Showing posts with label McEwan Ian. Show all posts
Showing posts with label McEwan Ian. Show all posts

Wednesday, September 29, 2010

Η εξουσία της λογοτεχνίας

Ο Ιαν ΜακΓιούαν (Ian McEwan) είναι ένας από τους διασημότερους συγγραφείς της Αγγλίας και ζει στο Λονδίνο. Εχει γράψει μυθιστορήματα που έχουν μεταφραστεί σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες (αρκετά έχουν κυκλοφορήσει και στα ελληνικά) και το τελευταίο του -«Σόλαρ»- μόλις εμφανίστηκε στην ευρωπαϊκή αγορά. Στο «Σπίγκελ» ο ΜακΓιούαν μιλά για την κλιματική αλλαγή, τα θέματα των μυθιστορημάτων, τη συνάντηση αναγνώστη-συγγραφέα και τις σκέψεις του για τον επόμενο νομπελίστα λογοτεχνίας.
  • Κύριε Γιούαν, το νέο σας μυθιστόρημα, «Σόλαρ», αναφέρεται σε μια απειλητική κλιματική καταστροφή. Είναι αυτό θέμα μυθιστορήματος;
«Παρ' όλο που ενδιαφέρομαι από τις αρχές της δεκαετίας του '90, επί μακρόν δεν μπορούσα να διανοηθώ πώς θα ζωντάνευα το θέμα σ' ένα βιβλίο. Μόνον μετά την "Εξιλέωση" και το "Σάββατο" απέκτησα αρκετή αυτοπεποίθηση όσον αφορά τόσο ευρέα πεδία. Αρχισα να παρακολουθώ διασκέψεις για το κλίμα, ενώ συχνά επισκέπτομαι επιστημονικές διαλέξεις. Το 2005 ταξίδεψα με μια ομάδα καλλιτεχνών στη νορβηγική Αρκτική, μ' ένα πλοίο, που παγιδεύτηκε στον πάγο. Το τοπίο ήταν υπέροχο, κάναμε πεζοπορίες σε ακραία χαμηλές θερμοκρασίες και τα βράδια καθόμαστε στο αμπάρι και συζητούσαμε για την κλιματική αλλαγή. Κι ενώ συζητούσαμε με πολύ ιδεαλισμό, στον διπλανό χώρο όπου αποθηκεύαμε άνορακ και μπότες η αταξία όλο και επεκτεινόταν όσο περνούσε ο καιρός. Σκέφτηκα ότι ήταν πολύ διασκεδαστικό να προτείνουμε τρόπους διάσωσης του κόσμου και να μην ενδιαφερόμαστε για την τάξη δίπλα μας. Από αυτή την απλή παρατήρηση συνέλαβα την ιδέα για το μυθιστόρημα».
  • Η χαρά της ζωής, όπως τη βιώνουμε σήμερα στον δυτικό κόσμο, διαφαίνεται στο μυθιστόρημά σας «Σάββατο». Το θέμα σας τότε ήταν πόσο κινδυνεύει η τρόπος ζωής μας από επιθέσεις σαν της 11ης Σεπτεμβρίου. Το «Σόλαρ» είναι ένα ακόμη έργο με πολιτικό παρασκήνιο. Πόσο επίκαιρο πολιτικώς επιτρέπεται να είναι ένα μυθιστόρημα;
«Ακόμη κι αν τα μυθιστορήματά μου έχουν πολιτική χροιά, δεν είμαι συγγραφέας που αποσκοπεί στη διάδοση μηνυμάτων. Δεν είμαι τυχαίως ενθουσιώδης αναγνώστης των Σ. Μπέλοου και Τζ. Απνταϊκ -στα βιβλία τους μπορεί κανείς να βρει τρομερές λεπτομέρειες για τις ομορφιές και τις δυσκολίες της προσωπικής ζωής, αλλά και τη μυρωδιά των πόλεων, των ΜΜΕ, της πολιτικής, όλο το κουβάρι της καθημερινής ζωής. Ενα μυθιστόρημα πρέπει να είναι καθρέφτης της πραγματικότητας που μοιραζόμαστε όλοι».
«Ενα τείχος στη Ν. Υόρκη»
  • Δεν κινδυνεύει ένα μυθιστόρημα σαν το «Σόλαρ» να υπερκεραστεί από τις τελευταίες εξελίξεις;
«Πιστεύω ότι ένα μυθιστόρημα τις περιέχει αυτές τις εξελίξεις. Η κύρια μορφή του δεν έχει καλό τέλος, όπως και η διάσκεψη της Κοπεγχάγης δεν τερματίστηκε καλά για όσους νοιάζονται για την κλιματική αλλαγή. Θα 'πρεπε να γραφούν πολλά μυθιστορήματα τώρα γι' αυτό το θέμα -αφού στις ΗΠΑ υπάρχουν συντηρητικοί πολιτικοί ή ιστολόγια που προσπαθούν να μας πείσουν ότι η κλιματική αλλαγή δεν συντελείται ή πως είναι ιδέα των σοσιαλιστών για να εξασφαλίσουν περισσότερη εξουσία στις κυβερνήσεις».
  • Πρέπει η λογοτεχνία να συμμετέχει σ' έναν τέτοιο αγώνα εξουσίας;
«Κατά τη γνώμη μου, ναι. Αλλά είμαι ο τελευταίος που θα πει τι πρέπει να κάνει η λογοτεχνία και τι όχι. Αφήστε με να σας πω μια ιστορία: στη δεκετία του '80 βρέθηκα στο Βερολίνο με τον φίλο και μεταφραστή μου Μπ. Ρόμπεν και κάναμε ποδήλατο για μέρες κατά μήκος του Τείχους. Σε ερώτησή μου πόσοι Γερμανοί συγγραφείς έχουν γράψει για το Τείχος, του ήρθε στον νου μόνον ένα όνομα. Γιατί; τον ρώτησα. Για δύο λόγους: επειδή κάποια παράδοση περί αισθητικής στη γερμανική λογοτεχνία συστήνει απόσταση από τα σύγχρονα τεκταινόμενα και επειδή όλοι θα 'θελαν ν' αποστασιοποιηθούν από τον Ρίγκαν και τη CIA».
  • Η ενασχόληση κι επεξεργασία των σύγχρονων γεγονότων δεν είναι μάλλον έργο των ΜΜΕ;
«Φανταστείτε να υπήρχε ένα τείχος καταμεσής της Ν. Υόρκης. Πιστεύετε ότι ο Φίλ. Ροθ θα το αγνοούσε; Εάν η Γερμανία εμπλεκόταν έξαφνα σ' έναν πόλεμο και το θέμα συζητούνταν σε κάθε σπίτι, γιατί δεν θα 'πρεπε ν' αποτελέσει θέμα μυθιστορήματος; Εγώ προσωπικά δεν θα μπορούσα, αν ήμουν Γερμανός, ν' αντισταθώ σ' ένα τέτοιο θέμα βαρύ από τόσες προσωπικές ιστορίες».
  • Κατά τη δική σας άποψη, ένα μυθιστόρημα δεν θα 'πρεπε να έχει απαραιτήτως χαρακτήρα πολιτικό, αλλά μάλλον ν' ασχολείται με τις ιστορίες που προσφέρει η πολιτική;
«Ναι. Κατόπιν χρειάζεται έναν αξιόπιστο χαρακτήρα, που μπορεί να βιώσει τα πάντα και στο μυαλό τού οποίου ο αναγνώστης έχει πρόσβαση. Και μετά ξεκινά ένα ταξίδι χωρίς εισιτήριο, που δεν έχω ιδέα πού θα με βγάλει. Τα βιβλία μου ασχολούνται, φυσικά, και με το σεξ -επειδή είναι πιο ενδιαφέρον απ' ό,τι η συλλογή γραμματοσήμων. Εκεί αντικατοπτρίζονται οι σχέσεις μας. Ομως, όσο περνούν τα χρόνια τόσο το σεξ παραγκωνίζεται από το θέμα του θανάτου και η θνητότητα πλησιάζει στο επίκεντρό μου. Αλλά, το έντονο προσωπικό στοιχείο του έρωτα σχετίζεται πολύ στενά με την ουσία του μυθιστορήματος. Βεβαίως, η περιγραφή μιας σεξουαλικής πράξης είναι σκληρή δουλειά - ένα ναρκοπέδιο. Δεν πρέπει να κάνει κανείς το λάθος να περιοριστεί στη σωματική πλευρά, αλλά να προσδώσει ένα πλαίσιο συναισθημάτων. Κι αυτό είναι δύσκολο, όμως εμένα δεν μ' ενδιαφέρουν οι εκρήξεις, αλλά οι θλίψεις, οι κωμωδίες, οι αγριότητες. Χρειάζομαι πολλή ηρεμία και μια άβατη προσωπική σφαίρα. Μερικές φορές έχω την εντύπωση ότι εκεί έξω εξυφαίνεται μια συνωμοσία για να μου πάρουν αυτή την προσωπική σφαίρα. Για κάθε εξέλιξη στον κόσμο τα ΜΜΕ χρειάζονται κάποιον να σχολιάσει το συγκεκριμένο και παρ' όλο που ευκολότατα μπορώ ν' αρνηθώ, υπάρχει μια διαρκής πίεση. Φαίνεται ότι σημασία δεν έχει τι επιθυμεί κάποιος ως συγγραφέας. Οι συγγραφείς θέλουν να τους διαβάζουν, όχι να σχολιάζουν δημοσίως».
  • Ποιος θα είναι λέτε ο επόμενος νομπελίστας λογοτεχνίας;
«Θα χαιρόμουν εάν ήταν ο Φίλιπ Ροθ (ΗΠΑ) ή η Αλις Μούνρο (Καναδάς) και θα το ευχόμουν και για τον Ντέιβ Γκρόσμαν (Ισραήλ). Αυτός γράφει από το "μάτι του κυκλώνα"». **

