Όταν τα παιδιά των γκέτο συνάντησαν τον Όμηρο

Γαλλία: καθηγητής διδάσκει αρχαία ελληνικά στα υποβαθμισμένα προάστια

Πώς να πείσεις 14χρονα και 15χρονα Γαλλάκια να επιλέξουν τα αρχαία ελληνικά ως μάθημα στο σχολείο του υποβαθμισμένου προαστίου όπου ζουν και φοιτούν; Τι ελπίδες μπορεί να έχεις, δεδομένου ότι στο άκουσμα της λέξης grec το μυαλό τους πηγαίνει αποκλειστικά στο sandwich grec (ελληνιστί σουβλάκι);

«Υποψήφιους πελάτες». Έτσι αποκαλεί ο Ογκιστέν ντ΄ Ιμιέρ τους μαθητές της Γ΄ Γυμνασίου στο Μο, το «δύσκολο» προάστιο του Παρισιού στο οποίο διδάσκει. Δεκαπέντε χρόνια τώρα, ο Ντ΄ Ιμιέρ δίνει μάχη προκειμένου να παραμείνει ζωντανή μια νεκρή γλώσσα όπως τα αρχαία ελληνικά στο σχολείο της περιοχής του και για να το επιτύχει, εφευρίσκει διάφορες μεθόδους ώστε να «στρατολογήσει πελάτες» μεταξύ των τάξεων της Γ΄ Γυμνασίου, οπότε και αρχίζουν να προσφέρονται τα αρχαία ελληνικά ως μάθημα επιλογής. Ένας ηράκλειος άθλος, ο οποίος - επισημαίνει η «Figaro»«ξεπέρασε τα όρια της μυθολογίας και έγινε πραγματικότητα» χάρη στο βιβλίο που έγραψε ο Ντ΄ Ιμιέρ με τις εμπειρίες του: «Ηomere et Shakespeare en banlieue» (Ο Όμηρος και ο Σαίξπηρ στα υποβαθμισμένα προάστια).

- Λοιπόν, τι είναι για εσάς τα ελληνικά (le grec);

- Σάντουιτς!

- Όχι, σοβαρά τώρα, έχετε ακούσει ποτέ να γίνεται λόγος για τα αρχαία ελληνικά ή τα λατινικά; - Αυτές είναι νεκρές γλώσσες! - Δεν χρησιμεύουν σε τίποτα! - Αυτά είναι για τους κεσβλά! (τους βλάκες)

Κάθε χρονιά, ο ίδιος διάλογος. Πολλοί άλλοι στη θέση του Ντ΄ Ιμιέρ θα είχαν καταθέσει τα όπλα. Εκείνος όμως επιμένει. Ψάχνει μεταξύ των μαθητών να βρει κάποιον να φοράει Νike. Και τους επισημαίνει πως βγαίνει από τα ελληνικά, από τη νίκη. Τους εξηγεί πως τα αρχαία ελληνικά μπορούν να τους βοηθήσουν να κάνουν πρόοδο στα γαλλικά, τις επιστήμες ή και στις «ζωντανές γλώσσες». Δεν διστάζει να επικαλεστεί και τον Ζιντάν αν χρειαστεί, τον θρυλικό ποδοσφαιριστή. «Ξέρετε πως έχει ιδρύσει μια οργάνωση κατά της leucodystrophie; (της λευκοδυστροφίας)», τους ρωτάει. Και βλέποντας πως «τσιμπάνε», τους αναλύει την ετυμολογία της λέξης που περιγράφει μια σπάνια νευρολογική πάθηση, και είναι φυσικά ελληνική.

Ο Ντ΄ Ιμιέρ έμαθε να αγαπά τα αρχαία ελληνικά και τα λατινικά όταν ήταν ακόμα παιδί. Και οι δύο γονείς του ήταν καθηγητές, επιμένει όμως πως δεν τον πίεσαν ποτέ να ενδιαφερθεί γι΄ αυτά. Τελείωσε το σχολείο, σπούδασε πολιτικές επιστήμες, κλασικές γλώσσες και θέατρο, πέρασε τον ειδικό διαγωνισμό που διοργανώνεται στη Γαλλία για τις θέσεις καθηγητών, έκανε το stage του σε ένα προνομιούχο προάστιο του Παρισιού, το ΣενΖερμέν-αν-Λε, κατόπιν διορίστηκε σε ένα λύκειο του Μο, ενός υποβαθμισμένου προαστίου περίπου 40 χιλιόμετρα από το κέντρο της γαλλικής πρωτεύουσας, τοποθετημένου μεταξύ εργατικών πολυκατοικιών και χωραφιών. Εκεί, αναφέρει η «Figaro», «βιώνει για πρώτη φορά την απόλυτη ακινησία ενός εκπαιδευτικού συστήματος που έχει ξεχάσει τους μαθητές».

