Showing posts with label Ροθ Φίλιπ. Show all posts
Showing posts with label Ροθ Φίλιπ. Show all posts

Saturday, June 11, 2016

Το κορίτσι που δεν ήταν ό,τι οι άλλοι


  • Το μοναδικό έργο του Φίλιπ Ροθ στο οποίο πρωταγωνιστεί γυναίκα, η Λούσι Νέλσον, από τις αντιπροσωπευτικότερες μορφές στη μεταπολεμική αμερικανική πεζογραφία
  • Βιστωνίτης Αναστάσης, ΤΟ ΒΗΜΑ: 29/05/2016

  • Philip Roth

Τότε που ήταν καλό κορίτσι
Μετάφραση Μαργαρίτα Ζαχαριάδου.

Εκδόσεις Πόλις, 2016.
σελ. 464, τιμή 20 ευρώ

Ο Φίλιπ Ροθ είναι από τους πιο μεταφρασμένους σύγχρονους αμερικανούς συγγραφείς στη γλώσσα μας - και από τους δημοφιλέστερους. Με την έκδοση του Τότε που ήταν καλό κορίτσι(το οποίο κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ το 1967) συμπληρώνεται και στη χώρα μας η πρώτη μυθιστορηματική  τριλογία του, η οποία αποτελείται από το Αντίο Κολόμπους (που δεν είναι ακριβώς μυθιστόρημα αλλά νουβέλα), το Κι ό,τι θέλει ας γίνει (όπως έχει αποδοθεί στα ελληνικά ο τίτλος του πρωτοτύπου Letting Go, το οποίο είναι αδύνατον να μεταφραστεί) και το παρόν μυθιστόρημα, που εκδόθηκε το 1967. Ο τίτλος προέρχεται από ένα ποίημα του Χένρι Γουάντσγουαρθ Λονγκφέλοου, του πιο διάσημου αμερικανού ποιητή του 19ου αιώνα, τον οποίο ελάχιστοι διαβάζουν σήμερα.

Thursday, February 14, 2013

Φίλιπ Ροθ: «Δεν θέλω να είμαι άλλο σκλάβος των ασφυκτικών απαιτήσεων της λογοτεχνίας». «De Profundis» του αμερικανού συγγραφέα στον Monde

ΤΟ ΒΗΜΑ:  14/02/2013 
Φίλιπ Ροθ: «Δεν θέλω να είμαι άλλο σκλάβος των ασφυκτικών απαιτήσεων της λογοτεχνίας»
Οταν τον περασμένο Οκτώβριο έγινε γνωστό ότι ο Φίλιπ Ροθ «σταματάει το γράψιμο» η είδηση έπεσε «σα βόμβα» στους κύκλους της παγκόσμιας λογοτεχνικής ελίτ- και όχι μόνο. Σήμερα, ο αμερικανός συγγραφέας δηλώνει «ευτυχισμένος» και απαλλαγμένος από τις «ασφυκτικές απαιτήσεις της λογοτεχνίας». Εκτενή συνέντευξή του δημοσιεύει σε ειδικό αφιέρωμά της η γαλλική εφημερίδα Le Monde, το οποίο κυκλοφορεί από χθες (13 Φεβρουαρίου) στη Γαλλία.

Friday, November 9, 2012

«Για να πω την αλήθεια, τελείωσα!» Αποχαιρετά οριστικά το γράψιμο ο Φίλιπ Ροθ


Ένας από τους πιο σημαντικούς εν ζωή Αμερικανούς συγγραφείς, ο Φίλιπ Ροθ, ανακοίνωσε την απόσυρσή του από την συγγραφική του δραστηριότητα, όπως επιβεβαίωσε και ο εκδότης του. Στο γαλλικό περιοδικό Les inRocks δήλωσε το περασμένο μήνα: «Για να σας πω την αλήθεια, τελείωσα! Το ''Νέμεσις'' θα είναι το τελευταίο βιβλίο μου». Ο ίδιος είπε ότι μετά το «Νέμεσις» που το έγραψε το 2009 και κυκλοφόρησε το 2010 δεν έχει γράψει άλλο βιβλίο και ούτε σκοπεύει να γράψει. Πριν από λίγα χρόνια, εξήγησε ο Ροθ, συνειδητοποίησε ότι το τέλος πλησιάζει και αποφάσισε να διαβάσει όλα τα αγαπημένα του μυθιστορήματα (Ντοστογέφσκι, Χέμινγουεϊ και άλλους) και μετά να διαβάσει όλα τα δικά του βιβλία με αντίστροφη χρονολογική σειρά.

Monday, November 28, 2011

Φίλιπ Ροθ: «Δεν ψηφίζω Ρεπουμπλικανό ούτε για μπόγια»

ΤΑ ΝΕΑ: Σάββατο 26 Νοεμβρίου 2011


Παρά τη σκοτεινιά, τη μυρωδιά του θανάτου, την ανθρώπινη απόγνωση που αποπνέουν τα τελευταία βιβλία του, ο σημαντικότερος εν ζωή αμερικανός συγγραφέας είναι σε μεγάλα κέφια. Στα 78 του, εξακολουθεί να γράφει σαν πολυβόλο και αγωνιά για την οικονομική κρίση. Δεν φοβάται ότι η Αμερική θα χρεοκοπήσει, αλλά ότι μπορεί ο Μπαράκ Ομπάμα να χάσει τις επόμενες εκλογές. «Είναι μακράν ό,τι καλύτερο μπορεί να δώσει η Αμερική», λέει 

Εχουν περάσει ακριβώς τρία χρόνια από την πρώτη μας συνάντηση στο διαμέρισμά του, στο Απερ Γουέστ Μανχάταν. Ο Ομπάμα είχε μόλις εκλεγεί και ο Ροθ ήταν κατενθουσιασμένος και ταυτόχρονα ανακουφισμένος από την ήττα των Ρεπουμπλικανών. Μοιάζει σαν να μην πέρασε μια μέρα. Μπορεί οι επικριτές του αμερικανού Προέδρου να αυξάνονται λόγω της οικονομικής κρίσης, όμως ο Ροθ εμμένει στην άποψή του.

Sunday, September 18, 2011

Ο Οιδίπους στην Αμερική του ’44

«Νέμεσις», το τελευταίο μυθιστόρημα του Φίλιπ Ροθ κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις
  • Του Ηλια Μαγκλινη, Η Καθημερινή, 17/9/2011

Δικαίως σε ένα από τα τελευταία τεύχη του The New York Review of Books, ο νομπελίστας Τζ. Μ. Κουτσί διακρίνει στο τελευταίο μυθιστόρημα του Φίλιπ Ροθ «Νέμεσις» έναν αέρα «οιδιπόδειας τραγωδίας». Η αναλυτική προσέγγιση του Κουτσί δεν θα μπορούσε να είναι περισσότερο εύστοχη. Μην περιμένει όμως κανείς να βρει γιους και μητέρες ή κόρες με πατέρες σε αδιέξοδα και ψυχοβγαλτικές καταστάσεις (όπως συμβαίνει σε πολλά από τα παλαιότερα βιβλία του Ροθ). Το στοιχείο της αρχαίας τραγωδίας, και ειδικά του Οιδίποδα, στο «Νέμεσις», εστιάζεται στο εξής: όπως και ο Οιδίπους, έτσι και ο κεντρικός πρωταγωνιστής του βιβλίου, δεν πληρώνει για τα κρίματα αλλά για την άγνοιά του.

Thursday, May 19, 2011

"Ο Φίλιπ Ροθ επαναλαμβάνεται για χρόνια” διαμαρτύρεται κριτής του βραβείου Μπούκερ

Παραιτήθηκε η κριτής Κάρμεν Καλίλ από την τριμελή επιτροπή του Διεθνούς Βραβείου Μπούκερ ως ένδειξη διαμαρτυρίας για τη χθεσινή βράβευση του Φίλιπ Ροθ. 

“Γράφει ξανά και ξανά το ίδιο θέμα, σχεδόν σε κάθε του βιβλίο. Είναι λες και κάθεται στο πρόσωπο σου και δεν σε αφήνει να ανασάνεις.” δήλωσε για τον Φίλιπ Ροθ, η συγγραφέας και εκδότρια Κάρμεν Καλίλ, δηλώνοντας παραίτηση από την τριμελή κριτική επιτροπή που βράβευσε χθες τον Αμερικανό συγγραφέα με το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ. “Δεν τον κατατάσσω καν στους συγγραφείς” συνέχισε “ξεκαθαρίζω ότι δεν θα τον έβαζα καν στη μακρά λίστα υποψηφίων και είμαι έκπληκτη που έμεινε, αφού ήταν ο μόνος που δεν θαυμάζω, ενώ οι υπόλοιποι ήταν υπέροχοι”.

Wednesday, May 18, 2011

Στον Φίλιπ Ροθ το διεθνές βραβείο Μπούκερ του 2011

Ο 78χρονος Αμερικανός συγγραφέας του βιβλίου «Το Ανθρώπινο Στίγμα», Φίλιπ Ροθ, θα τιμηθεί με το διεθνές βραβείο Μπούκερ του 2011. Η διάκριση του μεγαλύτερου εν ζωή Αμερικανού πεζογράφου «για τα επιτεύγματα του στην παγκόσμια λογοτεχνική σκηνή», ανακοινώθηκε σήμερα στο πλαίσιο του διεθνούς φεστιβάλ συγγραφέων στο Σίδνεϊ.
Ο ίδιος ο Φίλιπ Ροθ δήλωσε "τρομερά κολακευμένος, είναι μια μεγάλη τιμή και είμαι κολακευμένος να τη λάβω" όταν το έμαθε.
Γεννημένος στο Νιούαρκ του Νιού Τζέρσεϊ ο Φίλιπ Ροθ αιφνιδίασε τη διεθνή λογοτεχνική σκηνή με το ανατρεπιτικό για την εποχή "Σύνδρομο του Πόρτνοϊ" το 1969, που κέρδισε την παγκόσμια προσοχή και με την ιδιαίτερα γλαφυρή απεικόνιση σεξουαλικών σκηνών. Το περιοδικό Time το συμπεριέλαβε σε λίστα με τα καλύτερα μυθιστορήματα του 20ου αιώνα.

Saturday, November 20, 2010

Φίλιπ Ροθ λυόμενος

Ψηλόλιγνος, με αργές κινήσεις και με τη συνήθεια να τονίζει τα λόγια του ενώνοντας, πλέκοντας και ξεπλέκοντας τα μακριά του δάχτυλα, να ξαναπιάνει τον ειρμό της σκέψης του αφού διακόψει για να γελάσει συγκρατημένα μ' ένα δικό του αστείο σχόλιο πάνω σε κάτι που μόλις είπε, ή και να απευθύνει εκείνος κάποιο ερώτημα αντί να δίνει απαντήσεις, ο Φίλιπ Ροθ δεν προσφέρεται για απομυθοποίηση. 

 

Στα 77 του χρόνια, ο σπουδαίος Αμερικανός συγγραφέας διατηρεί την επιβλητική φιγούρα, τη συγκρατημένα παιγνιώδη διάθεση, το υποδόριο χιούμορ και την εντύπωση της αυτάρκειας. Επειτα είναι δύσκολο να σκεφτεί κανείς λογοτεχνική διάκριση που δεν έχει κατακτήσει: Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας, Βραβείο της Εθνικής Ενωσης Κριτικών Βιβλίου, Βραβείο Pen/Faulkner και το 1998 το Πούλιτζερ, για το «Αμερικανικό Ειδύλλιο». Το 2007 ήταν ο πρώτος συγγραφέας που έλαβε τη διάκριση Pen/Saul Bellow για το σύνολο του έργου του, έχει βραβευτεί με το Χρυσό Μετάλλιο της Λογοτεχνίας από την Αμερικανική Ακαδημία Γραμμάτων και Τεχνών, και αυτά μόνο στις ΗΠΑ. Και ο πολύς Χάρολντ Μπλουμ, ο «πάπας» της λογοτεχνικής κριτικής, τον έχει συμπεριλάβει στον περίφημο «Δυτικό Κανόνα».

Το Νόμπελ αποτελεί τη μοναδική μεγάλη λογοτεχνική διάκριση που ακόμη του διαφεύγει. Για πολλούς αυτή η παράλειψη είναι πρόβλημα της Σουηδικής Ακαδημίας και όχι του Ροθ, ο οποίος γνωρίζει ότι θεωρείται περίπου ιερό τέρας. Ωστόσο, δεν μοιάζει να είναι το είδος του ανθρώπου που παίρνει σοβαρά ούτε τη φήμη του ούτε τον εαυτό του. Η πονηρή λάμψη στο βλέμμα του είναι εκεί, για να υπενθυμίζει ότι σε αυτόν τον τόσο ευφυή τύπο χρωστάμε το ξεκαρδιστικό «Σύνδρομο του Πορτνόι». Γραμμένο το 1969, ήταν το τρίτο μυθιστόρημα του 36χρονου τότε Ροθ και εκείνο που τον έκανε διάσημο και ταυτόχρονα διαβόητο από τη μια μέρα στην άλλη: ο σπαρταριστός μονόλογος ενός νεαρού Αμερικανοεβραίου που εξομολογείται στον ψυχαναλυτή του πώς ως έφηβος αυνανιζόταν με την παραμικρή ευκαιρία, αξιοποιώντας σχεδόν οτιδήποτε έβρισκε μπροστά του. Περιττό να πούμε ότι το βιβλίο θεωρείται κλασικό. 

«Ωστε λέτε ότι παραμένει αστείο;» αναρωτιέται, ανασηκώνοντας τα πυκνά φρύδια του πριν χαμογελάσει ελαφρά. «Αυτό είναι καλό», αποφασίζει, καθώς συζητάμε για την επανέκδοση του βιβλίου στα ελληνικά πριν από μερικούς μήνες. Λίγοι συγγραφείς έχουν τόσο αφοσιωμένους και φανατικούς αναγνώστες, όσο αυτός ο ηλικιωμένος άνδρας, που ακόμη και τώρα στα γεράματα -ή ειδικά τώρα;- έχει κανείς την εντύπωση ότι γράφει πιο γρήγορα απ' όσο άλλοι διαβάζουν. 

