Ο Ισραηλινός Άμος Οζ φαβορί γαι το Νόμπελ Λογοτεχνίας

• Ο Ισραηλινός συγγραφέας Άμος Οζ είναι φέτος φαβορί για το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, σύμφωνα με τις πιθανότητες που ανακοινώθηκαν σήμερα από τον ιστότοπο στοιχημάτων Landbrokes.

Ο Οζ, το όνομα του οποίου έχει αναφερθεί επανειλημμένα για το βραβείο, βρίσκεται στο 5 προς 1, ενώ ακολουθούν η γεννημένη στην Αλγερία Γαλλίδα ποιήτρια Ασιά Τζεμπάρ στο 6 προς 1 και ο Ισπανός συγγραφές Λουίς Γκοϊτισόλο στο 7 προς 1.

Ο Γκοϊοτισόλο, ο οποίος ζει στο Μαρόκο, είναι καινούριος στον κατάλογο των φαβορί των στοιχημάτων, όμως η παρουσία του σε αυτόν αντανακλά το γεγονός ότι το Ladbrokes επικεντρώνει φέτος περισσότερο σε συγγραφείς από την Ισπανία και τη Λατινική Αμερική.

Το μόνιμο αμερικανικό ντουέτο των υποψηφίων για το Νόμπελ Τζόις Κάρολ Όουτς και Φίλιπ Ρόθ βρίσκεται στο 8-1 (τόσο η Όουτς όσο και ο Ροθ), ενώ ο γεννημένος στη Συρία ποιητής Άδωνις (Άλι Άχμαντ Σαΐντ Ασμπάρ), ο οποίος περιλαμβανόταν και στον προηγούμενο κατάλογο των φαβορί, έχει πιθανότητες 9 προς 1, σύμφωνα πάντα με το γραφείο στοιχημάτων.

Οι Ιταλοί Αντόνιο Ταμπούκι και Κλάουντιο Μάγκρις, ο Χαρούκι Μουρακάμι της Ιαπωνίας και ο Τόμας Πίντσον των ΗΠΑ συμπληρώνουν το τοπ-10 των φαβορί και βρίσκονται όλοι στο 10-1.

Οι πιθανότητες για τον Αμερικανό τραγουδιστή και τραγουδοποιό Μπομπ Ντίλαν είναι 26 προς 1, από 101 προς 1 που ήταν το 2008, σύμφωνα με το γραφείο Ladbrokes.

Επίσης στο 26 προς 1 βρίσκονται οι Καναδέζες συγγραφείς Άλις Μάνρο και Μάργκαρετ Άτγουντ, ο Χουάν Μαρσέ από την Ισπανία και ο Τζέιμς Νγκούγκι από την Κένυα.

Η επιλογή της Σουηδικής Ακαδημίας θα ανακοινωθεί τον Οκτώβριο σε ημερομηνία που δεν έχει γίνει ακόμη γνωστή.

www.kathimerini.gr με πληροφορίες από ΑΠΕ - ΜΠΕ

Ενας διάσημος συγγραφέας αποκαλύπτεται

Η σχέση του δημιουργού με το έργο του, τους ήρωές του και τον αναγνώστη

Της Χρυσας Σπυροπουλου, Η Καθημερινή, Kυριακή, 5 Oκτωβρίου 2008

Αμος Οζ, Η νύχτα του συγγραφέα, εκδ. Καστανιώτης

Μόνο ένας μεγάλος συγγραφέας μπορεί να μιλάει για σπουδαία θέματα με απλότητα και σαφήνεια, και να αγγίζει τον αναγνώστη, όπως συμβαίνει στην περίπτωση του Αμος Οζ (Ιερουσαλήμ, 1939), του πολυβραβευμένου και πολυμεταφρασμένου Ισραηλινού πεζογράφου στο έργο του «Η νύχτα του συγγραφέα». Σε αυτό το ιδιαίτερο βιβλίο του, ο συγγραφέας μισανοίγει στον αναγνώστη την πόρτα του εργαστηρίου, του γραφείου του και αποκαλύπτει με τρόπο έμμεσο τα υλικά που χρησιμοποιεί στη σύνθεση των έργων του, μιλάει για τα χαρακτηριστικά συγγραφέα, για τις αμφιβολίες του σχετικά με την αξία του έργου του, για τους λόγους που γράφει.

