινίας του σύγχρονου κινεζικού κινηματογράφου, αλλά και τεχνική επιβίωσης σε δύσκολες συνθήκες.

• Tου Κωστα Θ. Καλφοπουλου, Η Καθημερινή, 13/10/2009

Δύσκολοι αποχαιρετισμοί [τα λογοτεχνικά περιοδικά]

• Με μεγάλη παράδοση και μεγάλη διαδρομή, τα λογοτεχνικά περιοδικά τα τελευταία χρόνια δείχνουν ολοένα και περισσότερο ότι ασθμαίνουν.

Με μία απεγνωσμένη προσπάθεια ισορροπίας ανάμεσα σε κείμενα ακαδημαϊκού ύφους και λογοτεχνικής πρωτοτυπίας, τα λογοτεχνικά περιοδικά -και τα παλαιότερα, αλλά και κάποια νεότερα- αναζητούν το ύφος τους, αλλά και τον ρόλο τους στο σύγχρονο πολιτιστικό και κοινωνικό τοπίο.

Το θέμα είναι αν χρειάζεται ή δεν χρειάζεται τις κοινότητες των περιοδικών η σύγχρονη κοινωνία. Οι αναζητήσεις διαφόρων κριτικών, συγγραφέων, πανεπιστημιακών και διανοουμένων καταδεικνύουν το αντίθετο. Ολο ψάχνουν το είδος του περιοδικού εντύπου που θα αγγίξει τις σύγχρονες ευαισθησίες, τους προβληματισμούς της κοινωνίας ή της ομάδας που θα αναλάβει να υλοποιήσει το εγχείρημα.

Μόνο που στο μεταξύ άλλαξαν και τα κριτήρια του κοινού, που δεν ικανοποιείται πια με κείμενα-σεντόνια, με κακοστημένες σελίδες και με κακής ποιότητας φωτογραφίες. Στα χρόνια που μεσολάβησαν ο πολιτισμός της εικόνας έχει διαμορφώσει και τις απαιτήσεις και τα κριτήρια των αναγνωστών.

Κι όσο αναζητούνται οι τρόποι για τα νέα περιοδικά εγχειρήματα στον χώρο του πολιτισμού και των ιδεών, τόσο περισσότερο φαίνεται το γήρας όσων έχουν προϋπάρξει και συνεχίζουν πεισματικά να διεκδικούν τη θέση τους στους πάγκους των βιβλιοπωλείων ή στα γραμματοκιβώτια των συνδρομητών τους. Χωρίς όμως, δυστυχώς, να φέρνουν κάτι διαφορετικό στον χώρο του βιβλίου και του πολιτισμού γενικότερα.

Οσοι έχουν σηκώσει για χρόνια το βάρος της έκδοσής τους σίγουρα δυσκολεύονται να αποχαιρετίσουν μια διαδικασία που υπήρξε προσωπικό στοίχημα, κοινωνική διέξοδος ή τρόπος παρέμβασης και επιρροής στο πεδίο του πολιτισμού. Ομως καμιά φορά είναι προτιμότεροι οι δύσκολοι αποχαιρετισμοί, από την παράταση μιας ανέμπνευστης πορείας. Θέλει πολύ κουράγιο, αλλά ίσως κάποιοι το χρωστούν στην ιστορία τους στον χώρο των λογοτεχνικών περιοδικών.

• Tης Ολγας Σελλα, Η Καθημερινή, 23/09/2009

Γιόζεφ Ροτ και Ιταλο Σβέβο

• Δεν είναι πολύς καιρός που κυκλοφόρησε στα ελληνικά (από τις εκδόσεις Ροές - Printa) ένα από τα πιο εμβληματικά μυθιστορήματα της Mitteleuropa, της Μεσευρώπης που θρηνούσε ή απλώς αποδεχόταν το τέλος των αυτοκρατοριών. Το «Εμβατήριο Ραντέτσκι» του Γιόζεφ Ροτ, το αριστούργημα για τις τελευταίες ημέρες της διπλής μοναρχίας Αυστρίας - Ουγγαρίας, βρίσκεται εις διπλούν στα ελληνικά βιβλιοπωλεία. Στα γερμανικά κυκλοφόρησε το 1935, αλλά η ελληνική του έκδοση το 2009 έγινε σχεδόν ταυτόχρονα από δύο εκδοτικούς οίκους, τις «Ροές» (μετ. Δημήτρης Δημοκίδης) και την «Αγρα» (μετ. Μαρία Αγγελίδου). Ποια μετάφραση να διαλέξει ο αναγνώστης; Να, ένα αναπάντεχο ερώτημα που προέκυψε από μία αναπάντεχη εκδοτική - μεταφραστική συγκυρία.