Μερικά χρόνια μετά «Το Σύνδρομο του Πορτνόι», ο Ροθ θα αξιοποιούσε την αμφιλεγόμενη φήμη που του είχε χαρίσει, εντάσσοντας τις εμπειρίες του στο περίφημο «Ζούκερμαν Λυόμενος», όπου πρωταγωνιστεί ο συγγραφέας και καθηγητής Νέιθαν Ζούκερμαν - alter ego του Ροθ σε πολλά μυθιστορήματά του που μας εγκατέλειψε σχετικά πρόσφατα στο θαυμάσιο «Φεύγει το Φάντασμα» -, καθώς και στην «Επιχείρηση Σάιλοκ», που για μερίδα της κριτικής θεωρείται το μεγάλο αμερικανοεβραϊκό μυθιστόρημα. Εκεί ο Ροθ εξερευνά την εβραϊκή κληρονομιά του μέσα από μια ιστορία που περιστρέφεται γύρω από τη σχέση τού συγγραφέα με το έργο του. Για τον Χάρολντ Μπλουμ, πάλι, το αριστούργημά του είναι το «Θέατρο του Σάμπαθ», με θέμα τις περιπέτειες ενός λάγνου ηλικιωμένου, ο οποίος συμπεριφέρεται στις γυναίκες της ζωής του σαν να είναι σκουπίδια.
Κάτι τέτοια γράφει ο Ροθ και του κόλλησαν, αδίκως, τη ρετσινιά του μισογύνη. 

Στη χώρα μας, όπου το σύνολο του έργου του εκδίδεται από τις εκδόσεις Πόλις, έχει διαβαστεί πολύ η αμερικανική τριλογία («Αμερικανικό Ειδύλλιο», «Παντρεύτηκα έναν κομμουνιστή» και «Το Ανθρώπινο Στίγμα»), μια τοιχογραφία της Αμερικής από τα μέσα έως τα τέλη του 20ού αιώνα. Τον συναντήσαμε στη Νέα Υόρκη λίγες ημέρες μετά την κυκλοφορία του νέου μυθιστορήματός του, «Νέμεση»- θα κυκλοφορήσει στη χώρα μας την άνοιξη σε μετάφραση Κατερίνας Σχινά, εκδ. Πόλις. Η ιστορία εκτυλίσσεται τη δεκαετία του 1950, όταν μια επιδημία πολιομυελίτιδας πλήττει τα παιδιά μιας μικρής κοινότητας στο Νιούαρκ. Κεντρικός πρωταγωνιστής, ο 23χρονος Μπάκι Κάντορ, νεαρός γυμναστής που παρακολουθεί τους μαθητές του να αρρωσταίνουν, ανήμπορος να τους προστατεύσει.

Το διαμέρισμα του Φίλιπ Ροθ βρίσκεται στο Απερ Ιστ Σάιντ του Μανχάταν. Είναι ένα θαυμάσιο, ηλιόλουστο μεσημέρι και βρισκόμαστε στο 12ο πάτωμα, απέναντι από το Σέντραλ Παρκ. Καθόλου άσχημα. «Ναι, είναι πολύ όμορφα. Αλλά μου αρέσει ακόμη περισσότερο τη νύχτα όταν όλα είναι φωτισμένα», λέει. Με ρωτάει αν έχω διαβάσει τα τρία βιβλία που μαζί με τη «Νέμεση» -το 31ο του μυθιστόρημα- αποτελούν ένα κουαρτέτο: Ο «Καθένας», η «Αγανάκτηση», η «Ταπείνωση» και τώρα η «Νέμεση». Δεν χρειάζεται να έχει κάποιος μεγάλη φαντασία για να υποψιαστεί την ατμόσφαιρα που διαπερνάει το κουαρτέτο. Οι τίτλοι είναι αρκετά εύγλωττοι από μόνοι τους.
- Τα τέσσερα τελευταία βιβλία σας χαρακτηρίζονται από πολύ σκοτεινή διάθεση.
«Δεν δικαιολογείται με τέτοια θέα, έτσι; Νομίζω ότι ένας συγγραφέας εξερευνά εκείνα τα θέματα που τον ενδιαφέρουν στη δεδομένη εποχή της ζωής του, θέματα που συνδέονται με την άμεση εμπειρία του. Βρίσκομαι κι ο ίδιος κοντά στον θάνατο. Πολλοί φίλοι μου έχουν πεθάνει. Κοιτάζω γύρω μου και είναι σαν να περπατώ μέσα σε νεκροταφείο. Δεν είμαι εγώ λοιπόν αυτός που έχει εμμονή με το θάνατο. Είναι η ζωή που έχει εμμονή με το θάνατο. Το ίδιο συμβαίνει με την αρρώστια. Οι ηλικιωμένοι τα πάνε καλά με τους γιατρούς, τους επισκέπτονται συχνά».
- Στον «Καθένα», ο ήρωας λέει σε κάποιο σημείο ότι «τα γηρατειά είναι σφαγείο». Υπάρχει, λέτε, τίποτε το θετικό που να συνοδεύει τα γηρατειά;
«Μπα, δεν νομίζω... Είδατε, το σκέφτηκα λίγο. Ε, λοιπόν όχι, δεν μου έρχεται τίποτε. Οχι. Το μόνο καλό που σου συμβαίνει όταν γερνάς, είναι μόνο ό,τι δεν συμβαδίζει με το γήρας. Δηλαδή, στο βαθμό που έχει κανείς τη φυσική κατάσταση που του επιτρέπει να κάνει όσα έκανε και νεότερος, τότε τα γηρατειά δεν είναι σοβαρό πρόβλημα. Αλλά η πραγματικότητα είναι ότι το ρολόι χτυπάει. Δεν ξέρεις πότε θα πάψει να χτυπάει. Ξέρεις, όμως, ότι θα πάψει. Κι έτσι ζεις με τη θλίψη ότι όλο αυτό πλησιάζει στο τέλος. Είναι βαρύ. Δεν υπάρχει τίποτε πιο βαρύ. Δεν ξέρω λοιπόν τίποτε θετικό που να συνοδεύει τα γηρατειά. Το μόνο καλό που συμβαίνει όταν είσαι γέρος, είναι ότι δεν έχεις πεθάνει ακόμη».
- Στο «Φεύγει το Φάντασμα», τον ήρωά σας, ο οποίος υπήρξε το συγγραφικό alter ego σας, τον περίφημο Νέιθαν Ζούκερμαν, στοιχειώνει ο νεότερος εαυτός του. Εσείς σκέφτεστε ποτέ τον νεότερο εαυτό σας;
«Ναι, βέβαια. Πολύ συχνά. Τον σκέφτομαι και απορώ πώς κατάφερε όσα κατάφερε. Αναρωτιέμαι πώς μπόρεσε να κάνει τα ηλίθια λάθη που έκανε -ειδικά αυτό. Κάποτε φτάνεις να κοιτάζεις πίσω και να αναρωτιέσαι πώς έφτασες εδώ -όταν όλες οι εκκρεμότητες έχουν τακτοποιηθεί, όλα τα ζητήματα έχουν διευθετηθεί, τα λάθη έχουν γίνει, όταν έχει επιτευχθεί ό,τι ήταν να επιτευχθεί. Ωστόσο, ευχαρίστως θα ζούσα χωρίς την οπτική γωνία των γηρατειών. Ευχαρίστως θα γινόμουν πάλι δεκαεννιά. Α, ναι, τα δεκαεννιά είναι μια θαυμάσια ηλικία. Αλήθεια, όταν σκέφτεστε τον εαυτό σας, πόσων χρόνων αισθάνεστε πως είστε;».
- Γιατί έχει σημασία σε ποια ηλικία αισθάνεται κανείς πώς είναι;
«Εχει μεγάλο ενδιαφέρον. Νομίζω ότι φαντάζεται κανείς τον εαυτό του στην ηλικία της οποίας έχει τη διάθεση. Αν όταν σκέφτεστε τον εαυτό σας είστε 16, για παράδειγμα, τότε σημαίνει ότι έχετε τη διάθεση των δεκαέξι χρόνων. Δεν σκεφτόμαστε πάντα τον εαυτό μας στην ίδια ηλικία».
- Και τα ηλίθια λάθη για τα οποία μιλήσατε, ποια είναι;
«Το ηλίθιο λάθος μου ήταν ότι δεν είπα κάποια όχι. Υπήρξα πολύ πεισματάρης. Αλλά όχι αρκετά. Οχι αρκετά».
- Στη «Νέμεση», διαλέξατε να ασχοληθείτε με μια ασθένεια που δεν βασανίζει τους ηλικιωμένους. Η πολιομυελίτιδα έπληττε παιδιά. Υπήρξατε κι εσείς ένα από τα παιδιά που κινδύνευσαν από την πολιομυελίτιδα;
«Ναι, ανήκω σε αυτή τη γενιά. Δεν προσβλήθηκα ποτέ και στην πραγματικότητα γνώριζα μόνο ένα παιδί που αρρώστησε. Κι εκείνο ανάρρωσε πλήρως. Αλλά για τους γονείς μας, ο φόβος, η απειλή, ήταν αληθινά. Σκέφτηκα, λοιπόν, ότι θα είχε ενδιαφέρον να δοκιμάσω να φανταστώ πώς μπορεί να ήταν η ζωή κάτω από τη διαρκή απειλή μιας επιδημίας πολιομυελίτιδας. Θέλησα να φανταστώ πώς θα είχε επιδράσει ο φόβος στα μέλη μιας μικρής κοινότητας, πώς θα ήταν η ζωή τους. Αυτό το ερώτημα ήταν το σημείο εκκίνησης του βιβλίου».
- Ξεκινώντας να γράφετε είχατε σκεφτεί πώς θα επηρέαζε η απειλή της επιδημίας τον κεντρικό ήρωα;
«Οταν αρχίζω ένα βιβλίο δεν γνωρίζω πώς πρόκειται να εξελιχθεί η πλοκή. Ακούγεται παράξενο αυτό, αλλά είναι η αλήθεια. Καθώς γράφω, ανακαλύπτω την εξέλιξη του βιβλίου. Το βιβλίο προχωράει με οδηγό τις εμπειρίες μου. Υπάρχει, λοιπόν, κάτι που με κατευθύνει, αλλά αυτό δεν είναι κάτι που γνωρίζω προκαταβολικά».
- Θέλετε να πείτε ότι ξεκινώντας δεν είχατε αποφασίσει αν θα αρρώσταινε και ο ίδιος ή όχι;
«Δεν γνώριζα τίποτε. Γράφοντας, έφτασα σε ένα σημείο όπου θέλησα να τον κάνω να εγκαταλείψει την πόλη και την απειλή της επιδημίας, για να πάει να βρει τη φίλη του στην εξοχή. Δεν ξέρω γιατί πήρα αυτή την απόφαση -ίσως γιατί αυτό θα είχα κάνει εγώ αν ήμουν στη θέση του. Κι εσείς; Ομως, παρ' όλο που φεύγει, ο Μπάκι έχει υψηλότερο αίσθημα ευθύνης και από εμένα και από εσάς. Σε εκείνο ακριβώς το σημείο -όταν θα έπρεπε να διαλέξει εάν θα παραμείνει στην πόλη με τους μαθητές του που είχαν αρχίσει να αρρωσταίνουν ή θα έφευγε για την εξοχή όπου δεν είχαν σημειωθεί κρούσματα- εντόπισα μια από τις κρίσιμες αποφάσεις του κεντρικού ήρωα. Αργότερα θα έπαιρνε, όπως γνωρίζετε, ακόμη μία κρίσιμη απόφαση».
- Ο Μπάκι πιστεύει στον Θεό και η πίστη του δεν κλονίζεται ούτε στιγμή. Υπήρξε περίοδος της ζωής σας που πιστεύατε κι εσείς στον Θεό;
«Καμιά απολύτως. Ποτέ μου δεν πίστεψα στην ύπαρξη κάποιου Θεού, ούτε ακόμη όταν ήμουν παιδί. Ο Μπάκι, όμως, είναι εξοργισμένος, γιατί πιστεύει ότι ο Θεός έφτιαξε τα πάντα. Κι αν έφτιαξε τα πάντα, τότε έφτιαξε και την ασθένεια. Αλλά δεν αμφισβητεί την ύπαρξή του».
- Εχετε πει ότι το γεγονός πως είστε Εβραίος έχει συμβεί να εγείρει κάποια ηθική απαίτηση. Για ποιο λόγο;
«Οταν εξέδωσα τα πρώτα μου βιβλία, λίγο μετά τα είκοσι, υπήρξαν κάποιες οργισμένες αντιδράσεις από ένα μέρος της εβραϊκής κοινότητας. Με αποκαλούσαν αντισημίτη και Εβραίο που μισεί τον εαυτό του. Δεν μου άρεσε. Είχα βρεθεί σε μια πολύ περίεργη θέση, γιατί η δουλειά μου εκλαμβανόταν ως προσβλητική από ανθρώπους που είχαν υποστεί προσβολές, διακρίσεις και διώξεις. Ηταν μια δύσκολη συνθήκη. Πίστευα και πιστεύω ότι με κατηγορούσαν άδικα. Ωστόσο κατανοώ την οπτική γωνία τους. Ο πόλεμος είχε τελειώσει μόλις μια δεκαετία νωρίτερα. Οι άνθρωποι ήταν ακόμη φοβισμένοι. Γι' αυτό αντέδρασαν με το συναίσθημα, όχι με τη λογική».
- Τι διαβάζετε αυτήν την περίοδο;
«Μόλις διάβασα μια βιογραφία του ποιητή e.e.cummings. Την είχα ξαναδιαβάσει πριν από πολλά χρόνια. Προτιμώ να διαβάζω βιογραφίες, παρά μυθοπλασία».
- Γιατί;
«Με έχει κουράσει η μυθοπλασία, την έχω βαρεθεί».
- Την έχετε βαρεθεί και ως συγγραφέας;
«Ναι, αυτόν τον καιρό τη βαριέμαι. Δεν γράφω, κάνω άλλα πράγματα. Αλλά αυτό, βεβαίως, είναι προσωρινό. Αλλωστε, δεν ξέρω να κάνω κάτι άλλο. Εδώ και 55 χρόνια κάνω κάθε μέρα το ίδιο πράγμα. Και αυτή η δουλειά δεν γίνεται ποτέ ευκολότερη. Για έναν πολύ απλό λόγο: μπορεί να γράφω για 25, 35, 45 χρόνια, αλλά κάθε φορά γράφω ένα βιβλίο που δεν έχω ξαναγράψει. Ετσι δεν ξέρω και πώς να το γράψω. Κανείς δεν ξέρει πώς να το γράψει. Γιατί δεν υπάρχει. Οφείλω να διδάξω τον εαυτό μου πώς να γράψει το βιβλίο. Με αυτό παλεύεις συνέχεια σαν συγγραφέας. Είναι σκληρή δουλειά. Υπάρχουν πολλές σκληρές δουλειές στον κόσμο - υπάρχει η δουλειά του ανθρακωρύχου, του αστροναύτη, του θηριοδαμαστή και του συγγραφέα».
- Αναγνωρίζετε την επιρροή σας στο έργο νεότερων πεζογράφων;
«Αν υπάρχει, εγώ το αγνοώ. Διότι δεν διαβάζω τους σύγχρονους συγγραφείς. Τους συναντώ μόνο για να ανταλλάξουμε καμιά χειραψία πού και πού».
- Δεν έχετε ενδιαφέρον ή περιέργεια για τη σύγχρονη πεζογραφία;
«Οχι, κανένα. Δεν ξέρω τους λόγους, μπορώ μόνο να σας πω ότι δεν ενδιαφέρομαι. Τα τελευταία πέντε χρόνια έχω επιστρέψει σε συγγραφείς που διάβαζα στη νεότητά μου. Διαβάζω Κόνραντ, Ντοστογιέφσκι, Τουργκένιεφ. Αντί να διαβάζω ό,τι καινούργιο κυκλοφορεί, γιατί να μην ξαναδιαβάσω έργα που ήδη ξέρω ότι είναι σπουδαία; Επειτα, όταν διαβάζει κανείς ένα κλασικό έργο σε μεγαλύτερη ηλικία, είναι ένας εντελώς διαφορετικός άνθρωπος από εκείνον που το διάβασε την πρώτη φορά».
Καθώς αποχαιρετιόμαστε μου λέει ότι το ίδιο βράδυ σκοπεύει να επιστρέψει στο σπίτι του στο Κονέτικατ, στην απομόνωση.
- Δεν είναι δύσκολο να αποχωρίζεστε αυτή τη θέα; Δεν σας λείπει η έντονη ζωή της πόλης;
«Οχι, καθόλου. Τα έχω χορτάσει».
- Μπορεί δηλαδή να υπάρχει τελικά και κάτι καλό έπειτα από κάποια ηλικία -μπορεί ένας άνθρωπος να έχει ζήσει τα πάντα, να έχει ζήσει έντονα και να αισθάνεται χορτάτος.
«Αλλά, θέλεις κι άλλο. Πάντα θέλεις κι άλλο. Στην πραγματικότητα είναι πολύ μελαγχολικό. Δεν το σκέφτομαι συχνά».
- Ενώ νεότερος το σκεφτόσασταν συχνότερα;
«Εννοείτε τον θάνατο; Σκεφτόμουν τον θάνατο όταν ήμουν έφηβος. Τρομοκρατούσα τον εαυτό μου με σκέψεις θανάτου. Κι έπειτα πάλι μετά τα είκοσι. Εκτοτε, όχι. Μεγαλώνοντας ενεργοποιείται ένα είδος προστατευτικού μηχανισμού». *
  • Η αριστερή έκρηξη που έφερε τον Ομπάμα, δεν υπάρχει πια
- Πώς έχει αλλάξει η αμερικανική κοινωνία την τελευταία διετία, έπειτα από την εκλογή του Ομπάμα;
«Είναι ολοφάνερο ότι έχει κάνει μια πολύ σαφή και μεγάλη στροφή προς τα δεξιά. Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης Μπους, η κοινωνία είχε μετατοπιστεί προς τα αριστερά κι έτσι είχαμε την εκλογική έκρηξη του Μπαράκ Ομπάμα. Και οι νομοθετικοί στόχοι του Ομπάμα έτειναν προς τα αριστερά. Σήμερα, εξαιτίας της ύφεσης -την οποία η μεγάλη μάζα των ανθρώπων δεν κατανοεί- οι Αμερικανοί έχουν θυμώσει με τον πρόεδρο και γι' αυτό έχουν κάνει δεξιά στροφή. Το φοβερό είναι ότι οι άνθρωποι χάνουν τα σπίτια τους. Και φαντάζονται ότι οι Ρεπουμπλικανοί είναι πιο ικανοί να διαχειριστούν την κατάσταση. Τους περιμένει μια πολύ δυσάρεστη έκπληξη. Και δεν πρόκειται απλώς για Ρεπουμπλικανούς, αλλά για το χειρότερο είδος Ρεπουμπλικανών. Ξέρετε, στη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου υπήρχε ένα κόμμα, οι Know Nothings. Αυτοί οι Ρεπουμπλικανοί του Tea Party είναι οι Know Nothings. Απολύτως ανίδεοι γύρω τόσο από τα πραγματικά κοινωνικά προβλήματα όσο και από την αποστολή και τις υποχρεώσεις της κυβέρνησης».
- Πώς αξιολογείτε το έργο της κυβέρνησης Ομπάμα αυτά τα δύο χρόνια;
«Νομίζω ότι χωρίς το πακέτο διάσωσης των τραπεζών, θα ήμασταν τώρα σε πολύ, πολύ βαθιά οικονομική κρίση. Ο Ομπάμα και το επιτελείο του κληρονόμησαν μια οικονομική κόλαση. Τα προβλήματα αυτά δεν λύνονται ούτε σε δεκαοκτώ μήνες ούτε σε δύο χρόνια. Δεν θα έχουν λυθεί ούτε σε τέσσερα. Η μεγάλη οικονομική κρίση του 1929 δεν ξεπεράστηκε ούτε σε δύο ούτε σε έξι ούτε σε οκτώ χρόνια. Μέχρι που ξέσπασε ο πόλεμος και ξεπεράστηκε».

