Αντίο, κύριε Ζούκερμαν

• ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ / Επτά, Κυριακή 31 Μαΐου 2009

• Της ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΣ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ

• Ο Φίλιπ Ροθ αποχαιρετά τον διασημότερο ήρωά του μετά τον Πόρτνοϊ αφήνοντάς τον μόνο του με τα γραπτά του, μακριά από ερωτικούς πειρασμούς

• Νέα Υόρκη, Νοέμβριος 2004, παραμονές των εκλογών για την αμερικανική προεδρία. Ο συγγραφέας Νέιθαν Ζούκερμαν -το διασημότερο alter ego του Φίλιπ Ροθ- έπειτα από έντεκα χρόνια απόλυτης δημιουργικής απομόνωσης στα βουνά της Νέας Αγγλίας, βρίσκεται και πάλι στο Μανχάταν. Είναι 71 ετών, ανίκανος σεξουαλικά έπειτα από εγχείρηση στον προστάτη, κι ο μόνος λόγος που έχει αφήσει το ησυχαστήριό του είναι για να ξεκινήσει μια θεραπεία με τον ουρολόγο του που θα τον απαλλάξει από την τυραννία της ακράτειας και το αναπόφευκτο αίσθημα της ταπείνωσης που τον τυλίγει.

• «Στην εξοχή», όπως ομολογεί ο Ζούκερμαν, «δεν υπήρχαν πειρασμοί που θα μπορούσαν να με δελεάσουν και να γεννήσουν προσδοκίες». Η Νέα Υόρκη, όμως, «μου έκανε ό,τι κάνει σε όλους τους ανθρώπους -ξύπνησε τις πιθανότητες. Η ελπίδα ξυπνάει σαν επιδημία»...

• Τι του μέλλει άραγε να πάθει; Με ποια φαντάσματα από το παρελθόν θα διασταυρωθεί; Υπάρχει περίπτωση ν' ανακτήσει τη χαμένη του σφριγηλότητα, να γίνει ξανά επιθυμητός; Ή μήπως πρέπει να συμφιλιωθεί οριστικά με τα γηρατειά του και ν' αρκεστεί στην τέχνη της μυθοπλασίας, τη μόνη απόλαυση που του απομένει; Οι απαντήσεις δίνονται δεξιοτεχνικά στο «Φεύγει το φάντασμα» που μόλις κυκλοφόρησε μεταφρασμένο από την Κατερίνα Σχινά (εκδ. «Πόλις»).

• Το μυθιστόρημα με το οποίο, το 2007, ο Φίλιπ Ροθ αποχαιρέτησε οριστικά αυτόν τον δεύτερο εαυτό του, θίγοντας από τη ζωογόνο δύναμη της ερωτικής επιθυμίας ώς το βάσανο της φθοράς, κι από την πολιτική κατάντια της πατρίδας του ώς τις ηδονοβλεπτικές διαθέσεις της πολιτιστικής δημοσιογραφίας.

• Σύμφωνα με τα λόγια του Ροθ, το βιβλίο του μιλά στην πραγματικότητα «για τη ζωή που κυλά ερήμην του Ζούκερμαν και για την αδυναμία του να την παρακολουθήσει», εξ ου και η δική του «υποχρέωση» να καταγράψει όσα εκείνος βλέπει κι αφουγκράζεται μετά τον ηθελημένο λήθαργό του. Το πρώτο πράγμα, λοιπόν, που αφήνει κατάπληκτο τον Ζούκερμαν είναι -τι άλλο;- η μανία των κινητών. Τι είχε συμβεί, εν τη απουσία του, αναρωτιέται, ώστε «να προκύψουν ξαφνικά τόσο πολλά να ειπωθούν;».

• Δεν είχε προβλέψει «ότι η τεράστια μοναξιά των ανθρώπων θα παρήγε αυτήν την απεριόριστη λαχτάρα ν' ακουστούν και την επακόλουθη αδιαφορία για το ενδεχόμενο να τους κρυφακούσουν». Κι όπως αποφαίνεται, «όχι, αυτά τα μαραφέτια διόλου δεν υπόσχονταν ότι θα λειτουργούσαν ως θείο δώρο, προάγοντας το στοχασμό σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα».

• Τα χρόνια που έμενε «τρυπωμένος στο ξυλόσπιτό» του, ο Ζούκερμαν κατάφερνε να ζει στην Αμερική χωρίς όμως και ν' απορροφά όσα τη συνιστούσαν. Εγραφε τα βιβλία του, ξαναδιαβάζοντας -όπως και ο Ροθ, τον τελευταίο καιρό- τους κλασικούς, και ειδικά μετά την 11η Σεπτεμβρίου είχε βγάλει... την πρίζα εντελώς, για να μην καταντήσει «ο τρελός του χωριού», «ο τυπικός παρανοϊκός επιστολογράφος των εφημερίδων».

• Και τώρα, όμως, όντας εξοικειωμένος «με τα θεατρικά αισθήματα που εμπνέει η φρίκη της πολιτικής», δεν ταρακουνιέται από την οργή και την απογοήτευση της νεολαίας για τη νέα νίκη του Μπους. Ανακαλεί τη μεταμόρφωση του ειρηνιστή Τζόνσον σε «πολεμοκάπηλο γεράκι του Βιετνάμ», την παραίτηση του «δόλιου και κακόβουλου» Νίξον λόγω Γουοτεργκέιτ, την «ανυπέρβλητη ρηχότητα του αυτάρεσκου κουφιοκέφαλου» που ήταν ο Ρέιγκαν, και παραμένει ένας «απλός παρατηρητής, απόλυτα αποστασιοποιημένος από το δημόσιο δράμα». Είναι, άλλωστε, πεπεισμένος ότι τα εξοργισμένα αστόπαιδα γύρω του δεν έχουν ιδέα για το «ποια είναι η μεγάλη μάζα των Αμερικανών» και ότι βαυκαλίζονται νομίζοντας ότι οι μορφωμένοι πολίτες θα καθορίζουν τη μοίρα της χώρας τους...

• Ο αιρετικός εβραίος διανοούμενος Νέιθαν Ζούκερμαν έκανε ένα φευγαλέο πέρασμα στο σύμπαν του Ροθ το 1970 στο «Η ζωή μου ως άντρα» κι από το 1979 μέχρι σήμερα υπήρξε πρωταγωνιστής ή αφηγητής σ' εννέα ακόμη έργα του, κουβαλώντας κάμποσα από τα βιώματα, τις αμφιβολίες και τις νευρώσεις του δημιουργού του. Αν υπάρχει, ωστόσο, ένα ανάμεσά τους που θα έπρεπε να 'χει διαβάσει κανείς για ν' απολαύσει ακόμα περισσότερο τούτο εδώ, είναι ο «Συγγραφέας φάντασμα», το πρώτο μέρος της τριλογίας «Ζούκερμαν δεσμώτης».

• Σ' εκείνο το σύντομο μυθιστόρημα που εκτυλίσσεται στα χρόνια του '50, ο Ζούκερμαν εμφανίζεται ως ένας πολλά υποσχόμενος συγγραφέας, φανατικός θαυμαστής ταυτόχρονα του ώριμου -και επινοημένου από τον Ροθ- διηγηματογράφου Ε. Ι. Λόνοφ. Στο πρόσωπο του τελευταίου ο Ζούκερμαν αναζητούσε έναν πνευματικό πατέρα που θα του μεταλαμπάδευε τη σοφία του, την ώρα που ο πραγματικός του πατέρας πάσχιζε να τον προστατεύσει από την μήνι των ομοθρήσκων του, οι οποίοι θεωρούσαν ότι με τα γραπτά του τους διακωμωδούσε. Κι είναι ακριβώς ο απόηχος από τη μία και μοναδική συνάντηση που είχαν οι δυό τους τότε, παρουσία της συζύγου αλλά και της της γραμματέως, μούσας κι ερωμένης του Λόνοφ, που διαποτίζει τις σελίδες του «Φεύγει το φάντασμα».

• Το πρώτο γνώριμο πρόσωπο πάνω στο οποίο πέφτει ο Ζούκερμαν στη Νέα Υόρκη, δεν είναι άλλο από την ερωμένη του παλιού μέντορά του, για την οποία ο τελευταίος είχε εγκαταλείψει τελικά τον έγγαμο βίο, με τις ελπίδα ότι οι χυμοί της θα τον αναζωογονούσαν. Η κοπέλα που είχε σαγηνεύσει και τον ίδιο τον Ζούκερμαν πριν από τριάντα χρόνια, είναι 75 χρόνων πλέον, πάσχει κι εκείνη από καρκίνο, κι όπως αποκαλύπτεται, δέχεται αφόρητη πίεση από έναν νεαρό, επίδοξο βιογράφο του Λόνοφ να μοιραστεί μαζί του όσα εκείνος είχε θελήσει να κρατήσει κρυφά για πάντα.

• Μιά πίεση που θα δεχτεί στη συνέχεια και ο Ζούκερμαν, για να την αποτινάξει όμως από πάνω του με βία, σ' ένα μπρα-ντε-φερ με τον καλλιεργημένο αλλά κι αδίστακτο βιογράφο, που στον ίδιο θυμίζει παραπάνω απ' όσο μπορεί ν' αντέξει, την ορμή, τη φιλοδοξία και την επιθετικότητα που τον έκαναν να πάλλεται στα νιάτα του. Ο αγώνας του Ζούκερμαν για την προστασία της υστεροφημίας του Λόνοφ συμπλέει στο βιβλίο και με το ξύπνημα της λαγνείας του. Εχοντας αποφασίσει να παρατείνει τη διαμονή του στη μητρόπολη, δέχεται ν' ανταλλάξει για ένα διάστημα το ερημητήριό του μ' ένα διαμέρισμα στο Μανχάταν, διευκολύνοντας έτσι το ζευγάρι που μένει σ' αυτό ν' απομακρυνθεί από μια πόλη-τρομοκρατικό στόχο.

• Στη θέα, όμως, «της όμορφης, προνομιούχου, έξυπνης, αυτάρεσκης, νωχελικής τριαντάρας κι εκμαυλιστικά ευάλωτης εξαιτίας των φόβων της» σπιτονοικοκυράς του, κυριεύεται «από την πικρή απελπισία ενός γελοίου γέρου που πεθαίνει από λαχτάρα να ξαναγίνει ολόκληρος». Και καθώς η πραγματικότητα είναι αμείλικτη, δεν του μένει παρά να διοχετεύσει τον πόθο του στο λευκό χαρτί και να σκαρώσει διαλόγους με την νέα αυτή γυναίκα από το περίσσευμα της φαντασίας του, προς τέρψιν και δική του και δική μας.

