Ο «Μακαβέττας» του Απόστολου Δοξιάδη

• ΔΙΑΚΡΙΝΟΝΤΑΣ 
• Κάτοπτρο
• Tης Ελισαβετ Kοτζια, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Kυριακή, 26 Δεκεμβρίου 2010

Ο «Μακαβέττας» του Απόστολου Δοξιάδη (Ικαρος, σελ. 252) πρωτοκυκλοφόρησε το 1988, παραμένει ωστόσο ένα επίκαιρο ελληνικό μυθιστόρημα. Θέμα του, οι αλλεπάλληλες συνωμοτικές ενέργειες στρατιωτικών αξιωματούχων σε μια χώρα που την κυβερνά ο στρατός· και ειδικότερα του υποδειγματικού νομοταγούς Μακαβέττα, που δεν αποφεύγει εν τέλει να ηγηθεί ανατρεπτικού πραξικοπήματος με διακηρυγμένο στόχο την αποκατάσταση των προδομένων ιδεωδών της Επανάστασης, στην πραγματικότητα όμως για να περισώσει την καριέρα του και την προσωπική του ζωή. Με την πάροδο του χρόνου, το μυθιστόρημα έχει κατά τη γνώμη μου κερδίσει ως προς την απόλαυση που προφέρει. Διότι, δεδομένου ότι έχουμε απομακρυνθεί από το πολιτικό τραύμα της δικτατορίας, η διακωμώδηση ενός πραξικοπήματος δεν ενοχλεί πλέον και δεν στενοχωρεί. Κι ακόμη, διότι δεδομένου ότι έχει κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι της μεταμοντέρνας αναδιάταξης των αφηγηματικών ειδών και των λογοτεχνικών τους τρόπων, είμαστε σε θέση να αναγνωρίσουμε καλύτερα τη συμβολή του συγγραφέα προς την κατεύθυνση που επρόκειτο να λάβει ένα μεγάλο τμήμα της ελληνικής πεζογραφίας στην τελευταία εικοσαετία όταν η ζυγαριά έγειρε προς τη μεριά της βλάσφημης παρωδίας και του πολύτροπου υβριδισμού.

Στην 25ετή συγγραφική πορεία του, ο Δοξιάδης χτύπησε δύο από τις φλέβες που έχουν αρδεύσει τη σημερινή συλλογική φαντασία – τα κόμικς και τα μαθηματικά. Από μια άποψη, ο «Μακαβέττας», όπως και το μεταγενέστερο μυθιστόρημά του «Τα τρία ανθρωπάκια» (1997), θα μπορούσαν να θεωρηθούν προάγγελοι του πρόσφατου γραφιστικού μυθιστορήματος Logicomix (2008). Διότι και στα δύο πεζογραφικά αφηγήματα, οι ήρωές είναι στερεοτυπικοί, σχηματικοί και στατικοί, με τον τρόπο που αναγκαστικά απεικονίζονται από το ένα καρέ στο άλλο οι ήρωες των κόμικς. Με μια βασική διαφορά. Οτι ενώ οι ήρωες στα δύο μυθιστορήματα είναι δισδιάστατοι και την κίνηση στα έργα αυτά προσφέρει η ιλιγγιώδης ταχύτητα της δράσης, το γραφιστικό Logicomix προσπαθεί, αντιθέτως, να υπερβεί τους περιορισμούς του είδους και να αποδώσει το ψυχικό βάθος των επίπεδα απεικονιζομένων ηρώων. Κι ακόμα, ότι ενώ ο «Μακαβέττας» και «Τα τρία ανθρωπάκια» αποτελούν παρωδία, η ιστορία στο Logicomix κάποιες στιγμές αγγίζει τα όρια του τραγικού. Ισως διότι, όπως αποδεικνύεται στο τρίτο μυθιστόρημα του Δοξιάδη «Ο θείος Πέτρος και η εικασία του Γκόλντμπαχ» (2001), η κωμωδία και το δράμα γεννιούνται ταυτόχρονα και συμβιώνουν μέσα στον ίδιο άνθρωπο, στην ίδια βιογραφία και στο ίδιο ριζικό.

Οσον αφορά τον «Μακαβέττα», μπορεί οι ήρωες να μη διαθέτουν ψυχολογικό βάθος, μέσα όμως από τη φάρσα την οποία συνθέτει η παράδοξη ιστορία του εξωφρενικού αντισυνταγματάρχη προκύπτουν ορισμένα βαρυσήμαντα ζητήματα. Πρώτον, η μεταφυσική της σύμπτωσης, η σημασία που έχει, με άλλα λόγια, το τυχαίο και μάλιστα το επουσιώδες περιστατικό στην έκβαση της ιστορίας. Κι ακόμη, το πρόβλημα της νομιμότητας: Πότε οι πράξεις που επιτελούνται με σκοπό τη προάσπιση της έννομης τάξης εκτρέπονται στην καθολική παραβίασή της; Και μέσω των δύο αυτών κομβικών θεμάτων οδηγούμαστε στο γενικότερο πρόβλημα της ειρωνικής μετάπτωσης των ανθρώπινων επιδιώξεων στο αντίθετό τους. Οι ήρωες στον «Μακαβέττα» διαρκώς αυτοδιαψεύδονται με τρόπο φαιδρό, καθώς οι καταστάσεις εξελίσσονται προς διαφορετική κατεύθυνση από αυτήν που επιθυμούν. Πρόκειται για τη σαρκαστική αρχή της αυτοεκπληρούμενης προφητείας – θεματική η οποία μας οδηγεί στην Ελλάδα της κρίσης. Ο «Μακαβέττας» προσφέρεται, με άλλα λόγια, σαν ένα κάτοπτρο προκειμένου να αντικρίσουμε πτυχές από τον σημερινό μας εαυτό. Διότι μπορεί στην ιστορία του να επικρατούν πραξικοπηματίες στρατιωτικοί, αλλά ο βίος και η πολιτεία των ηρώων παραπέμπουν σε δημόσιες στάσεις και καταστάσεις πολύ οικείες. Διότι τι άλλο κάνουν οι πρωταγωνιστές από συνεχείς ίντριγκες και ατελείωτους ελιγμούς; Τι διαφορετικό πράττουν από το να υπονομεύουν διαρκώς εαυτούς και αλλήλους; Τι αλλιώτικο απ’ το να δωροδοκούν και να διαφθείρουν τις πιο άμεμπτες συνειδήσεις; Και τι διαφορετικό απ’ το να μιλούν μια ξύλινη γλώσσα που ενώ επικαλείται την προσωπική τιμή, εξυπονοεί ακριβώς το αντίθετό της; Και τι άλλο κάνουν από το να προωθούν στο όνομα του δημοσίου συμφέροντος τους δικούς τους ιδιοτελείς σκοπούς; Και τι διαφορετικό από το να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες που θέτουν σε κίνηση πολυπλοκότατους μηχανισμούς οι οποίοι, ξεφεύγοντας από τον έλεγχό τους, παγιδεύουν στο τέλος τους ίδιους τους υποκινητές; Τι άλλο δείχνει, τέλος, το μυθιστόρημα από ένα πολίτευμα εφτάψυχο που, παρά τα εμφανέστατα τεράστια κρίματά του, καταλήγει να επιβιώνει με κάθε μέσο και για κάθε σκοπό.