Thursday, October 7, 2010

«Δεν θα αγοράσω ποτέ ηλεκτρονική ‘βιβλιοσυσκευή’»

«Αντιπαθώ σφόδρα τα e-books, την ηλεκτρονική ανάγνωση και όλες τις επιρροές της σύγχρονης τεχνολογίας που σε αποσπούν από την παραδοσιακή ανάγνωση» λέει ο αµερικανός συγγραφέας Φίλιπ Ροθ. Θεωρώντας πως όλα αυτά (που αντιπαθεί) αναιρούν την ικανότητά µας να εκτιµήσουµε την οµορφιά και την αισθητική εµπειρία της ανάγνωσης σε έντυπα βιβλία.

Βέβαια, κανείς δεν µπορεί να κάνει τίποτα για την επέλαση της σύγχρονης τεχνολογίας, προσθέτει ο Ροθ. «Είναι κρίµα. Η συγκέντρωση, η αποµόνωση, η σιωπή, όλα όσα προϋποθέτει η ανάγνωση δεν ανήκουν πλέον σε όσα ζητά ή µπορεί να κατακτήσει σήµερα ο αναγνώστης».

Και ακόµη πιο λάβρος: «Δεν σκοπεύω να αγοράσω καµία από τις ηλεκτρονικές “βιβλιοσυσκευές” που κυκλοφορούν. Δεν έχει νόηµα. Μ’ αρέσει να διαβάζω το βράδυ στο κρεβάτι και µ’ αρέσει να διαβάζω βιβλία. Ετσι κι αλλιώς, δεν αντέχω και τις αλλαγές, πόσω µάλλον τις τόσο δραστικές».

Ο ίδιος πάντως κάτι κάνει για να προσαρµοσθεί στη σύγχρονη εποχή της µεγαλύτερης ταχύτητας. Ηταν από τους πρώτους που άρχισαν να γράφουν µικρότερης έκτασης µυθιστορήµατα. Τάση που συζητιέται πολύ τελευταία µαζί µε τις προβλέψεις για το «τέλος» των παραδοσιακών βιβλίων και των ογκωδών συγγραφικών πονηµάτων. Και το νέο του µυθιστόρηµα «Νέµεσις» µετράει 56.000 λέξεις. «Βλέπετε, ακολουθώ κι εγώ τους µοντέρνους καιρούς» λέει ο 77χρονος Ροθ. «Στην αρχή δοκίµασα να το κάνω από περιέργεια. Δεν ήξερα αν θα το πετύχω να περιορίσω την έκταση. Επειτα ανακάλυψα το ατού της συµπύκνωσης και του περιορισµού».

Wednesday, September 29, 2010

Ο Φίλιπ Ροθ βραβεύει τον Ντον Ντελίλο




Στην Αμερική, οι καταξιωμένοι συγγραφείς τιμούν τους ομοτέχνους τους, με τους οποίους μάλιστα, εμφανίζονται σχεδόν κάθε χρονιά συνυποψήφιοι για το Βραβείο Νομπέλ Λογοτεχνίας. Φέτος, το σημαντικό λογοτεχνικό βραβείο PEN/Saul Bellow δόθηκε στον Ντον Ντελίλο. Πρόεδρος της κριτικής επιτροπής δεν ήταν άλλος από τον Φίλιπ Ροθ. Ως γνωστόν, και οι δύο συγγραφείς «κονταροχτυπιούνται» στο ποιος θα πάρει το Νομπέλ, ποιος είναι ο καλύτερος εν ζωή Αμερικανός συγγραφέας κ.τ.λ. Αυτό όμως δεν εμπόδισε τον Ροθ να προτείνει τον Ντελίλο για το βραβείο, για τον «συνδυασμό τρόμου, κωμωδίας και καθαρής μελωδικότητας» στο γράψιμό του. «Ο οποιοσδήποτε θα ήθελε να δώσει ένα βραβείο στον Ντελίλο», ανέφερε, μεταξύ των άλλων, στο σκεπτικό της η κριτική επιτροπή (εκτός από τον Ροθ, την επιτροπή απαρτίζουν οι Nathan Englander και Joan Acocella).
  • Ο Σολ Μπέλοου
Το βραβείο συνοδεύει το ποσό των 25.000 δολαρίων και ο Ντον Ντελίλο δηλώνει πανευτυχής. «Πρόκειται για ειδική τιμή, να μου απονέμεται ένα βραβείο που φέρει το όνομα του Μπέλοου». Ο Ντελίλο έχει στο ενεργητικό του δεκαπέντε μυθιστορήματα και τέσσερα θεατρικά έργα και ακόμα θυμάται την απόλαυση που δοκίμασε όταν διάβασε το μυθιστόρημα του Σολ Μπέλοου «Χέρτζογκ». «Δεν ήταν το πρώτο μυθιστόρημα του Μπέλοου με το οποίο ερχόμουν σε επαφή. Το πρώτο ήταν το “Θύμα”, η πρώτη πρόταση του οποίου (“Κάποιες νύχτες η Νέα Υόρκη είναι τόσο ζεστές όσο και η Μπανγκόκ”) έμοιαζε με μυθιστόρημα από μόνη της, ειδικά για ένα Νεοϋορκέζο», δήλωσε ο Ντελίλο στον Guardian.
«Τόσο ο Μπέλοου όσο και ο Ντελίλο», αναφέρει η επιτροπή, «έγραψαν ιστορικά μυθιστορήματα και στα πιο φιλόδοξα έργα τους, πραγματεύτηκαν τη ζωή στην Αμερική στα μέσα του εικοστού αιώνα, μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, και πότισαν το έργο τους με τη σκοτεινή γνώση που αποκτήθηκε έκτοτε. Βέβαια, στον Ντελίλο, επειδή είναι μεταγενέστερος –γεννήθηκε το 1936– η γνώση αυτή είναι μεγαλύτερη και γεμάτη με περισσότερη τρέλα».

Thursday, September 16, 2010

Φίλιπ Ροθ: «Τι περιμένατε να δείτε; Ενα τέρας;»

  • ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗ ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΑΣΤΡΑΠΕΛΛΟΥ, ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΛΑΜΠΡΟΒΑΣΙΛΗΣ. | Πέμπτη 16 Σεπτεμβρίου 2010 
Γράφει εδώ και μισό αιώνα, στην Ελλάδα κυκλοφόρησε το 30ό βιβλίο του, εκείνος μόλις ολοκλήρωσε το επόμενο. Το Νομπέλ τού διαφεύγει, αλλά λέει ότι δεν τον νοιάζει – «βραβεία έχω πολλά». Η ζωή που τελειώνει, οι φίλοι του που φεύγουν, τα παιδιά των άλλων, το όπλο που κρύβει στη σοφίτα, οι γυναίκες στα βιβλία του, ο Ομπάμα και οι Ρεπουμπλικανοί αποτέλεσαν μερικούς μόνο σταθμούς μιας πολύωρης συζήτησης με τον Φίλιπ Ροθ, κάπου στη μέση του πουθενά, σε έναν παλιό αχυρώνα στο Κονέκτικατ.

«Τους παρεξηγείς προτού ακόμη τους συναντήσεις ενώ περιμένεις να τους συναντήσεις, τους παρεξηγείς ενώ βρίσκεσαι μαζί τους, και μετά γυρίζεις σπίτι σου, μιλάς με κάποιον άλλον για τη συνάντηση και τους παρεξηγείς ακόμη μία φορά. Και επειδή το ίδιο ισχύει εν γένει με τους άλλους για σένα, η όλη υπόθεση είναι μια τρομερή πλάνη που στερείται οποιασδήποτε αντίληψης, μια εκπληκτική φάρσα εσφαλμένης αντίδρασης».

Ποιος άλλος θα μπορούσε να περιγράψει καλύτερα τη «σημαντικότατη υπόθεση που λέγεται άλλοι άνθρωποι» από τον Φίλιπ Ροθ, τον σημαντικότερο εν ζωή αμερικανό συγγραφέα, τιμημένο με ό,τι λογοτεχνικό βραβείο δίνεται στην Αμερική (όπως το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το «Αμερικανικό ειδύλλιο», απ’ όπου προέρχεται το παραπάνω απόσπασμα); Μάλλον κανείς. Η καταφατική απάντησή του για μια συνέντευξη με αφορμή την έκδοση του 30oύ βιβλίου του «H Ταπείνωση» (εκδόσεις Πόλις) δεν ήταν ακριβώς αναμενόμενη.

Ο 77χρονος πλέον συγγραφέας, που ζει μόνος και απομονωμένος κάπου στο Κονέκτικατ εδώ και 15 τουλάχιστον χρόνια, έχει, υποτίθεται, βαρεθεί να δίνει συνεντεύξεις και, όταν τις δίνει, λέει μόνο τα απολύτως απαραίτητα, ενώ παραμένει κατά κύριο λόγο ανέκφραστος.

«Τι περιμένατε να δείτε; Ενα τέρας;» λέει γελώντας όταν ακούει την προκατάληψη με την οποία ταξίδεψα ως τα περίχωρα του Γουόρεν και τον μικρό πράσινο παράδεισο, που εκείνος αποκαλεί σπίτι, μόλις δυόμισι ώρες από την ασφυκτικά ζεστή καλοκαιρινή Νέα Υόρκη. Mας υποδέχτηκε στο ξύλινο σπίτι του, το οποίο χρονολογείται από το 1790. «Οχι και τόσο παλιό για τα ελληνικά δεδομένα» είπε χαριτολογώντας και αφού έβαλε τα παπούτσια του και ξεδίπλωσε την ψηλόλιγνη φιγούρα του πρότεινε να πάμε στο γραφείο του, 100 μέτρα πιο κάτω, έναν παλιό αχυρώνα ο οποίος έχει διαμορφωθεί σε χώρο δημιουργίας για τον κατ’ εξακολούθηση πολυγραφότατο Ροθ – και όμως έχουν περάσει 51 χρόνια αφότου πρωτοκυκλοφόρησε το παρθενικό του «Αντίο Κολόμπους»! 