• Στο «Φεύγει το φάντασμα», ο Φίλιπ Ροθ μιλά από την σκοπιά κάποιου που έχει περάσει στην επικράτεια του «όχι πια» αντιμέτωπου μ' εκείνους που ανήκουν στην επικράτεια του «όχι ακόμη», κι αποχωρίζεται το alter-ego του αφήνοντάς το «να ξεχειλίζει από ματαίωση», με μια πικρή γεύση στο στόμα. Κι ενώ το περασμένο φθινόπωρο, αυτός ο μόνιμος υποψήφιος για Νόμπελ συγγραφέας, δημοσίευσε ένα ακόμη σύντομο μυθιστόρημα, την «Αγανάκτηση», δεν δίστασε, σε συνέντευξή του, να διακινδυνεύσει την πρόβλεψη ότι «στα επόμενα 10-20-30 χρόνια, η λογοτεχνία θα έχει χάσει ολότελα πια το κεντρικό βάρος που είχε κάποτε στην κοινωνία». *

Το σκάνδαλο «Πόρτνοϊ»

Του Ηλια Μαγκλινη, Η Καθημερινή, 24/01/2009

Philip Roth «Το Σύνδρομο του Πόρτνοϊ». Μετ. Αχιλλέας Κυριακίδης Πόλις, σελ. 316

Τον Ιανουάριο του 1969, ο 36χρονος τότε Φίλιπ Ροθ έκανε το τραπέζι στους γονείς του, σε ένα μικρό εστιατόριο του Μανχάταν. Είχε τους λόγους του. Ηθελε να τους προειδοποιήσει για το επόμενο βιβλίο που θα εξέδιδε σε λίγες εβδομάδες, το οποίο θα είχε τον τίτλο «Το σύνδρομο του Πόρτνοϊ» [Portnoy's Complaint]. Αποσπάσματα του μυθιστορήματος είχαν ήδη δημοσιευθεί από το 1967 στα περιοδικά Esquire, Partisan Review και New American Review και οι πρώτες οργισμένες αντιδράσεις, κυρίως από αναγνώστες εβραϊκής καταγωγής, είχαν ήδη εκδηλωθεί. Ο επιμελητής και ο εκδότης του, αλλά και ο ίδιος ο Ροθ, ήξεραν ότι με το που θα κυκλοφορούσε το βιβλίο, οι αντιδράσεις ενδεχομένως να ήταν ακόμα πιο μαζικές και γεμάτες με ακόμα μεγαλύτερη οργή. Εκείνο το απόγευμα, λοιπόν, ο Ροθ μίλησε στους γονείς του για το βιβλίο, τους προετοίμασε γι’ αυτό και κυρίως για όσα πιθανώς να επακολουθούσαν. «Θα σας τηλεφωνήσουν δημοσιογράφοι, θα σας ρωτήσουν διάφορα. Δεν είστε υποχρεωμένοι να πείτε το παραμικρό, μπορείτε να τους το κλείσετε στη μούρη», τους είπε. Χρόνια αργότερα, ο Χέρμαν Ροθ εκμυστηρεύτηκε στον γιο του: «Με το που σε αφήσαμε και μπήκαμε στο αυτοκίνητο, η μητέρα σου ξέσπασε σε λυγμούς. “Τι έπαθες;” Τη ρώτησα. “Ο γιος μας την ψώνισε”», είπε, κλαίγοντας η κ. Μπες Ροθ. «“Κι όταν δεν θα συμβεί τίποτε απολύτως απ’ όσα λέει, θα απογοητευθεί πολύ”». Delusions of grandeur, ήταν η έκφραση που χρησιμοποίησε η κ. Ροθ. Ψευδαισθήσεις μεγαλείου.

Το ανέκδοτο αυτό έχει αφηγηθεί ο ίδιος ο Ροθ σε ραδιοφωνικές του συνεντεύξεις, το ακούσαμε και ζωντανά τον περασμένο Απρίλιο, σε μεγάλη εκδήλωση που διοργάνωσε το πανεπιστήμιο Κολούμπια στον Αμερικανό συγγραφέα για τα 75 του χρόνια. Πέρα από το χιούμορ, αποτυπώνει ανάγλυφα τη φασαρία που προκάλεσε στην Αμερική των late Sixties η έκδοση του «Συνδρόμου του Πόρτνοϊ», του μυθιστορήματος με το οποίο ο Ροθ έγινε διάσημος (και πλούσιος), και με το οποίο τον ταύτισαν σε τέτοιο βαθμό που ο ίδιος να αισθανθεί ενοχλημένος ως «συγγραφέας σοβαρών λογοτεχνικών μυθιστορημάτων», όπως του άρεσε να σκέφτεται για τον εαυτό του.

1st edition (Random House)

Σε αυτή, τουλάχιστον, την περίπτωση ο Ροθ δεν την «ψώνισε», δεν έπασχε από delusions of grandeur. Ο «Πόρτνοϊ» εξαντλήθηκε μέσα σε λίγες εβδομάδες. Εγινε σκάνδαλο. Οι πιο πιστοί Εβραίοι έφτυναν τον Ροθ όπου τον πετύχαιναν, το ίδιο και οι φεμινίστριες. Ο Φίλιπ Ντικ έγραφε γεμάτος πικρία: «Εκεί καταντήσαμε: όλοι να διαβάζουν Ροθ». Πράγματι. Σχεδόν όλοι οι επιβάτες του υπογείου τρένου της Νέας Υόρκης διάβαζαν μετά μανίας το «κίτρινο μικρό βιβλιαράκι» με τον ξέφρενο μονόλογο του Αλεξάντερ Πόρτνοϊ για την υπερπροστατευτική Εβραία μάνα του, τον άβουλο, δυσκοίλιο πατέρα του και, κυρίως, τις δικές του ακατανίκητες ορμές για το έτερο φύλο, πάνω απ’ όλα, για τις μη Εβραίες. Η δε σκηνή του αυνανισμού με το καθαγιασμένο kosher συκώτι έγινε αναφορά σε stand up comedy νούμερα της Νέας Υόρκης. «Θα ήθελα να γνωρίσω τον Φίλιπ Ροθ», έλεγε ένας Αμερικανός κωμικός, «αλλά δεν θα του έσφιγγα το χέρι».

Το μυθιστόρημα κυκλοφορούσε στα ελληνικά από το 1980 ως «Η νόσος του Πόρτνοϊ» από τις εκδόσεις Γράμματα, σε μετάφραση της Λένας Αλεξανδράκη. Τώρα, μας προσφέρεται σε νέα μετάφραση του Αχιλλέα Κυριακίδη.

Γέννηση αριστουργήματος μέσω αυνανισμού

Κι αυτά...

Ο Ροθ πίστευε ότι είχε φτιάξει ένα παιγνιώδες μυθιστόρημα στην παράδοση του Κάφκα και του Γκόγκολ, αλλά η «σκύλα η δημοσιότητα» το μεταμόρφωσε σε ένα «εξωφρενικό, σκανδαλώδες μπεστ σέλερ»

Ο μικρός Αλεξ Πόρτνοϊ αυνανίζεται διαρκώς με ασίγαστη προσήλωση και θηριώδες πάθος. Λερώνει κάλτσες με σπέρμα, βιάζει τρυφερά συκώτια που μετά τα γεύεται στο οικογενειακό τραπέζι, πιτσιλίζει άπλυτα σουτιέν και γάντια μπέιζμπολ. Χωμένος βαθιά στην εβραϊκή συνοικία του Νιούαρκ, με ασφαλιστή πατέρα να ασχολείται με τα έντερά του και πανταχού παρούσα μάνα να τον τυραννάει με την αφοσίωσή της, ανάμεσα σε ραββίνους και ιστορίες για το Ολοκαύτωμα, ο Αλεξάντερ, γεμάτος θλίψη και ενοχές, προσπαθεί να δαμάσει το κτήνος ανάμεσα στα πόδια του. Και ο Φίλιπ Ροθ το 1969 στο θρυλικό πια βιβλίο «Το Σύνδρομο Πόρτνοϊ» γράφει έναν σαρκαστικό ύμνο στο σεξ και τον φόβο της τιμωρίας. Μόλις ξανακυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Πόλις» σε νέα μετάφραση του Αχιλλέα Κυριακίδη. Το είχαμε πρωτοδιαβάσει το 1980 ως «Η νόσος του Πόρτνοϊ» (εκδόσεις Γράμματα).

Στα τριάντα τρία του χρόνια, επιφανής διανοούμενος και ακόλαστος εργένης, ο Αλεξάντερ παραληρεί στο ντιβάνι του ψυχαναλυτή. Από το ξεκοιλιασμένο μήλο και τα μπουκάλια με βαζελίνη όπου ξεσπάει τη λαγνεία του, πηδάει στα μπερδεμένα menage a trois σε ξενοδοχείο της Ρώμης ή στην ξεκαρδιστική μύηση μιας ντεμπιτάντ στον στοματικό έρωτα. Οι αναμνήσεις των οργίων ανακατεύονται με την υπερπροστατευτική μάνα και τον πατέρα που θυσιάζεται για την οικογένεια, σε ένα ντελίριο γεμάτο θλίψη, οργή, αυτοσαρκασμό και αστείρευτη κάβλα.

«Το 1969 έγραψα τον Πόρτνοϊ. Και όχι μόνο το έγραψα -αυτό ήταν εύκολο- αλλά μεταμορφώθηκα στον συγγραφέα του "Συνδρόμου Πόρτνοϊ" και αυτό που συνειδητοποίησα είναι ότι τα πάντα έχουν ευτελιστεί». Ο Ροθ πίστευε ότι είχε φτιάξει ένα παιγνιώδες μυθιστόρημα στην παράδοση του Κάφκα και του Γκόγκολ, αλλά «η σκύλα η δημοσιότητα» το μεταμόρφωσε σε ένα «εξωφρενικό, σκανδαλώδες μπεστ σέλερ». Σχεδόν σαράντα χρόνια μετά, παραμένει καίριο και αφάνταστα αστείο. Πέρα από το μπαρ-μιτσβά, τη Συναγωγή και τα γίντις, που μπαινοβγαίνουν στη γραφή του, ο Αλεξ θα μπορούσε να είναι έφηβος από τα προάστια οποιασδήποτε μητρόπολης της Δύσης.

