Άρης Αλεξάνδρου: «Ανήκω στο ανύπαρκτο κόμμα των ποιητών…»

https://www.timesnews.gr

Ο Άρης Αλεξάνδρου (λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Αριστοτέλη Βασιλειάδη) γεννήθηκε στο Λένινγκραντ [24 Νοεμβρίου 1922 – Παρίσι, 2 Ιουλίου 1978], γιος του Βασίλη Βασιλειάδη που καταγόταν από την Τραπεζούντα και της εσθονικής καταγωγής ρωσίδας Πολίνα Άντοβνα Βίλγκεμσον. Η οικογενειακή του γλώσσα ήταν τα ρωσικά. Μετά από δύο χρόνια παραμονής στη Θεσσαλονίκη (1928-1930) εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στην Αθήνα και έμεινε σε μια προσφυγική πολυκατοικία. Στην Αθήνα έμαθε ελληνικά στο δημοτικό σχολείο και το 1933 γράφτηκε στο Βαρβάκειο Γυμνάσιο, όπου συνδέθηκε φιλικά με τον Αντρέα Φραγκιά. Οι δυο φίλοι μαζί με τους Γεράσιμο Σταύρου, Χρίστο Θεοδωρόπουλο και Λεωνίδα Τζεφρώνη δημιούργησαν μια μυστική ομάδα μαρξιστικού προσανατολισμού κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Μεταξά, στα πλαίσια της οποίας συνέχισαν να δρουν και κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής.

Πέθανε στο Παρίσι η σύντροφος του Αρη Αλεξάνδρου, Καίτη Δρόσου

ΟΛΓΑ ΣΕΛΛΑ, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 4/2/20116

 

 Η Καίτη Δροσου με τον Γιάννη Ρίτσο. 

 Εζησε πολλά χρόνια, 94. Και έτυχε σ' αυτά τα χρόνια η Καίτη Δρόσου, η «γιαγιά Καίτη» όπως της άρεσε από μια ηλικία και μετά να αυτοαποκαλείται και να την αποκαλούν, να συναναστραφεί με τα σημαντικότερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας: τον Γιάννη Ρίτσο, τον Ανδρέα Φραγκιά, τον Αρη Αλεξάνδρου, που έγινε ο σύντροφος της ζωής της. Η ίδια ήταν δημοσιογράφος (εργάστηκε πολλά χρόνια στην «Ημερησία») και το σπίτι της στην Αθήνα ήταν ένα από εκείνα που είχε αποκτήσει με το περίφημο Λαχείο Συντακτών, στην Κυψέλη. Ενα σπίτι παραπάνω από λιτό, με μόνη «επίπλωση» τα βιβλία και τις κούτες με τα χειρόγραφα ή τα ενθυμήματα από την κοινή ζωή με τον Αρη Αλεξάνδρου, με τον οποίο παντρεύτηκε το 1959.

Το «Κιβώτιο» του Αρη Αλεξάνδρου, η ήττα και τα αίτια της κακοδαιμονίας

Του Γιωργου Μπραμου*, Η Καθημερινή, 17/01/2009. Ξαναδιάβασα «Το κιβώτιο» του Aρη Αλεξάνδρου. Για το βιβλίο έχει κατατεθεί ο αξεπέραστος κριτικός στοχασμός του Δημήτρη Μαρωνίτη, κατά τη γνώμη μου, αντίστοιχης ευθυβολίας με το κείμενο του Βάλτερ Μπένγιαμιν για το μυθιστόρημα του Aλφρεντ Ντέμπλιν «Μπερλίν Αλεξάντερπλατς».

Θέλω, όμως, με την ευκαιρία αυτής της ανάγνωσης να διατυπώσω μια σκέψη, που ίσως είναι λίγη και αδικεί το μέγεθος του μυθιστορήματος. Oταν εκδόθηκε «Το κιβώτιο» -και σε αντίθεση με την τριλογία του Στρατή Τσίρκα «Ακυβέρνητες πολιτείες» που υποστηρίχθηκε από μια φωτισμένη «φράξια» της Αριστεράς- είχε την τύχη να έχει έναν προνομιακό χώρο υποδοχής. Hταν ο ευρύτερος πολιτικός και κυρίως πνευματικός χώρος, που κινιόταν γύρω από το ΚΚΕ εσ. χωρίς υποχρεωτικά να ταυτιζόταν κομματικά μαζί του.

Eνα μικρό, μειοψηφικό ρεύμα της εγχώριας Αριστεράς αποδέχθηκε ένα βιβλίο που πήγαινε πέρα από το μαρτυρολόγιο και την αγιογραφία της ήττας, που έμπαινε στις πιο σκοτεινές περιοχές του Ελληνικού Εμφυλίου, στην απ’ εδώ πλευρά της αυταπάτης, του δόγματος και του αντιηρωισμού.

Οι δρόμοι της πρόσβασης στο μέχρι τότε αδιανόητο, όχι μόνο λογοτεχνικά, αλλά και πολιτικά, corpus του «Κιβωτίου» ήταν κυρίως δύο: υπήρχε διαμορφωμένο ήδη το υπόστρωμα για έναν διευρυμένο αναστοχασμό σχετικά με τον Εμφύλιο, που είχε τις πηγές του στους λεγόμενους «ποιητές της Hττας», τον Μανόλη Αναγνωστάκη, τον Τίτο Πατρίκιο, τον ίδιο τον Αρη Αλεξάνδρου. (Κι εδώ η συμβολή του Δ. Μαρωνίτη είναι καθοριστική.)

Και υπήρχε επίσης το αίτημα να μη σταθούμε μόνο στον μελοδραματισμό της χαμένης επανάστασης, αλλά να εμβαθύνουμε και στα «Αίτια της Κακοδαιμονίας» (όπως έγραψε και ο αξέχαστος Βασίλης Νεφελούδης).

Στα χρόνια που ακολούθησαν, «Το κιβώτιο» καταξιώθηκε και λογοτεχνικά και ιστορικά. Το γνωρίζω πως δεν έχει ανάγκη, όπως άλλωστε δεν έχει κανένα λογοτέχνημα, την κομματική δικαίωση. Αλλά η τότε μορφή της λεγόμενης Ανανεωτικής Αριστεράς είχε κυρίως ένα διαπαιδαγωγικό περιεχόμενο, ευρύτερο από την στενά κομματική και πολιτική εκδοχή της.

Η αντίληψη αυτή δεν ήταν, όπως κακώς διαβάστηκε και θεωρήθηκε, μια νεωτερική εκδοχή του πολιτικού «σαβουάρ βιβρ». Hταν κάτι εντελώς διαφορετικό - η αγωνία μιας διαπαιδαγωγικής λειτουργίας του πολιτικού συστήματος, που δεν καταριόταν και, από την άλλη όχθη, δεν αγιοποιούσε το παρελθόν, αλλά μες στην οδύνη και την επαναδιαπραγμάτευση του εθνικού διχασμού άνοιγε τα παράθυρα για μια νέα χειραφέτηση της Αριστεράς στο μέλλον.

* Ο Γιώργος Μπράμος είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.