Καθισμένος σε μια πολυθρόνα Lounge των Αμερικανών Τσαρλς και Ρέι Ιμς, αποδεικνύεται ένας μοναδικός συνεντευξιαζόμενος. Υπομονετικός ομιλητής, αλλά και φιλοπερίεργος ακροατής. Πάνω απ’ όλα προσηνής. «Ημουν οκτώ ετών όταν ξέσπασε ο πόλεμος και 12 όταν τελείωσε. Μεγάλωσα στο Νιούαρκ» λέει με απαλή φωνή και με εντυπωσιακή την απουσία στόμφου και οικονομίας λόγου. «Δεν είχαμε λεφτά. Μόνο όσα χρειάζονταν. Στα 16 μου επαναστάτησα. Αρχισαν οι άγριοι καβγάδες με τον πατέρα μου. Εφυγα για το πανεπιστήμιο, επτά ώρες μακριά. Ηταν υπέροχα! Μετά δίδαξα στις μεσοδυτικές Πολιτείες». Το γέλιο του είναι λίγο σφιγμένο και προσπαθεί να το ελέγξει, αλλά το βλέμμα του είναι τόσο ζωηρό, που μοιάζει να προσπαθεί να διαπεράσει κάθε μύχια σκέψη σου. Βέβαια, το πιο πιθανό είναι ότι η αίσθηση αυτή δεν είναι τίποτε περισσότερο από μια μεγάλη «παρεξήγηση»...
  • Στο νέο βιβλίο σας ο ήρωάς σας, Σάιμον Αξλερ, στα 65 του αισθάνεται ότι έχει χάσει το ταλέντο του. Βέβαια, όπως του λέει ο ατζέντης του, «δεν υπάρχει απόλυτη ασφάλεια στην τέχνη». Γιατί όμως επιλέξατε να αναλύσετε αυτό το αγωνιώδες συναίσθημα από τη σκοπιά ενός ηθοποιού και όχι ενός συγγραφέα, όπως μας έχετε συνηθίσει;
«Αρκετά με τους συγγραφείς! Ενας συγγραφέας θα ήταν πιο προβλέψιμος. Πάντα με γοήτευαν οι ηθοποιοί. Το πώς το κάνουν είναι ένα μυστήριο. Και ας λένε ένα σωρό πράγματα σχετικά. Το γεγονός όμως ότι βγαίνουν εκεί έξω και το κάνουν είναι θαυμαστό. Ιδίως αν τους γνωρίζεις προσωπικά και μετά τους βλέπεις να γίνονται αυτό το κάτι “άλλο”... Αυτό ήταν πάντα ένα αίνιγμα για μένα. Επειτα άκουσα μια ιστορία, πολλά χρόνια πριν, την οποία δεν ξέχασα ποτέ, για έναν άγγλο ηθοποιό ο οποίος είχε χάσει τη δύναμή του να σαγηνεύει, ακριβώς όπως το λέει στην αρχή του βιβλίου ο ήρωας. Μου είχε εξάψει την περιέργεια η ιστορία αυτού του τύπου, ο οποίος ήταν κάποτε εξαίρετος ηθοποιός. Προσπάθησα λοιπόν να διερευνήσω πώς μπορεί να αισθάνεται κάποιος όταν του συμβαίνει κάτι τέτοιο».
  • Και εσείς είχατε ασχοληθεί για λίγο με την υποκριτική, όταν ήσασταν στο κολέγιο.
«Οντως. Ημουν καταπληκτικός! Οχι, δεν ήμουν τίποτε το ιδιαίτερο. Ημουν σαν όλα τα άλλα παιδιά στο κολέγιο. Δεν ήθελα να γίνω ηθοποιός. Για καλή μου τύχη, δεν το ήθελα».
  • Γιατί το λέτε αυτό;
«Γιατί είναι τόσο δύσκολο να πετύχεις. Υπάρχουν τόσο λίγοι επιτυχημένοι ηθοποιοί. Περνάς τόσο πολύ καιρό κάνοντας καθόλου ικανοποιητική δουλειά. Μικρούς ρόλους, κακούς ρόλους. Και πρέπει να περιμένεις να σου προσφέρουν δουλειά, κάτι το οποίο είναι τρομερό!».
  • Στο βιβλίο γράφετε ότι ο Τζον Γκίλγουντ έλεγε πως «υπήρχαν φορές που ευχόταν να είναι ζωγράφος ή συγγραφέας. Τότε θα μπορούσε να αποσύρει μια κακή απογευματινή παράσταση και να την ξαναπαρουσιάσει τα μεσάνυχτα διορθωμένη». Υπάρχει μη αντιστρέψιμη παράμετρος που να καθιστά τη συγγραφή ιδιαίτερα δύσκολη;
«Ολες οι καλλιτεχνικές εκφράσεις έχουν τις οδύνες τους. Οταν είσαι συγγραφέας όμως δεν χρειάζεται να σου ζητηθεί προκειμένου να γράψεις ένα βιβλίο. Δεν περιμένω άλλους για να δραστηριοποιηθώ. Δραστηριοποιούμαι και από μόνος μου».
  • Υποθέτω όμως ότι δεν είχατε από την αρχή αυτήν την ανεξαρτησία.
«Λοιπόν, από την αρχή ήμουν αυτός που έγραφε. Δεν χρειαζόμουν κανέναν για να γράφω. Και μετά βρήκα τον εκδότη, πολύ γρήγορα. Ημουν πολύ τυχερός».
  • Ηταν όλα θέμα τύχης; Το ότι δεν γίνατε ηθοποιός, το ότι εκδόθηκε βιβλίο σας νωρίς; Δεν είχατε κάποιο χάρισμα που σας οδήγησε εκεί και σας έκανε να ξεχωρίσετε από τους άλλους;
«Δεν μπορώ να απαντήσω σε αυτές τις ερωτήσεις. Οπως είπα, είναι ένα μεγάλο μυστήριο για μένα. Νομίζω ότι είναι ένα μυστήριο και για τους ίδιους τους ηθοποιούς».
  • Τον εαυτό σας δεν τον θεωρείτε ταλαντούχο;
«Ναι, τον θεωρώ ταλαντούχο. Δεν ξέρω από πού ήρθε, δεν ξέρω τι με οδηγούσε όταν ήμουν νέος. Απλώς άρχισα να το κάνω νωρίς και το κάνω όλη μου τη ζωή. Και έχω αρχίσει να κουράζομαι από αυτό».
  • Τι σας κούρασε; Οι προσδοκίες των άλλων;
«Δεν με τρώει η έγνοια των άλλων. Κάνω αυτό που κάνω περισσότερο από 50 χρόνια χωρίς σταματημό και δεν ξέρω πόσο θέλω να προχωρήσω παραπέρα, καταλαβαίνετε; Θέλω να ζήσω σαν φυσιολογικός άνθρωπος».
  • Πώς ζουν οι «φυσιολογικοί άνθρωποι»;
«Χωρίς να έχουν την πίεση αυτής της δουλειάς: την πίεση του να επινοείς. Η πίεση του να επινοείς είναι υπέροχη. Αλλά προσπαθείς να την ικανοποιήσεις κάθε μέρα. Τη νιώθεις κάθε μέρα. Βγαίνεις λίγο, επιστρέφεις στη δουλειά και είναι πάντα εκεί. Και είναι πάντα ενοχλητική, είναι πάντα αρκετά δυσάρεστη. Και νιώθεις ότι αυτό που γράφεις δεν είναι καλό. Στο τέλος έχεις στα χέρια σου ένα βιβλίο, αλλά καθ’ όλη τη διάρκεια σκέφτεσαι: “Δεν είναι επιτυχημένο, δεν είναι επιτυχημένο”. Οπότε αποτυγχάνεις σε ένα πολύ δυσάρεστο 70% του χρόνου που ασχολείσαι με αυτό. Ο,τι και να λέω όμως, θα συνεχίσω να το κάνω».
  • Αυτόν τον καιρό δεν γράφετε;
«Εχω μήνες να γράψω και το ευχαριστιέμαι πολύ. Ξυπνάω στις 9.00 το πρωί, πράγμα ασυνήθιστο για μένα. Χαζεύω δύο ώρες στο στούντιο. Από τις 12.00 ως τις 2.00 το μεσημέρι είμαι στην πισίνα και γυμνάζομαι. Μετά τρώω και παίρνω έναν υπνάκο. Οταν ξυπνάω διαβάζω εφημερίδες online. Τόσο απλά, χαίρομαι πολύ αυτήν τη ζωή και έτσι σκοπεύω να περάσω το καλοκαίρι μου».
  • Η ακρίβεια με την οποία αναλύετε τους χαρακτήρες σας είναι εντυπωσιακή. Εσείς ο ίδιος την έχετε χαρακτηρίσει «ανελέητη αυτοαντιπαράθεση», αναφερόμενος στον τρόπο με τον οποίο «κατασκοπεύει» τον εαυτό του το λογοτεχνικό alterego σας, Νέιθαν Ζούκερμαν. Η υπερβολική αυτοπεποίθηση που πρέπει να προκύπτει από αυτήν τη διεισδυτική ικανότητά σας μπορεί να αφήσει χώρο για να ακούσετε εξωτερικές φωνές, να δεχτείτε κριτική;
«Είναι ενδιαφέρον αυτό που λέτε για την υπερβολική αυτοπεποίθηση. Πρέπει να έχεις γερές δόσεις μεγάλης αυτοπεποίθησης για να προχωράς μέρα με την ημέρα, βδομάδα με τη βδομάδα, μήνα με τον μήνα, χρόνο με τον χρόνο. Μπορεί όμως να χάσεις την αυτοπεποίθησή σου καθ’ οδόν. Πολλή αμφιβολία μπορεί να συρθεί ύπουλα μέσα σου. Και μπορεί να διαρκέσει, γιατί αυτό που φτιάχνεις δεν είναι ουσιαστικά έτοιμο, παρά μόνο στο πολύ τέλος. Οταν γράφεις, το κείμενο ολοκληρώνεται τους τελευταίους τέσσερις-πέντε μήνες και πλέον μπορείς να το δεις, ενώ πριν δεν μπορούσες. Αναρωτιέσαι: “Αξίζει αυτό που γράφω;”. Κάτι το οποίο είναι πολύ περίεργο, ιδίως όταν ασχολείσαι με αυτό 50 χρόνια. Αν είσαι 50 χρόνια γιατρός, όταν κάποιος είναι στην αίθουσα αναμονής του ιατρείου σου ξέρεις ότι, αν εσύ δεν βρεις τι έχει, κανένας άλλος δεν θα μπορέσει να το κάνει. Σωστά; Εγώ όμως δεν ξέρω πώς να βρω την άκρη, πώς “θα λύσω το πρόβλημα”. Αισθάνομαι αβεβαιότητα. Νομίζω ότι ξέρεις ποιες εξωτερικές φωνές αξίζουν κάτι, ποιον αξίζει να ακούς. Μπορεί να μην αλλάξεις κάτι εξαιτίας αυτών που σου λένε, αλλά μπορεί να ακούσεις κάτι ενδιαφέρον. Και μετά ξέρεις ότι το 90% των “φωνών” είναι άχρηστο. Προσπαθώ να το κρατάω έξω από τη ζωή μου όσο πιο πολύ μπορώ. Ετσι, όταν εκδίδεται ένα βιβλίο, καταφέρνω να κρατάω μακριά αυτό το 80%-90%. Μέρος του διαρρέει στη ζωή μου, αλλά δεν με ενδιαφέρει πλέον τι γράφεται για αυτό».
  • Είχατε πάντα αυτήν τη νοοτροπία ή διαμορφώθηκε από τη σιγουριά που έφερε η επιτυχία;
«Νομίζω ότι είχα αυτοπεποίθηση από την αρχή. Ισως περισσότερο απ’ όση θα έπρεπε».
  • Οπότε μάλλον δεν γνωρίζετε για τις, ας πούμε, αντιδράσεις που προκάλεσε η σκηνή σεξ που έχετε στο βιβλίο.
«Τι συνέβη ακριβώς;».
  • Ενα ενδιαφέρον άρθρο της δημοσιογράφου Κέιτι Ρόιφ στους «NewYorkTimes» για τη γενιά των «Μεγάλων αμερικανών μυθιστοριογράφων» του 20ού αιώνα, δηλαδή τους Απντάικ, Μέιλερ, Μπέλοου, και εσάς, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η ερωτική γραφή σας από τη νεότερη γενιά αμερικανών συγγραφέων, οι οποίοι μάλλον είναι «πολύ cool για να κάνουν σεξ», ξεκινάει με την αναφορά σε μια γνωστή της, η οποία μόλις διάβασε τη σκηνή αυτή πέταξε το βιβλίο στα σκουπίδια.
«Δεν ξέρω. Δεν είναι και η πιο ακραία ερωτική σκηνή που θα μπορούσε κανείς να φανταστεί. Δεν ξέρω αν έχετε διαβάσει το βιβλίο μου “Το θέατρο του Σάμπαθ”. Οι καταστάσεις ήταν πολύ πιο ακραίες σε εκείνο το βιβλίο, αλλά υποθέτω ότι ζυγίζει περισσότερο, οπότε είναι δυσκολότερο να το πετάξεις μακριά! Δεν ξέρω γιατί. Επειδή συμμετέχει και μια λεσβία; Δεν μπορώ να είμαι υπόλογος για τις εκρήξεις οργής που έχουν κάποιοι γύρω από το σεξ. Η γενιά στην οποία αναφερθήκατε, ο Απντάικ, ο Μέιλερ, εγώ, ο Μπέλοου, ήταν η πρώτη που είχε την άδεια – ή πήρε την άδεια – ώστε να διαπιστώσει πώς είναι να γράφεις με τρόπο πολύ οικείο για το σεξ. Κανείς δεν το έκανε πριν και κάποιος έπρεπε να το κάνει. Δεν έχει να κάνει με το αν είσαι άμεσος και δεν μασάς τα λόγια σου, εξαρτάται από το πώς το κάνεις: τι γλώσσα χρησιμοποιείς, τι βλέπεις, τι δεν βλέπεις, με ποιον τρόπο προσεγγίζεις το σεξ. Είναι σαν κάποιου είδους λογοτεχνικό-διανοητικό παζλ. Κάποιες φορές το κάνεις καλύτερα από άλλες φορές. Δεν έχω γράψει τόσο πολλές ερωτικές σκηνές. Ο κόσμος έτσι νομίζει, αλλά αυτό δεν ισχύει. Νομίζω ότι υπάρχουν κάποιες σκηνές στο “Σύνδρομο Πόρτνοϊ”»...
  • Ισως επειδή είναι τόσο έντονες όταν τις γράφετε, που είναι δύσκολο να τις ξεχάσει κανείς...
«Ισως. Στα βιβλία όμως, όπου πρωταγωνιστεί ο Ζούκερμαν, είναι ελάχιστες. Τέλος πάντων, βλέπετε ότι δεν καταλαβαίνω τίποτε!».
  • Απ’ ό,τι φαίνεται όμως, έστω εν αγνοία σας, προκαλείτε έντονες αντιδράσεις γύρω από το έργο σας.
«Εσείς γιατί πιστεύετε ότι συμβαίνει αυτό;».
  • Ισως επειδή η χειρουργική ακρίβεια στον τρόπο με τον οποίο περιγράφετε πόσο τρωτοί είναι οι χαρακτήρες σας λειτουργεί σαν καθρέφτης για τους αναγνώστες σας, και αυτό δεν είναι σε θέση να το αποδεχθούν. Στον τρόπο που ερωτεύονται, που γράφουν την αμερικανική ιστορία, που αισθάνονται εβραίοι. Δεν πρόκειται για μια ευχάριστη συνειδητοποίηση...».
«Μάλλον...».
  • Από την άλλη, ο τρόπος με τον οποίο σκιαγραφείτε τους γυναικείους χαρακτήρες πολλές φορές δεν είναι ιδιαίτερα κολακευτικός. Οι γυναίκες δεν είναι ολοκληρωμένες προσωπικότητες, δεν είναι σχεδόν ποτέ ευτυχισμένες ή τουλάχιστον ικανοποιημένες στα βιβλία σας. Εκτός και αν έχουν τον ρόλο της μητέρας του ήρωα…
«Γιατί, είναι οι άνδρες ευτυχισμένοι στα βιβλία μου;».
  • Οχι. Αλλά συχνότερα είναι πιο δυναμικοί, μπορούν να εμπνεύσουν τον σεβασμό ευκολότερα, έχουν τον έλεγχο της κατάστασης.
«Στο “Θέατρο του Σάμπαθ” υπάρχει η Ντρένκα. Είναι μια γυναίκα που εμπνέει, είναι η δύναμη της φύσης, τη θυμάστε;».
  • Στην εφημερίδα «ΤheGuardian» πάντως η «αντίδραση» είχε να κάνει με το γεγονός ότι η ερωτική σκηνή είναι ανάμεσα σε έναν άνδρα και σε μια γυναίκα 25 χρόνια νεότερη. Είναι ένα θέμα που εμφανίζεται σε άλλα βιβλία σας, όπως στο «Ζώο που ξεψυχά», στο «Ανθρώπινο στίγμα», στο «Φεύγει το φάντασμα». Εξακολουθεί να είναι ταμπού για την κοινωνία, και από κάποιους και κυρίως από τις γυναίκες μπορεί να ερμηνευτεί ως σεξιστική αντιμετώπιση.
«Η Ντρένκα είναι συνομήλικη με τον ήρωα. Να, είστε τώρα ικανοποιημένη; Μπορώ να πω ότι ξέρω πολλούς άνδρες της ηλικίας μου, ξέρω πράγματα από τις εμπειρίες τους επειδή μου μιλάνε. Με ενδιαφέρουν αυτά που μου λένε και μετά γράφω για αυτά. Απ’ ό,τι φαίνεται, είμαι ο μόνος που γράφει για αυτό το θέμα και νιώθω μια χαρά για αυτό».
  • Ενα άλλο θέμα στο οποίο επανέρχεστε στα βιβλία σας είναι η αυτοκτονία. Ο Φίλιπ Ροθ μάλιστα στο «Επιχείρηση Σάυλωκ» είχε αυτοκτονικές τάσεις. Γιατί σας ασκεί τόση γοητεία;