Να τος λοιπόν, δεκαπεντάχρονος, καβλωμένος και καταπιεσμένος από τη μάνα και τη θρησκεία, που ξεσπάει τη λύσσα του βομβαρδίζοντας με σπέρμα τον γλόμπο και τον καθρέφτη του μπάνιου. Και μετά αξιολύπητος εργένης, που κυνηγάει όποια φούστα συναντήσει στον δρόμο, καθώς αναρωτιέται ξέπνοα γιατί η κάβλα για μια γυναίκα δεν διατηρείται αέναα. Αυτό είναι το "Σύνδρομο του Πόρτνοϊ", ένα ρεαλιστικό και εκ βαθέων πορτρέτο άνδρα σε σύγχυση την εποχή της σεξουαλικής απελευθέρωσης. Ενός τύπου που μοιράζεται τη γυναίκα της ζωής του με μια πόρνη και πνίγει με το σπέρμα του αδέξια ερωμένη. Ενώ θυμάται ξανά και ξανά, σαν εφιάλτη, την αξιοθρήνητη μαλακία που τράβηξε πιτσιρικάς μέσα στο λεωφορείο, με το μπουφάν στα γόνατα και το πεινασμένο μάτι στα μπούτια της κοιμισμένης διπλανής του.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 31/10/2008

Κατηγορίες για συνεργασία του Μ.Κούντερα με την αστυνομία της Τσεχοσλοβακίας

Associated Press

Ο διάσημος συγγραφέας Μίλαν Κούντερα, δημιουργός του περίφημου έργου «Η Αβάσταχτη Ελαφρότητα του Είναι», φέρεται να κατέδωσε το 1959 έναν φοιτητή στην αστυνομία της Τσεχοσλοβακίας και με βάση την κατάθεσή του ένα τρίτο άτομο καταδικάστηκε σε κάθειρξη 22 χρόνων, σύμφωνα με δημοσίευμα του περιοδικού «Respekt». «Σήμερα, στις 16:00, ο φοιτητής Μίλαν Κούντερα, γεννηθείς την 1η Απριλίου του 1929 στο Μπρνο, παρουσιάστηκε ενώπιον της υπηρεσίας για να αναφέρει (ότι κάποιος φοιτητής θα συναντηθεί το απόγευμα με τον Μίροσλαβ Ντβόρατσεκ)... Ο τελευταίος είναι λιποτάκτης από τον στρατό και την άνοιξη του προηγούμενου έτους είχε μεταβεί στη Γερμανία, όπου είχε εισέλθει παρανόμως», αναφέρει η έκθεση της αστυνομίας με την κωδική ονομασία 624/1950.

Μετά την καταγγελία, ο Ντβόρατσεκ συνελήφθη και οδηγήθηκε ενώπιον της Δικαιοσύνης, που τον καταδίκασε σε κάθειρξη 22 χρόνων. Κατά τη διάρκεια της φυλάκισής του ο Ντβόρατσεκ είχε οδηγηθεί σε στρατόπεδο καταναγκαστικών έργων σε ορυχείο ουρανίου, όπως πολλοί άλλοι πολιτικοί κρατούμενοι εκείνη την εποχή. Αποφυλακίστηκε το 1963, όταν ο Μίλαν Κούντερα μόλις είχε εκδώσει τη συλλογή διηγημάτων «Γελοίοι Έρωτες», με την οποία έκανε τα πρώτα του βήματα, σύμφωνα με το δημοσίευμα του περιοδικού «Respekt».

Την εποχή εκείνη ο Κούντερα ήταν 21 χρόνων και σύμφωνα με το δημοσίευμα, δεν γνώριζε προσωπικώς τον φοιτητή που κατήγγειλε, αλλά μετέφερε στην αστυνομία πληροφορίες που είχε ακούσει από τρίτο άτομο. Ο Ντβόρατσεκ, Τσέχος πιλότος, είχε φύγει από την Τσεχοσλοβακία το 1948, όταν η χώρα πέρασε στον έλεγχο του Κομμουνιστικού Κόμματος. Σε στρατόπεδο προσφύγων στο Μόναχο είχε στρατολογηθεί από μία τσεχοσλοβακική μυστική υπηρεσία που χρηματοδοτείτο από τους Αμερικανούς και στη συνέχεια επέστρεψε στη χώρα του για να εργαστεί ως ταχυδρόμος. Ο Μίροσλαβ Ντβόρατσεκ είναι σήμερα 80 χρόνων και ζει στη Σουηδία. Ο συγγραφέας αρνήθηκε να απαντήσει στις ερωτήσεις του περιοδικού «Respekt» για την υπόθεση Ντβόρατσεκ.

Mε πληροφορίες από ΑΠΕ/Γαλλικό

Milan Kundera was born on April 1^st, 1929 in Brno, Bohemia, now Czechoslovakia. His father, Ludvík Kundera (1891-1971), was a musicologist and rector at Brno University. Milan Kundera wrote his first poems during high school. After World War II, he worked as a tradesman and a jazz musician before beginning his studies at Prague’s Charles University where he studied musicology, film and literature and aesthetics. After graduating in 1952, Kundera became assistant and later professor with the film faculty at Prague’s Academy of Performing Arts, lecturing in world literature. During this time, he published poems, essays and stage plays and joined the editorial staff at the literary magazines “Literarni Noviny” and “Listy.” Kundera joined the communist party in 1948 full of enthusiasm, as did so many intellectuals. In 1950, he got expelled from the party due to individualistic tendencies but rejoined from 1956 to 1970. Throughout the 50s, Kundera worked as a translator, essayist and author of stage plays and, in 1953, he published his first book. Although Kundera had published several poetry collections, he gained notoriety with the publication of a collection of short stories entitled “Laughable Loves“, written between 1958 and 1968. His first novel, “The Joke,“ written in 1967, deals with Stalinism. After the Soviet invasion on the 21^st of August, 1968, Kundera, as one of the leading figures of the failed radical movement the “Prague Spring,” lost his teaching position and his books were banned from libraries the country over. In 1970, his books were banned from publication. His second novel, “Life Is Elsewhere”, was published in Paris in 1973. In 1975, Kundera became guest professor at the University in Rennes in Bretagne, France. He was deprived of Czechoslovakian citizenship in 1979 in reaction to his “Book of Laughter and Forgetting.” The novels that followed were banned from publication in the CSSR. He gained his French citizenship in 1981. Since 1985, Kundera has given only written interviews, feeling himself often misquoted. In 1986, Kundera published his first work written in French, the essay “L'Art du Roman“ (The Art of the Novel). In 1988, he published his first novel written in French, “Immortality.” Having been a lecture in comparative language sciences at the University of Rennes for several years, in 1978 Kundera became an author with the noted publishing house Gallimard. In his in 1994 essay “Testaments Trahis” (Testaments Betrayed), Kundera addressed adulterators, interpreters and translators by whom he felt his work was often mistreated. He allowed the translation of his works again in Germany while, in France, he personally oversaw the Czech transcription of all his works. Kunderas most recent novels include “Slowness,” published in 1994, and “Identity,” published in 1998. In 2000, Kundera published “La Ignorancia,” up until now only published in Spanish. Publication in other languages is forthcoming. As he often makes clear, Kundera derives inspirations from the Renaissance and such writers as Boccacio, Rabelais, Sterne, Diderot, but also from the works of Musil, Gombrowitz, Broch, Kafka and Heidegger. Not only are Kunderas books classics of the 20th century, Kundera is among it’s greatest novelists. Unlike many more public authors, Kundera prefers to disappear behind his books, anonymous in his own way. Kundera currently lives with his wife, Vera Hrabankova, in Paris.

The Milan Kundera Bibliography

Poetry:

• Man: A Broad Garden, 1953
• The Last May, 1954-1955-1961
• Monologues, 1957-1964-1965

Plays:

• The Owner of the Keys, 1962.
• Two Ears,Two Weddings (Slowness), 1968
• The Blunder, 1969
• Jaques and His Master, 1971 (Hommage to Diderot in 3 acts)

Fiction:

• The Joke, 1965
• Laughable Loves, 3 parts: 1963-1965-1968, complete 1969
• Life is Elsewhere, 1969/70
• The Farewell Waltz (earlier translation: Party), 1970/71
• The Book of Laughter and Forgetting, 1978
• The Unbearable Lightness of Being, 1982
• Immortality, 1988
• Slowness, 1994.
• Identity, 1996
• Ignorance, 2000

Essays:

• About the Disputes of Inheritance, 1955 (an essay on the problem of creative trends in the Czech literature)
• The Art of the Novel, 1960 (essay on Vladislav Vanèura)
• The Czech Deal, 1968 (essay on the problem of the position of the Czech culture in the actual politic situation)
• Radicalism and Exhibitionism, 1969 (essay as answer to Vaclav Havels polemic reaction to “The Czech Deal”
• The Stolen West or the Tragedy of Central Europe, 1983
• The Art of the Novel, essay in 7 parts, 1985 (essay about literature and the tradition of the novel in European culture)
• Testaments Betrayed, essay in 9 parts, 1992

The Most Original Book of the Season

Philip Roth interviews Milan Kundera (30/11/1980)

This interview is condensed from two conversations Philip Roth had with Milan Kundera after reading a translated manuscript of his "Book of Laughter and Forgetting"--one conversation while he was visiting london for the first time, the other when he was on his first visit to the United States. He took these trips from France; since 1975 he and his wife have been living as Èmigrès, in Reenes, where he taught at the University, and now in Paris. During the conversations, Kundera spoke sporadically in French, but mostly in Czech, and his wife Vera served as his translator. A final Czech text was translated into English by Peter Kussi.

• PR: Do you think the destruction of the world is coming soon?

MK: That depends on what you mean by the word "soon."

• PR: Tomorrow or the day after.

MK: The feeling that the world is rushing to ruin is an ancient one.

• PR: So then we have nothing to worry about.

MK: On the contrary. If a fear has been present in the human mind for ages, there must be something to it.

• PR: In any event, it seems to me that this concern is the background against which all the stories in your latest book take place, even those that are of a decidedly humorous nature.