Τα ερωτήματα που θέτει ο Αμος Οζ είναι πολλά. Πού απευθύνεται ο συγγραφέας και τι θέλει να πει; Γιατί γράφει με τον ένα τρόπο κι όχι με τον άλλο; Από πού αντλεί το υλικό των ιστοριών του; Εμπνέεται από το περιβάλλον του, την πραγματικότητα ή ό,τι γράφει είναι αποκύημα της φαντασίας του, πλάσματα ενός ιδιωτικού και ιδιόμορφου συνάμα κόσμου; Είναι στρατευμένος και υπέρ τίνος; Πώς τον αντιμετωπίζουν οι άλλοι, εκείνοι οι οποίοι κολακεύονται να παρουσιάζουν καλλιτέχνες, να μιλούν για τη δουλειά τους;

• Παρατηρητής

Στη «Νύχτα του συγγραφέα», η ιστορία που διαδραματίζεται στο Τελ Αβίβ, στις αρχές της δεκαετίας του '80, κρατάει ένα βράδυ και περιέχει γεγονότα συνδεδεμένα και συνδυασμένα με τους στοχασμούς του συγγραφέα του πρωταγωνιστή και αφηγητή. Ο ήρωας του μυθιστορήματος, λίγο προτού πάει σε μια λογοτεχνική εκδήλωση, η οποία γίνεται προς τιμήν του και για να απαντήσει σε ερωτήσεις που θα του θέσουν οι αναγνώστες του, μπαίνει σ' ένα καφενείο, όπου αντί να συγκεντρωθεί στα θέματα της πιθανής συζήτησης, αποσπάται από τον περίγυρο. Παρακολουθεί τις κινήσεις και τα πόδια της σερβιτόρας, την φαντάζεται στην προσωπική της ζωή, στη σχέση της με τους άλλους. Ο συγγραφέας γίνεται, αλλά και είναι ο παρατηρητής, το άτομο που εξετάζει κάθε τι, από το πιο ασήμαντο έως το πιο σημαντικό, ενώ με τη φαντασία του συνθέτει ιστορίες, κάνει υποθέσεις, στήνει χαρακτήρες, δημιουργεί το δικό του σύμπαν. Αλλωστε, ο Αμος Οζ σε συνέντευξή του (εφημερίδα «Το Βήμα», Κυριακή 20.5.2001) είχε δηλώσει ότι όταν ήταν παιδί πήγαινε στα καφέ με τους γονείς του και ενώ οι μεγάλοι συζητούσαν, εκείνος παρατηρούσε τον κόσμο, σκάρωνε ιστορίες. «Κάπως έτσι έγινα συγγραφέας», κατέληξε.

Γιατί γράφει ο συγγραφέας; Μα φυσικά γιατί έχει στο μυαλό του τους χαρακτήρες, όχι τις ιδέες, οι οποίοι ζητούν να βγουν από την αφάνεια, επιδιώκουν να ζωντανέψουν. Η αξία όμως του δημιουργού έγκειται στην ικανότητά του να πετά το περιττό, το φλύαρο, γιατί εύκολο είναι να γράφει κανείς και να πλατειάζει, δύσκολο είναι να αφαιρεί και να σβήνει: «…Ο καλλιτέχνης όμως, συγγραφέας που είναι πραγματικός καλλιτέχνης, είναι αυτός που ξέρει να σβήνει, να αφαιρεί, να αφαιρεί… Το περιττό είναι αποτέλεσμα μιας ακατέργαστης συναισθηματικής κατάστασης…». Διακριτικά ο Οζ ειρωνεύεται την τάση ορισμένων συγγραφέων να μετατρέπουν το απλό σε σύνθετο, δαιδαλώδες και αφηρημένο, για να φανούν πιο σπουδαίοι, ενώ στο ερώτημα γιατί γράφουν, οι απαντήσεις ποικίλλουν. Γράφουν είτε για τη φήμη είτε για το χρήμα ή και για τα δύο.

• Αποκαλύψεις

Η εφαρμογή της διαπίστωσης ότι οι ιστορίες αποκαλύπτουν τις φοβίες, τις ανασφάλειες, το αίσθημα μοναξιάς, τον φόβο του θανάτου, τις σεξουαλικές φαντασιώσεις του γράφοντος, γίνεται στην περιγραφή των φανταστικών ερωτικών σκηνών του αφηγητή-συγγραφέα με τη θαυμάστριά του, σκηνές εξόχως έντονες και ποιητικές.

Το βιβλίο του Οζ μας «ξεναγεί» στα μυστικά της τέχνης του συγγραφέα, ο οποίος εργάζεται τη «νύχτα», μόνος, όταν σταματούν οι θόρυβοι και αναδύονται όλες οι εικόνες, οι εντυπώσεις, αυτές που δημιουργούν τον ιδιότυπο κόσμο του γράφοντος. Καλή η νύχτα, το σκοτάδι, αλλά καλό και το φως, ή όπως γράφει ο ίδιος: «… Στο τέλος αξίζει ν' ανάβει κανείς το φως πού και πού και να κοιτάζει τι συμβαίνει γύρω του. Κι αύριο θα έχει ζέστη και υγρασία. Στην πραγματικότητα το αύριο είναι σήμερα».

Αφηγητής και ήρωας, ο συγγραφέας συναντά το alter ego του στις φωτεινές σελίδες της «νύχτας», με λόγο κοφτό, σύντομο και συμπυκνωμένο, υπόδειγμα γραφής και στοχαστικής διάθεσης, που σίγουρα χρησιμεύει ως εργαλείο και πρότυπο στους εν ενέργεια αλλά και εκκολαπτόμενους δημιουργούς.