Κερδισμένοι στη μετάφραση

Δύο από τους πιο καταξιωμένους στο εξωτερικό έλληνες συγγραφείς, ο Πέτρος Μάρκαρης και ο Απόστολος Δοξιάδης, μιλούν για το άκρως ανταγωνιστικό εκδοτικό τοπίο των ξένων αγορών

Της ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΣ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ, Επτά, Κυριακή 24 Ιανουαρίου 2010

Το πρόβλημα είναι παλιό και γνωστό. Η ελληνική πεζογραφία δυσκολεύεται να εξασφαλίσει περίοπτη θέση στις αγορές του εξωτερικού. «Οι πωλήσεις δικαιωμάτων σε Αγγλία και ΗΠΑ έχουν δυσκολέψει ακόμα περισσότερο», παραδέχεται η Αννα Πατάκη από τον ομώνυμο οίκο, «ενώ και η Γαλλία, που έδειχνε πιο ανοιχτή πριν από λίγα χρόνια, δείχνει πλέον πιο επιφυλακτική. Η κατάσταση επιδεινώνεται και από το γεγονός ότι έχει πάψει η κρατική επιχορήγηση μεταφράσεων προς ξένες γλώσσες. Αντίθετα, στην Τουρκία τρέχει μ' επιτυχία το πρόγραμμα επιδοτήσεων Teda και σε κυνηγάνε να σου δώσουν χρήματα για να μεταφράσεις Τούρκους στα ελληνικά!»

Οπως και να 'χει, από το 2000 μέχρι και τον περασμένο Δεκέμβριο, σύμφωνα με τα στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, 738 μυθιστορήματα, νουβέλες και συλλογές διηγημάτων με ελληνική υπογραφή μεταφράστηκαν σε 33 γλώσσες. Ενώ όμως αρκετοί καταξιωμένοι συγγραφείς συνεργάζονται με ξένους οίκους -από την Καρυστιάνη, τον Μάτεσι την Γαλανάκη και τον Θέμελη ως την Τριανταφύλλου, τον Σταμάτη, τον Στάικο, τη Μιχαλοπούλου ή τον Χατζηγιαννίδη- στο εμπορικό πεδίο τουλάχιστον, μόνο δύο κατάφεραν να ξεχωρίσουν: ο Πέτρος Μάρκαρης και ο Απόστολος Δοξιάδης.

Ο πνευματικός πατέρας του αστυνόμου Χαρίτου και ο δημιουργός του «Logicomix», που ανανέωσε τη μαθηματική λογοτεχνία με το «Ο θείος Πέτρος και η εικασία του Γκόλντμπαχ», μπορούν να το καυχηθούν: μέσα στην τελευταία δεκαετία είδαν τα έργα τους ν' ανατυπώνονται σε δεκάδες ξένες γλώσσες, με τους ίδιους να συνυπάρχουν επί ίσοις όροις πλάι σε συγγραφείς του κεντροευρωπαϊκού και του αγγλοσαξονικού χώρου αντίστοιχα. Τι αλλαγές εκδοτικών ηθών διαπίστωσαν, άραγε, σ' αυτό το διάστημα; Τι τύχη επιφυλάσσουν οι μεγάλοι οίκοι σε μεταφρασμένα βιβλία που δεν εμπίπτουν σε συγκεκριμένο είδος; Και πόσο αποφασιστικός είναι τελικά ο ρόλος των έντιτορ και των λογοτεχνικών πρακτόρων;

«Ο αγγλόφωνος χώρος», λέει ο Απόστολος Δοξιάδης, «ήδη πριν από δέκα χρόνια ήταν ασύγκριτα πιο εσωστρεφής σε εξωτερικές φωνές, με πολύ πιο αναπτυγμένη τη λογική του βιβλίου ως προϊόντος που οφείλει να καλύψει και με το παραπάνω τα έξοδά του. Δεν μιλώ για πανεπιστημιακές εκδόσεις, αλλά για οίκους που διεκδικούν θέση στα μεγάλα βιβλιοπωλεία, συμπεριλαμβανομένων και των πιο ποιοτικών από αυτούς, όπως ο "Faber" ή ο "Bloombury". Η οικονομική κρίση, όμως, και η επερχόμενη λαίλαπα των e-books έχουν κάνει τους εκδότες ακόμα πιο συντηρητικούς και η διάθεση για ρίσκο έχει σχεδόν εκμηδενιστεί. Το μεγαλύτερο δε πλήγμα δέχεται το literary fiction. Το είδος δηλαδή του βιβλίου που θα μπορούσε να είναι υποψήφιο για Μπούκερ ή για Πούλιτζερ, αυτό που καλλιεργούν οι περισσότεροι απ' όσους θεωρούμε καλούς συγγραφείς»... ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Οι βιβλιοφάγοι δίνουν ραντεβού στα... κλαμπ

Εκατοντάδες λέσχες για αναγνώστες με μεράκι το βιβλίο σε όλη την Ελλάδα

• ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Πέτρος Στεφανής, TA NEA: Δευτέρα 18 Ιανουαρίου 2010

«Μέχρι σήμερα έχουμε ιδρύσει εκατοντάδες λέσχες ανάγνωσης σε γυμνάσια και λύκεια από το Σουφλί ώς τη Νότια Κρήτη και από την Ηγουμενίτσα ώς την Κύπρο, καθώς και σε επιλεγμένα βιβλιοπωλεία, σε διάφορες πόλεις» εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο συγγραφέας Απόστολος Δοξιάδης.

Κοινός παρονομαστής τους είναι το μεράκι για το βιβλίο. Συνηθίζουν να μελετούν από λογοτεχνία και ποίηση, μαθηματικά ή άλλες επιστήμες, μέχρι και μαγειρική. Και στην Ελλάδα πλέον, οι φανατικοί βιβλιοαναγνώστες στήνουν το ένα μετά το άλλο τα δικά τους γκρουπ, οργανώνονται με αυξητικούς ρυθμούς σε λέσχες, στα πρότυπα των πετυχημένων reading groups της Αγγλίας, των book clubs της Αμερικής. Με πρωτοβουλία της εθελοντικής, μη κερδοσκοπικής ομάδας Θαλής+Φίλοι, που ίδρυσαν από πέντε χρόνια για τη διάδοση της ανάγνωσης ο συγγραφέας Απόστολος Δοξιάδης, ο συγγραφέας- μαθηματικός σΤεύκρος Μιχαηλίδης και ο καθηγητής Στατιστικής Πέτρος Δελλαπόρτας, δημιουργήθηκαν πανελλαδικά περισσότερες από 300, ένα ολόκληρο δίκτυο, την τελευταία τετραετία. Εκατό δραστηριοποιούνται και φέτος, κατά 80% σε δημόσια σχολεία, οι μισές σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, οι υπόλοιπες σε μικρότερες πόλεις αλλά και χωριά. «Οι λέσχες ανάγνωσης είναι μικρές ομάδες, συνήθως 10-20 ατόμων, που τους συνδέει η αγάπη τους για το διάβασμα. Κατόπιν συνεννόησης, αποφασίζουν να διαβάσουν όλοι, καθένας στον χώρο του, το ίδιο βιβλίο και συναντιούνται μια φορά τον μήνα, κατά βάση σε τακτή ημέρα, για να συζητήσουν σχετικά με το περιεχόμενό του. Ουσιαστικά, είναι ένας συνδυασμός ψυχαγωγίας, καλλιέργειας και καλής παρέας», λέει στα «ΝΕΑ» ο κ. Δοξιάδης.