Friday, January 30, 2009

Beyond the bounds of realism

His ruthless recording eye - of the metaphysical, the mundane, of marriage and, above all, sex - made him one of the greatest chroniclers of the postwar era. Ian McEwan mourns John Updike and the end of the golden age of the American novel

John Updike

John Updike, Massachusetts, mid 1960s

A "big-bellied Lutheran God" within the young Updike looked on in contempt as he struggled to give up cigarettes. Many years later the older Updike, now giving up alcohol, coffee and salt, put into the mouth of that God the words of Frederick the Great excoriating his battle-shy soldiers - "Dogs, would you live for ever?" But all the life-enhancing substances were set aside, and writing became Updike's "sole remaining vice. It is an addiction, an illusory release, a presumptuous taming of reality." In the mornings, he could write "breezily" of what he could not contemplate in the dark without "turning in panic to God". The plain facts of life were "unbearably heavy, weighted as they are with our personal death. Writing, in making the world light - in codifying, distorting, prettifying, verbalizing it - approaches blasphemy."

And now this masterly blasphemer, whose literary schemes and pretty conceits touched at points on the Shakespearean, is gone, and American letters, deprived in recent years of its giants, Bellow and Mailer, is a levelled plain, with one solitary peak guarded by Roth. We are coming to the end of the golden age of the American novel in the 20th century's second half. Henry Bech, Updike's remote Jewish other, never immune to an attack of status anxiety, mused on the teeming hordes of his gifted and despised contemporaries - "Those that didn't appear, like John Irving and John Fowles, garrulously, Dickensianly reactionary in method seemed like John Hawkes and John Barth, smugly, hermetically experimental. O'Hara, Hersey, Cheever, Updike - suburbanites all living safe while art's inner city disintegrated. And that was just the Johns."

This most Lutheran of writers, driven by intellectual curiosity all his life, was troubled by science as others are troubled by God. When it suited him, he could easily absorb and be impressed by physics, biology, astronomy, but he was constitutionally unable to "make the leap of unfaith". The "weight" of personal death did not allow it, and much seriousness and dark humour derives from this tension between intellectual reach and metaphysical dread.

In a short story from 1984, "The Wallet", Mr Fulham (who, we are told in the first line, "had assembled a nice life") experiences death terrors when he takes his grandchildren to a local cinema. While "starships did special-effects battle", Fulham's "true situation in time and space" was revealed: "a speck of consciousness now into its seventh decade, a mortal body poised to rejoin the minerals, a member of a lost civilization that once existed on a sliding continent". This "lonely possession" of his own existence, he concludes, is "sickeningly serious".

God makes no appearance in this story, but it is unlikely that an atheist could have conjured so much from the minor domestic disturbance that follows. First, a large cheque "in the low six figures", a return on canny investments, fails to show up in the post. Fulham makes many phone calls to the company in Houston, the matter begins to loom too large - "He slept poorly, agitated by the injustice of it." He suspects a thief, a "perpetrator", or there is a flaw in the mindless system. He is tormented by "outrageous cosmic unanswerableness".

Then, the "perpetrator" strikes again. His wallet - "a friendly adjunct to his person" - vanishes. This being Updike, its contents are minutely, satirically listed, the credit, membership and hospital cards, the priceless clippings, photographs of family and one of a long-ago lover, the obsolete receipts. Who has not searched in vain, like Fulham, returning superstitiously to the same places, trying to recreate the careless self of yesterday? But "the wallet's non-existence rang out through the rooms like a pistol shot which leaves deafness in its wake". In despair, Fulham exclaims to his wife: "'Without that wallet, I'm nothing.' His tongue had outraced his brain, but once he said it, he realized this to be true: without the wallet, he was a phantom, flitting about in a house without walls."

At last, the cheque shows up, only after it has been cancelled, the granddaughter finds the wallet, but only after the accounts have been frozen. The nights are cooler now and something has shifted in Fulham. He has had a near-death experience, a rehearsal, and now is reconciled to his end.

Like much that appears secular in Updike, this story is suffused with his religious seriousness - the very spirit that Larkin, an atheist, famously acknowledged in his description of a church as being "A serious house on serious earth . . ." It is no accident that Fulham's moments of dread come upon him in a movie house. In the opening of the major novel, In the Beauty of the Lilies, a movie is being made and, at the same time, a clergyman is losing his faith and confronts "the blood-soaked selfishness of a cosmic mayhem". For Updike, cinema and its brattish child, television, "became our religion". This was not a disapproving observation - in his youth, "it was the movies that moved me, and gave me something to live for, to live toward".

And cinema was above all, for the young Updike, an exploration of sexual encounters. It was there from the very beginning, in his writing, that celebrated or infamous capacity for fastidious, clinical, visually intense, painfully and hilariously honest descriptions of men and women making love. However fleeting or disastrous the coupling, the metaphysical shadows are always on the wall - the same seriousness is in play. "Nature dangles sex to keep us walking toward the cliff," Piet reflects in Couples. When he makes love outdoors to Georgene - "A lip of resistance, then an easeful deepness, a slipping by steps" - he is troubled that he is "under the eye of God".

The ruthless recording eye made Updike unpopular with some women readers, especially back in the salad days of Theory, when talk of the "male gaze" was the fashion. Piet notes in Foxy's nakedness "the goosebumped roughness of her buttocks, the gray unpleasantness of her shaved armpits . . ." But in Updike as in life, bodies are rarely perfect, unlike in the movies; this is fictional realism and goosebumps do not stand in the way of the lovers' transcendent pleasure. While she fellates him "lazily", he combs her lovely hair and reflects on her "coral cunt, coral into burgundy, with its pansy-shaped M, or W, of fur". Then it comes to him that mouths are noble. "They move in the brain's court. We set our genitals mating down below like peasants, but when the mouth condescends, mind and body marry."

In his last novel, The Widows of Eastwick, Updike engaged playfully with his female critics through his character Sukie, the romantic novelist. She erases from a work in progress a passage about carefully buffed fingernails digging deep "into Hercule's broad, heaving back". She reminds herself that a proper romance never dwells on sexual details, for it might lose its "targeted demographic of dreamy, dissatisfied women . . . Women know the facts but don't want them spelled out."