MK: If someone had told me as a boy: One day you will see your nation vanish from the world, I would have considered it nonsense, something I couldn't possibly imagine. A man knows he is mortal, but he takes it for granted that his nation possesses a kind of eternal life. But after the Russian invasion of 1968, every Czech was confronted with the thought that his nation could be quietly erased from Europe, just as over the past five decades 40 million Ukrainians have been quietly vanishing from the world without the world paying any heed. Or Lithuanians. Do you know that in the 17th century, Lithuania was a powerful European nation? Today the Russians keep Lithuanians on their reservation like a half-extinct tribe; they are sealed off from the visitors to prevent knowledge about their existence from reaching the outside. I don't know what the future holds for my nation. It is certain that the Russians will do everything they can to dissolve it gradually into their own civilization. Nobody knows whether they will succeed. But the possibility is here. And the sudden realization that such a possibility exists is enough to change one's whole sense of life. Nowadays I even see Europe as fragile, mortal.

• PR: And yet, are not the fates of Eastern Europe and Western Europe radically different matters?

MK: As a concept of cultural history, Eastern Europe is Russia, with its quite specific history anchored in the Byzantine world. Bohemia, Poland, Hungary, just like Austria have never been part of Eastern Europe. From the very beginning they have taken part in the great adventure of Western civilization, with its Gothic, its Renaissance, its Reformation--a movement which has its cradle precisely in this region. It was here, in Central Europe, that modern culture found its greatest impulses; psychoanalysis, structuralism, dodecaphony, BartÛk's music, Kafka's and Musil's new esthetics of the novel. The postwar annexation of Central Europe (or at least its major part) by Russian civilization caused Western culture to lose its vital center of gravity. It is the most significant event in the history of the West in our century, and we cannot dismiss the possibility that the end of Central Europe marked the beginning of the end for Europe as a whole.

• PR: During the Prague Spring, your novel "The Joke" and your stories "Laughable Loves" were published in editions of 150,000. After the Russian invasion you were dismissed from your teaching post at the film academy and all your books were removed from the shelves of public libraries. Seven years later you and your wife tossed a few books and some clothes in the back of your car and drove off to France, where you've become one of the most widely read foreign authors. How do you feel as an ÈmigrÈ?

MK: For a writer, the experience of living in a number of countries is an enormous boon. You can only understand the world if you see it from several sides. My latest book, which came into being in France, unfolds in a special geographic space: Those events which take place in Prague are seen through West European eyes, while what happens in France is seen through the eyes of Prague. It is an encounter of two worlds. On one side, my native country: In the course of a mere half- century, it experienced democracy, fascism, revolution, Stalinist terror as well as the disintegration of Stalinism, German and Russian occupation, mass deportations, the death of the West in its own land. It is thus sinking under the weight of history, and looks at the world with immense skepticism. On the other side, France: For centuries it was the center of the world and nowadays it is suffering from the lack of great historic events. This is why it revels in radical ideologic postures. It is the lyrical, neurotic expectation of some great deed of its own which however is not coming, and will never come.

• PR: Are you living in France as a strange or do you feel culturally at home?

MK: I am enormously fond of French culture and I am greatly indebted to it. Especially to the older literature. Rebelais is dearest to me of all writers. And Diderot. I love his "Jacques le fataliste" as much as I do Laurence Sterne. Those were the greatest experimenters of all time in the form of the novel. And their experiments were, so to say, amusing, full of happiness and joy, which have by now vanished from French literature and without which everything in art loses its significance. Sterne and Diderot understand the novel as a great game . They discovered the humor of the novelistic form. When I hear learned arguments that the novel has exhausted its possibilities, I have precisely the opposite feeling: In the course of its history the novel missed many of its possibilities. For example, impulses for the development of the novel hidden in Sterne and Diderot have not been picked up by any successors.

• PR: Your latest book is not called a novel, and yet in the text you declare: This book is a novel in the form of variations. So then--is it a novel or not?

MK: As far as my own quite personal esthetic judgment goes, it really is a novel, but I have no wish to force this opinion on anyone. There is enormous freedom latent within the novelistic form. It is a mistake to regard a certain stereotyped structure as the inviolable essence of the novel.

• PR: Yet surely there is something which makes a novel a novel, and which limits this freedom.

MK: A novel is a long piece of synthetic prose based on play with invented characters. These are the only limits. By the term synthetic I have in mind the novelist's desire to grasp his subject from all sides and in the fullest possible completeness. Ironic essay, novelistic narrative, autobiographical fragment, historic fact, flight of fantasy: The synthetic power of the novel is capable of combining everything into a unified whole like the voices of polyphonic music. The unity of a book need not stem from the plot, but can be provided by the theme. In my latest book, there are two such themes: laughter and forgetting.

• PR: Laughter has always been close to you. Your books provoke laughter through humor or irony. When your characters come to grief it is because they bump against a world that has lost its sense of humor.

MK: I learned the value of humor during the time of Stalinist terror. I was 20 then. I could always recognize a person who was not a Stalinist, a person whom I needn't fear, by the way he smiled. A sense of humor was a trustworthy sign of recognition. Ever since, I have been terrified by a world that is losing its sense of humor.

• PR: In your last book, though, something else is involved. In a little parable you compare the laughter of angels with the laughter of the devil. The devil laughs because God's world seems senseless to him; the angels laugh with joy because everything in God's world has its meaning.

MK: Yes, man uses the same physiologic manifestations--laughter--to express two different metaphysical attitudes. Someone's hat drops on a coffin in a freshly dug grave, the funeral loses its meaning and laughter is born. Two lovers race through the meadow, holding hands, laughing. Their laughter has nothing to do with jokes or humor, it is the serious laughter of angels expressing their joy of being. Both kinds of laughter belong among life's pleasures, but when it also denotes a dual apocalypse: the enthusiastic laughter of angel-fanatics, who are so convinced of their world's significance that they are ready to hang anyone not sharing their joy. And the other laughter, sounding from the opposite side, which proclaims that everything has become meaningless, that even funerals are ridiculous and group sex a mere comical pantomime. Human life is bounded by two chasms: fanaticism on one side, absolute skepticism on the other.

• PR: What you now call the laughter of angels is a new term for the "lyrical attitude to life" of your previous novels. In one of your books you characterize the era of Stalinist terror as the reign of the hangman and the poet.

MK: Totalitarianism is not only hell, but also the dream of paradise--the age old drama of a world where everybody would live in harmony, united by a single common will and faith, without secrets from one another. Andrè Breton, too, dreamed of this paradise when he talked about the glass house in which he longed to live. If totalitarianism did not exploit these archetypes, which are deep inside us all and rooted deep in all religions, it could never attract so many people, especially during the early phases of its existence. Once the dream of paradise starts to turn into reality, however, here and there people begin to crop up who stand in its way, and so the rulers of paradise must build a little gulag on the side of Eden. In the course of time this gulag grows ever bigger and more perfect, while the adjoining paradise gets ever smaller and poorer.

• PR: In your book, the great French poet Eluard soars over paradise and gulag, singing. Is this bit of history which you mention in the book authentic?

MK: After the war, Paul Eluard abandoned surrealism and became the greatest exponent of what I might call the "poesy of totalitarianism." He sang for brotherhood, peace, justice, better tomorrows, he sang for comradeship and against isolation, for joy and against gloom, for innocence and against cynicism. When in 1950 the rulers of paradise sentenced Eluard's Prague friend, the surrealist Zalvis Kalandra, to death by hanging, Eluard suppressed his personal feelings of friendship for the sake of supra-personal ideals, and publicly declared his approval of his comrade's execution. The hangman killed while the poet sang.

And not just the poet. The whole period of Stalinist terror was a period of collective lyrical delirium. This has by now been completely forgotten but it is the crux of the matter. People like to say: Revolution is beautiful, it is only the terror arising from it which is evil. But this is not true. The evil is already present in the beautiful, hell is already contained in the dream of paradise and if we wish to understand the essence of hell we must examine the essence of the paradise from which it originated. It is extremely easy to condemn gulags, but to reject the totalitarianism poesy which leads to the gulag, by way of paradise is as difficult as ever. Nowadays, people all over the world unequivocally reject the idea of gulags, yet they are still willing to let themselves be hypnotized by totalitarian poesy and to march to new gulags to the tune of the same lyrical song piped by Eluard when he soared over Prague like the great archangel of the lyre, while the smoke of Kalandra's body rose to the sky from the crematory chimney.

• PR: What is so characteristic of your prose is the constant confrontation of the private and the public. But not in the sense that private stories take place against a political backdrop, nor that political events encroach on private lives. Rather, you continually show that political events are governed by the same laws as private happenings, so that your prose is a kind of psychoanalysis of politics.

MK: The metaphysics of man is the same in the private sphere as in the public one. Take the other theme of the book, forgetting. This is the great private problem of man: death as the loss of the self. But what is this self? It is the sum of everything we remember. Thus what terrifies us about death is not the loss of the past. Forgetting is a form of death ever present within life. This is the problem of my heroine, in desperately trying to preserve the vanishing memories of her beloved dead husband. But forgetting is also the great problem of politics. When a big power wants to deprive a small country of its national consciousness it uses the method of organized forgetting . This is what is currently happening in Bohemia. Contemporary Czech literature, insofar as it has any value at all, has not been printed for 12 years; 200 Czech writers have been proscribed, including the dead Franz Kafka; 145 Czech historians have been dismissed from their posts, history has been rewritten, monuments demolished. A nation which loses awareness of its past gradually loses its self. And so the political situation has brutally illuminated the ordinary metaphysical problem of forgetting that we face all the time, every day, without paying any attention. Politics unmasks the metaphysics of private life, private life unmasks the metaphysics of politics.

• PR: In the sixth part of your book of variations the main heroine, Tamina, reaches an island where there are only children. In the end they hound her to death. Is this a dream, a fairy tale, an allegory?

MK: Nothing is more foreign to me than allegory, a story invented by the author in order to illustrate some thesis. Events, whether realistic or imaginary, must be significant in themselves, and the reader is meant to be naively seduced by their power and poetry. I have always been haunted by this image, and during one period of my life it kept recurring in my dreams: A person finds himself in a world of children, from which he cannot escape. And suddenly childhood, which we all lyricize and adore, reveals itself as pure horror. As a trap. This story is not allegory. But my book is a polyphony in which various stories mutually explain, illumine, complement each other. The basic event of the book is the story of totalitarianism, which deprives people of memory and thus retools them into a nation of children. All totalitarianisms do this. And perhaps our entire technical age does this, with its cult of the future, its indifference to the past and mistrust of thought. In the midst of a relentlessly juvenile society, an adult equipped with memory and irony feels like Tamina on the isle of children.

• PR: Almost all your novels, in fact all the individual parts of your latest book, find their denouement in great scenes of coitus. Even that part which goes by the innocent name of "Mother" is but one long scene of three-way sex, with a prologue and epilogue. What does sex mean to you as a novelist?

