Ο έρωτας εις θάνατον

ΤΗΣ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΣ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ

Η ιστορία του είναι γνωστή ακόμα και σ' εκείνους που δεν έχουν ιδέα απ' το έργο του. Από τους αυθεντικότερους ποιητές του 20ού αιώνα, προικισμένος με το χάρισμα να εμφυσά ψυχή στα ελώδη τοπία και τα άγρια ζώα της αγγλικής ενδοχώρας, στην υπηρεσία της βασιλικής αυλής από το 1984 ώς τον θάνατό του από καρκίνο και συγγραφέας κάμποσων βιβλίων για παιδιά, ο Τεντ Χιουζ (1930-1998) είχε το θλιβερό προνόμιο να διασχίσει μεγάλο μέρος της διαδρομής του με τη ρετσινιά του καταραμένου συζύγου, ως «υπαίτιος» για την αυτοκτονία της αμερικανίδας ποιήτριας Σίλβια Πλαθ.

Τον δρόμο της αυτοκτονίας ήταν γραφτό ν' ακολουθήσει κι ένα από τα παιδιά τους, ο Νίκολας, που βρέθηκε κρεμασμένος στο σπίτι του στην Αλάσκα τον Μάρτιο του 2009. Αυτήν την απώλεια ο Χιουζ δεν πρόλαβε να τη βιώσει. Τον Μάρτιο του 1969, όμως, μία εξαετία μετά την αυτοχειρία της δημιουργού του «Αριέλ» και του «Γυάλινου κώδωνα», η τότε σύντροφός του, η κοσμοπολίτισσα καλλονή Ασια Ουέβιλ για την οποία είχε εγκαταλείψει την Πλαθ, έδινε κι εκείνη τέλος στη ζωή της, παρασύροντας στο θάνατο και την τετράχρονη κόρη τους... Τι προκάλεσε αυτήν την εκατόμβη; Και τι μερίδιο ευθύνης αναλογεί πραγματικά στον δαφνοστεφή ποιητή;

«Τελευταίο γράμμα» προς την Πλαθ

Ο Αγγλος ποιητής Τεντ Χιουζ είχε φορτωθεί στον ψυχισμό του -και του είχαν προσάψει- την «ανορθόδοξη» αυτοκτονία της γυναίκας του, επίσης ποιήτριας, Σίλβια Πλαθ, που έβαλε το 1963 το κεφάλι της στον φούρνο, με τα δυο παιδιά τους στο διπλανό δωμάτιο. 

Εσπασε τη σιωπή του πολλά χρόνια αργότερα, όταν δημοσιεύσε το 1998, χρονιά του θανάτου του, τα «Birthday letters» -που εξελίχθηκαν στο απόλυτο μπεστ σέλερ- 88 ποιήματα, στα οποία αποκάλυπτε τη ζωή του με την Πλαθ αλλά και την αγάπη του γι' αυτήν. Ούτε τότε μπόρεσε να ξορκίσει από πάνω του το θανατικό. «Μακάρι να τα είχα δημοσιεύσει νωρίτερα. Ισως η καριέρα μου να ήταν πιο εποικοδομητική. Σίγουρα, όμως, θα είχα μια πιο ελεύθερη ψυχολογικά ζωή», είχε εξομολογηθεί σε έναν φίλο του. 

Ενα νέο, άγνωστο, ημιτελές ποίημά του για την Πλαθ, το «Last Letter», δημοσιεύτηκε χθες στο περιοδικό «New Statesman». Βρέθηκε το χειρόγραφό του σε τρεις, μάλιστα, εκδοχές. Η μία από αυτές είναι εντελώς διαγραμμένη από τον ποιητή και οι άλλες δύο γεμάτες μουντζούρες. Το ανακάλυψε ο συγγραφέας Μέλβιν Μπραγκ σε ένα από τα 200 κουτιά με χειρόγραφα, γράμματα, ημερολόγια και περιοδικά του Τεντ Χιουζ που ανήκουν εδώ και δύο χρόνια στη Βρετανική Βιβλιοθήκη. Τα αγόρασε για 500 χιλιάδες λίρες. 

Το ποίημα, που αποτυπώνει το προσωπικό του συναισθηματικό βασανιστήριο για την αυτοκτονία της Πλαθ, επέδειξε στον Μέλβιν Μπραγκ η τελευταία γυναίκα τού Χιουζ, Κάρολ. Κι αυτός υποστηρίζει ότι το «Last Letter» είναι το κομμάτι του παζλ που έλειπε από τα «Birthday letters». 