«Για ομοφυλόφιλους»

Ο επιθεωρητής εκπαίδευσης που διορίζεται να τον αξιολογήσει «καταγγέλλει» στην Περιφερειακή Διεύθυνση Εκπαίδευσης πως ο εν λόγω Ντ΄ Ιμιέρ ακολουθεί «παιδαγωγικές μεθόδους μιας άλλης εποχής». Κι αυτό, διότι δεν ανέχεται από τους μαθητές του καμία καθυστέρηση, ούτε στην ώρα προσέλευσης ούτε στις εργασίες για το σπίτι, και τους υποχρεώνει να ξαναγράφουν 25 φορές κάθε λάθος. Είναι τόσα πολλά τα προβλήματα, που τα αρχαία ελληνικά «δεν συμπεριλαμβάνονται στις προτεραιότητές του». Πόσω μάλλον αφού η πρώτη επαφή του νεαρού καθηγητή με τον υποδιευθυντή τού σχολείου καταλήγει με τον τελευταίο να λέει: «Α, τα (αρχαία) ελληνικά... αυτά είναι για τους pedes (τους ομοφυλόφιλους)». Όταν τίθεται ωστόσο θέμα «επιβίωσής» τους στο σχολείο, ελλείψει ενδιαφερόμενων γι΄ αυτά μαθητών, «αντέδρασα ενστικτωδώς. Έπρεπε να πολεμήσω γι΄ αυτό το μάθημα που μου είχε προσφέρει τόση ικανοποίηση στα δικά μου σχολικά χρόνια». Χρειαζόταν μια «μέθοδο στρατολόγησης», με τα χρόνια την τελειοποίησε. Σήμερα, καλεί συχνά παλιούς μαθητές να έρθουν να πουν «έναν καλό λόγο» για τα αρχαία ελληνικά στους 15χρονους «υποψήφιους πελάτες»: «Είναι καλύτεροι πρεσβευτές τους από μένα», εξηγεί.

Τα αρχαία ελληνικά στη σημερινή Γαλλία

ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΑ, το δημοτικό έχει πέντε τάξεις, το γυμνάσιο τέσσερις και το λύκειο τρεις. Η Τroisieme, που αντιστοιχεί στη δική μας Γ΄ Γυμνασίου, είναι η πρώτη τάξη όπου οι μαθητές μπορούν να επιλέξουν ως μάθημα επιλογής τα αρχαία ελληνικά, κάνοντας τρεις ώρες την εβδομάδα. Ανάλογη επιλογή υπάρχει και στη Seconde, που αντιστοιχεί στη δική μας Α΄ Λυκείου ενώ αρχίζοντας την Ρremiere, τη Β΄ Λυκείου, οι μαθητές έχουν πλέον επιλέξει αν θα ακολουθήσουν οικονομικοκοινωνική, λογοτεχνική ή επιστημονική κατεύθυνση. Ακόμα και στη λογοτεχνική κατεύθυνση, πάντως, τα αρχαία ελληνικά παραμένουν έως και στην Τerminale, την τελευταία τάξη του λυκείου, ως μάθημα επιλογής.

• ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κίττυ Ξενάκη, TA NEA: Τρίτη 27 Οκτωβρίου 2009
  

ΑΝΤΡΕ ΜΑΛΡΟ...

O Γάλλος Αντρέ Μαλρό [André Malraux] γεννήθηκε στις Νοεμβρίου 1901 και πέθανε στις 23 Νοεμβρίου 1976. Σπουδαίος συγγραφέας, άνθρωπος της περιπέτειας, διετέλεσε υπουργός στην κυβέρνηση του Ντε Γκολ, και γενικώς υπήρξε μια για ορισμένους αμφιλεγόμενη προσωπικότητα της γαλλικής πολιτικής ζωής αλλά και των γραμμάτων.