MK: These days, when sexuality is no longer taboo, mere description, mere sexual confession, has become noticeably boring. How dated Lawrence seems, or even Henry Miller, with his lyricism of obscenity! And yet certain erotic passages of George Bataille have made a lasting impression on me. Perhaps it is because they are not lyrical but philosophic. You are right that, with me everything ends in great erotic scenes. I have the feeling that a scene of physical love generates an extremely sharp light which suddenly reveals the essence of characters and sums up their life situation. Hugo makes love to Tamina while she is desperately trying to think about lost vacations with her dead husband. The erotic scene is the focus where all the themes of the story converge and where its deepest secrets are located.

• PR: The last part, the seventh, actually deals with nothing but sexuality. Why does this part close the book rather than another, such as the much more dramatic sixth party in which the heroine dies?

MK: Tamina dies, metaphorically speaking, amid the laughter of angels. Through the last section of the book, on the other hand, resounds the contrary kind of laugh, the kind heard when things lose their meaning. There is a certain imaginary dividing line beyond which things appear senseless and ridiculous. A person asks himself: Isn't it nonsensical for me to get up in the morning? to go to work? to strive for anything? to belong to a nation just because I was born that way? Man lives in close proximity to this boundary, and can easily find himself on the other side. That boundary exists everywhere, in all areas of human life and even in the deepest, most biological of all: sexuality. And precisely because it is the deepest region of life the question posed to sexuality is the deepest question. This is why my book of variations can end with no variation but this.

• PR: Is this, then, the furthest point you have reached in your pessimism?

MK: I am wary of the words pessimism and optimism. A novel does not assert anything; a novel searches and poses questions. I don't know whether my nation will perish and I don't know which of my characters is right. I invent stories, confront one with another, and by this means I ask questions. The stupidity of people comes from having a question for everything. When Don Quixote went out in the world, that world turned into a mystery before his eyes. That is the legacy of the first European novel to the entire subsequent history of the novel. The novelist teaches the reader to comprehend the world as a question. There is wisdom and tolerance in that attitude. In a world built on sacrosanct certainties the novel is dead. The totalitarian world, whether founded on Marx, Islam or anything else, is a world of answers rather than questions. There, the novel has no place. In any case, it seems to me that all over the world people nowadays prefer to judge rather than to understand, to answer rather than ask, so that the voice of the novel can hardly be heard over the noisy foolishness of human certainties.

Αγανάκτηση πέραν του τάφου

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

Με το νέο βιβλίο του ο Φίλιπ Ροθ επιβεβαιώνει ότι είναι ο κορυφαίος εν ζωή πεζογράφος των ΗΠΑ

ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΒΙΣΤΩΝΙΤΗΣ

Υπάρχουν δύο κατηγορίες θαυμαστών του Φίλιπ Ροθ (ενώ σήμερα πλέον ουδείς σχεδόν, στις ΗΠΑ τουλάχιστον, αμφισβητεί τη μεγάλη του αξία): εκείνοι που θεωρούν κορυφαία τα εκτενή του μυθιστορήματα, στα οποία ανήκουν Το ανθρώπινο στίγμα, Το αμερικανικό ειδύλλιο ή Η συνωμοσία εναντίον της Αμερικής, και όσοι προτιμούν τα τελευταία σύντομα σχετικά βιβλία του, όπως τα Ο καθένας και Το ζώο που ψυχορραγεί. Στα τελευταία μπορούμε τώρα να προσθέσουμε και το πιο πρόσφατο με τίτλο Indignation (Αγανάκτηση). Ανήκω στη δεύτερη κατηγορία και μάλιστα σε εκείνους που κάποια από τα παλαιότερα μυθιστορήματα του συγγραφέα (το Βυζί λ.χ. ή το Σύνδρομο του Πορτνόι) τα έβρισκαν αδιάφορα - για να μην πω ενοχλητικά. Οχι επειδή ο Ροθ ακόμη και σε αυτά δεν ήταν ο χαρισματικός αφηγητής που γνωρίζουμε αλλά γιατί οι εμμονές του συχνά τον παρέσυραν σε μιαν εξτραβαγκάντσα, η οποία αργότερα μεταμορφώθηκε σε κάτι εξαιρετικά σημαντικό: απέκτησε δραματικό και κάποτε τραγικό χαρακτήρα. Ο συγγραφέας μετά τα εξήντα του αποφάσισε να μπει «στα βαθιά».

Πόσο βαθιά; Ως τον πυθμένα, θα λέγαμε. Αυτό όμως ταιριάζει σε έναν ποιητή. Για τον πεζογράφο το ερώτημα θα έπρεπε ίσως να είναι: Πόσο μακριά; Ο Ροθ απαντά: Ως τα άκρα, δηλαδή ως τη σκοτεινή ζώνη του θανάτου, όπου βρίσκεται εδώ και μία δεκαετία και ο ίδιος στέλνοντας από εκεί τις ανταποκρίσεις του.

Ειρωνικός και τραγικός

Η ταραχή που προκαλεί το τελευταίο του βιβλίο είναι παρόμοια με εκείνη που σε καταλαμβάνει όταν διαβάζεις το ζοφερό και λακωνικό εκείνο Ο καθένας, όπου μας αφηγείται τη ζωή ενός ανθρώπου μέσα από τις αρρώστιες του, ως το χειρουργείο, ως την τελευταία εγχείρηση όπου παθαίνει καρδιακή προσβολή και πεθαίνει. Ο καθένας είναι όλοι - δεν έχει όνομα, όπως συμβαίνει και με τον πρωταγωνιστή του Μπέκετ στον Ακατονόμαστο.

Η σχέση του Ροθ με τον Μπέκετ γίνεται όλο και πιο φανερή στα πρόσφατα βιβλία του και αυτήν εντοπίζει στο νέο βιβλίο του η αμερικανική κριτική. Η αίσθηση της ειρωνείας που διέτρεχε το έργο του από παλιά, τώρα είναι άρρηκτα δεμένη με την αίσθηση του τραγικού (όπως και στα μυθιστορήματα και στα θεατρικά έργα του ιδιοφυούς Ιρλανδού). Ο θάνατος είναι ένα αστείο - αλλά τραγικό - όπου το ειρωνικό χαμόγελο καταλήγει σε μορφασμό και καγχασμό.

Στο Indignation η αφήγηση - πλην του καταληκτικού κεφαλαίου - είναι σε πρώτο πρόσωπο. Μιλάει ο 19χρονος Μάρκος Μέσνερ, γιος χασάπη από το Νιου Τζέρσεϊ, αμερικανός νέος της πρώτης δεκαετίας του Μεταπολέμου. Ηρεμος, υπάκουος και άριστος μαθητής, ο οποίος εν τούτοις υποφέρει από τον ασφυκτικό προστατευτισμό και τις παράλογες ανησυχίες του πατέρα του για το τι μπορεί να του συμβεί αν κάνει περίεργες παρέες, αν μπλέξει, αν εκτεθεί στον όποιο κίνδυνο. Ετσι, όταν μπαίνει σε κάποιο κολέγιο του Οχάιο, οι πατρικές ανησυχίες πέφτουν πάνω του να τον συντρίψουν μαζί με το σύστημα της κατασταλτικής εκπαίδευσης που εφαρμόζεται στην επαρχιακή Αμερική του 1950. Η ατελής μύησή του στη σεξουαλική ζωή τον εμπλέκει σε μια παράλογη ιστορία. (Θεωρείται υπαίτιος που η κοπέλα με την οποία σχετιζόταν κατέληξε σε νευρολογική κλινική.) Η σύγκρουσή του με τον κοσμήτορα του κολεγίου είναι αναπόφευκτη. Το σύστημα επιχειρεί να τον συντρίψει και τότε τον πνίγει η αδικία και τον καταλαμβάνει η αγανάκτηση. Το τίμημα που θα πληρώσει είναι να τον στρατολογήσουν και να τον στείλουν στον πόλεμο της Κορέας. Εκεί τραυματίζεται βαριά και πεθαίνει στο νοσοκομείο στα 20 χρόνια του επιβεβαιώνοντας τους φόβους και τις παρανοϊκές σχεδόν εικασίες του χασάπη πατέρα του.

Ο Ροθ δεν μας το λέει καθαρά αλλά αντιλαμβανόμαστε ότι την ιστορία ο νεαρός Μέσνερ την αφηγείται μετά τον θάνατό του. Και ενώ τα γεγονότα περιγράφονται ρεαλιστικά, έχουμε την αίσθηση ότι δεν είναι παρά μια τραγική ανταπόκριση από τον κάτω κόσμο και ένας μεταθανάτιος λυγμός γεμάτος οργή για την αδικία, τον παραλογισμό του θανάτου, την αθλιότητα μιας ζωής που σε έχει ισοπεδώσει προτού καν προλάβεις να τη γευθείς.

Η πληγή και το στίγμα

---

Ο Φίλιπ Ροθ. Σκίτσο της Tina Berning από το «Book Review» των «New York Times»

---

Ποιος είναι ο λόγος που ο Μάρκος Μέσνερ πληρώνει με τη ζωή του όχι επειδή θεωρήθηκε ένοχος για οτιδήποτε αλλά για κάτι που στην πραγματικότητα δεν συνέβη; Γιατί πεθαίνει τόσο μικρός, τόσο αθώος και ανυπεράσπιστος, προτού αρχίσει να αισθάνεται, προτού γευθεί έστω και μία από τις απλούστερες των γήινων απολαύσεων; Ποια μοίρα τελικά του αφαιρεί τη ζωή και κατ' επέκταση ποια πληγή κληρονομούμε και ποιο στίγμα μάς συνοδεύει;

Απαντήσεις δεν υπάρχουν γιατί καμία εξήγηση δεν μπορεί να δοθεί σε ένα ερώτημα παλιό όσο και ο κόσμος. Οι αρχαίοι που έβλεπαν τον κόσμο σαν κλειστό σύστημα όπου το καθετί ήταν δυνατόν να ερμηνευθεί με κάτι άλλο διέθεταν τις δικές τους απαντήσεις που είχαν γενική ισχύ και λειτουργούσαν ως αξιώματα. Ο θάνατος λοιπόν είναι το κακόν γιατί, σύμφωνα με τη Σαπφώ, έτσι αποφάσισαν οι θεοί. Στον δικό μας κόσμο όμως αυτό δεν ισχύει. Ετσι η αντίδραση έναντι του θανάτου - ιδιαίτερα αν ο τελευταίος έρχεται πρόωρα - είναι η αγανάκτηση ή πιο εμφατικά η α-γα-νά-κτη-ση, σύμφωνα με τον ήρωα του συγγραφέα, που την εκφράζει με τη συγκοπτόμενη κραυγή που του πνίγει το στήθος, και τον παρακολουθεί ως το νοσοκομείο, ως τον τάφο και πέραν του τάφου.