Στην πράξη, Θαλής+Φίλοι ενέπνευσαν μαθητές και καθηγητές μέσης εκπαίδευσης να καταπιαστούν κυρίως με έργα της λεγόμενης μαθηματικής λογοτεχνίας: να προσεγγίσουν διαφορετικά τη λογική και τα μαθηματικά μέσα από μυθιστορήματα, βιογραφίες, ιστορικά έργα, σε αφηγηματική εκλαΐκευση. Εδώ και λίγο καιρό, μάλιστα, η θεματολογία τους ξανοίχτηκε και σε βιβλία που σχετίζονται με φιλοσοφία, ιστορία, κλασική λογοτεχνία κι αστυνομικό μυθιστόρημα. «Κατά κανόνα, την ιδέα την υλοποιεί ένας ή περισσότεροι εθελοντές καθηγητές, με την άδεια του σχολείου τους. Συνήθως κάθε Παρασκευή μεσημέρι, εκτός σχολικού ωραρίου, παιδιά κι εκπαιδευτικοί συζητούν, για τουλάχιστον ένα δίωρο, κάθε φορά κι ένα κεφάλαιο του βιβλίου που διαβάζουν», περιγράφει ο κ. Δοξιάδης.

Οι λέσχες ανάγνωσης του ΕΚΕΒΙ

Το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου- ΕΚΕΒΙ προβάλλει από το 2005 τις λέσχες ανάγνωσης, και από το 2008 και στην Κύπρο. «Για τα ελληνικά δεδομένα είναι κάτι πολύ φρέσκο, αλλά ξεκινήσαμε πολύ φιλόδοξα. Ήδη, σήμερα, εποπτεύουμε συνολικά 242 λέσχες, σχεδόν σε κάθε γωνιά της χώρας. Οι 57 από αυτές είναι παιδικές- μαθητικές, άλλες δύο οργανώθηκαν μέσα σε φυλακές», λέει ο υπεύθυνος του ΕΚΕΒΙ για τις λέσχες κ. Βασίλης Ρούβαλης.

«Τα παιδιά εθίστηκαν»

ΜΕ ΔΟΚΙΜΑΣΜΕΝΗ τη συνταγή, η λέσχη ανάγνωσης του 2ου Πειραματικού Λυκείου Αθηνών, στους Αμπελοκήπους, διανύει τον πέμπτο χρόνο λειτουργίας της. «Φέτος η αναγνωστική ομάδα μας αποτελείται από 25 μαθητές και μαθήτριες, και των τριών τάξεων. Διαβάζουμε κι αναλύουμε το βιβλίο “Logicomix”, που έχει να κάνει με τα μαθηματικά και τη λογοτεχνία», εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο μαθηματικός κ. Ηλίας Ανδριανός, υπεύθυνος του προγράμματος στο σχολείο. «Στο ξεκίνημά μας, σκεφτόμασταν με συνάδελφό μου για το πώς μπορούμε να εκμεταλλευτούμε τη σχολική βιβλιοθήκη. Είπαμε, λοιπόν, να δοκιμάσουμε να καλέσουμε τα παιδιά να διαβάσουν ένα βιβλίο και να το συζητήσουμε όλοι μαζί μετά- αυτά να το παρουσιάσουν. Πράγματι, από την πρεμιέρα μας κιόλας εμφανίστηκαν είκοσι ενδιαφερόμενοι, εξαιρετική αρχή. Διαπιστώνω πλέον πως και τα παιδιά εθίστηκαν, και εγώ έχω γίνει σαφώς πολύ καλύτερος εκπαιδευτικός», υποστηρίζει.

Πίνουν τον καφέ τους διαβάζοντας

ΛΕΣΧΗ ΔΙΑΒΑΣΤΕΡΩΝ στη Σάμο, Ανήσυχων Γυναικών στον Βόλο, Τρελών Βιβλιοφάγων στη Θεσσαλονίκη ή Βιβλίων Αυτογνωσίας στο Ηράκλειο, είναι μερικές μόνο από τις εκατοντάδες ομαδικές προσπάθειες των φίλων του βιβλίου για τη διάδοσή του με τη σύσταση τοπικής λέσχης ανάγνωσης. Και στα Γιάννενα, μια ομάδα εκπαιδευτικών, ηλικίας 30-45 ετών, έχει πλέον τον τρόπο της να μην πίνει σκέτο τον καφέ της!

«Μια παρέα φίλων συνηθίζαμε να διαβάζουμε διάφορα βιβλία και να συζητάμε γι΄ αυτά χαλαρά όταν πίναμε τον καφέ μας. Ώσπου είδαμε μια μέρα στο Ίντερνετ γι΄ αυτές τις λέσχες κι είπαμε, δεν το κάνουμε κι εμείς λίγο πιο οργανωμένα; Στην πράξη τη συγκροτήσαμε τον περασμένο Οκτώβριο, 13 μέλη, διαβάζουμε τα πάντα, κυρίως σύγχρονη λογοτεχνία. Προσεχώς θα μελετήσουμε και κλασικά έργα, ψυχολογία και ιστορία...», λέει στα «ΝΕΑ» η κ. Ευαγγελία Δαβή, από την ομάδα των Χαλαρών Αναγνωστών. «Δεν επιλέγουμε μόνο το βιβλίο, αλλά συχνά και το ανάλογο περιβάλλον όπου θα συναντηθούμε για να μιλήσουμε γι΄ αυτό. Το περασμένο Σάββατο, η συνάντησή μας έγινε σε καφέ μέσα στο κάστρο των Ιωαννίνων, μέρος που θύμιζε έντονα την Κωνσταντινούπολη, τόπο όπου διαδραματιζόταν η ιστορία του βιβλίου».