«Κάποιοι φίλοι μου αυτοκτόνησαν. Είναι πολύ αιφνιδιαστικό, είναι πολύ σοκαριστικό, είναι αναπάντεχο, δεν το φαντάζεσαι ότι μπορεί να συμβεί. Οι τρόποι που μπορεί να επιλέξουν έχουν ενδιαφέρον και είναι το πιο δραματικό πράγμα που μπορείς να κάνεις, το να τερματίσεις τη ζωή σου. Με ενδιαφέρει καιρό τώρα, είχα την πολύ άσχημη εμπειρία με τις παρενέργειες του υπνωτικού “Halcyon” τη δεκαετία του ’80. Βασικά, όταν περνούσα αυτήν τη φάση, ο φίλος μου Πρίμο Λέβι αυτοκτόνησε. Οπότε πρόκειται για ένα μείζον ανθρώπινο θέμα. Στην “Ταπείνωση” ήθελα να δω αν θα κατάφερνε ο ήρωάς μου να το κάνει. Ηθελα να δω υπό ποιες προϋποθέσεις θα έφτανε σε αυτό το σημείο. Οπότε γράφοντας βρήκα τον δρόμο που οδηγούσε σε αυτήν τη γνώση. Νομίζω ότι μοιάζει δικαιολογημένη η πράξη, έτσι δεν είναι; Η απώλεια τον οδηγεί σε αυτό το σημείο. Πρώτα χάνει το ταλέντο του, μετά επενδύει τα πάντα σε αυτήν τη νέα γυναίκα και, όταν τον αφήνει, χάνει τη γη κάτω από τα πόδια του. Στο “Καθένας” η γυναίκα αυτοκτονεί όταν πεθαίνει ο άνδρας της, γιατί φτάνει στο υπέρτατο σημείο της αντοχής της. Η ζωή για αυτή είναι πολύ δύσκολη για να την αντέξει».
  • Οι λόγοι για τους οποίους οι ήρωές σας αυτοκτονούν δεν είναι οι ίδιοι, το κοινό νήμα όμως που τους συνδέει όλους είναι η απόγνωση και η απουσία σθεναρής «εξέγερσης». Η επιλογή της ζωής με όλη τη δυσκολία της.
«Νομίζω ότι αυτή είναι η δεύτερη αυτοκτονία που περιγράφω σε βιβλίο μου. Οι ήρωές μου συνήθως το σκέφτονται, αλλά τελικά δεν το κάνουν. Το οποίο είναι περίπου ό,τι συμβαίνει στην πραγματική ζωή».
  • Εχει ενδιαφέρον πάντως ότι στο άρθρο των «NewYorkTimes» που προανέφερα μνημονεύεται η άποψη του, παρεμπιπτόντως επίσης αυτόχειρα, συγγραφέα Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας ότι η αιτία που οι ήρωες των συγγραφέων της γενιάς σας επιδίδονται στο σεξ είναι η «οντολογική απόγνωση» που αισθάνονται. Ο Κούντερα πάλι στη «Συνάντηση» κάνει λόγο, αναφερόμενος σε βιβλίο σας, «για τη μοναξιά του ανθρώπου που έχει μείνει μόνος του απέναντι στο κορμί του».
«Ναι, συμφωνώ, έτσι είναι».
  • Δεδομένου ότι στο βιβλίο γίνεται χρήση προσωπικού όπλου, ποια είναι η άποψή σας για την κουλτούρα των όπλων που υπάρχει στην Αμερική; Την αυτοάμυνα μέσω της οπλοφορίας;
«Κοιτάξτε, έχω και εγώ ένα όπλο. Θα σας το δείξω, είναι στη σοφίτα. Είναι ένα 22άρι. Το έχω επειδή κάποια που έμενε εδώ παλιά μαζί μου το είχε αγοράσει. Οταν έφυγε, άφησε το όπλο της! Οπότε είναι εδώ, αλλά δεν έχω σφαίρες. Ποτέ δεν είχα όπλο για αυτοάμυνα, ζω όμως στη μέση του πουθενά και ίσως θα ήταν σοφό από μέρους μου αν είχα ένα. Δεν ασχολούμαι όμως με όπλα. Στο βιβλίο μου ήταν απαραίτητη η παρουσία του, είμαι όμως εναντίον αυτής της κουλτούρας, νομίζω ότι είναι τρομακτική».
  • Προτού σας γνωρίσω είχα την εντύπωση ότι βαριόσασταν και αποφεύγατε τις συνεντεύξεις.
«Κοιτάξτε, πρέπει να τις κάνω. Τα βιβλία μου εκδίδονται σε 40 χώρες πέραν των ΗΠΑ. Κάθε χρόνο εκδίδεται ένα καινούργιο βιβλίο μου, πράγμα που σημαίνει ότι τα βιβλία μου κυκλοφορούν ανά πάσα στιγμή σε όλον τον κόσμο. Ο κροάτης εκδότης μου και ο έλληνας εκδότης μου και όλοι οι υπόλοιποι θέλουν να συναντώ τον Τύπο της χώρας τους. Προσπαθώ να τους εξυπηρετώ συναντώντας έναν ή δύο δημοσιογράφους. Προτιμώ όμως να μην το κάνω».
  • Τι σας ενοχλεί περισσότερο;
«Είναι μια επαναληπτική διαδικασία. Δεν έχει να κάνει με τους δημοσιογράφους αλλά με εμένα και το βιβλίο. Η “Ταπείνωση” κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ πριν από δύο χρόνια, που σημαίνει ότι την έγραψα πριν από τρία χρόνια. Δεν τη θυμάμαι. Οπότε είναι δύσκολο να μιλήσω για αυτό το βιβλίο. Μερικές φορές εμφανίζεται ο δημοσιογράφος και δεν ξέρω για ποιο βιβλίο πρόκειται να μιλήσουμε. Σε διαφορετικές χώρες βγαίνουν διαφορετικά βιβλία. Οπότε δεν είναι φρέσκο το βιβλίο για το οποίο μιλάμε συνήθως. Αν ήταν φρέσκο, θα είχε ενδιαφέρον. Μου φαίνεται ότι δίνω μία συνέντευξη την εβδομάδα. Τον Σεπτέμβριο κυκλοφορεί το νέο βιβλίο μου και πρέπει να αρχίσω να δίνω συνεντεύξεις στις ΗΠΑ. Είναι άνευ ουσίας για μένα, αλλά το κάνω, είμαι καλός τύπος».
  • Εχοντας κερδίσει τόσο πολλά λογοτεχνικά βραβεία, πώς αισθάνεστε που σας αγνοεί η Σουηδική Ακαδημία; Διότι πολύς κόσμος το θεωρεί σκάνδαλο που δεν έχετε πάρει ακόμη το Νομπέλ λογοτεχνίας.
«Δεν θέλουν να μου το δώσουν (γελάει). Δεν ξέρω γιατί».
  • Πόσο σας ενδιαφέρει;
«Οχι τρομερά, όχι τρομερά. Εχω αρκετά».
  • Είστε ικανοποιημένος από τη ζωή σας;
«Ναι, είμαι».
  • Υπήρξε αυτό που λέμε «καλή μαζί σας»; Υπήρξατε τυχερός;
«Δεν θα μπορούσα να πω ότι η ζωή υπήρξε “καλή” μαζί μου. Πέρασα κάποιες πολύ δύσκολες στιγμές. Νομίζω όμως ότι κατάφερα να κάνω αυτό το οποίο ξεκίνησα να κάνω, να μην παρεκκλίνω από αυτό και να γράψω κάποια καλά βιβλία. Υπό αυτήν την έννοια, ναι, ήμουν τυχερός. Είμαι τυχερός για τους φίλους που έχω, τυχερός που είμαι ακόμη ζωντανός. Ο Τζον Απντάικ πέθανε, ήταν 76 χρόνων. Ολοι πεθαίνουμε, πρέπει να περιμένεις στη σειρά. Η πιο περίεργη πτυχή αυτής της περιόδου ζωής, την οποία ποτέ δεν θα υποψιαζόμουν αν δεν έφτανα ως εδώ, είναι ο θάνατος των φίλων. Οταν είσαι πιο νέος έχεις την εμπειρία του θανάτου των παππούδων, των γονιών. Ποτέ όμως δεν μπορούσα να διανοηθώ ότι φίλοι μου που ήταν δέκα χρόνια μεγαλύτεροι από μένα θα πέθαιναν. Είναι πολύ σοκαριστικό, είναι αδιανόητο. Εξι φίλοι μου πέθαναν τον τελευταίο ενάμιση χρόνο. Είναι απίστευτο. Και δεν έχει τέλος. Είναι ένα περίεργο φαινόμενο. Τον Σεπτέμβριο έχω τη συνάντηση παλιών συμμαθητών έπειτα από 60 χρόνια. Ετοιμάζομαι να πάω και θα δω ποιος έχει πεθάνει και ποιος είναι ζωντανός! Η τελευταία φορά που συναντηθήκαμε ήταν πριν από 15 χρόνια, στα 45 χρόνια, και πολλοί θα έχουν “εξαφανιστεί” από τότε».
  • Κάνετε λοιπόν απολογισμό;
«Ναι, βέβαια. Εχω μερίδιο στα λάθη και στις συνέπειές τους. Επιβίωσα όμως. Ναι, έκανα λάθη όπως όλοι μας. Εσείς;».
  • Μετανιώνετε που δεν κάνατε παιδιά;
«Οταν όλοι γύρω μου έκαναν παιδιά, εγώ ήμουν εγκλωβισμένος σε έναν καταστροφικό γάμο, από τον οποίο μου πήρε καιρό να απαγκιστρωθώ. Μετά, οι γυναίκες με τις οποίες είχα σχέση δεν ήταν σε ηλικία τεκνοποίησης. Αγαπώ πολύ τα παιδιά των φίλων μου...».
  • Για την εβραϊκή σας κληρονομιά πώς αισθάνεστε;
«Νομίζω ότι ήταν κάτι πολύ ενδιαφέρον που μου συνέβη. Εκανε τη ζωή μου επεισοδιακή από πολιτική, πολιτιστική και κοινωνική πλευρά. Χαίρομαι που μου συνέβη. Εχει και τα προβλήματά της επίσης, υπήρξε όμως μια ενδιαφέρουσα μοίρα».
  • Στο Ισραήλ πηγαίνετε;
«Πήγαινα όταν έγραφα την “Αντιζωή”. Τώρα που το σκέφτομαι υπάρχει μια υπέροχη γυναίκα μέσα σε αυτό, η οποία λέγεται Μαρία Φρέσφιλντ. Υπέροχη. Πήγαινα και όταν έγραφα το “Επιχείρηση Σάυλωκ”. Ζούσα στο Λονδίνο τότε, οπότε πήγαινα πιο συχνά, συναντούσα κόσμο, μιλούσα μαζί τους, καθόμουν και παρατηρούσα πράγματα. Τώρα έχω σταματήσει να γράφω για το Ισραήλ, οπότε δεν πηγαίνω πλέον. Το ίδιο συνέβη με την Τσεχοσλοβακία, μια χώρα που με ενδιέφερε πάρα πολύ τη δεκαετία του ’70. Πήγαινα κάθε άνοιξη για δύο εβδομάδες περίπου. Το 1990 έκανα μία συνέντευξη με τον Ιβάν Κλίμα, νομίζω για το “NewYorkReviewofBooks” μετά τη Βελούδινη Επανάσταση, και αυτή ήταν η τελευταία φορά που πήγα. Με ενδιαφέρει ένα μέρος όταν υπάρχει πίεση σε αυτό και όταν γράφω για αυτό. Οταν δεν υπάρχουν αυτές οι συνθήκες, δεν με ενδιαφέρει κάποιο μέρος».
  • Πού θα πηγαίνατε τώρα;
«Υπάρχουν πολλά μέρη στα οποία υπάρχει πίεση. Δεν ξέρω πού θα πήγαινα».
  • Στην Ελλάδα πρέπει να έρθετε, νομίζω ότι υπάρχει αρκετή πίεση για να σας τραβήξει το ενδιαφέρον. Αλήθεια, έχετε έρθει;
«Ναι, πριν από πάρα πολλά χρόνια. Ηρθα το 1970».
  • Με ποια συγκυρία;
«Εκανα τον γύρο του κόσμου. Σταμάτησα στην Ελλάδα γιατί είχα έναν φίλο εκεί, τον αμερικανό συγγραφέα που έχει μεταφράσει ελληνική ποίηση, τον Εντμουντ Κίλι. Ημασταν συνάδελφοι στο Πρίνστον, διδάσκαμε μαζί και γίναμε φίλοι. Οπότε τον επισκέφτηκα και έμεινα στην Αθήνα για μία εβδομάδα. Αυτήν την εμπειρία έχω από την Ελλάδα».
  • Και η αίσθησή σας από την Αθήνα;
«Μια πόλη υπό κατοχή».
  • Γιατί δεν επιστρέψατε ποτέ;
«Εχω σταματήσει να ταξιδεύω εδώ και καιρό. Ταξίδευα όταν ήμουν στο Λονδίνο. Εζησα εκεί περίπου 14 χρόνια και έκανα ταξίδια. Αυτό το κομμάτι της ζωής μου, απ’ ό,τι φαίνεται, έχει τελειώσει για τα καλά».
  • Δεν σας λείπει;
«Μου άρεσε πολύ όταν το έκανα. Δεν το χρειάζομαι πλέον».
  • Γιατί δεν γράφετε για την Αμερική κατά τη διάρκεια ή μετά την 11η Σεπτεμβρίου; Κάνετε μια αναφορά στο «Φεύγει το φάντασμα», αλλά δεν είναι τόσο εμβριθής η ανάλυση, όπως, για παράδειγμα, αυτή που κάνετε για το Μεσανατολικό στο «Επιχείρηση Σάυλωκ».
«Δεν με έχει απασχολήσει σε φαντασιακό επίπεδο. Ασχολήθηκα όταν συνέβη όπως όλοι και μίλησα για αυτό εκείνη την περίοδο. Αλλά δεν μπορώ να δω μια ιστορία μέσα σε αυτό. Ναι, το χρησιμοποίησα στο φόντο τού “Φεύγει το φάντασμα”. Αλλά όχι, είναι πολύ τολμηρό, είναι πολύ μεγάλο θέμα. Τα ιστορικά γεγονότα που έχω χρησιμοποιήσει στα βιβλία μου έχουν συμβεί 20 ως 30 χρόνια πριν, οπότε έχω μια αίσθηση για αυτά και τη θέση τους στην Ιστορία. Δεν θα μπορούσα να το κάνω αυτόακόμη με την 11η Σεπτεμβρίου».
  • Συμβάλλει καθόλου το γεγονός ότι ζείτε μακριά από τη Νέα Υόρκη, οπότε δεν μπορείτε να παρατηρήσετε άμεσα τις επιπτώσεις στους κατοίκους της;
«Οχι, δεν νομίζω. Μένω στη Νέα Υόρκη τους κρύους μήνες του χειμώνα. Σε γενικές γραμμές, τα ιστορικά γεγονότα που έχω χρησιμοποιήσει, όπως η αντικομμουνιστική σταυροφορία στο “Παντρεύτηκα έναν κομμουνιστή” ή ο πόλεμος του Βιετνάμ στο “Αμερικανικό ειδύλλιο”, ανήκαν για τα καλά στο παρελθόν όταν έγραψα για αυτά. Τα ζούσα όταν αυτά συνέβαιναν με έναν συνειδητό-υποσυνείδητο τρόπο. Συνέβαιναν σε μένα. Στην πρώτη περίπτωση δεν ήμουν ακόμη συγγραφέας, ήμουν ένας νεαρός. Στον πόλεμο του Βιετνάμ ήμουν συγγραφέας. Ο πόλεμος κράτησε χρόνια, εισέβαλε παντού και αυτό που με ενδιέφερε όταν ξεκίνησα να γράφω το “Αμερικανικό ειδύλλιο” ήταν οι επιπτώσεις που είχε στο εσωτερικό της χώρας. Τι έκανε στις οικογένειες, εδώ στην Αμερική. Γι’ αυτό με ενδιέφερε αυτό το κορίτσι, η ηρωίδα του βιβλίου. Διότι κατά τη διάρκεια του Βιετνάμ υπήρχαν πολλές νέες γυναίκες οι οποίες οδηγούσαν το κίνημα κατά του πολέμου. Τίποτε παρόμοιο δεν είχε συμβεί στο παρελθόν στην Αμερική, αν εξαιρέσει κανείς τις σουφραζέτες που ηγούνταν των γυναικείων δικαιωμάτων. Δεν ήταν όμως ποτέ βίαιες. Αυτές οι νέες γυναίκες όμως ήταν βίαιες και αυτό μου προκαλούσε ενδιαφέρον. Ηταν περίπου έξι, υπάρχουν βιογραφίες τους και τις έχω διαβάσει όλες. Ηξερα μία από αυτές. Ηταν κόρη ενός φίλου μου. Και ήξερα τι επιπτώσεις είχε στην οικογένειά της το γεγονός ότι ήταν στη φυλακή. Οπότε αυτές ήταν σημαντικές προσωπικές εμπειρίες από τις οποίες αντλούσα την έμπνευσή μου. Μου αρέσουν τα ιστορικά θέματα, μου αρέσει να ξεδιπλώνω το παρελθόν, αλλά νομίζω ότι μάλλον έχω ξεμείνει από παρελθόν…».
  • Οπότε ίσως θα πρέπει να περιμένουμε δέκα χρόνια για να γράψετε και για τον πόλεμο στο Ιράκ. Ή για τη νέα εποχή που έχει ανατείλει με τον Ομπάμα.
«Πιστεύω ότι ο Ομπάμα είναι υπέροχος. Είχε πολύ κακή τύχη, διότι πρέπει να αντιμετωπίσει την ύφεση, την κρίση με το ατύχημα της BP. Είμαι όμως πάρα πολύ υπέρ του, καθώς και με το επιτελείο του. Τρέμω στην ιδέα των άλλων ανθρώπων, των απαίσιων αυτών ανθρώπων, των Ρεπουμπλικανών. Είναι απαίσιοι άνθρωποι».
  • Το χάσμα μεταξύ τους μοιάζει αγεφύρωτο. Και η Αμερική μοιάζει χωρισμένη σε δύο κατηγορίες ανθρώπων.
«Πάντα ήταν έτσι. Περίπου από το 1890 το κόμμα των Ρεπουμπλικανών ήταν το κόμμα των μπίζνες, ενάντια σε κάθε είδος κοινωνικής πρόνοιας, ενάντια στη βελτίωση της ζωής των ανθρώπων, ενάντια στη γνώση. Ολα για το οικονομικό κέρδος».
  • Το καπιταλιστικό σύστημα πάντως γνωρίζει κρίση παγκοσμίως. Πιστεύετε ότι θα μπορούσε να καταρρεύσει όπως ο κομμουνισμός στην Ανατολική Ευρώπη;
«Δεν ξέρω. Ελπίζω πως όχι! Σχεδόν κατέρρευσε πέρυσι. Νομίζω ότι κάτι τέτοιο θα ήταν τρομερό για όλους. Θα έπρεπε να μείνω εδώ με το όπλο μου!».
  • Αρκεί να μη σταματούσατε να γράφετε. Πώς αισθάνεστε για όλον τον θαυμασμό που εισπράττετε;
«Μου φαίνεται κάτι εντελώς συμπτωματικό. Γράφω τα βιβλία μου και έρχεστε εσείς και μου λέτε ότι διαβάζονται και αρέσουν πολύ στην Ελλάδα. Είναι μια χαρά! Λίγο εξωπραγματικό…».
  • Δημοσιεύθηκε στο BHMagazino, τεύχος 517, σελ. 26-34, 12/09/2010.