In fact, Updike's level unblinking gaze is not only on women, and is not confined to the physical. In Roger's Version, when Lambert lies to his wife to conceal an infidelity, he does so "trusting my face, that thin-skinned traitor, to back me up". And there was never a more fallible and exposed character in modern fiction than Harry "Rabbit" Angstrom. The tetralogy not only describes from the inside a modern man's major and minor dishonesties, self-deceptions, special pleadings and lumpish passivity; it also charts over more than 30 years a slow physical and mental deterioration accelerated by laziness, junk food and American prosperity.

The Rabbit tetralogy is Updike's masterpiece and will surely be his monument. In all its detail, homely or hard-edged, and all its arenas - work, politics, retirement and above all sex - the metaphysical is always there, sometimes a mere gleam buried in the fold of a sentence, at other times overtly, comically. In the first of the novels, Rabbit Run, when youngish Harry, the typesetter, ex-basketball player, makes love to Ruth, a small-town prostitute, their sessions are interrupted by a gut-level theological dispute about God's existence, prompted by Sunday churchgoers in the street below. Harry, naturally, is on the side of God - "The idea of making it while the churches are full excites him."

Many years later, he is on the slab, watching his own insides on a screen ("the Rabbit Angstrom Show"), surrounded by machines and technocratic doctors and their satellites who "murmurously crouch over Harry's sheeted, strategically exposed body" conducting a three-and-a-half-hour angioplasty following his heart attack. The scene is rich in Updike's strengths. "The mechanically precise dark ghost of the catheter is the worm of death within him. Godless technology is fucking the pulsing wet tubes we inherited from the squid, the boneless sea-cunts." The experience is intensely unpleasant - "like his chest is being cooked in a microwave. Jesus." He closes his eyes a few times and attempts to pray - "but it feels like a wrong occasion, there is too much crowding in, of the actual material world. No old wispy Biblical God would dare interfere." The one consolation is that his doctor is Jewish, for Harry has a "gentile prejudice that Jews do everything a little better than other people, something about all those generations crouched over the Talmud and watch-repair tables, they aren't as distracted as other persuasions, they don't expect to have as much fun. They stay off the booze and dope and have a weakness only . . . for broads."

Like Bellow, his only equal in this, Updike is a master of effortless motion - between third and first person, from the metaphorical density of literary prose to the demotic, from specific detail to wide generalisation, from the actual to the numinous, from the scary to the comic. For his own particular purposes, Updike devised for himself a style of narration, an intense, present tense, free indirect style, that can leap up, whenever it wants, to a God's-eye view of Harry, or the view of his put-upon wife, Janice, or victimised son, Nelson. This carefully crafted artifice permits here assumptions about evolutionary theory, which are more Updike than Harry, and comically sweeping notions of Jewry, which are more Harry than Updike.

This is at the heart of the tetralogy's achievement. Updike once said of the Rabbit books that they were an exercise in point of view. This was typically self-deprecating, but contains an important grain of truth. Harry's education extends no further than high school, and his view is further limited by a range of prejudices and a stubborn, combative spirit, yet he is the vehicle for a half-million-word meditation on postwar American anxiety, failure and prosperity. A mode had to be devised to make this possible, and that involved pushing beyond the bounds of realism. In a novel like this, Updike insisted, you have to be generous and allow your characters eloquence, "and not chop them down to what you think is the right size". He was clear, too, that we all sense more than we can ever put into words, and was mindful of the example of Joyce and his "great attempt to capture the way we move through life".

The three Bech books, which Updike always listed with his short stories, have alliterative titles, like the tetralogy, and read now like a trilogy of a distinctive comic genius. Henry Bech is a Jewish American writer whose career rises, fades horribly, and rises again to embrace the Nobel prize denied his creator. In one of the final episodes, "Bech Noir", Henry takes, rather implausibly, to murdering the critics who have offended him over a lifetime. A poisoned self-addressed envelope and a discreet shove on a crowded subway platform dispose of two with little bother. To reach another, Bech, done up in cape and mask, armed with gun and silencer, climbs a fire escape with an accomplice, his current lover in a catsuit, to take the life of Orlando Cohen, an old man with emphysema, whose chaste ambition was to be "the ultimate adjudicator" of American literature and who had "refused to grant Bech a place, even a minor place, in the canon".

They find an emaciated, enfeebled Cohen breathing oxygen through a mask with a volume of Walter Benjamin's Selected Writings on his lap. This is comedy, high and dark, but it does not prevent the critic, minutes before his death, delivering a sharp dismissal of Bech's work for its failure to understand America. Its core, Bech had failed to understand, was essentially Protestant. The first settlers thought the Holy Ghost had led them to a Promised Land. Fighting for air, Cohen pronounces: "The Holy Ghost . . . who the hell is that? Some pigeon, that's all ... but that God-awful faith ... Bech ... when it burns out ... it leaves a dead spot. Love it or leave it ... a dead spot. That's where America is ... in that dead spot."

Bech failed to find that spot, but his creator had long ago made it his subject. That dead spot was the ruined inner city of Roger's Version, a spoiled landscape through which a divinity professor takes a 30-page stroll - one of the great set pieces of the entire body of work; the dead spot was the shadowy centre of scores of novels and stories, in the freeways, malls, TV-addicted children, junk food, the boundless suburbs and their heartless intrigues and pursuit of ecstasy in restless, hopeful couplings, the messy divorces and their wounded children, the racial divide, the rackety politics filtered through TV screens, the national bafflement as manufacturing industries declined and the Japanese moved in with their cheaper cars.

That dead spot is probed and palpated in the ever-present metaphysics, the thwarted religious sense, or in moments when a denatured suburbanite glances up beyond the telegraph poles and wires and notices that spring is coming on and experiences a jolt of indistinct excitement that is quickly smothered; or when Harry Angstrom, waiting to receive a serve in a game of social tennis, thinks of the mounting numbers of dead in his life, and feels camaraderie for his friends and loves the treetops around him - but cannot name a single tree, never reads a book, knows nothing and feels his life to be threadbare.

There is, in Updike, always comedy or mischief in these moments of frustrated entitlement. A great writer cannot help showing us that there is something strangely comic, or antic, about the perfectly turned phrase; the precise insight into a human moment carries with it generosity and warmth, and prompts a smile of recognition. A baby "corkscrews" in its father's arms; a newly married couple look "self-cherished, like gladioli"; when gales of 60s social mayhem sweep through Harry's marital home, and the house has unwanted visitors and, in the dead of night, he must make love quietly to his new mistress, Updike notes that "the rooms are quadrants of one rustling heart" - a sweetly pitched observation that finds expression in an iambic pentameter.

The Updike opus is so vast, so varied and rich, that we will not have its full measure for years to come. We have lived with the expectation of his new novel or story or essay so long, all our lives, that it does not seem possible that this flow of invention should suddenly cease. We are truly bereft, that this reticent, kindly man with the ferocious work ethic and superhuman facility will write for us no more. He was intensely private, learned, generous, courtly, the kind of man who could apologise for replying to one's letter by return of post because it was the only way he could keep his desk clear.

Contrary to what his work might suggest, Updike was in actual life devoted to his large family that sprawled across the generations, so why not let one of his youngest characters take the parting bow on his behalf. When Henry Bech goes up on stage in Stockholm to make his Nobel acceptance speech, he takes with him on his hip his one-year-old daughter. She wriggles impatiently through his lecture and when at last he has finished, she reaches out for the microphone "with the curly, beslobbered fingers of one hand as if to pluck the fat metallic bud". Bech feels the warmth of her skull, he inhales "her scalp's powdery scent ... Then she lifted her right hand, where all could see, and made the gentle clasping and unclasping that signifies bye-bye."