• Η περίπτωση μου θύμισε μία ανάλογη που είχε συμβεί το 2007 και αφορούσε και πάλι ένα μεγάλο συγγραφέα του Μεσοπολέμου, τον εκ Τεργέστης (δηλαδή κληρονόμο της αυστρο-ουγγρικής αυτοκρατορίας) Ιταλο Σβέβο. Πρόκειται για το θαυμάσιο μυθιστόρημα «Σύντομο αισθηματικό ταξίδι» (που κυκλοφόρησε στα ιταλικά τη δεκαετία του 1920). Αυτό το βιβλίο του Σβέβο κυκλοφόρησε σχεδόν ταυτόχρονα στα ελληνικά το 2007 (έπειτα από δεκαετίες δηλαδή από την πρώτη έκδοση) από δύο ελληνικούς εκδοτικούς οίκους, τον «Σοκόλη» (στην ωραία κλασική σειρά του, σε μετάφραση Ηβης Καζαντζή) και από την «Κασταλία», σε μετάφραση Μαρίας Σπυριδοπούλου.

• Συμπτώσεις για δύο κορυφαίους συγγραφείς της Ευρώπης του Μεσοπολέμου, τον Γιόζεφ Ροτ και τον Ιταλο Σβέβο, πραγματικές κορυφές της λογοτεχνίας, που στα ελληνικά ευτύχησαν εις διπλούν και με καλές μεταφράσεις δεκαετίες μετά την πρώτη έκδοση των συγκεκριμένων βιβλίων τους. Δεν ξέρω ποια είναι τα συναισθήματα των εκδοτών, που βλέπουν συναδέλφους τους με αντίστοιχες ιδέες την ίδια χρονική συγκυρία. Και τι να σκεφτεί κανείς για τους μεταφραστές, που ιδίως στην περίπτωση του ογκώδους και πυκνού «Εμβατηρίου Ραντέτσκι», επένδυσαν μήνες και μήνες σκληρής πνευματικής εργασίας. Κερδισμένος, πάντως, είναι ο Ελληνας αναγνώστης που έχει να επιλέξει ανάμεσα σε καλές μεταφράσεις σπουδαίων έργων της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Είναι κέρδος να έχουμε στη γλώσσα μας αυτά τα έργα. Ακόμη και εις διπλούν.

• Tου Νικου Βατοπουλου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Πέμπτη, 6 Aυγούστου 2009

Σκληρή «κούρσα»

• Είναι σύμπτωση ή μια νέα πραγματικότητα; Πριν από λίγα χρόνια οι εκδότες «έριχναν» στην αγορά το βιβλίο, π. χ., της Δούκα και της Γαλανάκη, ή το βιβλίο της Καρυστιάνη και του Θέμελη, ή το βιβλίο του Βαλτινού, του Νόλλα και της Ζατέλη. Ταυτόχρονα, την ίδια περίοδο. Κι ήταν παράλληλα στις λίστες των μπεστ σέλερ και στις συζητήσεις των αναγνωστών και των κριτικών. Και παρακολουθούσαμε τη θεματολογία, την επάρκεια, τον νέο κόσμο που έστηναν.

• Χθες κοίταζα τις λίστες των τελευταίων εβδομάδων και διαπίστωσα ότι γίνεται ένας άτυπος, αλλά πολύ σκληρός αγώνας, μια κανονική «κούρσα» με τους ευπώλητους συγγραφείς. Βγάζει ο «Ψυχογιός» τη Δημουλίδου, τον Καρακάση, την Τραυλού κ. λπ.; Πλασάρει, την ίδια περίοδο, και ο «Λιβάνης» την Καλλιοντζή, αλλά ξαναρίχνει στην αγορά και το πρώτο βιβλίο της Λένας Μαντά (που είναι εδώ και χρόνια στον «Ψυχογιό» για να τον χτυπήσει για τη μεταγραφή της Δημουλίδου!), κυκλοφορεί και το βιβλίο της Παπαδάκη από τον «Καλέντη», και πάει λέγοντας. Ζαλάδα...