Το γλωσσικό ιδίωμα στο οποίο καταφεύγει ο Ροθ είναι η γλώσσα ενός 19χρονου με μεσαίο επίπεδο μόρφωσης. Απέριττη, με τις κοινοτοπίες που συνεπάγεται η ηλικία αλλά χωρίς καμία υπερβολή. Είναι γλώσσα προφορική γιατί ένας 19χρονος, και δη της εποχής, γράφει βέβαια πολύ διαφορετικά, έτσι όμως μιλάει. Ο Ροθ γνωρίζει άριστα ότι καλός αφηγητής σήμερα χωρίς αίσθηση της προφορικότητας δεν μπορεί να υπάρξει. Εν τούτοις η αίσθηση τούτη από μόνη της δεν αρκεί. Επί του προκειμένου μόνον ένας πεζογράφος πρώτης κατηγορίας διαθέτει την ικανότητα να μπει στη σκέψη, στην ψυχολογία και στον νου του εφήβου, στο έκκεντρο σύμπαν του, που η κάθε στιγμή είναι ικανή να το αλλάξει, και να δημιουργήσει στη συνέχεια έναν λόγο απλό αλλά και αντιστικτικό, να μιλήσει για την ύπαρξη και για τα ακραία συναισθήματα χωρίς να ψευτοφιλοσοφεί και χωρίς να σχολιάζει, ταυτοχρόνως όμως η κάθε παρέκβασή του, αντί να ξεστρατίζει την αφήγηση σε άλλα πεδία, να την προωθεί στην επόμενη φάση.

Από δομικής πλευράς το βιβλίο είναι επίσης εξαιρετικά ευρηματικό, παρά τη φαινομενική απλότητά του. Ξεκινά με σύντομες φράσεις και ωστόσο από ένα σημείο και έπειτα η γλώσσα γίνεται πιο περίτεχνη χωρίς να χάνει την απλότητά της. Οταν μάλιστα μαθαίνουμε ότι ο πρωταγωνιστής είναι νεκρός, ξαφνικά η αφήγηση απογειώνεται τραβώντας τον αναγνώστη στο πηγάδι από όπου ανεβαίνει η φωνή του νεαρού Μέσνερ σαν σπαρακτική ηχώ θανάτου.

Τα δόγματα της σκληρής δεκαετίας του '50, ο ασφυκτικός έλεγχος και η καταστολή διαλύονται στη δεκαετία του '60 και στις αρχές της δεκαετίας του '70 που αλλάζοντας την κοινωνία σηματοδοτούν και το τέλος της απολιτικής και συντηρητικής παιδείας στις ΗΠΑ. Ο Ροθ κλείνει έτσι το βιβλίο του με μια Ιστορική σημείωση, όπως την αποκαλεί. Είναι ένας ειρωνικός και πικρός αποχαιρετισμός όχι μόνο στην εποχή αλλά και στα δικά του βιώματα εκείνης της περιόδου. Ο αναγνώστης μπορεί να πει κλείνοντας το Indignation ότι ευτυχώς ο κόσμος από τότε έχει αλλάξει, το ερώτημα όμως κατά πόσον η αλλαγή αυτή έχει αλλάξει και την ανθρώπινη μοίρα παραμένει αναπάντητο.

Το ΒΗΜΑ, 12/10/2008

Στο Νόμπελ, είμαστε όλοι Αμερικανοί

ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΜΑΤΙΑ

Για δες καιρό που διάλεξε ο Ορας Ενγκνταλ, γραμματέας της 18μελούς επιτροπής της Σουηδικής Ακαδημίας που επιλέγει το Νόμπελ Λογοτεχνίας, να τα βάλει με την αμερικάνικη λογοτεχνία. Λίγες εβδομάδες πριν ανακοινωθεί το φετινό βραβείο, τη χαρακτήρισε «απομονωμένη, τοπικιστική και στενόμυαλη». Χριστός κι απόστολος. Μόλις πέρυσι το Νόμπελ πήγε στην Ντόρις Λέσινγκ, που μπορεί να έχει διεθνιστικούς ιδεολογικούς ορίζοντες, αλλά η γραφή της μυρίζει μούχλα. Κάτι που δεν ισχύει για πολλούς «απομονωμένους» Αμερικανούς, από τον Ροθ και τον Πίντσον ώς τον ΝτεΛίλο και την Οουτς.

Οι δηλώσεις τού Ενγκνταλ στο Associated Press εξόργισαν τους Αμερικανούς. Διότι, εκτός των παραπάνω σχολίων, απένειμε τον τίτλο του «κέντρου της παγκόσμιας λογοτεχνίας» στην Ευρώπη και τους συνέστησε να «μεταφράζουν περισσότερους ξένους συγγραφείς» (εδώ δεν έχει άδικο) για να μπορούν να «παίρνουν μέρος στον μεγάλο διάλογο της λογοτεχνίας», αφού η «άγνοια τους περιορίζει».

Οι απαντήσεις από την άλλη μέρια του Ατλαντικού ήρθαν βροχή. Πιο αιχμηρός ήταν ο εκδότης του «The New Criterion», Ρόμπερτ Κίμπαλ. Κατηγόρησε τον Ενγκνταλ ότι ήθελε απλώς να κερδίσει λίγη δημοσιότητα, έθαψε το Νόμπελ για τις συνεχείς επιλογές του με πολιτικά κριτήρια και κατέληξε: «Οι δηλώσεις του θυμίζουν το διαστημικό πρόγραμμα "Απόλλων" της Ουγκάντα επί Ιντι Αμίν, που είχε πυραύλους και τα πάντα, απλώς ήταν φτιαγμένοι από ελαφρόξυλο».

Βέβαια, ο Ενγκνταλ προσπάθησε να τα μπαλώσει κατόπιν εορτής. Δήλωσε στην «Γκάρντιαν» ότι στην επιλογή του Νομπελίστα η εθνικότητα δεν μετράει και παρότρυνε τους Αμερικανούς συγγραφείς να μην ανησυχούν. Το δικό μας αυτί, όμως, δεν ιδρώνει. Εχουμε απηυδήσει περιμένοντας. Το τελευταίο αμερικανικό Νόμπελ ήταν της Τόνι Μόρισον το 1993. Ο Φιλιπ Ροθ πότε με το καλό;

ΒΕΝΑ ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 03/10/2008

Οι Φίλιπ Ροθ και Χαρούκι Μουρακάμι «φλερτάρουν» με το βραβείο Νόμπελ

Ο Αμερικανός μυθιστοριογράφος, Φίλιπ Ροθ και ο Ιάπωνας συγγραφέας, Χαρούκι Μουρακάμι είναι οι δύο πιο πιθανοί για να λάβουν το βραβείο λογοτεχνίας Νόμπελ αυτό το χρόνο.

Το πρακτορείο στοιχημάτων, Λαντμπρόουκς, δίνει στον Ιταλό λόγιο και δημοσιογράφο, Κλάουντιο Μάγκρις, τρεις προς μία πιθανότητες, ενώ ακολουθούν ο ισραηλινός και Αμερικανός συγγραφέα, Άμος Οζ και Τζόις Κάρολ Οουτς, αντίστοιχα. Στο τέλος του καταλόγου του Λαντμπρόουκς βρίσκεται με πιθανότητες 150 προς μία ο Μπομπ Ντίλαν.

Ο Αμερικανός μυθιστοριογράφος, Μάικλ Τσάμπον στη λίστα του με τους συγγραφείς που θα ήθελε να κερδίσουν, αναφέρει καταρχάς την Ούρσουλα Κ. Λεγκίν, ενώ έπονται ο Μάικλ Οντάατγιε, ο Κόρμακ Μακ Κάρθι, ο Τζ. Μπάλαρντ και ο Φίλιπ Ροθ. Μάλιστα, ο ίδιος δήλωσε στο πρακτορείο Ρόιτερς ότι «κάθε χρόνο, ο Φίλιπ Ροθ θεωρείται πως θα κερδίσει το βραβείο».

Ο Μάικλ Τσάμπον κέρδισε το 2001 το βραβείο Πούλιτζερ για το μυθιστόρημά του «The Amazing Adventures of Kavalier & Clay», τόνισε ότι τα μεγάλα βραβεία προσφέρουν κάτι πίσω από τους επαίνους.

«Ένα έξοχο βραβείο δίνει μεγάλη λάμψη, συνήθως σε μία ανάξιά του σκοτεινή γωνία», υπογράμμισε. Ο κ. Τσάμπον είχε μία διαφορετική εμπειρία όταν έφερε σπίτι του το σπουδαίο αυτό βραβείο. «Την ημέρα που έμαθα ότι είχα κερδίσει το βραβείο Πούλιτζερ, πήρα το παιδί μου από το νηπιαγωγείο και του είπα: Ο μπαμπάς κέρδισε ένα βραβείο σήμερα. Και μου απάντησε όλο χαρά: Άνοιξέ το, άνοιξέ το!», σημείωσε ο ίδιος.

Εικασίες για τον νικητή του βραβείου Νόμπελ

Ο Σουηδός εκδότης, Σβαν Γουίλερ, ο οποίος έχει ασχοληθεί για δεκαετίες αναλύοντας τον τρόπο που σκέφτεται η επιτροπή των βραβείων Νόμπελ, υπογράμμισε ότι «μερικές από τις τελευταίες επιλογές ήταν αιφνιδιαστικές».

Ο νικητής του τελευταίου χρόνου, ο Βρετανός μυθιστοριογράφος, Ντόρις Λέσινγκ, ήταν μία μη αναμενόμενη επιλογή. «Οι εικασίες πριν την απονομή του βραβείου γίνονταν όλο και περισσότερες και αυτό γιατί η ακαδημία μας είχε εκπλήξει με τις επιλογές της», τόνισε ο εκδότης.

Ο ίδιος πιστεύει ότι ίσως ήρθε η ώρα για έναν ποιητή να κερδίσει, καθώς τα τελευταία έντεκα χρόνια το βραβείο κέρδιζε η πεζογραφία. Αυτό σημαίνει ότι ο Αυστραλός ποιητής, Λες Μουράι και ο Άραβας ποιητής, Αλί Άχμαντ Σαΐντ Εσμπέρ -γνωστός ως Άδωνης- έχουν αυξημένες πιθανότητες να κερδίσουν το πολυπόθητο βραβείο. Και οι δύο κατατάσσονται στις πρώτες θέσεις της λίστας του Λαντμπρόουκς.