• © Ian McEwan 2009

Friday, January 9, 2009

Η αγγλική διανόηση του 1980 με τον φακό της Αντζελα Γκόργκας



Ο συγγραφέας Μάρτιν Εϊμις σήμερα. Πριν από περίπου 30 χρόνια πόζαρε με αυταρέσκεια στον φακό της Αντζελα Γκόργκας

Σάββατο 10 Ιανουαρίου 2009. Το Βήμα. O Μάρτιν Εϊμις, ο Κρίστοφερ Χίτσενς και ο Τζέιμς Φέντον στέκονται ο ένας δίπλα στον άλλον σε ένα μπαλκόνι με θέα το Παρίσι. Βρισκόμαστε στις αρχές της δεκαετίας του 1980 και οι τρεις διάσημοι άνδρες ποζάρουν με αυτοπεποίθηση μπροστά στον φωτογραφικό φακό. Γοητευτικοί, μποέμ, διανοούμενοι, οι κορυφαίοι των αγγλικών γραμμάτων: ο μεταμοντέρνος μυθιστοριογράφος, ο αμφιλεγόμενος συγγραφέας και αρθρογράφος, ο ποιητής και κριτικός.

Οι ζωές τους διήνυσαν παράλληλες τροχιές. Γεννήθηκαν και οι τρεις το 1949, σπούδασαν στην Οξφόρδη, εργάστηκαν σε παρόμοια έγκυρα έντυπα. Την ημέρα λήψης αυτής της φωτογραφίας ο Φέντον και ο Χίτσενς είχαν πάει στο Παρίσι για να επισκεφθούν τον Εϊμις, ο οποίος συζούσε με την Αντζελα Γκόργκας. Η Γκόργκας και ο Εϊμις ήταν μαζί από το 1977 ως το 1981. Κατά τη διάρκεια εκείνης της περιόδου η φωτογράφος κράτησε ντοκουμέντα από την καθημερινή ζωή τους τραβώντας μια εξαντλητική σειρά φωτογραφίες στενών φίλων και συγγενών. Στη νέα έκθεση «Μάρτιν Εϊμις και φίλοι» («Μartin Αmis & Friends») στην Εθνική Πινακοθήκη Προσωπογραφιών στο Λονδίνο (Νational Ρortrait Gallery) παρουσιάζονται 24 πορτρέτα της Γκόργκας από εκείνα τα χρόνια: η αφρόκρεμα της διανόησης και του πλούτου- ευρωπαίοι αριστοκράτες και καλλιτέχνες, πανεπιστημιακοί και συγγραφείςστις πιο χαλαρές στιγμές της. Ετσι ακριβώς, δηλαδή, όπως θα επιθυμούσε να τους πετύχει ένας παπαράτσο.

Ο μόνος που λείπει από την παραπάνω φωτογραφία είναι ο συγγραφέας Ιαν Μακ Γιούαν.Παρουσιάζεται ωστόσο σε ξεχωριστό πορτρέτο μέσα σε ένα ατμοσφαιρικό καφέ του Παρισιού. Αν και λίγο μεγαλύτερος, ο Μακ Γιούαν υπήρξε μέρος αυτής της στενής ομάδας διανοουμένων που έγραφαν κάποτε ταυτόχρονα στο «Νew Statesman».

Martin Amis & Friends: Intimate early photos

Portraits of the young Amis and his friends, taken by his former fiancée, are being revealed for the first time. Hannah Duguid gets a sneak preview

The Inependent, Wednesday, 7 January 2009

Martin Amis

© ANGELA GORGAS

Martin Amis

Martin Amis, Christopher Hitchens and James Fenton are lined up against a balcony, high up in Paris – the rooftops are visible. It is 1980 and they are young, wearing dark suits. Fenton is well groomed, although Hitchens and Amis have unkempt hair that hangs down to their shirt collars. They look handsome, bohemian and intellectual. Each man takes on the lens with confidence, a direct and focused stare straight into the eye of the camera. There is not a flinch of self doubt between them.

Their lives had run a similar course. All born in 1949, they went to Oxford University; became writers and then worked together at the New Statesman magazine during the late 1970s. Fenton was political correspondent and, at this time, would have been working on The Memory of War, his first book of poetry. Hitchens and Fenton were in Paris to visit Amis who was living there with his fiancée Angela Gorgas.

The man missing from this photo is the writer Ian McEwan. He didn't go to Oxford and was a year older than the other three but was part of their group at the New Statesman. He appears alone in a separate photograph which was taken in a Parisian café. He looks very young, like an academic teenager, and is holding a coffee cup in his hand. He had just finished eating breakfast with Amis and Gorgas, a photographer.

Gorgas and Amis were together from 1977 to 1981 and she documented their life in a series of photographic portraits of their friends and family. Twenty-four images have been selected for an exhibition, Martin Amis & Friends, at the National Portrait Gallery. It is a fraction of a vast archive of her work from that era.

"Going through the negatives was like an archeological dig. The work wasn't part of a grand idea; it was just recording my life, like a visual diary. Some of the people are now dead and the rest of us are of a certain age. These pictures could not have been taken by an outsider because the people depicted here are quite private," she says.

Many of the photographs are intimate, like family snaps. It is the subjects that give them resonance. Kingsley Amis and the literary agent Pat Kavanagh sit together on a bench to watch the New Statesman cricket team play. The atmosphere appears to be one of tranquil camaraderie. They look at ease; Amis père has a radio at his side so he can keep track of the England cricket team who are also playing that day.

Amis sits with his mother, Lady Kilmarnock, at her house in Ronda, Spain. Each casually drapes an arm around the shoulders of the other, the sunlight dapples the surface of the image. It's a relaxed and touching portrait of a middle-aged mother with her grown-up son.

When Amis appears, he usually has a cigarette between his lips. "It was quite hard not to get him smoking," says Gorgas. There is a scene of him as the young writer. He is playing the guitar and on the table are a pen and large pad of paper, covered in notes. In another, he stands by his battered old white Mini. This car was known as "The Ashtray" as the interior overflowed with cigarette butts. There are photographs snatched while they were out walking together in the woods, or in Paris.

"I had a real sense of the transience of time and wanting to capture a moment, to preserve these memories. It was a feeling that I needed to record things as they happened. Martin was already on the road to success. I knew that I was having a great time and I was with people who were intellectually stimulating and hugely creative. There was a buzz in the air," says Gorgas.

Gorgas and Amis did not confine their social life to people of intellectual glamour. There are aristocrats and artists as well as academics and writers: many of them were largely unknown at the time and some went on to define the era. There's a portrait of Bruce Robinson. He is astonishingly handsome, possessing a rare male beauty that he apparently found irksome: it was the cause of much unwanted attention. Robinson was an actor although he was working on a script for a film.

"I met Bruce when a director friend sent me round with a script for him. He was so handsome that I could barely look him in the eye. But we chatted for hours and he told me about a film he was writing. I left holding the manuscript for Withnail and I," says Gorgas. Robinson also went on to write The Killing Fields.

Amis knew Adam Zamoyski from their days at Oxford. Zamoyski was a historian and biographer, a Polish aristocrat – he was a Count – with the looks of a Romantic poet. Gorgas photographed him in his Knightsbridge home. The backdrop is a 17th-century tapestry from one of Zamoyski's ancestral homes.

There is a thread of tragedy that retrospectively runs through the some of these portraits. Gorgas shared a flat with the Scottish writer, Candia McWilliam. She appears here lying across a bed wearing jeans and a white shirt. She is beautiful. Already a writer, McWilliam became a successful novelist. She has talked publicly about her battle with alcohol. Recently, she went blind, struck down with a rare condition called bletherospasm.

McWilliam and Gorgas also lived with Amschel Rothschild. There's a portrait of him by Gorgas, taken when he was just 20 years old. He has a delicate physique. His gaze into the camera lens is not forthright, but diffident. His attention seems to be focused inward.

For a time, he worked at the now defunct literary magazine New Review, before taking up his place in the Rothschild banking empire to become chairman of Rothschild Asset Management. It was believed that he was in line to become chairman of the entire bank – until he was found dead in a Paris hotel in 1996. He had committed suicide.

