ΟΙ «ΚΛΑΣΙΚΟΙ» της νέας χιλιετίας. Εργα του 20ού αιώνα που θα αφήσουν εποχή

• J. G. Ballard: Ανθρωποι του Μιλένιουμ, μτφρ.: Μαρία Κονδύλη, εκδόσεις Ποταμός, σ. 403, 19 ευρώ

Ο ανατρεπτικός και καινοτόμος Μπάλαρντ, που απεβίωσε μόλις λίγες βδομάδες πριν, συγγραφέας του Crash και του Atrocities Exhibition, χαρακτηρίστηκε συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας, ενώ ο ίδιος είχε δηλώσει πως αυτό που επεδίωκε στα έργα του ήταν «να γράψει για το μέλλον των επόμενων πέντε λεπτών».

Ο Μπάλαρντ στο αριστουργηματικό Ανθρωποι του Μιλένιουμ, που κυκλοφόρησε το 2003, κάνοντας τη δική του διάγνωση για τις ασθένειες της εποχής, προβλέπει την εξέγερση του σιωπηρού πλήθους της μεσοαστικής τάξης, η οποία κατά τον 20ό αιώνα υπήρξε στυλοβάτης της κοινωνίας, -τώρα χρεωμένης και υποταγμένης σε δυσβάσταχτες υποθήκες, δάνεια και δίδακτρα-, είναι η τάξη που επαναστατεί απέναντι στα δεσμά της κατανάλωσης. Πρώην πειθήνιοι οικογενειάρχες απεκδύονται τις ψευδαισθήσεις τους, μεταμορφώνονται σε πολέμιους του καπιταλιστικού συστήματος και πετώντας όλες τις άχρηστες αποσκευές, αντικρίζουν για πρώτη φορά με ειλικρίνεια τον εαυτό τους.

Ολόκληρο το έργο του Μπάλαρντ θα διαβαστεί από τις επερχόμενες γενεές, αλλά ειδικότερα το Ανθρωποι του Μιλένιουμ σφραγίζει το τέλος της πλαδαρής ευημερίας, της ιστορίας του καταναλωτή και της οικόσιτης νάρκης του «νέου προλεταριάτου». Ενα βαθιά πολιτικό μυθιστόρημα, μαρτυρία μιας εποχής, ανιχνεύει τη ρίζα της υπάρχουσας κρίσης αξιών, ταυτότητας και οικονομίας καθώς και την αδυναμία της επένδυσης της ζωής μας με κάποιο νόημα.

Διά στόματος ενός εκ των χαρακτήρων του θα πει:

Είναι θλιβερό, αλλά η ζωή δεν αξίζει τίποτα. Ή σχεδόν τίποτα. Οι θεοί έχουν πεθάνει κι εμείς δεν εμπιστευόμαστε τα όνειρά μας. Αναδυόμαστε από το κενό, γυρίζουμε και το κοιτάζουμε για λίγο, και ύστερα ξαναγινόμαστε ένα μ' αυτό. Μια κοπέλα κείτεται νεκρή στο κατώφλι της. Ενα άσκοπο έγκλημα, αλλά ο κόσμος σταματά. Ακούμε, και το σύμπαν δεν έχει τίποτα να πει. Υπάρχει μονάχα σιωπή, κι έτσι υποχρεωνόμαστε να μιλήσουμε εμείς.

• Από την Αργυρώ Μαντόγλου, Ελευθεροτυπία, Βιβλιοθήκη, Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου 2009

J.G. Ballard: Η ζωή ενός «μετρ του φανταστικού»

Λίγο πριν από το τέλος ο Τζέιμς Μπάλαρντ αυτοβιογραφείται ακολουθώντας το νήμα της ζωής του

J.G. Ballard, Miracles of Life. From Shangai to Shepperto, εκδ. Forth Estate

Είναι ένας από τους μεγάλους της σύγχρονης λογοτεχνίας του φανταστικού, κορυφαίος εκπρόσωπος του «νέου κύματος» στην επιστημονική φαντασία, αφηγητής παράξενων, ανησυχητικών ιστοριών όπως η «Πλημμύρα» και το «Crash» (που έγινε ταινία από τον Κρόνενμπεργκ), καθώς και βιβλίων αυτοβιογραφικής έμπνευσης, όπως η «Αυτοκρατορία του Ηλιου» (που επίσης μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο, από τον Στίβεν Σπίλμπεργκ). Πρόσφατα ο Τζέιμς Μπάλαρντ δημοσίευσε την «επίσημη» αυτοβιογραφία του με τίτλο «Miracles of Life. From Shangai to Shepperton» όπου αφηγείται όλη τη διαδρομή της ζωής του, κλείνοντας με την αποκάλυψη ότι πάσχει από καρκίνο χωρίς δυνατότητα θεραπείας.

«Ο Μπάλαρντ δεν μοιάζει με κανέναν άλλο. Φαίνεται να απευθύνεται σε ένα διαφορετικό -αχρησιμοποίητο- μέρος του μυαλού του αναγνώστη», έχει γράψει ο Μάρτιν Εϊμις. Πράγματι, η γραφή του Μπάλαρντ είναι συχνά παράδοξη, ιδιότροπη, σάμπως να θέλει να αμφισβητήσει τις κοινωνικές και αισθητικές προκαταλήψεις του αναγνώστη. Οι «δυστοπίες» των μυθιστορημάτων του -ζοφεροί μελλοντικοί κόσμοι- έχουν συχνά τη χροιά εφιάλτη που πρόκειται να επαληθευτεί, κι αυτό τις κάνει ακόμα πιο τρομακτικές. Γι' αυτό και τα βιβλία του δεν έγιναν ποτέ εκρηκτικά μπεστ σέλερ - κέρδισαν όμως την εκτίμηση των κριτικών και ενός αρκετά σημαντικού κύκλου απαιτητικών αναγνωστών… [Της Αγγελικής Στουπάκη, Η Καθημερινή, 20/4/2008]