• Τι σχέση έχουν αυτά με το βιβλίο; Ασφαλώς και έχουν, ασφαλώς και είναι μέρος της βιβλιαγοράς, ασφαλώς και αφορά μια τεράστια μερίδα κοινού, σ’ όλη τη χώρα. Εκείνο που δεν έχει σχέση με το βιβλίο είναι αυτές οι άτυπες αλλά πολύ υπολογισμένες κόντρες μεταξύ εκδοτών, που θυμίζουν τις υπερπροσφορές που κάνουν εταιρείες αυτοκινήτων ή κινητής τηλεφωνίας (τόσα δωρεάν εικονομηνύματα και sms, δωρεάν το air condition, το service και η βενζίνη για τα 200 πρώτα χιλιόμετρα κ. λπ.).

• Εντάξει, οι συγγραφείς έχουν γίνει επαγγελματίες, φροντίζουν το image τους, την προβολή τους, φωτογραφίζονται στις κοσμικές στήλες δίπλα σε τηλεαστέρες, αλλά αρχίζω να διακρίνω, όλο και πιο έντονα, όλο και πιο ανάγλυφα, τους δύο κόσμους που σχηματίζονται στο χώρο του βιβλίου. Κάτι σαν τις μεσημεριανές εκπομπές και τα ντοκιμαντέρ μοιάζουν οι δύο ομάδες συγγραφέων (αλλά και εκδοτών) και ο τρόπος που κινούνται. Είναι μια πραγματικότητα κι αυτό. Αρκεί να μην την μπερδεύουμε με τη λογοτεχνία και τον εκδοτικό ρόλο. [Tης Ολγας Σελλα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 10/04/2009]
  

Πολιτική και βιβλιοφιλία

• Οχι ότι στις ομιλίες των επισήμων ακούγονται βαρύγδουπες αναγγελίες. Αλλά να, περιμέναμε την ομιλία του νέου υπουργού Πολιτισμού, Αντώνη Σαμαρά, στην τελετή απονομής των κρατικών βραβείων, γιατί ήταν μια ευκαιρία να τοποθετηθεί εφ’ όλης της ύλης για όσα συμβαίνουν στον χώρο του βιβλίου. Περιμέναμε ν’ ακούσουμε, αν μη τι άλλο, κάποιες επισημάνσεις και διαπιστώσεις για όσα χρειάζονται λύση στην πολιτική βιβλίου, για μια καλύτερη διάρθρωση των φορέων του, για μια πιο ορθολογική και αποτελεσματική παρέμβαση της πολιτείας, σ’ έναν τομέα που και παράδοση έχουμε και δυνατότητες και δυναμικό.

• Αντ’ αυτών ακούσαμε μια εμπεριστατωμένη ομιλία για τη βιβλιοφιλία και τους κινδύνους της ανάγνωσης από την εξάπλωση των ηλεκτρονικών μέσων. Και κάποιες θέσεις αόριστες και γι’ αυτό προβληματικές. Οπως: «Σημασία δεν έχει μόνο πόσα δίνουμε ως πολιτεία για την πολιτική βιβλίου. Σημασία έχει πώς αξιοποιούνται οι επιδοτήσεις αυτές, πόσο πιάνουν τόπο τα χρήματα των φορολογουμένων». Στο δεύτερο σκέλος της φράσης δεν πιστεύω να έχει κανείς αντιρρήσεις. Το πρώτο όμως μπάζει νερά... Γιατί έχουν σημασία και τα ποσά. Αφού δεν μπορούν να λειτουργήσουν φορείς που η πολιτεία ίδρυσε, όπως το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, χωρίς επαρκή προϋπολογισμό. Στην αντίθετη περίπτωση, περικόπτει δραστηριότητες, μαραζώνει σε γραφειοκρατικές επιλογές, χάνει σε κύρος, δημιουργώντας, προοπτικά, έναν ακόμη δημόσιο φορέα χωρίς δυνατότητες δημιουργίας και παρέμβασης.