Συναντήσεις στους Δήμους

ΤΑΚΤΙΚΕΣ βιβλιοσυναντήσεις έχουν καθιερώσει από τον Αύγουστο 2007 και τα μέλη της Λέσχης Ανάγνωσης Δημοτικής Βιβλιοθήκης στο Τυχερό Έβρου, μία από τις εξήντα του Δικτύου Δημοτικών Βιβλιοθηκών του ΕΚΕΒΙ. Στην κωμόπολη των 5.500 κατοίκων, 48 χιλιόμετρα βόρεια από την Αλεξανδρούπολη, 10 άντρες και γυναίκες, 25-50 ετών, συναντώνται κάθε 45 ημέρες σε τοπικό ξενοδοχείο για ένα δεύτερο ξεφύλλισμα του βιβλίου που μόλις διάβασαν. «Για μας η λέσχη αυτή είναι και μια διέξοδος. Εδώ κάνουμε ό,τι μπορούμε για να διασκεδάσουμε, τουλάχιστον εμείς ερχόμαστε πιο κοντά στο βιβλίο», λέει η κ. Χρυσούλα Δραγάνη.

Η λέσχη των συμβολαιογράφων

ΤΡΑΠΕΖΟΫΠΑΛΛΗΛΟΙ, συνταξιούχοι, αλλά και οι συμβολαιογράφοι της Αθήνας έχουν οργανώσει τις δικές τους λέσχες ανάγνωσης. «Θέλαμε να ανοίξει ένα παράθυρό μας στη νεοελληνική λογοτεχνία και στον κόσμο, γι΄ αυτό και το ξεκινήσαμε, πριν από τρία χρόνια. Σήμερα, τα μέλη μας πλησιάζουν τα 50, ανάμεσά τους και τέσσερις άντρες, ο σταθερός πυρήνας μας είναι γύρω στα 15. Πλέον συναντιόμαστε κάθε μήνα στα γραφεία του συλλόγου μας», λέει η κ. Παναγιώτα Μιχαηλίδη, που υλοποίησε την ιδέα της Λέσχης Ανάγνωσης Λογοτεχνίας των Αθηναίων Συμβολαιογράφων.

Και κινητή λέσχη ανάγνωσης

Η ΚΙΝΗΤΗ Αναγνωστική Λέσχη με αφετηρία το 1ο Γενικό Λύκειο Ελευσίνας φιλοξενείται μία φορά τον μήνα σε σχολικές βιβλιοθήκες της Αττικής (φέτος για τέταρτη χρονιά) στο πλαίσιο πρωτοβουλίας των καθηγητών- υπευθύνων για τις σχολικές βιβλιοθήκες. Είναι ανοιχτή στις τοπικές κοινωνίες, σε εκπαιδευτικούς, γονείς και μαθητές, γενικά σε κάθε βιβλιόφιλο, σε συνεργασία με το ΕΚΕΒΙ. Ομάδα έξι συντονιστών επισκέπτεται το σχολείο, αξιοποιεί τη συλλογή και τα μέσα της βιβλιοθήκης του και καλύπτει επιτόπου μια συγκεκριμένη θεματική ενότητα, από ταξιδιωτικό μυθιστόρημα και ιστορίες τρόμου, έως λογοτεχνία και μαγειρική.

Παζάρι Βιβλίου

ΧΙΛΙΑΔΕΣ ΒΙΒΛΙΑ εκτίθενται από την περασμένη Παρασκευή στο 15ο Παζάρι Βιβλίου, που οργανώνει στην Πλατεία Κλαυθμώνος ο Σύνδεσμος Εκδοτών Βιβλίου, υπό την αιγίδα του Δήμου Αθηναίων. Έως και την προσεχή Κυριακή, οι βιβλιόφιλοι έχουν την ευκαιρία, καθημερινά 10.00- 21.45, να βρουν βιβλία της αρεσκείας τους σε χαμηλές τιμές.

Δεν μπορούμε να κάνουμε χωρίς βαρβάρους

Απόστολος Δοξιάδης, συγγραφέας

Ως επιστήμονας και καλλιτέχνης, μιλάει για τις ταραχές του Δεκέμβρη, το άσυλο, τη θρησκεία

Του Ηλια Mαγκλινη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 13/12/2009

«Σε πειράζει να καθήσω από ’δω;», ρωτάει ο Απόστολος Δοξιάδης προτού πάρουμε τις θέσεις μας σε ένα από τα τραπέζια του «Ιντεάλ». Σκέφτομαι: άλλος ένας που θέλει πάντα να κάθεται έχοντας μέτωπο προς την έξοδο. «Δεν είναι αυτό», μου διευκρινίζει. «Απλώς, όποτε έρχομαι στο “Ιντεάλ”, πάντα κάθομαι από αυτήν την πλευρά». Προτού έρθουν οι κατάλογοι, παραγγέλνει έναν εσπρέσο. Μου αρέσουν αυτές οι μικρές, αθώες –ή όχι και τόσο αθώες– νευρώσεις των δημιουργικών ανθρώπων. Ο Απόστολος Δοξιάδης είναι ένας από αυτούς. Αναγνωρισμένα: το μυθιστόρημά του «Ο Θείος Πέτρος και η Εικασία του Γκόλντμπαχ» διέπρεψε διεθνώς, η αγγλική έκδοση (από τον Faber & Faber, παρακαλώ) έχει τύχει διθυραμβικών κριτικών από τις μεγαλύτερες εφημερίδες του κόσμου. Πιο πρόσφατα, το graphic novel του με τον τίτλο «Logicomix» είναι υπ’ αριθμόν 1 Best Seller των New York Times, ενώ τελευταία το Publishers Weekly, οι Times και οι Financial Times το επέλεξαν ως ένα από τα κορυφαία βιβλία της χρονιάς.

Τα καλά νέα

«Να πάρουμε σαλάτες. Είμαι πολύ της πρασινάδας», λέει γεμάτος όρεξη, κοιτάζοντας τον κατάλογο. Καμία αντίρρηση, αν και στην πορεία περιφρονούμε κάπως τη σαλάτα με το σπανάκι, το ρόδι και το αβοκάντο και ριχνόμαστε στη ρόκα και την παρμεζάνα. Πάντως, δείχνει ευδιάθετος και γεμάτος ενέργεια. Είναι απλώς τα καλά νέα από το «Logicomix» ή χάρηκε που με είδε; «Αν με ρωτάς αν περίμενα τέτοια επιτυχία, όχι, δεν την περίμενα. Την ονειρευόμουν, που δεν είναι ισοδύναμο. Εχω ονειρευτεί πολλά πράγματα που δεν έγιναν πραγματικότητα. Είναι πάντως κάτι αναπάντεχο και αυτά τα νούμερα είναι εξωπραγματικά για μένα». Και τώρα, τι; «Ε, ας μην παίρνει κανείς ψηλά τον αμανέ. Είναι πολύ ευχάριστο όλο αυτό, αλλά μπορεί να αποδειχθεί επιβλαβές για έναν συγγραφέα. Η δουλειά αυτή είναι πάνω απ’ όλα μοναχική υπόθεση». Διστάζει για λίγο. «Τουλάχιστον για όσους θεωρούν ότι γράφουν από καλούτσικα βιβλία και πάνω – σε αυτούς βάζω και τον εαυτό μου. Η φήμη και η επιτυχία, όμως, τείνουν να ανταγωνίζονται τη μοναξιά. Οταν μετά τα Χριστούγεννα ξαναμπώ σε κάτι μυθοπλαστικό, θα πάψω να κάνω τόσα δημόσια πράγματα. Ο συγγραφέας οφείλει να προστατεύει τη μοναχικότητά του».