For the most part, the subjects in these portraits are of young lives full of promise. They were young, often beautiful, talented and privileged. They lived in London around Maida Vale, Holland Park and Knightsbridge. Some went on to huge success: Amis, Hitchens, Fenton and McEwan. For others, the pressure of life was too much and it all fell apart.

Martin Amis and Friends, National Portrait Gallery, London WC2 (020-7312 2463), 10 January to 5 July


Saturday, December 13, 2008

Η τελευταία ελπίδα για το περιβάλλον


Ο Μπαράκ Ομπάμα μπορεί να ενώσει τον κόσμο κατά της κλιματικής αλλαγής, υποστηρίζει ο γνωστός συγγραφέας Ιαν Μακ Γιούαν

http://image.guardian.co.uk/sys-images/Guardian/Pix/pictures/2007/07/30/ianmcewan-getty-1.jpg

The Guardian, Η Καθημερινή, Kυριακή, 14 Δεκεμβρίου 2008

«Εγώ το αρνούμαι αυτό!» φώναξε ο Σάμιουελ Τζόνσον ένα κυριακάτικο πρωί μετά την εκκλησία, το 1763. Καθώς μιλούσε, σύμφωνα με τον φίλο του Τζέιμς Μπόσγουελ, κλώτσησε «με πολλή δύναμη» μια μεγάλη πέτρα «μέχρι που αναγκάστηκε να αναπηδήσει προς τα πίσω». Ο φημισμένος δόκτωρ αμφισβητούσε οργισμένος τον φιλοσοφικό ιδεαλισμό του Επισκόπου Μπέρκλεϊ, την άποψη ότι ο εξωτερικός, φυσικός κόσμος δεν υπάρχει αλλά είναι προϊόν του μυαλού μας. Ο Τζόνσον δεν πρόσφερε κάποιο σοβαρό αντεπιχείρημα, αλλά δεν μπορούμε παρά να νιώσουμε συμπάθεια γι’ αυτήν την εκρηκτική επίδειξη αγγλοσαξονικού, αν όχι αγγλικανικού, πραγματισμού.

Ωστόσο, πιθανόν να αναγνωρίσουμε ότι και ο Μπέρκλεϊ είχε εν μέρει δίκιο: σε μια εποχή όπου κυριαρχούν τα ηλεκτρονικά media, όπου οι φήμες, οι γνώμες και τα γεγονότα μπλέκονται αξεδιάλυτα και όπου οι πολιτικοί πρέπει να τραγουδάνε για να αποσπάσουν την αγάπη μας, οι δημόσιες υποθέσεις έχουν τον χαρακτήρα ξυπνητού ονείρου, μια συλλογική αυτοαναφορικότητα της οποίας η ακριβής σχέση με τον κόσμο της σκληρής πέτρας είναι σκοτεινή, αν και είμαστε σίγουροι ότι υπάρχει.

Εξωπραγματικές προσδοκίες

Ο ανταγωνισμός για την αμερικανική προεδρία, όπως όλες οι εκλογές, είχε τον κλειστό χαρακτήρα ενός παιχνιδιού σκουός, ενός αγώνα σκακιού, ενός μεταμοντέρνου μυθιστορήματος – και οι συγκεκριμένες εκλογές είχαν αυτό το χαρακτηριστικό πολύ πιο έντονο από άλλες. Ενώ οι υποψήφιοι φαίνονταν να απευθύνονται στην εξωτερική πραγματικότητα, δεσμεύονταν από εξωπραγματικές απαιτήσεις: να ασκήσουν σαγήνη σε τεράστια πλήθη διατηρώντας την όψη συνηθισμένων ανθρώπων, να βάλουν τρικλοποδιές στους αντιπάλους τους, ενώ θα φαίνονται ευγενείς και ευχάριστοι, να υπόσχονται στους εκλογείς διάφορα δώρα χωρίς να λένε τίποτα για τους φόρους που θα επιβάλουν.

Καθώς ανεβαίνει στη σκηνή ο Μπαράκ Ομπάμα, οι μηχανές καπνού και οι καθρέφτες αποσύρονται – ή μήπως δεν πρέπει καθόλου να φύγουν; Για εκείνους που πιστεύουν ότι η κλιματική αλλαγή σε συνθήκες παγκόσμιας ύφεσης είναι το πιο πιεστικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε, καθοριστικής σημασίας για όλα τα άλλα, και ότι απαιτεί ένα επίπεδο συνεργασίας και ορθολογισμού για το οποίο πιθανότατα να μην είμαστε ικανοί, η άνοδος στην εξουσία αυτού του λυγερού, ωραίου άνδρα δημιουργεί εξωπραγματικές προσδοκίες. Αναπόφευκτα, έπειτα από μια μακρόχρονη εκστρατεία σαγήνευσης του πλήθους, το ερώτημα κρέμεται στον αέρα: είναι απλώς ένας γοητευτικός ομιλητής ή διαθέτει την ατσάλινη βούληση να μετατρέψει τις προθέσεις σε αποτελέσματα; Τουλάχιστον, η Αμερική έχει επιτέλους έναν πρόεδρο ο οποίος, όποιες κι αν είναι οι θρησκευτικές πεποιθήσεις του, έχει βαθύ σεβασμό για την επιστήμη, περιβάλλεται από επιστημονικούς συμβούλους υψηλού επιπέδου και έχει δεσμευτεί στον ονειρώδη στόχο να συμβάλει ώστε να μειωθούν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 80% σε σχέση με το 1990 μέχρι το 2050.

Το θέμα των κλιματικών αλλαγών είναι από μόνο του άλλη μια σχεδόν εικονική πραγματικότητα. Από το 1979, όταν η ομάδα του καθηγητή Τζέιμς Χάνσεν έκανε την αναφορά της για το διοξείδιο του άνθρακα στον πρόεδρο Κάρτερ, έχουν γίνει συμπόσια, εκστρατείες άρνησης του φαινομένου, ντοκιμαντέρ, πορείες, συσκέψεις κορυφής, ηχηρές ομιλίες – στην Ευρώπη έχουμε καλές επιδόσεις σ’ αυτές.

Δυσοίωνες προβλέψεις

Ωστόσο, στον σκληρό βράχο που κλωτσάμε και που αποκαλούμε Γη, όπου τα αποτελέσματα χιλιάδων μετρήσεων σε στεριά και θάλασσα έχουν χαρτογραφηθεί και επαληθευτεί με δεδομένα από δορυφόρους, η απειλητική θερμοκρασία εξακολουθεί να αυξάνεται. Το 2006, και ακόμα περισσότερο το 2007, το λιώσιμο του κολοκαιρινού πάγου στην Αρκτική ξεπέρασε και τις πιο δυσοίωνες προβλέψεις. Τα δάση που καίγονται, οι κοραλλιογενείς ύφαλοι που διαλύονται, η εξαφάνιση ειδών – έχουμε συνηθίσει πλέον να ακούμε συνεχώς τα άσχημα νέα. Υπάρχουν, βέβαια, τα πρώτα σημάδια για τη δημιουργία νέων δομών καθαρής ενέργειας –στις ακτές της Δανίας, σε κάποιες γερμανικές ή ιαπωνικές στέγες, σε μερικές ερήμους– αλλά τα αποτελέσματα προς το παρόν είναι ασήμαντα. Εξακολουθούμε να ονειρευόμαστε και να παραμιλάμε στον ύπνο μας καθώς αναζητάμε τους μοχλούς που θα συνδέσουν τη σκέψη με την πράξη.