Sunday, August 29, 2010

Εμμονή στη φθορά και το γήρας

  • Ο Φίλιπ Ροθ στο τελευταίο του βιβλίο επαναλαμβάνει τη θεματολογία του
  • Της Ντορας Mακρη, Η Καθημερινή, 29/08/2010
  • ΦΙΛΙΠ ΡΟΘ Η ταπείνωση, εκδ. Πόλις, σελ. 170
Θεωρείται ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της σύγχρονης αμερικανικής λογοτεχνίας, ο συγγραφέας που στα 26 μυθιστορήματά του συνδυάζει αριστοτεχνικά τη μεταμοντέρνα αισθητική με τη διεισδυτική κριτική της αμερικανικής ιστορίας. Ο Ροθ είναι ο πιο πολυδιαβασμένος και πολυβραβευμένος Aμερικανός πεζογράφος, μόνιμος υποψήφιος για το Νομπέλ Λογοτεχνίας, ο μόνος εν ζωή συγγραφέας που τα Απαντά του εκδίδονται σε πλήρη και οριστική έκδοση από τη Library of America.

Κι όμως, η τελευταία του νουβέλα απογοητεύει ακόμη και τους πιο φανατικούς αναγνώστες του. Στο σύντομο αυτό μυθιστόρημα πρωταγωνιστεί ο 65χρονος Σάιμον Αξλερ, ο τελευταίος «από τους πιο μεγάλους κλασικούς ηθοποιούς της αμερικανικής σκηνής», που όμως εξαιτίας της απώλειας του υποκριτικού του ταλέντου, βιώνει συμπτώματα κατάρρευσης. Η απομόνωση που συνοδεύεται από την εγκατάλειψη της συζύγου και του κοινού του, δίνουν αφορμή για μια κουραστική επανάληψη –στο πρώτο μέρος του βιβλίου– της πρόσφατης θεματολογίας του Ροθ (σωματική φθορά, γήρας, θάνατος, αυτοκτονία).

Ωστόσο, στο δεύτερο μέρος και προς εκπλήρωση των μύχιων πόθων του, στη ζωή του Αξλερ εισβάλλει η 40χρονη Πεγκίην, κόρη ηθοποιών, πρώην φίλων του. Η γυναίκα αυτή γίνεται αντικείμενο των ερωτικών του φαντασιώσεων: παρά την προηγούμενη αμιγή ομοφυλοφιλική της δραστηριότητα, η Πεγκίην υποκύπτει στην επιθυμία της για τον Αξλερ και μαζί μπλέκονται σε έναν παράφορο και παράτολμο έρωτα. Ο ήρωας επιδίδεται στη μεταμόρφωση της Πεγκίην σε μια γυναίκα γεμάτη θηλυκότητα, ενώ συγχρόνως ο ίδιος ανακτά τη σφριγηλότητα και την αρρενωπότητα των ώριμων χρόνων του, γεγονός που ο Ροθ περιγράφει λεπτομερώς, παρουσιάζοντας διεξοδικά τις σαδομαζοχιστικές συνευρέσεις του ζευγαριού που ενίοτε καταλήγουν σε μπερδεμένο m�nage trois. Ομως, η ελπίδα διάσωσης που φάνηκε να ενσαρκώνει η Πεγκίην γίνεται αιτία της καταστροφής του, καθώς η απρόβλεπτη γυναίκα τον εγκαταλείπει, βάζοντας τέλος στις αυταπάτες του για μια καθυστερημένη ευκαιρία δημιουργίας οικογένειας.

Η ταπείνωσή του είναι ολοκληρωτική. Στο συγχυσμένο του μυαλό αναδύεται ξανά ο πραγματικός του εαυτός: ο αποτυχημένος ηθοποιός, το γερασμένο σώμα, το φάντασμα αυτού που ήταν κάποτε. Ο Αξλερ αποφασίζει να υποδυθεί τον ρόλο του Κονσταντίν Γκαβρίλοβιτς Τρέπλιεφ από τον «Γλάρο» του Τσέχωφ που αυτοκτονεί επί σκηνής. Ο ρόλος που κάποτε τον καθιέρωσε ως ηθοποιό είναι αυτός που επιλέγει για να δώσει τέλος στη ζωή του.

Τη μυθιστοριογραφία του Ροθ πάντοτε διέκρινε η τάση για υπερβολή, που στο μεγαλύτερο μέρος της συνίσταται στην απερίφραστη σεξουαλική διατύπωση ερωτικών σκηνών ή φαντασιώσεων. Για παράδειγμα, «Το σύνδρομο Πόρτνοϊ» (1969), που του χάρισε λογοτεχνική αναγνώριση, είναι ένας σκανδαλιστικός μονόλογος του ήρωα για τον αυνανισμό και το σεξ. Ομως, το Σύνδρομο εκδόθηκε στην κορύφωση της σεξουαλικής απελευθέρωσης και των καταγγελιών για κοινωνική υποκρισία. Στο βραβευμένο με National Book Award «Θέατρο του Σάμπαθ» (1995), ο χυδαίος και λάγνος Μίκυ Σάμπαθ είναι καταδικασμένος να ζει τις επιπτώσεις της αποκλίνουσας σεξουαλικότητάς του. Η ερωτική ζωτικότητά του γίνεται η νέμεσίς του, αφού καταλήγει να εκλιπαρεί τον θάνατό του χωρίς ο ίδιος να έχει το κουράγιο να τερματίσει την άθλια ζωή του. Αν και σε μερικούς αναγνώστες οι αντισυμβατικοί ήρωες του Ροθ ίσως εμπνέουν αντιπάθεια, είναι σύνθετοι και καλοδουλεμένοι και όχι μονοδιάστατοι και σχηματικοί, όπως ο Αξλερ. Επιπλέον, η αποτύπωση του ερωτικού πόθου ή της ερωτικής πράξης δεν εξαντλείται στην ωμή περιγραφή των σεξουαλικών πρακτικών, όπως στην «Ταπείνωση», αλλά αναδεικνύει την υπαρξιακή υπόσταση του ανθρώπου που βιώνει τον έρωτα. Αν και υπάρχουν ορισμένες καλές μυθιστορηματικές στιγμές όπου ο αναγνώστης αισθάνεται τη σαγηνευτική δύναμη της πυκνής, αυτοσαρκαστικής γραφής του Ροθ, εντούτοις η νουβέλα στερείται δραματικής ολότητας, ενώ οι σεξουαλικές περιγραφές αγγίζουν τα όρια της πορνογραφίας. Ως απόδειξη, επικαλούμαστε τη βράβευση του Ροθ από το Literary Review με το βραβείο χειρότερου σεξ στη λογοτεχνία. (Προηγούμενοι νικητές, οι Μέιλερ και Σεμπάστιαν Φοκς, ενώ συνυποψήφιοί του, οι Τζον Μπάνβιλ και Αμος Οζ).