Για μένα όμως ανήκε στη χορεία εκείνων των προσωπικοτήτων που θαύμαζα, μέχρι την εποχή του Γαλλικού Μάη του 1968 όταν μπήκε επικεφαλής της αντιδιαδήλωσης για τη στήριξη του "κατεστημένου". Ήταν ένας εξαιρετικός πεζογράφος, αλλά και η επαναστατική αφετηρία του (συμμετοχή στον Ισπανικό εμφύλιο πόλεμο, με την πλευρά φυσικά των Δημοκρατικών), ήταν αυτή που δημιουργούσε την εικόνα ενός αντικονφορμιστή. Είχε το "θάρρος" να περάσει σε μια δύσκολη (κοινωνικο-πολιτικά) εποχή στην πλευρά του κατεστημένου, όταν σύμπασα η διανόηση τότε που η νεολαία βρισκόταν στα οδοφράγματα του Παρισιού, της Ναντέρ και αλλού, και υπερασπίζονταν ιδέες ανατρεπτικές. Ο Μαλρό διάλεξε το "καθεστώς". Δεν ξέρω αν αυτό θα μείνει στην ιστορία.

Μερική βιβλιογραφία:

• Lunes en Papier, 1923 (Paper Moons, 2005)
• La Tentation de l'Occident, 1926 (The Temptation of the West, 1926)
• Royaume-Farfelu, 1928 (The Kingdom of Farfelu, 2005)
• Les Conquérants, 1928 (The Conquerors, 1928)
• La Voie royale, 1930 (The Royal Way or The Way of the Kings, 1930)
• La Condition humaine, 1933 (Man's Fate, 1934)
• Le Temps du mépris, 1935 (Days of Wrath, 1935)
• L'Espoir, 1937 (Man' Hope, 1938)
• Les Noyers de l'Altenburg, Paris, Gallimard, 1948. (The Walnut Trees of Altenburg)
• La Psychologie de l'Art, 1947-1949 (The Psychology of Art)
• Les Voix du silence, 1951 (The Voices of Silence, 1953)
• La Métamorphose des dieux: Vol 1. Le Surnaturel, Paris, Gallimard, 1957 (In English as The Metamorphosis of the Gods, translated by Stuart Gilbert); Vol 2. L'Irréel, Paris, Gallimard, 1974; Vol 3. L'Intemporel, Paris, Gallimard, 1976.
• Antimémoires, 1967 (Anti-Memoirs, 1968 - autobiography)
• Les Chênes qu'on abat, 1971 (Felled Oaks or The Fallen Oaks)
• Lazare, 1974 (Lazarus, 1977)

Βιβλία για τον Μαλρό:

• Andre Malraux (1960) by Geoffrey H. Hartm an
• Malraux (1971) by Pierre Galante (SBN 40212441-3)
• Andre Malraux: A Biography (1997) by Curtis Cate (ISBN 208066795)
• Malraux ou la Lutte avec l'ange. Art, histoire et religion (2001) by Raphaël Aubert (ISBN 2-8309-1026-5)
• Malraux : A Life (2005) by Olivier Todd (ISBN 0375407022)
• Dits et écrits d'André Malraux : Bibliographie commentée (2003) by Jacques Chanussot and Claude Travi (ISBN 2-905965-88-6)
• The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936 - 1939 (Second edition 2006) by Anthony Beevor (ISBN 0-2978-4832-1)
• André Malraux (2003) by Roberta Newnham (ISBN 97818415085

Κι αυτό

André Malraux (1901-1976)

Pour beaucoup d'écrivains, l'enfance fait l'objet d'une introspection nostalgique ou émerveillée. André Malraux, lui, a mis toute son énergie à l'oublier : " Presque tous les écrivains que je connais aiment leur enfance, je déteste la mienne" écrira-t-il dans ses Antimémoires en 1967. Il n'aimait guère, non plus, que l'on fouille ce "tas de petits secrets" qu'est la vie d'un homme... Aussi s'emploiera-t-il à brouiller les pistes concernant sa propre existence.

Rien ne prédestinait ce jeune banlieusard sans fortune, né en 1903, au pied de la butte Montmartre à devenir l'un des géants français du vingtième siècle. Elevé , du fait de la séparation de ses parents, par trois femmes, sa grand-mère, sa mère et sa tante, il découvrira d'abord le monde au travers des livres et des musées. Doué d'une grande curiosité et d'une mémoire prodigieuse, il devient "chineur" pour un libraire-éditeur parisien, et s'immisce ainsi dans les milieux littéraires et artistiques de l'avant-garde . Malraux se passionne pour la peinture cubiste. Un grand marchand de tableau, qui est aussi éditeur, Kanhweiler, éditera en 1921 le premier livre de Malraux : Lunes en papier.