Ο ΆΜΟΣ ΟΖ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΤΗΝ ΙΔΙΟΣΥΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

«Μπορούσατε ν΄ αρχίσετε χωρίς εμένα»

Σοφία Νικολαΐδου, ΤΑ ΝΕΑ, Βιβλιοδρόμιο, Σάββατο, 5 Ιουλίου 2008

«Να λοιπόν οι κυριότερες ερωτήσεις: Γιατί γράφεις; Γιατί γράφεις ειδικά μ΄ αυτόν τον τρόπο; (...) Τι σκέφτεται η σύζυγός σου για τις γυναικείες μορφές στα βιβλία σου; (...) Οι ιστορίες σου είναι αυτοβιογραφικές ή δημιουργήματα της φαντασίας σου; Και το κυριότερο, όντας καλλιτέχνης, πώς και η προσωπική σου ζωή δεν είναι αυτό που θα ονομάζαμε θυελλώδης;». Το βιβλίο του Άμος Όζ, Η νύχτα του συγγραφέα, ξεκινά με καταιγισμό ερωτήσεων. Είναι οι συνήθεις, ανιχνευτικές, τρομοκρατικές, φιλοπερίεργες ερωτήσεις που απευθύνουν αναγνώστες σε συγγραφείς.

Ο Άμος Οζ είναι γέννημα-θρέμμα Ισραηλινός. Η μητέρα του αυτοκτόνησε, όταν ο συγγραφέας ήταν 12 ετών. Στα 15 του, ο Άμος έκανε την επανάστασή του: πήγε να ζήσει σε κιμπούτς, άλλαξε το επίθετό του σε Οζ (που στα εβραϊκά σημαίνει «ισχύς»). Μέχρι σήμερα, ο 69χρονος συγγραφέας έχει γράψει 18 βιβλία, όλα στα εβραϊκά, και πάμπολλα άρθρα. Είναι γνωστός για τους αγώνες που έδωσε για την ειρήνευση στη Μέση Ανατολή.

Η υπόθεση του βιβλίου έχει ως εξής: ένας συγγραφέας πρόκειται να παραστεί σε μια τιμητική λογοτεχνική βραδιά που διοργανώθηκε προς τιμήν του. Κάθεται σε ένα καφενείο, τρία τέσσερα τετράγωνα μακριά από το κτίριο της εκδήλωσης, και προσπαθεί να συγκεντρωθεί σε πιθανές ερωτήσεις που θα του απευθύνουν. Τελικά, φτάνει αργοπορημένος. Στο σχετικό σχόλιο του αρμόδιου κοινοτικού υπαλ λήλου, ψιθυρίζει μισοαστεία μισοσοβαρά «θα μπορούσατε ν΄ αρχίσετε χωρίς εμένα».

Ο Άμος Οζ δεν αναπτύσσει γενικόλογες θεωρίες περί συγγραφής. Χρησιμοποιεί την εργαλειοθήκη της αφήγησης, για να παρουσιάσει την ιδιοσυστασία του συγγραφέα. Αναδεικνύει τα πολλαπλά εναλλακτικά νήματα της αφήγησης. Αποκαλύπτει τον τρόπο, με τον οποίο γκαζώνει η συγγραφική φαντασία, τα καύσιμά της. Έτσι λοιπόν, από το βιβλίο παρελαύνουν σερβιτόρες και τερματοφύλακες, αναπληρωματικές Μις και μπράβοι, υπάλληλοι και τσιράκια, ποιητές και δόκτορες, κουτσομπόληδες αναγνώστες και ορκισμένοι κριτικοί λογοτεχνίας, παλιοί παιδαγωγοί, βουλευτές και ανήλικοι επίδοξοι συγγραφείς. Αποτελούν το κοινό της εκδήλωσης ή πλάσματα που συναντά τυχαία ο συγγραφέας εκείνο το βράδυ και τους δίνει ζωή. Μυθιστορηματική ζωή, που θα μπορούσε να είναι και δική τους.

Ο συγγραφέας κοιτάζει τους πάντες από μακριά, κλέβει σουσούμια και κατασκευάζει τις ιστορίες του. Ζει ένα ερωτικό βράδυ με μια συνεσταλμένη αναγνώστρια. Δίνει συγγραφικές συμβουλές στο αγόρι που του στέλνει τα ποιήματά του: «Να γράφεις λες κι εκείνος που γράφει τα ποιήματα και το αγόρι που υποφέρει δεν είναι ο ίδιος άνθρωπος αλλά δύο άνθρωποι διαφορετικοί, κι εκείνος που γράφει βλέπει το αγόρι που υποφέρει με ψυχρότητα, από μακριά και με μια δόση ειρωνείας. Προσπάθησε, για παράδειγμα, να γράψεις σαν να σας χωρίζουν εκατό χρόνια...».