Στο εσωτερικό, ο Ομπάμα θα έχει μια σειρά παράγοντες στο πλευρό του, πέρα από τις ευνοϊκές πλειοψηφίες στα δύο νομοθετικά σώματα. Υπάρχει τουλάχιστον συμφωνία ότι το πρόβλημα είναι πραγματικό – η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή είναι γεγονός, αμερικανικό γεγονός. Το να μη γίνει τίποτα, απλώς δεν συμφέρει. Μεγάλο μέρος των Ρεπουμπλικανών το δέχεται αυτό, όπως και πολλές μεγάλες εταιρείες, ακόμα και πετραλαϊκές. Οι αρνητές έχουν αρχίσει να τα μαζεύουν – τι μπορούν, άλλωστε, να αρνηθούν τώρα πια; Αν οι θερμοκρασίες ανέβουν πολύ περισσότερο από 2 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, οι ανθρώπινες και οικονομικές συνέπειες θα είναι καταστροφικές. Οι Αμερικανοί έχουν ήδη δει τι συμβαίνει όταν ένας θερμότερος Ατλαντικός ωκεανός δανείσει την ενέργειά του στους εποχικούς κυκλώνες.

Το ζήτημα έχει, λοιπόν, περάσει από το πεδίο των ηθικών εκκλήσεων για αυτοσυγκράτηση –που κυβερνήσεις, αγορές και ψηφοφόροι δεν εμπιστεύονται– στο πεδίο του συμφέροντος και της αναγκαιότητας, που όλοι σέβονται. Η παραγωγή πετρελαίου γρήγορα θ’ αρχίσει να μειώνεται και εναλλακτικές πηγές ενέργειας πρέπει να βρεθούν έτσι κι αλλιώς. Αν οι ΗΠΑ δεν αναπτύξουν τώρα πράσινες τεχνολογίες, θα αναγκαστούν να τις αγοράσουν αργότερα από τους ανταγωνιστές τους· η Γερμανία έχει δημιουργήσει εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας· και αρχίζει να γίνεται φανερό ότι πολλά χρήματα μπορούν να κερδηθούν από τον εφοδιασμό ενός ολόκληρου πολιτισμού με νέες πηγές ενέργειας.

Οι τεχνολογίες αναπτύσσονται γρήγορα, αλλά οι βασικές ιδέες είναι πολύ απλές. Φανταστείτε έναν εξωγήινο να προσγειώνεται στον πλανήτη μας και να παρατηρεί πώς είναι λουσμένος στο φως του ήλιου: θα τον εξέπλησσε πολύ αν μάθαινε ότι πιστεύουμε πως έχουμε πρόβλημα ενέργειας και ότι φτάνουμε να προκαλούμε υπερθέρμανση και να δηλητηριαζόμαστε καίγοντας ορυκτά καύσιμα ή παράγοντας πλουτώνιο. Το ηλιόφως πέφτει πάνω μας σε συνεχή ροή, μια γλυκιά βροχή αμέτρητων φωτονίων. Κατά μέσο όρο, σύμφωνα με υπολογισμούς της ΝΑΣΑ, 200 βατ σε κάθε τετραγωνικό μέτρο γήινης επιφάνειας. Ενα φωτόνιο που χτυπάει έναν ημιαγωγό απελευθερώνει ένα ηλεκτρόνιο, κι έτσι γεννιέται ηλεκτρισμός, απλώς με τις ακτίνες του ήλιου. Υπάρχουν τα φωτοβολταϊκά που περιέγραψε ο Αϊνστάιν και για τα οποία πήρε βραβείο Νόμπελ. Αν πιστεύετε στον Θεό, μπορείτε να πείτε ότι αυτή η δωρεάν ενέργεια είναι το μεγαλύτερο δώρο του. Και εγένετο φως! Αν δεν πιστεύετε, μπορεί να απορήσετε για το πόσο ευοίωνοι είναι οι νόμοι της Φυσικής. Οπως συχνά έχει σημειωθεί, λιγότερο από μιας ώρας ηλιόφως που πέφτει στη Γη θα μπορούσε να καλύψει τις ανάγκες του κόσμου για ένα χρόνο. Ενα μικρό τμήμα των ερήμων μας θα μπορούσε να εξασφαλίσει ενέργεια για τον πολιτισμό μας.

Εκατομμύρια στρέμματα στις ερήμους της νοτιοδυτικής Αμερικής έχουν ήδη υποδειχθεί ως κατάλληλοι τόποι. Εγκαταστάσεις έχουν αρχίσει να εμφανίζονται, μερικές με χρηματοδότηση από ευρωπαϊκές εταιρείες που επωφελούνται των φορολογικών απαλλαγών. Σε ιδιωτικά και δημόσια εργαστήρια, νέες τεχνολογίες επινοούνται. Πώς μπορεί ένας ηλιακός συλλέκτης να παράγει ηλεκτρισμό τη νύχτα; Ο Ντάνιελ Νοσέρα στο ΜΙΤ μιμήθηκε τη φωτοσύνθεση για να διασπάσει αποτελεσματικά το νερό σε υδρογόνο και οξυγόνο· τη νύχτα, τα αέρια αυτά ανασυντίθενται σ’ ένα κύτταρο καυσίμου που βάζει σε κίνηση μια τουρμπίνα. Σε άλλα εργαστήρια, ο αγώνας δρόμου έχει στόχο το βιομηχανικό χρυσό αυγό, μια φθηνότερη, ελαφρότερη, πιο ισχυρή μπαταρία για τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα· η νανοτεχνολογία χρησιμοποιείται για να βγάλει δύο φωτόνια από ένα ηλεκτρόνιο· ηλιακά πάνελ από λεπτό φιλμ ήδη παράγονται· άλλα εργαστήρια ασχολούνται με τις ηλιακές μπογιές. Οι έρευνες πολλαπλασιάζονται σε χιλιάδες. Εκείνη η πολυμήχανη καλιφορνέζικη γενιά που εξέλιξε το Iντερνετ αρχίζει να ξαναζεί τη νιότη της ερευνώντας την καθαρή ενέργεια. Ο όλος τομέας είναι σαν ένα γιγαντιαίο ελατήριο που περιμένει να ξεδιπλώσει τη δύναμή του μέσα στην οικονομία.

Αυτοεκπληρούμενες προφητείες

Μ’ άλλα λόγια, ο Ομπάμα αναλαμβάνει την εξουσία σε μια εποχή όπου η ανανεώσιμη ενέργεια έχει πάψει να είναι ένας περιθωριακός στόχος. Και είναι δύσκολη εποχή. Κατά τον τρόπο του Μπέρκλεϊ έχουμε εισέλθει σε παγκόσμια ύφεση επειδή πάντα πιστεύαμε ότι αυτό θα γίνει. Το φανταστικό κεφάλι του φιδιού έχει αρχίσει να καταβροχθίζει την πραγματική ουρά του — μια κυκλικότητα που ο μεγάλος Αργεντινός μυθοποιός, ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες, θα εκτιμούσε πολύ. Ονειρευτήκαμε αυτή την ύφεση, την είδαμε να έρχεται και φροντίσαμε ώστε να έρθει. Εν τω μεταξύ, για να θυμηθούμε και τον Τζόνσον, η «πραγματική» οικονομία, τα εργοστάσια, τα συστήματα διανομής, η ανθρώπινη εφευρετικότητα, η θέληση για εργασία, η ανάγκη για αγαθά και υπηρεσίες είναι τα ίδια όπως ήταν και πέρσι – μόνο που, καθώς σφίγγει η βεβαιότητα για την ύφεση, οι άνθρωποι φοβούνται περισσότερο και ξοδεύουν λιγότερο, οι εταιρείες αρχίζουν να απολύουν εργαζόμενους και έτσι η ύφεση εδραιώνεται.