• Πρόσεξα ότι στην ομιλία του ο υπουργός δεν ανέφερε ούτε μια φορά το ΕΚΕΒΙ. Γνωρίζω ότι ακόμα δεν έχει δει τους επικεφαλής του φορέα. Ο υπουργός με την ομιλία του έμοιαζε να διευρύνει τον ήδη υπάρχοντα -άρρητο- ανταγωνισμό μεταξύ ΕΚΕΒΙ και Διεύθυνσης Γραμμάτων. Δεν γνωρίζω τι έχει στο μυαλό του, αλλά σίγουρα ένας δημόσιος φορέας που ασκεί πολιτική κρίνεται για τις πράξεις του. Ενώ οι επιλογές μιας διεύθυνσης υπουργείου χάνονται στα δημοσιοϋπαλληλικά γρανάζια... [Tης Ολγας Σελλα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Tετάρτη, 25 Mαρτίου 2009]
  

Αριστεία και τιμητές

• Η είδηση σαφής: η Ακαδημία Αθηνών δεν θα απονείμει φέτος Αριστείο Γραμμάτων. Η διαδικασία κηρύχθηκε άγονη (και δεν ανακοινώθηκε ποτέ). Οσο για τους υποψήφιους ήταν ο κριτικός και ιστορικός λογοτεχνίας, Αλέκος Αργυρίου, και ο κριτικός θεάτρου, φιλόλογος και μεταφραστής, Κώστας Γεωργουσόπουλος.

• Η υποψηφιότητα του Κ. Γεωργουσόπουλου κατατέθηκε πρώτη, από ακαδημαϊκούς της Τάξης Γραμμάτων και Καλών Τεχνών. Λίγο αργότερα, ένας άλλος ακαδημαϊκός, ο Θανάσης Βαλτινός, κατέθεσε την υποψηφιότητα του Αλέκου Αργυρίου. Η εισήγηση της Τάξης Γραμμάτων και Καλών Τεχνών προς την Ολομέλεια της Ακαδημίας επέλεξε τελικά τον Κ. Γεωργουσόπουλο (παρότι διατύπωνε ότι το έργο του Αλέκου Αργυρίου «θα αποτελεί επί γενεές το έγκυρο λαμπρό ευρετήριο των αξιών που κόσμησαν τα ελληνικά γράμματα από το 1957 έως και σήμερα, τεκμηριωμένο προπάντων από την άτεγκτη σοφή κρίση του»). Θεώρησε όμως ότι στο έργο του Κ. Γεωργουσόπουλου «προστίθεται η καθημερινή δρώσα καθοδηγητική παρέμβασή του στα πολλά, πολύμορφα ακατάστατα συμπτώματα της πνευματικής μας ζωής...»!

• Τους τιμούμε τους ακαδημαϊκούς, αλλά δεν ξέραμε ότι επαινούν την πολιτιστική... καθοδήγηση στη διαδικασία απονομής ενός Αριστείου Γραμμάτων. Νομίζαμε ότι κρίνεται το έργο των κρινόμενων. «Πολέμησε την αυθάδεια, τη χλεύη, την υποτίμηση των δημοκρατικών ιδεών, τη σύγχυση και τη νοθεία των αισθητικών κεκτημένων της ανθρωπότητας» έλεγε η υποστηρικτική έκθεση για τον Κ. Γεωργουσόπουλο, υπογεγραμμένη από τον επίσης ακαδημαϊκό Σπύρο Ευαγγελάτο.

• Μα συγγνώμη, μια πορεία στα γράμματα κρινόταν ή οι ικανότητες ενός ινστρούχτορα και τιμητή; Στη λογοτεχνική κοινότητα, έκπληκτοι και σοκαρισμένοι, θεωρούν ότι τελικά αυτό που μετράει, και στην Ακαδημία Αθηνών, δεν είναι η αξία των κρινόμενων, αλλά η δύναμη των Μέσων με την οποία συνδέεται ο καθένας.

• Δυστυχώς, ο κ. Αργυρίου υπογράφει μόνο τα βιβλία του...

• Tης Ολγας Σελλα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 18/03/2009