Γεννιέται ωστόσο το ερώτημα, γιατί ένας συγγραφέας με εξασφαλισμένη θέση στο λογοτεχνικό κανόνα παρασύρεται στην άκριτη δημοσίευση μυθιστορημάτων; Σε τι εξυπηρετεί η επίδειξη παραγωγικότητας από τον Ροθ που με το έργο του έχει συμβάλει στον επανακαθορισμό του κοινωνικού ρόλου της λογοτεχνίας; Ο 77χρονος συγγραφέας φαίνεται να έχει υποκύψει στον πειρασμό της ένταξής του στο λογοτεχνικό star system, μετατρέποντας το πρόσφατο έργο του σε αναλώσιμο καταναλωτικό προϊόν, η «αξία» του οποίου εξαρτάται από το μάρκετινγκ και τον αριθμό των πωληθέντων αντιτύπων.

Sunday, June 13, 2010

Τo μπλακ άουτ του ηθοποιού

  • Ο 65χρονος πρωταγωνιστής του θεάτρου ήρωας του νέου μυθιστορήματος του Φίλιπ Ροθ, σε συναισθηματική και δημιουργική κρίση, αποφασίζει να παίξει, ερήμην του κοινού, την τελική πράξη του ατομικού του δράματος. Ο αμερικανός συγγραφέας κινείται με μαεστρία ανάμεσα στο θέατρο και στην πραγματική ζωή

ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΒΙΣΤΩΝΙΤΗΣ | Κυριακή 13 Ιουνίου 2010

Tο 1941 ο Ευγένιος Ο΄Νιλ ολοκλήρωσε το θεατρικό του έργο Μακρύ ταξίδι μιας μέρας μέσα στη νύχτα, που είναι και το αριστούργημά του. Παρέδωσε το χειρόγραφο στον εκδότη του με τον όρο να μη δημοσιευθεί προτού περάσουν 25 χρόνια από τον θάνατό του. Ο Ο΄Νιλ πέθανε το 1954 αλλά η σύζυγος και κληρονόμος του παρέβη την επιθυμία του και το έργο ανέβηκε το 1956 γνωρίζοντας τεράστια επιτυχία. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι στον Ο΄Νιλ απενεμήθη μεταθανάτια (το 1957) το βραβείο Πούλιτζερ γι΄ αυτό ακριβώς το έργο.

Μισόν αιώνα και πλέον αργότερα (το 2009) ένας άλλος μείζων αμερικανός συγγραφέας, ο Φίλιπ Ροθ, εξέδωσε το μυθιστόρημα Η ταπείνωση, του οποίου ο κεντρικός ήρωας Σάιμον Αξλερ θυμίζει τον πρωταγωνιστή του θεατρικού έργου του Ο΄Νιλ Τζέιμς Τάιρον. Και οι δύο είναι διάσημοι ηθοποιοί, έχουν ακριβώς την ίδια ηλικία (65 ετών) και μεγάλα προβλήματα. Αλλά ενώ ο ήρωας του Ο΄Νιλ κατατρύχεται από το άγχος ότι το κοινό τον ταυτίζει με έναν και μοναδικό ρόλο, το πρόβλημα του πρωταγωνιστή του Ροθ είναι διαφορετικό- και πολύ πιο οδυνηρό. Δεν μπορεί πλέον να παίξει, του είναι αδύνατον να ενσαρκώσει οιονδήποτε από τους θεατρικούς ήρωες που τον έκαναν διάσημο και κανείς δεν είναι ικανός να τον απαλλάξει από την ιδέα ότι το ταλέντο του τον έχει εγκαταλείψει- όπως τον εγκαταλείπει και η σύζυγός του. Σε καθεστώς κατάθλιψης, εισέρχεται οικειοθελώς σε μια ψυχιατρική κλινική προκειμένου να απαλλαγεί από τις αυτοκτονικές σκέψεις που τον τυραννούν. Από εδώ και πέρα αρχίζει το δικό του «μακρύ ταξίδι μέσα στη νύχτα» της προσωπικής κατάπτωσης.

Κι όμως στα μέσα περίπου του βιβλίου κάτι αρχίζει να φέγγει. Ο Αξλερ γνωρίζει μια κατά πολύ νεότερή του γυναίκα, πρώην λεσβία, κόρη άσημων συναδέλφων του ηθοποιών, με την οποία συνάπτει ερωτικό δεσμό. (Θέλω να τονίσω εδώ ότι οι σεξουαλικές περιγραφές, που είναι τόσο ωμές, πορνογραφικές σχεδόν, καθιστούν εντονότερη την αίσθηση του τραγικού που αποπνέει τούτο το εξαίρετο μυθιστόρημα). Αλλά, τελικά, ο διάσημος πρωταγωνιστής δεν είναι ο άντρας της ζωής της.

Η σχέση τους είναι απλώς ένα θυελλώδες διάλειμμα, μια αυταπάτη που τον οδηγεί στο σημείο να πιστέψει ότι ίσως τα καταφέρει να ξαναγυρίσει στο θέατρο, να αποκτήσει μάλιστα και παιδί μαζί της, να ξαναβγεί στο φως. Το σκοτάδι όμως παραμένει και το τέλος παραμονεύει. Ο Αξλερ δεν θα παίξει τον ρόλο του Τάιρον αλλά τον ρόλο του Αξλερ ως ξοφλημένου ηθοποιού και ανθρώπου. Και θα τον παίξει με τη σοβαρότητα που απαιτεί η στάση απέναντι στον θάνατο. Είναι ο τελευταίος του ρόλος: σκοτεινός, οδυνηρός, ερήμην του κοινού, που καταλήγει στη μοιραία χειρονομία όταν ο πρωταγωνιστής διαπιστώνει ότι η ζωή του έχει αδειάσει από το νόημά της.

  • Ο ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ ΠΕΖΟΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΑΜΕΡΙΚΗΣ
Η Ταπείνωση έρχεται να προστεθεί στα υπόλοιπα «μαύρα» μυθιστορήματα του Ροθ της τελευταίας δεκαετίας: τον Καθένα, την Αγανάκτηση, το Φεύγει το φάντασμα . Ο σπουδαίος αυτός συγγραφέας στα 77 του χρόνια, ηλικία στην οποία θα περίμενε κανείς ότι το έργο του θα είχε ολοκληρωθεί και πως ο ίδιος δεν θα είχε τίποτε να προσθέσει, παραγωγικότερος παρά ποτέ,συνεχίζει να μας προσφέρει βιβλία πρώτης γραμμής. Και όχι μόνον αυτό, αλλά βιβλία που διαφέρουν αισθητά από τα μυθιστορήματά του με ήρωα τον Ζούκερμαν για τα οποία έγινε διάσημος. Το ίδιο θα έλεγα και για τα, ας πούμε, φροϋδικά του βιβλία, (το Σύνδρομο του Πορτνόι και το Βυζί ). Κοινό και κριτική εκστασιάστηκαν- και δικαίως- με τα εκτενή του μυθιστορήματα, όπως το Αμερικανικό ειδύλλιο ή Η συνωμοσία εναντίον της Αμερικής. Αλλά τώρα,στας δυσμάς του βίου του, ο Ροθ έρχεται να προστεθεί στη μακρά λίστα των μεγάλων πεσιμιστών και να γίνει, ας πούμε, περισσότερο «ευρωπαίος».

Στις ΗΠΑ οι εκτεταμένες συνθέσεις, τόσο στην πεζογραφία όσο και στην ποίηση, εκστασιάζουν πάντα την κριτική και καθιερώνουν τους συγγραφείς. (Στο γεγονός αυτό, για παράδειγμα, όπως και στην εξαίρετη μετάφραση του Φράιερ, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό η τεράστια επιτυχία της Οδύσσειας του Καζαντζάκη, που ουδείς την εντάσσει σήμερα στον ελληνικό ποιητικό κανόνα). Για την Ταπείνωση η διάσημη βιβλιοκριτικός των Νew Υork Τimes Μιτσίκο Κακουτάνι έγραψε ότι πρόκειται για«παραφουσκωμένο διήγημα» ενώ άλλοι εκτιμούν ότι η υπερπαραγωγή του Ροθ των τελευταίων χρόνων έχει επιπτώσεις στην ποιότητα των γραπτών του. Η αλήθεια είναι ότι η Ταπείνωση μοιάζει με μεταμορφωμένο σκοτεινό μονόλογο που κυλάει κάτω από την αφήγηση. Αλλά τι παράξενο ένα τόσο απαισιόδοξο βιβλίο να αρχίσει να το διαβάζει κανείς και να μη θέλει να το αφήσει από τα χέρια του μολονότι ούτε καταιγιστική δράση έχει ούτε περίπλοκη δομή... Αυτό σημαίνει, φυσικά, σπουδαίο ταλέντο. Σημαίνει επίσης ότι ένα θέμα που το χειρίστηκαν πιο μπροστά τόσοι και τόσοι- για διαφορετικούς λόγους ο καθένας- ένας πεζογράφος πρώτης γραμμής μπορεί να το καταστήσει νέο και εξαιρετικά πρωτότυπο.

Ο Ροθ έχει πολλούς θαυμαστές στην Ελλάδα,περισσότερους από άλλους διάσημους αμερικανούς συγγραφείς του Μεταπολέμου, όπως ο Απντάικ, ο Μέιλερ και ο Ντον Ντελίλο. Ο Απντάικ είναι συγκριτικά μεγαλύτερος στυλίστας, αλλά ο Ροθ παρουσιάζεται βαθύτερος. Ο Μέιλερ είναι πολύ πιο εκρηκτικός, αλλά στα περισσότερα βιβλία του άνισος και υπερβολικός. Ο Ντον Ντελίλο έγραψε ένα πολύ μεγάλο βιβλίο, τον Υπόγειο κόσμο, όμως τα επόμενα μυθιστορήματά του ήταν αισθητά κατώτερα.Ο Ροθ είναι χωρίς αμφιβολία ο σημαντικότερος ζων πεζογράφος της Αμερικής. Και εξακολουθεί να γράφει ακατάπαυστα. Ηδη έχει αναγγελθεί για τον επόμενο Οκτώβριο η έκδοση του νέου του μυθιστορήματος που θα έχει τίτλο Νέμεσις.

Monday, November 23, 2009

Το dildo του Ροθ

  • Ποιος θα το 'λεγε ότι η φετινή short list για το λογοτεχνικό βραβείο Bad Sex θα είχε τόσο ενδιαφέρον και τόσα μεγάλα ονόματα.

Φαβορί θεωρείται ο Φίλιπ Ροθ με το νέο του μυθιστόρημα (The Humbling), χάρη στην περιγραφή ενός ερωτικού τρίο ανάμεσα σε έναν ηλικιωμένο άνδρα, μια λεσβία και ένα νεαρό κορίτσι που ψαρεύουν σε μπαρ. Η λεσβία χρησιμοποιεί ψεύτικο φαλλό και ο κεντρικός ήρωας του Ροθ, ο Σάιμον, παρακολουθεί γοητευμένος την «πρωτόγονη βία γυναίκας σε άλλη γυναίκα», παρομοιάζοντας τον εαυτό του με τον θεό... Πάνα. Δεν θα πρέπει να νιώθει άσχημα, πάντως, ο μεγάλος συγγραφέας για την υποψηφιότητα, αφού έχει παρέα τον Αμος Οζ, τον Τζον Μπανβιλ, τον Τζόναθαν Λίτελ, τον Πολ Θερού και τον Νικ Κέιβ. Ο νικητής θα ανακοινωθεί στις 30 Νοεμβρίου.

Saturday, November 21, 2009

Το αγόρι που δεν μεγάλωσε ποτέ


Ο ΦΙΛΙΠ ΡΟΘ ΣΤΙΣ ΚΑΛΥΤΕΡΕΣ ΣΤΙΓΜΕΣ ΤΟΥ, ΜΕ ΗΡΩΑ ΕΝΑΝ ΝΕΟ ΑΝΘΡΩΠΟ ΠΟΥ ΔΕΝ ΠΡΟΛΑΒΕ ΝΑ ΜΕΓΑΛΩΣΕΙ ΚΑΙ ΕΙΔΕ ΝΑ ΔΙΑΨΕΥΔΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΛΠΙΔΕΣ ΤΟΥ ΕΠΕΙΔΗ ΔΕΝ ΘΕΛΗΣΕ ΝΑ ΣΥΜΒΙΒΑΣΤΕΙ

Aν και η υπόθεση του προτελευταίου μυθιστορήματος του Φίλιπ Ροθ Αγανάκτηση (2008) διαδραματίζεται το 1951, μερικές φορές νομίζεις ότι οι δεκαετίες δεν σημαίνουν τίποτε μπρος στην αντιδραστικότητα και τον αυταρχισμό των οικογενειακών και εκπαιδευτικών δομών σε όλης της γης τα πλάτη. Ο ήρωας της Αγανάκτησης, ο Μάρκους Μέσνερ, είναι ένα μοναχοπαίδι μιας εβραϊκής οικογένειας, που μεγαλώνει στο Νιούαρκ, φοιτά σε ένα μικρό κολέγιο και προετοιμάζεται για το Πανεπιστήμιο. Ο πατέρας του είναι χασάπης που βλέπει τις δουλειές του να ελαττώνονται με τα καινούργια σούπερ μάρκετ, ανησυχεί για τον πόλεμο της Αμερικής στην Κορέα και μετατοπίζει την ανασφάλειά του στον γιο του, τον Μάρκους. Τον παρακολουθεί στενά, σε βαθμό νεύρωσης και αυτή η ασφυκτική πατρική επιτήρηση αναγκάζει τον Μάρκους να αλλάξει κολέγιο.