Puis Malraux rencontre Clara Goldschmidt , riche héritière d'une famille allemande émigrée. La jeune fille est immédiatement séduite par ce garçon élégant à l'intelligence brillante et aux propos pétillants. Fiançailles, mariage. Malraux place la fortune de son épouse en bourse. Les entreprises minières mexicaines dans lesquelles il a tout misé, ne tiendront pas leur promesse. Le couple est ruiné.

Pour se reconstituer rapidement un patrimoine, André Malraux prend l'étrange décision d'aller s'emparer de quelques statues khmères dans la jungle cambodgienne pour les revendre ensuite en occident. L'expédition est un désastre. A la veille de Noël 1923, le couple est arrêté à Phnom-Penh. André Malraux est condamné à trois ans de prison ferme. Clara Malraux, elle, bénéficie d'un non lieu et parvient à rentrer en France. Elle réussira, en mobilisant une vingtaine de grands écrivains français à faire libérer son mari.

Mais ce séjour asiatique lui a donné le virus de l'aventure et a révélé son intérêt pour l'action politique. Malraux retourne en Asie. Ses positions anti-coloniales lui valent quelques démêlés avec la justice. Rédacteur en chef d'une publication clandestine, L'Indochine enchaînée, Malraux suit avec un regard attentif les événements de la révolution chinoise, notamment le soulèvement de Canton (1925). Revenu en France, il publie ses premiers romans : La Tentation de l'Occident (1926) , Les Conquérants (1928) , La Voie royale (1930, prix Interallié). La condition humaine lui vaut le prix Goncourt en 1933.

Son goût de l'action et ses convictions anti-fascistes poussent Malraux à participer à la guerre civile espagnole aux côtes des républicains en 1936. Ces événements lui inspireront un grand roman : L'Espoir ( 1937) et un film ( Sierra de Terruel, 1939)

Durant la seconde guerre mondiale, Malraux entre tardivement dans la résistance ( en 1943) sous le nom de colonel Berger. Il éprouve de grandes difficultés, tant auprès des résistants gaullistes que communistes, qui le considèrent comme un transfuge tardif. En juillet 1944, sa voiture tombe dans une embuscade à Toulouse : blessé, Malraux est arrêté, interrogé, et transféré à la prison Saint-Michel de Toulouse. Il ne doit sa libération, en août, qu'à un départ précipité des allemands.

En 1945, il rencontre le Général de Gaulle. Un grande admiration réciproque se crée entre les deux hommes. Malraux accepte de devenir son conseiller technique à la Culture et devient un éphémère ministre de l'Information (novembre 1945 à janvier 1946).

Il ne quittera plus le Général de Gaulle. Lors de son retour aux affaires en 1958, il devient Ministre d'Etat chargé des Affaires culturelles. Le militant révolutionnaire s'est mué en militant gaulliste. Sa diction magnétique et haletante résonne pour longtemps dans nos mémoires : l'oraison funèbre de Braque et le transfert des cendres de Jean Moulin au Panthéon...

Malraux publiera encore La Voix du Silence (1951), La Métamorphose des dieux (1957-1976), et les Antimémoires (1967).

En 1970, il publie les Chênes que l'on abat, un dernier hommage au général de Gaulle disparu, dont il était resté le plus proche des compagnons.

Il meurt en 1976, à l'hôpital Henri-Mondor de Créteil, suite à une congestion pulmonaire.

Malraux est un personnage que l'on a eu trop tendance à statufier . Sans doute le livre d'Olivier Todd ("André Malraux. Une vie", Biographie d'Olivier Todd, Gallimard, avril 2001) , qui va ébranler ce monument trop vénéré, sera-t-il salutaire ?

Jean d'Ormesson écrivait d'ailleurs, il y a quelques années, dans son dictionnaire de la Littérature française : "Le risque pour Malraux est de voir son œuvre étouffée par sa vie tumultueuse. Le Panthéon est un triomphe, mais ce n'est pas au Panthéon, c'est dans le cœur et la mémoire que survivent les écrivains."

En dévoilant les mensonges et les points faibles de Malraux, Olivier Todd, comme l'écrit Angelo Rinaldi, "humanise" la statue ; et c'est tant mieux.

Claire Delune

Résumé de la Condition humaine sur alalettre

André Malraux, Une vie, Biographie d'Olivier Todd

Jean Daniel, directeur du Nouvel Observateur, évoque l'Espoir, le livre qui a marqué "ses vingt ans".