«Τι έγινε εκείνη τη βραδιά της Κυριακής;/ Της τελευταίας σου βραδιάς;/ Από αυτά που θυμάμαι», ξεκινάει το ποίημα. Σε ένα σημείο του ο Χιουζ περιγράφει πώς ένιωσε, όταν πληροφορήθηκε μέσω τηλεφώνου τον θάνατό της: «Τότε μια φωνή σαν ένα διαλεγμένο όπλο/ή μια προσεκτικά υπολογισμένη ένεση/μετέφερε ψυχρά τις πέντε λέξεις βαθιά μέσα στο αυτί μου/η γυναίκα σου είναι νεκρή». 

Στην εκδοχή του ποιήματος, που έχει ο ίδιος διαγράψει, γράφει: «η τελευταία εικόνα σου ζωντανή/που έκαιγες το τελευταίο σου γράμμα για εμένα... αλλά με εκείνο το παράξενο χαμόγελο, σαν να υπονοούσες κάτι αλλιώτικο».

Ο Χιουζ πάλευε με το ποίημα, που εικάζεται ότι το έγραψε τη δεκαετία του '70, περίπου τριάντα χρόνια. Γραμμένο σε ένα σχολικό μπλε τετράδιο, μαζί με πολλά ακόμα που περιλήφθησαν τελικά στα περίφημα «Birthday letters», μεταφέρθηκε και σε ένα σημειωματάριο με σκληρό εξώφυλλο. Δεν το δακτυλογράφησε όμως ποτέ σε γραφομηχανή. Δεν το θεώρησε τελειοποιημένο. Ισως γιατί ποτέ δεν καταστάλαξε μέσα του το πένθος για τη Σίλβια Πλαθ.

• ΧΡΥΣΟΥΛΑ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ, Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 8 Οκτωβρίου 2010

Φλερτάραμε με ποιήματα

Για πρώτη φορά στη δημοσιότητα ανέκδοτες συνεντεύξεις τους, όπου η Σίλβια Πλαθ και ο Τεντ Χιουζ μιλούν για τις τρυφερές τους μέρες, όταν τίποτα δεν προδιέγραφε το τραγικό τέλος

Φωνές ενός ερωτευμένου ζευγαριού, που τελειώνει ο ένας τις προτάσεις του άλλου και αφηγείται ζωηρά τη γεμάτη χαρά και παιχνίδι καθημερινότητα της ζωής στο σπίτι, ακούγονται στα ραδιοφωνικά αρχεία του BBC που φυλάσσονταν στη Βρετανική Βιβλιοθήκη. Για πρώτη φορά βγαίνουν στο φως της δημοσιότητας ανέκδοτες συνεντεύξεις του τραγικού ζευγαριού της λογοτεχνίας, των κορυφαίων ποιητών των καιρών μας, Σίλβια Πλαθ και Τεντ Χιουζ.

Sylvia Plath and Ted Hughes with his parents, William and Edith, 1956

Η συνέντευξη είχε ηχογραφηθεί λίγες μέρες μετά τον γάμο τους για την εκπομπή «Two of a Kind», που ερευνούσε πώς ήταν η ζωή ενός παντρεμένου ζευγαριού που έκανε το ίδιο επάγγελμα. Οι αγαπημένες και τρυφερές μέρες που περιγράφουν οι Πλαθ και Χιουζ φαίνεται πως δεν περιέχουν κανένα από τα ίχνη του μέλλοντος. Ούτε τον χωρισμό τους, δύο χρόνια μετά τη γέννηση του πρώτου παιδιού, ούτε τη σχέση του Χιουζ με την ποιήτρια Ασια Γουέβιλ, για την οποία εγκατέλειψε την Πλαθ. Ούτε την κατάθλιψη, από την οποία διαγνώστηκε πως έπασχε η Πλαθ, ούτε την αυτοκτονία της, το 1963, σε ηλικία 30 ετών, όταν εισέπνευσε γκάζι από τον φούρνο.

Το ζευγάρι περιγράφει στη συνέντευξη πώς γνωρίστηκε λίγες μέρες μετά την άφιξη της Αμερικανίδας ποιήτριας στο Κέμπριτζ, με υποτροφία Φούλμπραϊτ. Ο Χιουζ, τότε, έκανε ένα πάρτι για την πρώτη έκδοση της φοιτητικής ποιητικής εφημερίδας Saint Botolph’s Review (και αυτή βρίσκεται στα αρχεία της Βρετανικής Βιβλιοθήκης, χαρισμένη από τη χήρα του Χιουζ).

Παρόλο που λέγεται ότι αυτή η πρώτη τους συνάντηση έδωσε τον τόνο της σχέσης τους -κάποιοι ισχυρίζονται ότι φιλήθηκαν, αλλά και δάγκωσαν ο ένας τον άλλο-, ωστόσο και οι δύο αρνούνται κατά τη διάρκεια της συνέντευξης ότι υπήρξε κεραυνοβόλο πάθος από την πρώτη στιγμή.