Ενας σερβιτόρος προκαλεί μικρό πάταγο με τα πιάτα με τα οποία γεμίζει ένα δίσκο και ο συνομιλητής μου κάνει μια παύση. «Η σκηνοθετική μου εμπειρία με κάνει να πιάνω τους ήχους όταν υπάρχει μαγνητόφωνο. Η λήψη πρέπει να περιμένει λίγο...». Σωστά, είχα λησμονήσει την άλλη ιδιότητα του Απόστολου Δοξιάδη, του κινηματογραφιστή, όπως επίσης μια άλλη πολύ βασική: αυτή του μαθηματικού. Μου την υπενθυμίζει ο ίδιος, όμως, όταν απαντάει στο ερώτημα με τι ασχολείται αυτήν την εποχή. «Tελειώνω μια σειρά δοκιμίων μέσα από τα οποία θέλω να αναδείξω τη βαθύτερη σχέση της μαθηματικής σκέψης με την αφηγηματική. Πιστεύω πολύ στον δοκιμιακό λόγο, είναι μια αναγκαία γέφυρα ανάμεσα στον επιστημονικό και τον λογοτεχνικό τρόπο. Ολο αυτό έχει να κάνει και μ’ ένα βαθύτερο διχασμό που αισθάνομαι σε πολλά πράγματα, μια αμφιθυμία: ανάμεσα στον επιστήμονα και τον καλλιτέχνη, ανάμεσα στη λογική και το αίσθημα. Ισως γι’ αυτό ο τρόπος που γράφω είναι πολύ βασανιστικός. Εναλλάσσεται συνεχώς ανάμεσα στην ορμή και τον έλεγχο. Φρένο - γκάζι».

Για να τα κάνει όλ’ αυτά ο Απόστολος Δοξιάδης ξυπνάει πάντα νωρίς. «Οταν ξυπνάω κατά τις επτά, σημαίνει ότι παρακοιμήθηκα», σχολιάζει. Το βράδυ δεν κοιμάται νωρίς, όμως («κατά τη μία περίπου»), αλλά το μεσημέρι φροντίζει να ξεκουράζεται. «Η πολυτέλεια του να δουλεύεις στο σπίτι. Δεν κάθομαι στο γραφείο μου αν δεν έχω καθαρό μυαλό».

Περί έμπνευσης

Επίσης, δεν πιστεύει στην έμπνευση. «Γαϊδουροδουλειά είναι το γράψιμο, χαμαλίκι. Είναι επιμονή, είναι λύση προβλημάτων, γράψιμο και ξαναγράψιμο. Ο Φλομπέρ έλεγε ότι έμπνευση είναι “αυτό που έχω κάθε πρωί όταν κάθομαι στο γραφείο μου”. Η έμπνευση έρχεται με την άσκηση».

Ο Απόστολος Δοξιάδης έχει και τρία παιδιά. Η οικογενειακή ζωή δεν παρεμβαίνει στη δημιουργική; «Αυτήν την ερώτηση», λέει την ώρα που του σερβίρουν τον σολομό στη σχάρα, «μου την κάνουν μόνον όσοι δεν έχουν παιδιά! Κοίτα, το να έχεις παιδιά σε ωριμάζει ως άνθρωπο, έχεις καλύτερη, βαθύτερη και ουσιαστικότερη επαφή με τη ζωή. Οι παραμυθάδες εμπνέονται από την προβληματική διάσταση της ζωής, από τη συνθετότητά της. Μέρος της συνθετότητας του ανθρώπινου βιολογικού κύκλου είναι να αναθρέψεις παιδιά. Η ερώτησή σου είναι ο φόβος του εργένη. Οσο για τους παντρεμένους χωρίς παιδιά... αυτοί είναι οι εργένηδες του γάμου».

Μεταδικτατορικά κυριαρχούν τα αρνητικά οράματα

Οταν ξέσπασαν οι ταραχές του περυσινού Δεκεμβρίου, ο Απόστολος Δοξιάδης δεν έμεινε αμέτοχος. Δημοσίευσε άρθρα, έστειλε επιστολές - μία μαζί με τους Πέτρο Μάρκαρη και Τάκη Θεοδωρόπουλο, με αφορμή την εισβολή στο Εθνικό Θέατρο. Κάποιοι του(ς) έσουραν τα εξ αμάξης στο Διαδίκτυο και τον φιλοδώρησαν με έναν εκρηκτικό μηχανισμό. «Θα το ξανάκανες αν χρειαζόταν;», τον ρωτάω. «Είναι κάτι στο οποίο πιστεύω: οι διανοούμενοι να μην μένουν στο περιθώριο σε κρίσιμες στιγμές, κυρίως όταν πρέπει να ειπωθούν πράγματα δύσκολα». Τρόμαξες όταν έγινε η έκρηξη; «Περισσότερο θύμωσα. Στοχοποιήθηκα για τις απόψεις μου. Είπα τη γνώμη μου κι έφαγα μια βόμβα. Γι’ αυτό άραγε πολεμήσαμε τη δικτατορία, για να μας ρίχνουν βόμβες όταν μιλάμε ελεύθερα;».

Συνεχίζει. «Υποτίθεται ότι η εισβολή των νέων ηθοποιών στο Εθνικό είχε συμβολικό χαρακτήρα, έγραψαν μάλιστα σ’ έναν τοίχο “σκατά στους κουλτουριάρηδες”. Και η δική μας κίνηση όμως είχε συμβολικό χαρακτήρα. Και οι τρεις έχουμε ασχοληθεί με το θέατρο. Αφού τους ενοχλεί η κυρίαρχη κουλτούρα, είπαμε, γιατί δεν πήγανε να κάνουν το ίδιο σε ένα γήπεδο, σ’ ένα νυχτερινό κλαμπ ή σ’ ένα σκυλάδικο; Τα θεατράκια τους φταίξανε; Η απάντηση είναι απλούστατη: γιατί θα τρώγαν ξύλο από τους χούλιγκαν ή τους μπράβους. Μας φάνηκε σαν πράξη κακομαθημένων παιδιών όλο αυτό και το στιγματίσαμε με ένταση, διότι ήταν έντονες μέρες».