Ο κ. Γουίλερ θεωρεί ότι ο Φίλιπ Ροθ δεν έχει πολλές πιθανότητες να κερδίσει. «Είναι ο μεγαλύτερος Αμερικανός πεζογράφος, όμως κατά την άποψή μου η ακαδημία δεν πιστεύει ότι είναι αρκετά «σημαντικός» «, επεσήμανε στο Ρόιτερς.

Τέλος, Ο Μάικλ Τσάμπον, ο οποίος έγινε γνωστός το 1988, σε ηλικία 25 ετών με το πρώτο του μυθιστόρημα «The Mysteries of Pittsburgh», παραδέχτηκε ότι είχε ονειρευτεί να κερδίσει ένα βραβείο Νόμπελ. Συγκεκριμένα, σημείωσε: «για να είμαι ειλικρινής, όταν ήμουν νέος διάβαζα τη λίστα με τα ονόματα αυτών που είχαν κερδίσει Νόμπελ στην Παγκόσμια Εγκυκλοπαίδεια και ήλπιζα κάποια ημέρα να δω και το όνομά μου ανάμεσα σε αυτά».

www.kathimerini.grμε πληροφορίες από Reuters

Indignation by Philip Roth

From The Sunday Times, September 21, 2008

The Sunday Times review by Peter Kemp

Butchery of two kinds pervades Philip Roth's thrilling new novel. Gleaming in the foreground are the razor-sharp knives and meat cleavers of a kosher butcher's shop in 1950s New Jersey. Lethally flashing in the background are the bayonets of Chinese soldiers fighting US troops in Korea. Ribs and shanks of lamb, bloodied hunks of beef and the bodies of ritually slaughtered chickens dangle from hooks in the Newark neighbourhood store 12 miles north of New York. Hacked and sliced carcasses of conscripts strew the Far East battlefields.

Ominously situated between these two abattoir-like environments is Marcus Messner, a hard-working straight-A student who has entered college in downtown Newark (the city where Roth grew up) at about the same time US forces entered South Korea to help repel the invasion by north Koreans aided by Soviet and Chinese communists. Marcus isn't the only recent Roth protagonist to be menaced by an ugly turn in his country's history. Counter-culture anarchy during the Vietnam years, the McCarthy witch-hunts and 1990s PC punitiveness respectively jeopardised the heroes of American Pastoral (1997), I Married a Communist (1998) and The Human Stain (2000). The angry sympathy Roth brought to their predicaments is one of the factors that has made this late phase of his writing such a glowing Indian summer of achievement. Amid the remarkable sequence of novels he has published over the past decade or so, the one exception was last year's Exit Ghost, a disappointingly flaccid narrative about the frustrations of age. Now, he reasserts his fictional mastery with a fine taut narrative about the frustrations of youth.

High among these for Marcus is the increasingly unreasonable behaviour of his father. Although Marcus is a model son - studious, dutiful, a non-drinker and non-smoker who, when not immersed in college work, cheerfully puts in 60-hour weeks at the family's butcher shop - his parent becomes paranoiacally distrustful of him. Marcus is enraged to find himself suspected of hanging out in a pool hall, when he is innocently reading Gibbon in the library. Monitoring his every move, his father oppresses him with near-insane vigilance.

To elude it, he transfers to a college 500 miles away: Winesburg in the rural depths of Ohio (a fictitious locale Roth borrows from Sherwood Anderson's now little-read 1919 book of short stories, rather as his 2004 alternative history novel, The Plot Against America, made use of Sinclair Lewis's little-known 1935 fantasy, It Can't Happen Here). It's a move that widens scope not only for Marcus but Roth. The opening sections of Indignation draw on some of his longest persisting concerns: tensions between father and son (a theme whose autobiographical roots were enthrallingly explored in Patrimony, 1991), life among the hard-working, decently aspiring community of Jewish shopkeepers and salesmen in mid-20th-century Newark, a milieu that has been a continuingly enriching presence in his fiction. Marcus's misadventures at Winesburg enable Roth to return (in a novel that harks back to his own college years) to preoccupations largely dormant since his earliest books: adolescent turbulence, collisions between Wasp bigotry and upwardly mobile Jewishness in 1950s America.

Not that there's anything slackly repetitive about Indignation. Every part of it is dovetailed into a story of compelling economy. Where Roth's 2006 novella, Everyman, gave a contemporary twist to the medieval morality play, Indignation, behind its acute and sometimes scathingly funny scenes from the early 1950s, has the inexorable momentum of Greek tragedy.

Ill chance and cruel ironies entrap Marcus, whose fatal flaw is indignation (“the most beautiful word in the English language”, he feels). It's the quality, of course, that has fuelled most of Roth's best work. His fiction's distinctive energy is combative. His characters typically rebel against injustice and hypocrisy. Heated debate and pugnacious tirades pepper his pages. Outrage can seem his default mode. Here, he depicts what happens to a young man of awkwardly outspoken integrity entangled in infuriating circumstances. Elm-shaded and ivy-clad, the Winesburg campus looks idyllic. Graceful old gas-lamps, discreetly electrified, line the brick walkways crossing its green quadrangles. Its ethos is matchingly steeped in mellow tradition.

Gradually, though, things slip awry for Marcus. Determined that nothing should endanger his studies (or his life: dismissal from college means conscription to the killing-grounds of Korea), he twice changes accommodation to escape disruptive room-mates. A summons from the dean to explain this restiveness leads into a superb set-piece scene. As Dean Caudwell, a former athletics star, interrogates Marcus, animosity kindles. Furious at what seems another version of the unjust accusation he had from his father, Marcus also detects anti-semitism in Caudwell's condescending tones. Goaded by it, he protests against the compulsory chapel attendance demanded by the college - not because he is a Jew but because he is an atheist. The ensuing clash is vintage Roth: a riveting duel between patronising smugness and a clever young mind tactlessly exasperated by its opponent's suave shoddinesses of argument.

Self-regarding obtuseness and conservatism aren't the only irritants Marcus encounters at Winesburg. Beneath its overlay of picturesque propriety, repressions seethe. Contact with two manifestations of this - a maladjusted gay student and a glamorous sophomore with a wrist scarred from a suicide bid - tightens the chain of unlucky accidents tugging him towards catastrophe. When suppressed sex erupts into a panty raid on the women's dormitories that escalates out of control, Marcus, though blameless, suffers drastic repercussions.

By this point, the reader is likely to be quivering with indignation, too: at the maltreatment of an admirable young man for refusing to acquiesce in insincerity, at the bigotry and snobbery prevailing around him, and at a monstrous overseas conflict with a grim death toll (parallels with Iraq are apparent but never crudely explicit).

At the end of this story, with its potent blend of sharp-eyed nostalgia, biting cogency and engrossing social, psychological and moral complexity, Marcus completes his education by learning the lesson his uneducated father was struggling, in his frenzied flailing way, to teach him back in Newark: in life “the tiniest misstep can have tragic consequences”. It's a lesson Aeschylus and Sophocles gave voice to, thousands of years ago. As grippingly streamlined as Greek drama, Roth's mid-20th-century tale of nemesis transmits it again, brilliantly renewed with all the intellectual and imaginative force of a great novelist writing at the height of his powers.

Indignation by Philip Roth
Cape £16.99 pp233

Related Internet Links

• Buy the book here

Related Links

• Indignation by Philip Roth

• A guide to Philip Roth

• Profile: Philip Roth: Literary hit man with a 9/11 bullet in his gun

Φιλιπ Ροθ: «Το επόμενο βιβλίο θα είναι το τελευταίο μου»

(ΕΠΙΜ.: Β. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΥ), ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 22/09/2008

Ο Φιλιπ Ροθ στα 75 του χρόνια αποδεικνύεται, εκτός από σπουδαιότερος, και παραγωγικότερος Αμερικανός συγγραφέας. Δεν πρόλαβε το «Exit Ghost» να ολοκληρώσει τον δρόμο του προς τους φανατικούς θαυμαστές του σε όλο τον κόσμο (στα ελληνικά, ας πούμε, δεν έχει ακόμα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις «Πόλις») και ένα καινούργιο βιβλίο του βρίσκεται στα βιβλιοπωλεία.

Στην «Αγανάκτηση» ο Ροθ «σκοτώνει» και πάλι τον ήρωά του. Μόνο που αυτός είναι ένας νέος από το Νιούαρκ, τραυματισμένος θανάσιμα στον πόλεμο της Κορέας

Λέγεται «Indignation» («Αγανάκτηση») και, αν και ο ίδιος το θεωρεί νουβέλα, όπως εξηγούσε σε συνέντευξή του στον «Observer», οι εκδότες του προτίμησαν να το προωθήσουν ως «μυθιστόρημα». Στις 230 σελίδες του ο Ροθ εγκατέλειψε το προσφιλές θέμα των τελευταίων του βιβλίων, τα γηρατειά και τον θάνατο («Exit Ghost», «Everyman», «The Dying Animal»). Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ήρωάς του επιζεί. Απλώς είναι 19 χρόνων, λέγεται Μάρκους Μέσνερ, έχει τραυματιστεί θανάσιμα στην Κορέα και ενώ βρίσκεται σε κώμα από μορφίνη, θυμάται την προηγούμενη ζωή του, που σε πολλά σημεία της μοιάζει με αυτήν του Ροθ όπως την έχουμε γνωρίσει στα βιβλία του. Είναι ένα είδος «μεταθανάτιου μυθιστορήματος», όπως λέει ο Ροθ.

«Ηθελα να ξεφύγω από όλους αυτούς τους γέρους άνδρες. Δεν αντέχω πια να σκέφτομαι αυτό το θέμα, δεν έχω τίποτα νέο να προσθέσω», είπε στον Ρόμπερτ ΜακΚραμ. Δεν λέει, όμως, να εγκαταλείψει το θέμα του θανάτου, αφού ήδη ολοκλήρωσε μία ακόμα νουβέλα γύρω από μια... αυτοκτονία. «Δεν κάνω κανενός είδους ψυχοθεραπεία», επιμένει. «Ηθελα να δω αν μπορούσα να οδηγήσω έναν από τους χαρακτήρες μου στην... τρέλα».