Αντίθετα, η Πλαθ και ο Χιουζ λένε ότι συνέχισαν να φλερτάρουν χρησιμοποιώντας ως μέσον την ποίηση και έπειτα ότι συναντήθηκαν στο Λονδίνο μια Παρασκευή και 13.

«Συνεχίσαμε να γράφουμε ποιήματα ο ένας στον άλλον και μετά, νομίζω, απλώς αυτό παραμεγάλωσε σε ένα συναίσθημα που και οι δύο γράφαμε τόσο πολύ και περνούσαμε τόσο όμορφα που αποφασίσαμε ότι αυτό πρέπει να συνεχιστεί», λέει η Πλαθ, πριν ο Χιουζ συμπληρώσει: «Μμμμ... τα ποιήματα... τα ποιήματα δεν έχουν στ’ αλήθεια σωθεί, ο γάμος ξεπέρασε τα ποιήματα». Και μιλάει για μια «τηλεπαθητική ένωση» ανάμεσά τους.

Υστερα περιγράφουν την πεζή καθημερινότητα μετά τον γάμο τους, καθώς προσπαθούσαν να επιβιώσουν με πενιχρά έσοδα από εφήμερες δουλειές και ένα μικρό παιδί σε ένα μικρό διαμέρισμα στο βόρειο Λονδίνο.

«Πιστεύω ότι η οικιακή ζωή μας πρακτικά δεν ξεχωρίζει σε σχέση με όλων των ανθρώπων που ζουν γύρω μας. Η μόνη βασική διαφορά είναι ότι ο Τεντ δεν πηγαίνει έξω για δουλειά στις εννιά για να γυρίσει στις πέντε - απλώς στις εννιά αποσύρεται στο δωμάτιό του και εργάζεται. Αλλά, σίγουρα έχω μια ζωή, ακριβώς όπως όλων των άλλων νοικοκυρών και μαμάδων στην περιοχή μας...», εξηγεί η Πλαθ.

Παράλληλα, η Πλαθ περιγράφει με ανακούφιση το πώς δεν έχει πνιγεί «από τη μητρότητα» και πως εξακολουθεί να γράφει ποίηση. Ο Χιουζ συμπληρώνει: «Και στην πραγματικότητα, αν μέσα σε τέσσερα χρόνια έχεις γράψει 80 ποιήματα, δεν είναι και τόσα πολλά. Δεν γράφεις ποιήματα όλη την ώρα - ίσως να περάσουν και μήνες που να μην έχεις γράψει τίποτα. Οπότε, τον περισσότερο καιρό η ζωή σου είναι ακριβώς όπως οποιουδήποτε άλλου».

Σε μια άλλη ηχογράφηση στις αρχές του ‘60, η Αμερικανίδα Πλαθ αποκαλύπτει τις στιγμές ενθουσιασμού που εναλλάσσονταν με στιγμές τρόμου στην καινούργια ζωή της στο Λονδίνο και στο Κέμπριτζ. Από τη μία περιγράφει την απέχθειά της για τον βρετανικό καιρό και από την άλλη την «αφοσίωσή» της στα μικρά κρεοπωλεία που απέχουν μίλια από τα αμερικανικά σούπερ μάρκετ με τα πακεταρισμένα παϊδάκια, όπου μεγάλωσε.

• Ολα καλά
  «Είναι δύο άνθρωποι ερωτευμένοι που προσμένουν ένα καλύτερο μέλλον μαζί. Δεν υπάρχει τίποτα αρνητικό ή καταθλιπτικό στις ηχογραφήσεις, γιατί τους ακούμε σε στιγμές που όλα πήγαιναν καλά», εκτιμούν οι μελετητές των ηχογραφήσεων.

Σοφία Στυλιανού, ΕΘΝΟΣ, 17/04/2010

Οψιμες... λογοτεχνικές ανησυχίες στον Τύπο με αφορμή την αυτοκτονία του γιου της Πλαθ

Sylvia Plath (27 Οκτ., 1932–11 Φεβρ., 1963)

Οταν η ποίηση γίνεται θέαμα

«Για σένα η Σίλβια Πλαθ είναι ένα θέμα φιλολογικής συζήτησης, ένα ποιητικό/υπαρξιακό φαινόμενο - βασικά δεν δίνεις δεκάρα για όσα έκανε και βρίσκεις συναρπαστική κάθε νέα λεπτομέρεια. Για τη Φ. και τον Ν. όμως... η εικόνα τους για εκείνη -όλα όσα έκανε και ήταν- θα διαμορφώσει τις ζωές τους», έγραφε στην επιστολή του προς τον Α. Αλβάρες, μελετητή της αυτοκτονίας, ο Βρετανός ποιητής και σύζυγος της Αμερικανίδας ποιήτριας, Τεντ Χιουζ, το 1971. Ο Ν. ήταν ο γιος του πολυτάραχου ζευγαριού, Νίκολας Χιουζ, ο οποίος αυτοκτόνησε την περασμένη Δευτέρα στην Αλάσκα. Ηταν 47 ετών, βιολόγος και έπασχε από κατάθλιψη.