Αρνητικά οράματα

Μας παίρνουν τα πιάτα, αλλά δεν θέλει γλυκό, μόνον γαλλικό καφέ. Συνεχίζει: «Η άποψή μου είναι ότι επικρατεί ένα μεταδικτατορικό ενοχικό σύνδρομο: κυριαρχούν οι ιδεολογίες δαιμονοποίησης, τα αρνητικά οράματα, δεν μπορούμε να κάνουμε χωρίς βαρβάρους. Πέρυσι τον Δεκέμβριο έγραψαν πολλοί, υποστηρίζοντας ανθρώπους που απλώς κατέστρεφαν. Ενας περιώνυμος καθηγητής πανεπιστημίου μπήκε στην τάξη κι έβρισε τους φοιτητές του που δεν ήταν στους δρόμους. Εγώ έγραψα ότι, χωρίς να θεωρώ ότι είναι ανεύθυνα για τις πράξεις τους, τα παιδιά έχουν εν μέρει, λόγω ηλικίας, το ακαταλόγιστο. Κυρίως εγώ ήθελα να στηλιτεύσω τους μεγαλύτερους που αποδέχονται πράξεις καταστροφής. Εχουμε βαρεθεί πια: ύστερα από 35 χρόνια ελευθερίας το μόνο που κάνουν είναι να επαναλαμβάνουν ότι το πρόβλημά μας είναι η Αστυνομία. Ε, όχι! Αυτό ήταν το πρόβλημα στη χούντα, όχι σήμερα!»

Νομίζω ότι ο Χρυσοχοΐδης είναι ο καλύτερος υπουργός που είχαμε σε αυτόν τον τομέα

Πίνει τον καφέ του και συνεχίζουμε τη συζήτηση πάνω στον περσινό ταραγμένο Δεκέμβριο. «Η μαθηματική μου παιδεία μού λέει: αν κάτι είναι στατιστική απιθανότητα –και το να σκοτώσει ένας αστυνομικός έναν 15χρονο στην Ελλάδα σήμερα είναι στατιστική απιθανότητα– δεν ψάχνω να βρω κάποια βαθύτερη αιτιολογία. Αυτό δεν αλλάζει το γεγονός ότι ο φόνος του Αλέξη Γρηγορόπουλου ήταν εγκληματική πράξη. Αλλά πόσοι πολίτες σκοτώνονται σε δυτικές χώρες χωρίς να τις λέμε αντιδημοκρατικές – για να μην πούμε πια για την Κούβα, που η Αριστερά μας τη θεωρεί πρότυπο δημοκρατίας. Μια στοιχειώδης γνώση της στατιστικής σκέψης είναι απαραίτητη στην έλλογη ανάλυση της πραγματικότητας. Το ίδιο ισχύει και με τη νέα γρίπη. Δεν μας λένε ότι η θνησιμότητά της είναι μιας μέσης βαριάς γρίπης, αλλά μας πανικοβάλλουν συνέχεια με τον αριθμό όσων πέθαναν κι ας είναι χαμηλότερος από άλλες χρονιές».

Ατενίζει πάντως το μέλλον με αισιοδοξία, μετά την αλλαγή της κυβέρνησης, περισσότερο όμως λόγω της ίδιας της αλλαγής και όχι λόγω του κόμματος. «Η ιδεολογική διαφορά των δύο μεγάλων κομμάτων είναι αμελητέα, θέλω να πω η έμπρακτη όχι η δηλωμένη, αυτή που εκδηλώνεται σε ενέργειες και όχι σε λόγια. Απλώς, η τωρινή κυβέρνηση έχει μια πατίνα προοδευτική, στη ρητορική της».

Μετά τα επεισόδια του φετινού Δεκεμβρίου και τη στάση της πολιτείας, ζητώ τη γνώμη του για τον Μιχάλη Χρυσοχοΐδη. «Νομίζω ότι ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης είναι ο καλύτερος υπουργός που είχαμε σε αυτόν τον τομέα».

Το πανεπιστημιακό άσυλο

Η κουβέντα μάς πάει στο άλλο μεγάλο ζήτημα, σχετικά με το άσυλο. «Το πανεπιστημιακό άσυλο είχε δημιουργηθεί σε κάποια καθεστώτα απολυταρχικά, στη Δυτική Ευρώπη, ως ειδικό δικαίωμα –κατ’ εξαίρεσιν, δηλαδή– ελευθερίας του λόγου, μέσα στα πανεπιστήμια. Σε χώρες όμως όπου υπάρχει απόλυτη ελευθερία λόγου, άσυλο δεν υπάρχει, γιατί δεν έχει νόημα. Εδώ ξέμεινε, ως αναχρονισμός που έχει καταντήσει να χρησιμοποιείται αποκλειστικά για τον αντίθετο λόγο της δημιουργίας του: από θεσμός εγγύησης νομιμότητας κατήντησε θεσμός προστασίας της βίας».

Ρωτάω τον Απόστολο Δοξιάδη ποια είναι η σχέση του με τη θρησκεία – όντας, έστω και κατά το ήμισυ, μαθηματικός νους. Του υπενθυμίζω τη στάση του ΣΥΡΙΖΑ στο ζήτημα του θρησκευτικού όρκου. «Το να μην ορκίζεσαι», λέει, «είναι μέσα στις Δέκα Εντολές, είναι “μάταιη χρήση” του ονόματος του Θεού. Σέβομαι ιδιαίτερα το θρησκευτικό φαινόμενο και σέβομαι ιδιαίτερα τη δική μας θρησκεία. Πιστεύω όμως ότι και στο όνομα του σεβασμού αυτού επιβάλλεται ο διαχωρισμός Εκκλησίας και Κράτους και αυτό το δέχονται και πολλοί άνθρωποι που είναι μέσα στην Ορθοδοξία, ίσως ακόμη και ο αρχιεπίσκοπός μας –αν δεν κάνω λάθος– τον οποίο εκτιμώ πολύ. Το να μην επιβάλλεις θρησκευτικό όρκο σε ανθρώπους που δεν τον επιθυμούν δείχνει σεβασμό στην Εκκλησία».

Ζωή και θάνατος

Καθώς μας κερνούν μοσχάτο κρασί για το φινάλε, τον ρωτάω: «Ο θάνατος; Σε απασχολεί καθόλου;» Γελάει με την καρδιά του. «Θες να μιλήσουμε και για κάτι ευχάριστο, ε;» Σοβαρεύει ξαφνικά και μου μιλάει χωρίς να με κοιτάζει. «Δεν υπάρχει άνθρωπος που δεν σκέφτεται τον θάνατο, έστω και ασυνείδητα. Χρωματίζει τη ζωή και τον πολιτισμό μας με διάφορους τρόπους. Ο σύγχρονος τρόπος ζωής έχει δημιουργήσει πολλούς τρόπους να εκφράζεται αυτό, έστω και ασυνείδητα: με άκρατη επιθετικότητα, με παράνοια, με μαζικές φοβίες – ή και με την απόλυτη άρνησή του, με αυτήν την αλόγιστη χαζο-ιδεολογία που εκφράζει η μόνιμη ευχή στο φινάλε των ραδιοφωνικών εκπομπών, “να περνάτε καλά”. Δεν λέω ότι πρέπει να μαζοχιζόμαστε, αλλά μεγαλώσαμε με ένα σκοπό, να “προκόψουμε” ας πούμε – να μια όμορφη λέξη που δεν ακούγεται πια. Το “να περνάμε καλά” βγαίνει από τον καταναλωτισμό σε μια εποχή που αρνείται την ανθρώπινη φύση, δηλαδή τη φθαρτότητα. Εμφανίζει τη ζωή ως ένα αέναο πάρτι. Ενας άνθρωπος με στοιχειώδη πνευματική ωριμότητα, όμως, σκέφτεται τον θάνατο. Το τι κάνει κανείς με αυτήν τη σκέψη είναι κάτι προσωπικό και σχετίζεται και με τον πολιτισμό από τον οποίο προέρχεται ο καθένας μας».