Πέρα από αυτό, τα προβλήματα μπορούν να λυθούν αλλά είναι και τρομερά δύσκολα. Ο απερχόμενος πρόεδρος διευκόλυνε τη χρήση άνθρακα στα εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής, επέτρεψε την εξόρυξη πετρελαίου και αερίου σε περιβαλλοντικά ευαίσθητα ομοσπονδιακά εδάφη, ενθάρρυνε την εμπορική εκμετάλλευση του πετρελαίου. Ολα αυτά πρέπει να ανατραπούν από τον νέο πρόεδρο. Οι εγκαταστάσεις παραγωγής ηλιακής και αιολικής ενέργειας είναι συχνά μακριά από τις πόλεις. Οπως και στην Ευρώπη, χρειάζεται ένα νέο δίκτυο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Το κόστος θα είναι τεράστιο, τα ωφελήματα δεν θα είναι άμεσα ορατά από πολλούς καταναλωτές και η αμερικανική κυβέρνηση έχει τεράστια χρέη. Ο άνθρακας παραμένει μια κρίσιμης σημασίας πηγή ενέργειας για τις ΗΠΑ. Τα συμφέροντα γύρω από το πετρέλαιο δεν πρόκειται να παραχωρήσουν εύκολα την ηγεμονία τους και τα παλιά τους προνόμια. Και τα εύχρηστα ηλεκτρικά οχήματα βρίσκονται ακόμα αρκετά μακριά.

Δεν υπάρχει χρόνος

Μέσα στην κοινότητα των περιβαλλοντολόγων υπάρχει μια μερίδα που ψιθυρίζει σκυθρωπά ότι ήδη είναι αργά. Η ευρύτερα αποδεκτή άποψη δεν είναι πολύ πιο καθησυχαστική: έχουμε λιγότερα από οκτώ χρόνια προθεσμία για να αρχίσουμε να μειώνουμε σημαντικά το διοξείδιο του άνθρακα και τα άλλα αέρια του θερμοκηπίου, οκτώ χρόνια για να περάσουμε από την αυτοαναφορικότητα του Μπέρκλεϊ στον πραγματισμό του Τζόνσον. Οπως είπε ο Τζον Σελνχούμπερ, ένας από τους κορυφαίους κλιματολόγους της Ευρώπης και επιστημονικός σύμβουλος της Αγκελα Μέρκελ, «αυτό που απαιτείται είναι μια βιομηχανική επανάσταση για τη βιωσιμότητα, που να αρχίσει τώρα».

Αυτό είναι εφικτό μόνο στο επίπεδο διεθνούς συνεργασίας – πολύ πιο δύσκολη να επιτευχθεί απ’ οποιαδήποτε τεχνολογική πρόοδο. Υπάρχει ένα ραντεβού του χρόνου στην Κοπεγχάγη, στα τέλη Νοεμβρίου, για το οποίο προετοιμάζεται όλος ο κόσμος των ειδικών για το περιβάλλον και που θεωρείται από πολλούς η τελευταία μας ελπίδα να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα προτού μας ξεφύγει εντελώς. Θα είναι η διάδοχος του Κιότο, ίσως η σπουδαιότερη διεθνής συνάντηση κορυφής που έχει συγκαλεστεί ποτέ. Αν δεν καταλήξει σε πρακτικά, ριζοσπαστικά μέτρα, η μάχη για τον έλεγχο του μέλλοντός μας πιθανότατα θα έχει χαθεί. Ολες οι χώρες του κόσμου θα αντιπροσωπεύονται. Η γενική αίσθηση είναι ότι δεν μπορούμε να επιτρέψουμε να αποτύχει αυτή η συνδιάσκεψη. Και δεν μπορεί να επιτύχει χωρίς την ηγεσία των ΗΠΑ. Υπάρχουν φόβοι ότι ο Ομπάμα θα κινηθεί πολύ επιφυλακτικά για πολιτικούς λόγους, και αυτό θα είναι τραγικό λάθος.

Φαντασία και πραγματικότητα

Οι μηχανισμοί του εξωπραγματικού, του καπνού και των καθρεφτών ίσως πρέπει να έρθουν σε βοήθεια του υπερθερμασμένου πραγματικού μας κόσμου. Ο Ομπάμα μπορεί να καταφέρει να στρέψει τον κόσμο προς ένα πιο οικολογικό μέλλον επειδή απλώς ο κόσμος πιστεύει ότι έχει αυτή τη δυνατότητα. Οι επιστήμονες, που το σήμα κατατεθέν τους είναι ο σκεπτικισμός, και οι μπλαζέ διπλωμάτες, μαζί με εκατομμύρια σ’ όλο τον κόσμο, τού αποδίδουν δυνάμεις σχεδόν εξωπραγματικές. Εχει επενδυθεί σ’ αυτόν περισσότερος συμβολισμός –ανανέωσης ή ορθολογισμού– απ’ όσο μπορεί να αντέξει η λυγερή του φιγούρα. Αυτή η αύρα θα είναι η δύναμή του, όμως, όπως η καλή τύχη, θα είναι σύντομη σαν το ανοιξιάτικο χιόνι. Πρέπει να κινηθεί με αποφασιστικότητα.

Υπήρξαν μερικοί που είπαν στη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας ότι ο Ομπάμα έβγαζε ωραίους λόγους, κενούς περιεχομένου, ότι ήταν, όπως λένε στο Τέξας, όλο καπέλο και χωρίς αγελάδες. Πρέπει να αντιμετωπίσει τους επικριτές του και να ξεκινήσει τη συστηματική, πρακτική προετοιμασία για την Κοπεγχάγη. Μόνο έτσι θα τους διαψεύσει!

  • Ιnfo -Ανάμεσα στα βιβλία του Ιαν Μακ Γιούαν που έχουν κυκλοφορήσει στα ελληνικά περιλαμβάνονται τα «Αμστερνταμ», «Σάββατο», «Μαύρα σκυλιά», «Εξιλέωση», «Ο αθώος», «Εμμονη αγάπη», «Στην ακτή».

Monday, July 14, 2008

ΞΑΝΑΣΜΙΓΟΥΝ Σ’ ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΟΙ MCEWAN IAN ΚΑΙ DAVE SHARP


«Παράδοση άνευ όρων»: το βιβλίο που έγραψε ο Ντέιβ Σαρπ με πρόλογο του διάσημου αδελφού του
Φεβρουάριο του 2002, δύο άνδρες συναντιούνται σε μπαρ της Οξφορντ Στριτ. Ο ένας είναι ένας 60χρονος πρώην οικοδόμος. Ο άλλος, στα 54, είναι διάσημος συγγραφέας. Στέκουν αμήχανοι. Κι όμως, μοιάζουν σαν αδέλφια.
Αυτή ήταν η πρώτη φορά που ο Ιαν ΜακΓιούαν συνάντησε τον αδελφό του, Ντέιβ Σαρπ. Αργότερα η ιστορία τους δημοσιοποιήθηκε. Και τώρα ο ΜακΓιούαν δίνει τη δική του εκδοχή προλογίζοντας το άρτι εκδοθέν αυτοβιογραφικό βιβλίο του αδελφού του «Complete surrender» («Παράδοση άνευ όρων»). Ξεκινά την αφήγησή του από το 1942.
Τότε η μητέρα του, Ρόουζ, συνάντησε κρυφά το ζεύγος Σαρπ. Ηταν εκείνοι που είχαν απαντήσει στην ανώνυμη αγγελία: «Αναζητείται οικογενειακή εστία για ενός μηνός αγοράκι: παράδοση άνευ όρων». Η Ρόουζ τούς παρέδωσε τον γιο που δεν θα ξαναέβλεπε ποτέ. Οταν, 60 χρόνια αργότερα, ο Ντέιβ εντόπισε την πραγματική του οικογένεια, η μητέρα του βρισκόταν στο τελευταίο στάδιο Αλτσχάιμερ.
Φοβερή ομοιότητα: τα χαμένα επί 60 χρόνια αδέλφια, Ιαν ΜακΓιούαν και Ντέιβ Σαρπ
Μέχρι τότε ο Ιαν ήξερε ότι έχει δύο μεγαλύτερα, ετεροθαλή αδέλφια, τη Μάρτζι και τον Τζιμ, από τον πρώτο γάμο της μάνας του με τον Ερνεστ Γουόρτ, που είχε σκοτωθεί το 1944 κατά την απόβαση στη Νορμανδία. Ο ίδιος, γεννημένος το 1948, ένα χρόνο μετά τον γάμο της Ρόουζ με τον δεύτερο σύζυγό της, λοχία Ντέιβιντ ΜακΓιούαν, θεωρούσε ότι ήταν και ο πρωτότοκος γιος των γονιών του. Εκανε λάθος. Πρωτότοκος ήταν ο Ντέιβ, που είχε γεννηθεί όμως όσο η Ρόουζ διατηρούσε παράνομη ερωτική σχέση με τον Ντέιβιντ ΜακΓιούαν.
Στην αφήγησή του ο Ιαν ΜακΓιούαν συγχωρεί τη μάνα του για την επιλογή της να δώσει τον Ντέιβ για υιοθεσία (ώστε να αποφευχθεί το τεράστιο σκάνδαλο), αλλά και για την απόφασή της να κρατήσει μέχρι τέλους το στόμα της κλειστό. Ευθύνες ρίχνει στον πατέρα του. Εκ των υστέρων, άλλωστε, αντιλαμβάνεται γιατί είχε απαγορεύσει στο σπίτι οποιαδήποτε αναφορά στον Ερνεστ Γουόρτ. Κι ακόμα, γιατί ανάγκασε τη Ρόουζ να απομακρύνει τα δύο παιδιά της από τον Γουόρτ: ο Τζιμ έμεινε με τη γιαγιά του (τη μάνα του Ερνεστ) και η Μάρτζι κλείστηκε εσωτερική σε ένα οικοτροφείο. Και οι δύο, αρκετά μεγάλοι το 1942 ώστε να θυμούνται «επικίνδυνες« λεπτομέρειες, μεγάλωσαν αποξενωμένοι από τη νέα οικογένεια της μάνας τους.
Ο Ιαν ΜακΓιούαν καταλαβαίνει τώρα γιατί οι γονείς του αγωνιούσαν τόσο ένα βράδυ που είχε βγει με τον ετεροθαλή αδελφό του Τζιμ Γουόρτ. Και θυμάται πόσο έξαλλος είχε γίνει ο πατέρας του, όταν το 1989 του ζήτησε να διηγηθεί σ' ένα μαγνητόφωνο πώς είχε γνωρίσει τη Ρόουζ. Θυμάται ακόμα ότι μια μέρα κρυφάκουσε τη μάνα του να εξομολογείται ότι κάποτε είχε χάσει ένα παιδί. Πέρασε καιρός για να αντιληφθεί ότι η μάνα του δεν εννοούσε ότι απέβαλε...