Σαραντα έξι χρόνια νωρίτερα είχε δώσει τέλος στη ζωή της η μητέρα του, στο διπλανό δωμάτιο από εκείνο που κοιμόταν ο Νίκολας, μωρό ακόμη, με την αδερφή του, Φρίντα. Σαράντα χρόνια νωρίτερα είχε αυτοκτονήσει εξάλλου η Ασια Γουέβιλ, δεύτερη γυναίκα του Χιουζ, τον οποίο οι φεμινίστριες θεωρούσαν ανέκαθεν ηθικό αυτουργό αμφότερων των αυτοκτονιών.

Εκδηλη έλλειψη τακτ

«Κατά μάνα κατά κύρη» έγραψε με έκδηλη έλλειψη τακτ ο βρετανικός ταμπλόιντ Τύπος, που απέκτησε όψιμες... λογοτεχνικές ανησυχίες αυτήν την εβδομάδα. «Η κατάρα της Πλαθ» ήταν ένας ακόμη τίτλος που χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον για να συντηρήσει τη μυθολογία γύρω από το ζεύγος Πλαθ - Χιουζ. Η ζωή τους έγινε ταινία με τίτλο «Σίλβια» και πρωταγωνίστρια την Γκουίνεθ Πάλτροου. Η σύνθετη σχέση τους ενίοτε επισκίασε το πολυσχιδές έργο των δύο ποιητών. Ο ίδιος ο Χιουζ αποκαλούσε την Πλαθ τη μεγαλύτερη Αμερικανίδα ποιήτρια μετά την Εμιλι Ντίκινσον, ενώ ο Χιουζ ορίστηκε εθνικός ποιητής της Αγγλίας το 1984 μέχρι τον θάνατό του, το 1998.

Αν η Πλαθ είχε πεθάνει από βαθιά γηρατειά, το πιθανότερο είναι πως το όνομά της θα φιγουράριζε μόνο σε εξειδικευμένα περιοδικά και όχι στα πρωτοσέλιδα της Daily Mail. To γεγονός όμως ότι πέθανε μόλις 30 ετών, βάζοντας το κεφάλι της στον φούρνο ενώ ήταν ανοιχτό το γκάζι, ξύπνησε τις κανιβαλικές διαθέσεις των ΜΜΕ. Η μακάβρια λεπτομέρεια ότι τοποθέτησε βρεγμένα ρούχα στις χαραμάδες για να προστατεύσει τα παιδιά της που κοιμόντουσαν ανυποψίαστα στο διπλανό δωμάτιο πρόσθεσε λίγο ακόμη δράμα στον θάνατό της.

Στις επιστολές του Τεντ Χιουζ που κυκλοφόρησαν το 2007 από τον εκδοτικό οίκο Faber and Faber είναι σαφής η αγωνία του να κρύψει από τα παιδιά του το γεγονός πως η μητέρα τους αυτοκτόνησε. Οταν ο Ρίτσαρντ Μέρφι έγραψε ένα ποίημα για τη Σίλβια Πλαθ, ο Χιουζ του έγραψε: «Μου αρέσει το ποίημα, αλλά θα ήθελα να σε παρακαλέσω να παραλείψεις την αναφορά στον τρόπο που πέθανε. Η βασική δυσκολία έγκειται στην αντίδραση της Φρίντα και του Νικ». Ο Τεντ Χιουζ έτρεφε μεγάλη αδυναμία στην κόρη του Φρίντα, ενώ τις περισσότερες φορές έμοιαζε να αναφέρεται στον Νικ περισσότερο από υποχρέωση. Το δε κοινό τους ενδιαφέρον -όπως προκύπτει από την αλληλογραφία τους- ήταν το... ψάρεμα.

Στους επικήδειους και τα ρεπορτάζ των εφημερίδων περιορισμένες είναι οι αναφορές στην προσωπικότητα και το έργο του Νικ Χιουζ. Το τέκνο των «καταραμένων» γονιών παρουσιάζεται περίπου ως προορισμένο να πεθάνει. Από γεννησιμιού του. Ελάχιστες ήταν οι συνετές φωνές που επισήμαναν απλά ότι η κατάθλιψη είναι κληρονομική. Και ότι συνεπώς είναι αυξημένες οι πιθανότητες να αυτοκτονήσει το παιδί ενός αυτόχειρα.

• Της Ξενιας Kουναλακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 28/03/2009