Η συνάντηση

Γευματίσαμε στο «Ιντεάλ». Παραγγείλαμε έναν εσπρέσο κι έναν γαλλικό καφέ, δύο κόκα κόλες light, μία σαλάτα με σπανάκι, ρόδι και αβοκάντο κι άλλη μία με ρόκα και παρμεζάνα. Κυρίως πιάτα, σολομός στη σχάρα και φιλέτο στη σχάρα. Σύνολο 70 ευρώ μαζί με το φιλοδώρημα.

Oι σταθμοί του

1968
Στα δεκαπέντε του χρόνια γίνεται δεκτός από το Πανεπιστήμιο Columbia της Nέας Yόρκης, όπου σπουδάζει Μαθηματικά. Στη συνέχεια, παρακολουθεί μεταπτυχιακές σπουδές σε εφαρμοσμένα μαθηματικά στο Παρίσι. Μετά τις σπουδές του, ασχολείται με το θέατρο και τον κινηματογράφο.

1983
Σκηνοθετεί τις ταινίες «Υπόγεια Διαδρομή» και τρία χρόνια αργότερα το «Τεριρέμ». Η δεύτερη αποσπά το βραβείο της Διεθνούς Συνομοσπονδίας Κινηματογράφου Τέχνης στο Φεστιβάλ του Βερολίνου. Επίσης, κινηματογραφεί την παράσταση του έργου του για το θέατρο σκιών, «The Tragical History of Jackson Pollock, Abstract Expressionist».

2000
Κυκλοφορεί σε αναθεωρημένη έκδοση το μυθιστόρημα «Ο θείος Πέτρος και η εικασία του Γκόλντμπαχ», το οποίο μεταφράζεται σε 32 γλώσσες. Το βιβλίο είχε εκδοθεί για πρώτη φορά το 1993 και ήταν το τρίτο του πεζογραφικό βιβλίο μετά τον «Βίο παράλληλο» (1985) και «Μακαβέτας» (1989).

2008
Εκδίδεται το graphic novel «Logicomix», το οποίο έχει ήδη μεταφραστεί σε τρεις γλώσσες και θα εκδοθεί μέσα στο 2010 σε τουλάχιστον 13 ακόμη. Το βιβλίο φιγουράρει στην πρώτη θέση της λίστας των Best-Sellers των New York Times, του Amazon.com, οι Financial Times το περιλαμβάνουν στα κορυφαία βιβλία της χρονιάς, ενώ το περιοδικό Time το συμπεριέλαβε στα δέκα κορυφαία non-fiction βιβλία της χρονιάς.

Απόστολος Δοξιάδης: «Ποτέ δεν πρωτοτύπησα από πρόθεση»

• «Σε θέματα αφηγηματικής τεχνικής, Βρετανοί και Αμερικανοί δεν χαρίζουν κάστανα» λέει ο συγγραφέας Απόστολος Δοξιάδης, του οποίου το γκράφικ νόβελ Logicomix είχε πρωτοφανή διεθνή επιτυχία

Μέχρι και Νο 6 στη γενική λίστα μπεστ σέλερ του ηλεκτρονικού βιβλιοπωλείου amazon. com, Νο 1 στη λίστα μπεστ σέλερ των «Νew York Τimes», στην κατηγορία έκδοσης τσέπης βιβλίων με σκίτσα. Εκτενείς κριτικές σε πολλές μεγάλες βρετανικές και αμερικανικές εφημερίδες- κεντρικό δισέλιδο, λ.χ., στο λογοτεχνικό ένθετο των «Νew Υork Τimes». Το Logicomix των Απόστολου Δοξιάδη, Χρίστου Παπαδημητρίου και των εικονογράφων Αλέκου Παπαδάτου και Ανί ντι Ντονά διαγράφει μια πορεία που δύσκολα θα περίμενε κανείς εκ των προτέρων σε μια αγορά όπως η αμερικανική, που θεωρείται περίπου απροσπέλαστη για περιφερειακές λογοτεχνίες. Πέρα από το αυτονόητο, δηλαδή την ποιότητα της δουλειάς, ζητήσαμε από τον Απόστολο Δοξιάδη να επιχειρήσει να δώσει μία εξήγηση της επιτυχίας:

«Η επιτυχία ενίοτε οφείλεται και σε παράγοντες λογικά ακατανόητους, "χαοτικούς" θα λέγαμε», σημειώνει. «Απαντώ, λοιπόν, διατηρώντας αυτή την επιφύλαξη. Νομίζω ότι επηρέασαν κυρίως δύο πράγματα, που σχετίζονται με το είδος του γκράφικ νόβελ και την αγάπη πολλών αναγνωστών γι΄ αυτό. Το πρώτο ίσως ξενίσει: πιστεύω ότι, περιέργως, υπάρχουν ελάχιστα μόνοπραγματικάγκράφικ νόβελ που να πληρούν στο ακέραιο τις προδιαγραφές, να είναι δηλαδή ταυτόχρονα εκτενή σε φόρμα, ενιαία σε σύλληψη και άρτια στην παραγωγή. Και τα ελάχιστα αυτά οι αναγνώστες τα επιβραβεύουν με την προτίμησή τους. Ο δεύτερος είναι ότι ενώ το γκράφικ νόβελ έχει κατακτήσει την ωριμότητα στα εκφραστικά του μέσα, σπάνια ανοίγεται σε ορίζοντες έξω από την περιορισμένη θεματική των υπερηρώων ή, σε έργα όπως το Μaus ή το Ρersepolis, σε προσωπικές μαρτυρίες για ταραγμένες εποχές. Οι αναγνώστες όμως διψούν για πιο μεστά θέματα».

Τι επιζητούν όμως οι ξένοι εκδότες που αδυνατούν να προσφέρουν οι Έλληνες συγγραφείς; Ή ποιοι παράγοντες είναι εκείνοι που καθιστούν την ελληνική λογοτεχνία λιγότερο γνωστή ή κατανοητή από τους ξένους;

«Αν και δεν ξέρω την πλήρη απάντηση, κάποιοι παράγοντες μου φαίνονται προφανείς», απαντά. «Για να σε δεχθεί η αγορά μιας ηγεμονικής γλώσσας, όπως είναι σήμερα τα αγγλικά, πρέπει να φέρνεις κάτι το αλλιώτικο, το καινούργιο. Δεν φτάνει όμως αυτό: η αγγλοσαξονική αγορά έχει μια απόλυτη απαίτηση για καλοδουλεμένη αφηγηματική τεχνική. Σ΄ αυτό δεν χαρίζουν κάστανα. Αντίθετα, σε πολλά επιτυχημένα ελληνικά μυθιστορήματα η αφήγηση υστερεί και το κενό αναπληρώνεται με μια, ας την πούμε, σιωπηρή συνεννόηση του συγγραφέα με τον αναγνώστη, βασισμένη σε κοινά αναγνωρίσιμα ή αγαπητά θέματα. Αυτό δεν είναι αναγκαστικά κακό πράγμα. Αλλά δεν μπορεί να ταξιδέψει. Όπως λένε, “χάνεται στη μετάφραση”».