Ο Μάρκους πηγαίνει, πεντακόσια χιλιόμετρα μακριά από το σπίτι του, στο Πανεπιστήμιο Γουάινσμπεργκ, στις αγροτικές βόρειες επαρχίες του κεντρικού Οχάιο, τόπος όπου και διαδραματίζεται το κλασικό σπονδυλωτό βιβλίο του Σέργουντ Άντερσον ( Ουάινσμπεργκ Οχάιο, Εκδ. Μέδουσα). Εδώ, μολονότι προσπαθεί να ζήσει αυτόνομα, αναγκάζεται να συγκατοικήσει στους κοιτώνες με αντιδραστικά και ενοχλητικά άτομα, όπως τα κρίνει ο ίδιος. Δεν θέλει να συγχρωτίζεται με Εβραίους αλλά η βασική αρχή των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων είναι η ομαδοποίηση των σπουδαστών. Όλοι ανήκουν σε αδελφότητες, στις οποίες αρνείται να ενταχθεί ο Μάρκους. Με τις συνεχείς αλλαγές συγκατοίκων και τους καβγάδες ανάμεσά τους, ο κοσμήτορας τον θεωρεί απροσάρμοστο και τον προειδοποιεί για τις συνέπειες μιας τέτοιας συμπεριφοράς που ίσως τον οδηγήσει μια ώρα αρχύτερα στο πολεμικό μέτωπο.

Όταν ο Μάρκους ερωτεύεται την Ολίβια, από το γειτονικό κολέγιο των κοριτσιών, ξαφνιάζεται με τον απελευθερωμένο χαρακτήρα της. Κυρίως όταν μέσα στο δανεισμένο αυτοκίνητο του συγκατοίκου του, τον ξεπαρθενεύει. Ταυτίζεται με τα μυαλά του πατέρα του, δεν μπορεί να το χωρέσει ο νους του την ευκολία με την οποία εκείνη του κατέβασε το παντελόνι. Η Ολίβια, βλέποντας τον τρόμο του, παύει να του μιλάει και λίγο αργότερα παθαίνει νευρική κρίση και καταφεύγει, έγκυος, σε μια κλινική. Άλλωστε είχε βεβαρημένο παρελθόν με μια απόπειρα αυτοκτονίας.

Ο τελειομανής και επιμελής Μάρκους, που μοναδικό στόχο είχε να μπει στη Νομική Σχολή, κλονίζεται με τα προσωπικά αλλά και τα ενδοκολεγιακά προβλήματα. Δεν αντέχει τον υποχρεωτικό εκκλησιασμό, των σαράντα παρουσιών ετησίως, να παρακολουθεί βαρυγγωμώντας μαθήματα Στρατιωτικής Επιστήμης ώστε να μην καταταχθεί στην πρώτη γραμμή, ανέχεται ακόμη τις υποχονδρίες του πατέρα του από μακριά, ενώ αυξάνεται η πίεση του κοσμήτορα που τώρα τον κατηγορεί για την εγκυμοσύνη της Ολίβιας. Ο Μάρκους, σε έναν συναρπαστικό διάλογο μαζί του, ομολογεί ότι είναι άθεος, παραθέτοντας ολόκληρα αποσπάσματα από την ομιλία του Μπέρτραντ Ράσελ «Γιατί δεν είμαι χριστιανός». Στο τέλος ξερνάει πάνω στο γραφείο του κοσμήτορα και καταρρέει από την αδικία που δεν μπορεί να είναι ο εαυτός του.

Η αποκάλυψη

Στη σελίδα 66 διαβάζουμε: «Ακόμη και τώρα που είμαι πεθαμένος και εγώ δεν ξέρω από πότε... απανωτές αναποδιές που κατέληξαν στον θάνατό μου στα δεκαεννιά μου χρόνια». Η έγκαιρη αυτή αποκάλυψη και παρέμβαση του αφηγητή, από ένα στάδιο μεταθανάτιο ή από ένα στάδιο κωματώδους κατάστασης δημιουργεί στον αναγνώστη ένα συναίσθημα αγανάκτησης επειδή ένα νέο άτομο δεν μπόρεσε να διαφύγει από τη στενοκεφαλιά των μεγάλων. Όμως ο θάνατος είναι οριστικός. Ο Μάρκους θα βρεθεί στην Κορέα με διαλυμένο το κεφάλι από τις οβίδες γιατί, όταν συνελήφθη να χαρτζιλικώνει έναν συμμαθητή του που τον αντικαθιστούσε στην εκκλησία, αρνήθηκε να ζητήσει συγγνώμη. Έτσι η κατάταξή του σε μάχιμη μονάδα ήταν μια φυσική κατάληξη και ο πόλεμος ενάντια στους Κινέζους ήρθε ειρωνικά αντίστροφα με το τραγούδι που ο Μάρκους έλεγε στο δημοτικό: «Λαέ της Κίνας ο κίνδυνος έφτασε προ των πυλών/ και αγανάκτηση γεμίζουν οι καρδιές όλων».

Εκείνη η «αγανάκτηση» του Εθνικού Ύμνου των Κινέζων και συμμάχων των Αμερικανών στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο γίνεται προσωπική αγανάκτηση μιας σύντομης ζωής για ένα πεισματάρικο αγόρι που δεν υπέκυψε στις πιέσεις και τις γαλιφιές, αλλά υπερασπίστηκε την προσωπική του αυτοτέλεια, χωρίς να προλάβει να γευτεί τις χαρές του ενηλίκου.

ΑΝΑΠΟΦΕΚΤΟΣ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ


Για άλλη μια φορά ο Φίλιπ Ροθ μας τραντάζει με το θέμα της θνητότητας, των γηρατειών, του αναπόφευκτου θανάτου. Από το 2000 και μετά, στα μικρά του μυθιστορήματα ( Το ζώο που ξεψυχά, Καθένας , Το φάντασμα φεύγει, όλα στις Εκδόσεις Πόλις), οι ήρωές του είναι αφηγητές του πρότερου βίου τους και μέσα από ματαιωμένες ζωές είτε αναχωρούν από το προσκήνιο είτε μεταβαίνουν σε ένα στάδιο του τίποτε, εκεί όπου η μνήμη μπορεί να είναι το μόνο που διασώζεται από τη φθορά του σώματος.

Ο εφιάλτης των μελών της Σουηδικής Ακαδημίας


Η Αγανάκτηση, με τη λιτή αλλά φορτισμένη γραφή, δείχνει ότι ο 76χρονος Αμερικανός συγγραφέας παραμένει στην κορυφή των αγγλοσαξονικών γραμμάτων. Ελάχιστοι πια συγγραφείς παγκοσμίως γράφουν τόσο πυκνά και σε τόση μεγάλη ηλικία, η 90χρονη Λέσινγκ, ο 87χρονος Σαραμάγκου.

Με δεδομένο ότι μέσα στο 2009 κυκλοφόρησε και το καινούργιο μυθιστόρημα του Ροθ, το «Ηumbling», φαντάζομαι ότι ο συγγραφέας θα αποτελεί τον εφιάλτη στον ύπνο των μελών της Σουηδικής Ακαδημίας. Όμως αν το Νόμπελ θέλει να αντικαταστήσει την Ουνέσκο, δικαίωμά τους. Ο Φίλιπ Ροθ έχει ήδη κερδίσει εκείνο το βραβείο όπου η ζωή και η γραφή συνυπάρχουν αναπόσπαστα σε έναν κόσμο που ερωτεύεται, ονειρεύεται, δημιουργεί, πολεμάει, αλλά και χάνει το παιγνίδι της ζωής από αγανάκτηση, μια ιερή αγανάκτηση όπως στην περίπτωση του Μάρκους Μέσνερ, του λογοτεχνικού νεομάρτυρα.
  • Γράφει ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης, ΤΑ ΝΕΑ, 21/11/2009

Σε πρωτο πλανο...

http://assets.in.gr/AssetService/Data/D1999/D1230/1kn14a.jpg

Μανόλης Τριανταφυλλίδης

Τα γενέθλια ενός ιδρύματος μπορεί να είναι απλώς μια επετειακή διαδικασία. Οχι όμως τα 50ά γενέθλια του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών (Ιδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη) που σήμερα διοργανώνει μια ημερίδα μνήμης και Ιστορίας, στην Αίθουσα Τελετών της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου. Θα είναι όλοι εκεί. Οι Εμμ. Κριαράς, Δ. Ν. Μαρωνίτης, Π. Μουλλάς, Κ. Τσαντσάνογλου, Α. Δημαράς, Χρ. Τσολάκης, Ι. Καζάζης, Γ. Κεχαγιόγλου, Θ. Σ. Παυλίδου, Χρ. Τζιτζιλής. Μια επέτειος που συμπίπτει με τη συμπλήρωση 50 χρόνων από τον θάνατο ενός σημαντικού επιστήμονα, νεοελληνιστή και δημοτικιστή: του Μανόλη Τριανταφυλλίδη. Πενήντα χρόνια αταλάντευτης πορείας και ουσιαστικής πνευματικής παραγωγής.

https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjKMv88EPJAYBBRQRhj-thJTfocYsr7Y1is3CRFYBNBX-Ir3_TRf7TxZ38SzPvllsxQ16I1i8wYxPgv8puKfcCZW2rtj8FK3Mxt0JUPEQMupY-cC9c7GSQYcFHSuJOz7mZRPM09iChpss8/s400/Arveler.jpg

Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

...Το Βυζάντιο πουλάει. Ιδιαίτερα όταν τα κείμενα υπογράφει η γνωστή βυζαντινολόγος Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ. Ετσι το βιβλίο της «Γιατί το Βυζάντιο» (εκδ. Ελληνικά Γράμματα), σε λιγότερο από έναν μήνα ξεπέρασε κάθε προσδοκία και τα 8.000 χιλ. αντίτυπα. Ηδη, οι εκδόσεις τυπώνουν την 5η και την 6η έκδοση του βιβλίου. «Ηθελα να βάλω, κατά το δυνατόν, έστω εκ του πλαγίου και λάθρα σχεδόν, το Βυζάντιο στη θέση που τα επιτεύγματά του μας υπαγορεύουν», λέει η συγγραφέας. Οταν το θέμα είναι ενδιαφέρον και η υπογραφή έγκυρη το βιβλίο... τσουλάει από μόνο του.

Ο Αντόνιο Ταμπούκι, συχνός επισκέπτης της Ελλάδας και λάτρης της Κρήτης, λέει για το ελληνικό νησί: «Εκεί ξαναβρίσκεις τις ρίζες και ορισμένες αξίες του μεσογειακού πολιτισμού, την πίστη, την περηφάνια, την εμπιστοσύνη σε μια αβέβαιη εποχή»

Αντόνιο Ταμπούκι

...Προσωπικότητες των Γραμμάτων και της Τέχνης από όλο τον κόσμο υπογράφουν την επιστολή διαμαρτυρίας για την επίθεση που δέχεται στην Ιταλία ο συγγραφέας Αντόνιο Ταμπούκι. Ο πρόεδρος της ιταλικής Γερουσίας, Ρενάτο Σκιφάνι, έχει καταθέσει εναντίον του αγωγή, απαιτώντας αποζημίωση 1,3 εκατομμυρίου ευρώ, γιατί σε άρθρο του στην εφημερίδα L’ Unita, ο Ταμπούκι έθεσε ερωτήματα που αφορούν το παρελθόν και τις ύποπτες επιχειρηματικές δραστηριότητες του Ιταλού πολιτικού. Ανάμεσα στους υπογράφοντες τη δήλωση συμπαράστασης στον Ταμπούκι και υποστήριξης στην ελευθερία της έκφρασης, περιλαμβάνονται ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, ο Κώστας Γαβράς, ο Κλάουντιο Μαγκρίς, ο Ορχάν Παμούκ, ο Φίλιπ Ροθ, ο Φερνάντο Σαβατέρ και ο Χόρχε Σεμπρούν.

https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgoL7bKe4xj0WfMLqQMG7kLqd-THhhAQaRbLF_t5w3yBaAGrNKBSheEirlMaAcOuCwRJSVeZ3Y2go4IYHBBzAekiE-9H3kcQi9iwdhDlwXDd6RXkMa0Mjxb0xN23vXwPEzLo7HKNtRP9bA/s400/%CE%A1%CE%99%CE%A4%CE%A3%CE%9F%CE%A3+%CE%BC%CE%B5%CE%B3%CE%AC%CE%BB%CE%B7.jpg

Γιάννης Ρίτσος

...Είναι σπάνιο ηχητικό ντοκουμέντο και μόλις κυκλοφόρησε από το ΕΚΕΒΙ στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για το Ετος Ρίτσου 2009. Μια κασετίνα πολυτελείας με απαγγελίες του Γιάννη Ρίτσου. Το σπάνιο της υπόθεσης είναι ότι ο ποιητής της Ρωμιοσύνης απαγγέλλει 31 ποιήματα από τη συλλογή «Διάδρομος και σκάλα» που έγραψε όταν ήταν κατ’ οίκον περιορισμό στη Σάμο, στη διάρκεια της δικτατορίας. Για την ιστορία, την κασέτα με την ηχογραφημένη φωνή του Ρίτσου, μετέφερε κρυφά στο εξωτερικό ο Γάλλος σκηνοθέτης και φίλος του ποιητή Αντουάν Βιτέζ. Το υλικό παραδόθηκε στο Παρίσι στη φιλόλογο και μεταφράστρια Χρύσα Προκοπάκη, η οποία παραχώρησε το αρχειακό υλικό στο ΕΚΕΒΙ με αποτέλεσμα την παραγωγή και κυκλοφορία αυτής της κασετίνας.

http://3.bp.blogspot.com/_oYWWBxuA2MU/RhFze8wkjWI/AAAAAAAAAkA/qjL16W-p4mc/s320/Philip+Roth.gif

Φίλιπ Ροθ

...Δεν του έφτανε που έχει λάβει ένα σωρό αρνητικές κριτικές για το πρόσφατο μυθιστόρημά του, «The Humbling», τώρα αναμένεται να λάβει και το άτυπο βραβείο της χειρότερης ερωτικής σκηνής (που περιλαμβάνεται στο συγκεκριμένο βιβλίο). Ο λόγος για τον Φίλιπ Ροθ, ο οποίος, μετά από πενήντα χρόνια δεκάδων τολμηρών ερωτικών σκηνών στα βιβλία του, τώρα ενδέχεται να λάβει και το «χρυσό βατόμουρο» στο είδος. Το μόνο βέβαιο: τον Ροθ ουδόλως τον απασχολούν κάτι τέτοια...

  • Ο ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟΣ, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 21/11/2009