[ΝΑΤΑΛΙ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 14/07/2008]

Tuesday, June 3, 2008

Ιαν ΜακΓιούαν: περιβαλλοντικές ανησυχίες...


Από το 2005 σκεφτόταν ο ΜακΓιούαν να γράψει ένα μυθιστόρημα... οικολογικών ανησυχιών. Πήγε κρουαζιέρα παρέα με επιστήμονες και έχασε πάσαν ιδέ
Ο πόλεμος στο Ιράκ, η οικογενειακή προδοσία, η σεξουαλική ανικανότητα. Ο Ιαν ΜακΓιούαν αφού ξεμπέρδεψε, λογοτεχνικά, μ' αυτά τα θέματα στρέφεται σε κάτι άμεσης προτεραιότητας στο πεδίο του σύγχρονου προβληματισμού: στο θέμα των κλιματικών αλλαγών. Το χειρίζεται όμως με απρόβλεπτο τρόπο, μακριά από οποιαδήποτε διάθεση πολιτικής ορθότητας.
Οι πρώτοι που το διαπίστωσαν ήταν, διαβάζουμε στον «Γκάρντιαν», όσοι επισκέφτηκαν το Φεστιβάλ Βιβλίου του Hay. Εκεί ο ΜακΓιούαν ανακοίνωσε ότι γράφει ένα νέο, ατιτλοφόρητο ακόμα μυθιστόρημα και διάβασε αποσπάσματα από τα πρώτα κεφάλαια. Αν και το βιβλίο του δεν θα εκδοθεί πριν από το 2010, ανταποκρίνεται σε μια ιδέα που δούλευε από το 2005.
Είχε λάβει τότε μέρος σε μια συνάντηση καλλιτεχνών και επιστημόνων, οι οποίοι πέρασαν αρκετές εβδομάδες σε σκάφος που έπλεε προς τον Βόρειο Πόλο αναπτύσσοντας τις περιβαλλοντολογικές τους ανησυχίες. Εξαρχής ο ΜακΓιούαν εντόπισε μια ενδιαφέρουσα «αντίφαση»: «Ο κοινόχρηστος χώρος στον οποίο αλλάζαμε ρούχα ή αφήναμε τα παπούτσια μας μετατράπηκε εξ αρχής σε ένα σκηνικό... κοινωνικού χάους!». Περιέγραψε πώς μερικοί από τους επιφανείς ομιλητές, που προβληματίζονταν για το μέλλον του ανθρώπινου είδους, ήταν ταυτόχρονα ικανοί να κλέβουν ο ένας τα παπούτσια του άλλου ή να αντιμετωπίζουν τους συναδέλφους τους με εμφανή αηδία! «Συνειδητοποίησα ότι όλα -και οι κλιματικές αλλαγές- σχετίζονται με την ανθρώπινη φύση», λέει τώρα ο ΜακΓιούαν... [Κι αυτά... Επιμέλεια: Ν. ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ, Ελευθεροτυπία, 3/6/2008]

mcewan460.jpg

McEwan sees funny side of climate change in novel reading

· Author gave surprise glimpse at Hay festival
· Main character is scientist who hopes to save planet


Judith Soal, Monday June 2, 2008. The Guardian

After tackling in his recent novels the weighty topics of the Iraq war, family betrayal and sexual inadequacy, it is not surprising that Ian McEwan's next endeavour would address something of similar import - the pressing question of climate change.
What is perhaps more surprising is that he has approached it, at least partly, as a comedy. McEwan, one of Britain's most celebrated novelists, surprised audiences at the Hay festival yesterday with an unexpected reading from his latest work, an as-yet unnamed novel about a scientist who hopes to save the planet. What surprised them even more was that it was funny. The author said he had wanted to tackle climate change, a subject "fraught with baggage" for several years, but had struggled to find a way to begin.
The impetus for this novel came in 2005 when he was part of an expedition of artists and scientists who spent several weeks aboard a ship near the north pole to discuss environmental concerns.
"While I was on board I soon realised that the boot room, where we all changed our clothing and left our shoes, had turned into a scene of social chaos," McEwan said, describing how the eminent scientists, who down the hall were gathering to talk earnestly about the future of the humankind, were also capable of stealing each others' footwear and regarding their colleagues with deep distrust. "I realised that it's all about human nature," he said. "The way to write about climate change is through writing about human nature."
The novel's protagonist Michael Beard has been awarded a Nobel prize for his pioneering work on physics, and has discovered that winning the coveted prize has interfered with his work.
McEwan described Beard's constant struggle against "the thing he really wanted, which he did not want to want ... in this case, food". Describing Beard's pleasure at eating a crisp, he wrote: "The trick was to set the fragment at the centre of the tongue and, after a moment's spreading sensation, push the potato up hard to shatter against the roof of the mouth."
But Beard's reverie is interrupted when another man starts eating the crisps, setting up an intense but never quite realised confrontation. It is only when he arrives at the station that Beard realises that his crisps are still in his pocket, and that those he ate belonged to the man on the train.
McEwan said he overheard a version of this anecdote and decided to use it, only to be told by a member of the Hay audience that a similar incident, involving chocolate biscuits, appears in Douglas Adam's Hitchhiker's Guide to the Galaxy series.
McEwan denied that the novel, which is not due to be published for at least two years, was a comedy, saying instead that it had extended comic stretches: "I hate comic novels; it's like being wrestled to the ground and being tickled, being forced to laugh." Certainly, there is also a sombre element to a story about a man hoping to solve a problem largely caused by human greed, yet unable to quieten his own appetites. Does it suggest McEwan is pessimistic about human efforts to address climate change? "Not at all," he said. "I'm not a fatalist."