Τώρα ψάχνει για ένα καινούργιο θέμα. «Η αρχή ενός βιβλίου είναι κόλαση», λέει. «Αυτό είναι το πρόβλημα όταν γράφεις μικρά βιβλία. Τα τελειώνεις πολύ γρήγορα. Ετσι αποφάσισα να βρω ένα μεγάλο σχέδιο, που θα με φτάσει μέχρι το τέλος της ζωής μου. Να το τελειώσω την προηγούμενη μέρα και μετά... το φάντασμα να κάνει την έξοδό του».

«Είμαι 75 χρόνων. Περίεργος αριθμός. Για μένα, τουλάχιστον, είναι μια περίεργη ανακάλυψη. Στα νεανικά σου χρόνια δεν πηγαίνεις σε μια κηδεία κάθε έξι μήνες», είπε ο Ροθ σε συνέντευξή του στον «Observer»

Ο Ροθ μοιράζει τον χρόνο του ανάμεσα στο απομακρυσμένο εξοχικό του στο Κονέκτικατ και ένα διαμέρισμα στη Νέα Υόρκη. Περισσότερο ζει στην ερημιά παρά στο Μανχάταν, που τον λατρεύει σαν βασιλιά. Ζει ολομόναχος από το 1993, όταν πήρε διαζύγιο από την Κλερ Μπλουμ. «Εχω απομακρυνθεί τελείως από την κοινωνία», εξομολογείται στον ΜακΚραμ, καθισμένος στον κήπο του σε ένα τοπίο που θυμίζει Ελβετία. «Ολοι οι φίλοι μου εδώ γύρω πέθαναν. Ο Ρίτσαρντ Γουίντμαρκ έφυγε πριν από δύο μήνες. Ο Αρθουρ Μίλερ πέθανε· ζούσε σε απόσταση μισής ώρας. Το ίδιο και ο Μπιλ Στάιρον και ένας φίλος μου γιατρός στην κοντινή πόλη. Εκανα μια λίστα αυτών που πέθαναν τα τελευταία χρόνια. Την κοιτάω και κλονίζομαι. Είμαι 75 χρόνων. Περίεργος αριθμός. Για μένα, τουλάχιστον, είναι μια περίεργη ανακάλυψη. Στα νεανικά σου χρόνια δεν πηγαίνεις σε μια κηδεία κάθε έξι μήνες».

Ισως γι' αυτό να γυρνάει πίσω στα παιδικά του χρόνια. Η «Αγανάκτηση» ξεκινάει από το Νιούαρκ, τη γενέτειρά του, δοξάζοντας την πολυεθνική της ζωντάνια, αυτούς τους «σκληρά εργαζόμενους ημι-ξενοφοβικούς Ιρλανδούς, Ιταλούς, Γερμανούς, Σλάβους, Εβραίους και Μαύρους» κατοίκους της. Στο Νιούαρκ, που έχει γίνει διάσημο στα πέρατα του κόσμου χάρη στα βιβλία του, μια πλατεία φέρει το όνομά του. «Βρίσκεις τα καλύτερα ναρκωτικά σ' αυτή», λέει πικραμένος ο Ροθ. Η πόλη έχει αλλάξει υπερβολικά. «Δεν τολμάω να περπατήσω πια στους δρόμους. Σχεδιάζουμε καμιά φορά με τον Πολ Οστερ (σ.σ. τον άλλο διάσημο συγγραφέα που μεγάλωσε στο Νιούαρκ) να πάμε για ένα λογοτεχνικό προσκύνημα στις ρίζες μας, αλλά θα πρέπει να πάρουμε μαζί μας κι έναν αστυνομικό. Τόσο επικίνδυνο είναι».

Ο τίτλος του νέου του βιβλίου έχει μια πολύ αστεία ιστορία. Προέρχεται από τον... κινεζικό εθνικό ύμνο, που τόσες φορές ακούσαμε στη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων του Πεκίνου. Ο ήρωάς του, ο Μάρκους Μέσνερ, είχε, όπως και ο Ροθ, αριστερούς δασκάλους στο Δημοτικό. Δίδασκαν στα παιδιά, εκτός από αμερικανικά πατριωτικά τραγούδια, και προπαγανδιστικούς κινεζικούς θούριους. Ο Ροθ θυμάται σουρεαλιστικές σκηνές στο Νιούαρκ, παραμονές της εισόδου των ΗΠΑ στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. «Ολα εμείς τα Εβραιόπουλα να τραγουδάμε τον εθνικό ύμνο της Κίνας! Ο μόνος Κινέζος που ξέραμε ήταν αυτός που είχε το καθαριστήριο».

ΒΛΕΠΕ ΚΑΙ:

'Indignation' by Philip Roth

By Tim Rutten, Los Angeles Times Staff Writer, September 16, 2008

ONE OF THE ways to recognize truly great writers is that even their mistakes engage us.

Philip Roth is our greatest living novelist, and his new book, "Indignation," is an irritating, puzzling and fascinating bundle of mistakes, miscalculations and self-indulgences. (This being Roth in a slightly retrospective humor, there's also a great deal of what used to be called self-abuse, actual and symbolic, but that's another story.)

Readers familiar with Roth's 28 previous books will recognize familiar territory, characters and preoccupations in "Indignation." The year is 1951, and Marcus Messner is the brilliant but overprotected son of lower-middle-class Jewish parents in Newark, N.J. -- in this case, a second-generation kosher butcher and his wife. Marcus makes straight A's at the local college, helps out in the store and, increasingly, chafes at a father whose overwhelming preoccupation with his gifted only child's welfare and physical safety seems to be moving from the merely obsessive to the genuinely pathological.

Marcus, suffocating from his father's emotional terror over the fragility and capriciousness of life, resolves to escape by transferring to a small Midwestern institution, Winesburg College in Ohio. (The literary allusion is intentional, but it's hard to know what Roth intends by it, since Sherwood Anderson's fictive city was a place of unexpected virtues; Messner's is the outer circle of hell.)

Marcus has chosen his new school based on its sunny catalog; he even buys clothes that mimic those of the models in the brochure. What he finds there is unexpected -- Gentile, insufficiently appreciative of his striving and, worst of all, pious in that most goyische of ways, mandatory chapel too.

Fresh from the protective bosom of his tight-knit -- OK, claustrophobic -- Jewish family, he finds it impossible to fit in. He shatters the phonograph record, a Beethoven quartet, of one roommate who insists on playing music through the night, ends up in a fistfight with another roomie whose Protestant silences Marcus can't bear. He works weekends in the local inn's taproom, enduring imagined anti-Semitic insults and prissily disdaining the tobacco and beer others might find convivial because he neither smokes nor drinks alcohol.

This being a Roth novel, Marcus also falls hopelessly, obsessively into erotic thrall to the requisite inappropriate shiksa: "I had fallen in love with an ex-teenage drunk and inmate of a psychiatric sanitarium who'd failed at suicide with a razor blade, a daughter of divorced parents, and a Gentile to boot. I had fallen in love with -- or I had fallen in love with the folly of falling in love with -- the very girl my father must have been imagining me in bed with on that first night he'd locked me out of the house."

Specter of Korean War

Marcus also has become obsessed -- indeed, he seems incapable of feeling anything in any other degree -- with the possibility he will fail in school, get drafted and die in Korea. (ROTC is one of his classes.) A reader quickly gathers that the fear isn't entirely unreasonable, since on page 54, the narrator -- Marcus -- announces that he is, in fact, already dead. It's one of this frustrating book's several miscalculations. (One selects that noun consciously, as this conceit seems less a narrative device than it does a strategy.) It also lends a kind of dreary inevitability to Marcus' "indignant" self-destructive course, the high point of which is the increasingly self-righteous protagonist's extended confrontation with Winesburg's dean, who summons him to discuss his problems adjusting to the school.

The two fence verbally over Marcus' listing of his father's occupation as "butcher" rather than kosher butcher and over his refusal to record his religion on his application. Marcus uses the opportunity to oppose mandatory chapel and religion in general, but instead of using his own -- Roth's -- argument, he uses Bertrand Russell's classic "Why I Am Not a Christian," which, we're told, the younger Marcus, a champion high school debater, had committed to memory. The basic problem with this confrontation, which one senses the author meant to be pivotal, is that between the younger man's callow, self-righteous indignation and the dean's priggishly smug, self-satisfied piety, there's no side worth choosing.

In recent years, much of Roth's best work has come when he sets the emotional specificity of his exquisitely drawn characters against the general backdrop of some large, recognizable historical event, as is the case in "I Married a Communist" and "The Plot Against America." One suspects that the Korean War and a conventionally religious Midwestern college and town were chosen to frame this story because Roth had the war in Iraq and the influence of the religious right on his mind. Roth, in full-throated confrontation with our society's treacly religiosity, would be something to read. Held at a distance, as it seems to be here, it's the rhetorical equivalent of a drive-by shooting.

Descriptive writing

It's all a bit of a shame, because there's wonderful descriptive writing in "Indignation," particularly when the author describes the Messner family's kosher butcher shop:

"Though I was enrolled in a pre-law program, I did not really care about becoming a lawyer. I hardly knew what a lawyer did. I wanted to get A's, get my sleep, and not fight with the father I loved, whose wielding of the long, razor-sharp knives and the hefty meat cleaver had made him my first fascinating hero as a little boy. I envisioned my father's knives and cleavers whenever I read about the bayonet combat against the Chinese in Korea. I knew how murderously sharp sharp could be. And I knew what blood looked like, encrusted around the necks of the chickens, where they had been ritually slaughtered . . . the smell of blood was the first thing that would hit me whenever I visited my uncles and aunts in their stores. That smell of carcass after it's slaughtered and before it's been cooked would hit me every time. Then Abe, Muzzy's son and heir apparent, was killed at Anzio, and Dave, Shecky's son and heir apparent, was killed in the Battle of the Bulge, and the Messners who lived on were steeped in their blood."

Misplaced center

It is that passage, quoted only in part here, that ought to have been the emotional center of Roth's novel and the engine of a genuine indignation. Were the father's fears really so exaggerated or the son's anxieties really so neurotic, if he did indeed end up dead on a Korean hillside?

With a dead protagonist/narrator (an atheist to boot), there naturally arises a question about how "Indignation" and its author conceive the afterlife, which, in this novel, is a kind of hell in which the same life is relived eternally in obsessive detail. It's not a bad conceit in and of itself, but the problem is that Roth has created such a self-involved protagonist in Messner -- even by Rothian standards -- that you rather think the silly twit would enjoy it.

timothy.rutten@latimes.com