• Από το «Ο Θείος Πέτρος και η εικασία του Γκόλντμπαχ», πρωτοποριακό επίσης βιβλίο για την εποχή του με διεθνή καριέρα και αυτό, που συνδύζε μαθηματικά με λογοτεχνία, μέχρι το Logicomix που συνδυάζει τη φιλοσοφία και το κόμικς, φαίνεται να αποζητάτε το ανακάτεμα της τράπουλας στη συγγραφική τέχνη. Μήπως βρίσκετε το κλασικό μυθιστόρημα βαρετό;

«Καθόλου βαρετό δεν το βρίσκω! Αντίθετα, το βρίσκω τόσο απολαυστικό όσο την καλύτερη σοκολάτα γάλακτος- και μάλιστα χωρίς τις θερμίδες της! Είμαι αθεράπευτος οπαδός των μεγάλων μυθιστοριογράφων, του Ντοστογιέφσκι, του Τολστόι, του Τόμας Μαν κι άλλων πολλών, και επίσης μπορώ να διαβάζω ατέλειωτα κάποια είδη που αγαπώ, όπως το αστυνομικό. Αλλά όταν γράφω, κάνω άλλη δουλειά. Δεν γράφω απλώς "ιστορίες που θα ήθελα να διαβάσω", αλλά προσπαθώ να καταλάβω καλύτερα τον κόσμο και τον εαυτό μου με τη γλώσσα της αφήγησης. Ίσως αυτό να με σπρώχνει σε μονοπάτια που άλλοι θεωρούν πρωτότυπα, δεν ξέρω. Αλλά ποτέ δεν έχω πρωτοτυπήσει εκ προθέσεως. Και με τον "Θείο Πέτρο" και με το Logicomix έγραψα- στο δεύτερο με τους συνεργάτες μου- ακριβώς το βιβλίο που ήθελα να γράψω. Βέβαια πάντα κοιτάζω να προσαρμόζω την ανάγκη της έκφρασης στον απαράβατο κανόνα της επικοινωνίας με τον αναγνώστη».

ΙΝFΟ

Απόστολος Δοξιάδης, Χρίστος Παπαδημητρίου, Logicomix, Εκδόσεις Ίκαρος, σελ. 350, τιμή: 27 ευρώ

«Δεν υπάρχει πολιτισμός κατά παραγγελία»

Του Απόστολου Δοξιάδη φαίνεται να του αρέσει η συνεχής μεταμόρφωση: από τα πρώτα του βιβλία («Βίος παράλληλος», «Μακαβέττας») στα πολύ διαφορετικά νεώτερα ή και στηνεπίσης με επιτυχία- ενασχόλησή του με τον κινηματογράφο (ως σκηνοθέτη των ταινιών «Τεριρέμ» και «Υπόγεια διαδρομή»). Εύλογα αναρωτιέται κανείς αν το Logicomix θα είναι το μοναδικό του γκράφικ νόβελ.

«Δεν νομίζω ότι αυτό γίνεται επειδή “μου αρέσει”», απαντά, «αλλά επειδή κυνηγώ συνέχεια κάτι που ολοένα μου ξεφεύγει. Ομολογώ ότι όταν ξεκινήσαμε το Logicomix πίστευα ότι θα είναι το μοναδικό μου γκράφικ νόβελ. Τώρα δεν μπορώ να το πω με τόση βεβαιότητα- με έχει εντυπωσιάσει το πόσες δυνατότητες κρύβει η φόρμα, πολλές από αυτές κατά τη γνώμη μου ανεκμετάλλευτες.

• Η πολιτική ζωή στην Ελλάδα έχει ομαλοποιηθεί τα τελευταία 35 χρόνια, έχουμε μπει σε μια άλλη εποχή ύστερα από ένα δύσκολο παρελθόν. Ποια βλέπετε να είναι τα στοιχήματα της νέας εποχής, ιδιαίτερα στον πολιτισμό;

Κατ΄ αρχήν, το υπογραμμίζω: η ομαλοποίηση της πολιτικής ζωής είναι μεγάλη κατάκτηση, που μόνο όσοι έχουν την πολυτέλεια να μη ζήσουν σε παλιότερες εποχές ανωμαλίας την περιφρονούν. Από εκεί και πέρα, το κράτος έχει πολλά να κάνει στον πολιτισμό, να βοηθήσει και να στηρίξει, κυρίως στους θεσμούς, κυρίως στις τέχνες εκείνες που το χρειάζονται περισσότερο. Αλλά να μην ξεχνάμε ότι τον πολιτισμό μιας χώρας δεν το φτιάχνει το κράτος και ούτε παράγεται κατά παραγγελία. Αν ήταν έτσι, θα βρίσκαμε τη συνταγή και κάθε εποχή θα ήταν η Αθήνα του Περικλή ή η ιταλική Αναγέννηση!

Μαθηματικά και λογοτεχνία

Την επιτυχία του «Θείου Πέτρου» ο Απόστολος Δοξιάδης δεν θέλησε να την κάνει «συνταγή», συνεχίζοντας στον δρόμο της λεγόμενης «μαθηματικής λογοτεχνίας».

«Μα δεν θεωρώ καν ότι υπάρχει το γένος (genre) της "μαθηματικής λογοτεχνίας"», λέει. «Ένα λογοτεχνικό γένος απαιτεί τη δυνατότητα αέναης επανάληψης σταθερών θεμάτων και μοτίβων, χωρίς σημάδια κάματου, όπως ας πούμε στο αστυνομικό. Με τα μαθηματικά δεν βλέπω αυτή τη δυνατότητα, παρά μόνο ως παρωδία. Αυτό που βλέπουμε τα τελευταία χρόνια είναι καλά εκλαϊκευτικά βιβλία με έντονα αφηγηματικά στοιχεία, όπως το "Τελευταίο Θεώρημα του Φερμά" του Singh ή η "Μουσική των Πρώτων", του Du Sautoy, κι από εκεί και πέρα κάποια, ελάχιστα, μυθιστορήματα με ήρωες μαθηματικούς. Άλλα από αυτά είναι καλά μυθιστορήματα, άλλα δεν είναι. Στην πρώτη περίπτωση ανήκουν στη λογοτεχνία, στη δεύτερη όχιη προσθήκη "μαθηματικό" δεν κάνει ένα κακό μυθιστόρημα λογοτεχνία».

• Του Μανώλη Πιμπλή, TA NEA: Παρασκευή 16 Οκτωβρίου 2009