Ενας φίλος του Τ. Σ. Ελιοτ

• Στοιχεία για τη ζωή του επιμελητή του, Τζον Χέιγουορντ, δίνουν μια άλλη οπτική της προσωπικότητάς του 

Καρασαρίνης Μάρκος, ΤΟ ΒΗΜΑ: 11/4/2014

Ο Ελιοτ ηγήθηκε ενός ευρύτατου λογοτεχνικού κύκλου φίλων και γνωστών, σημαντικών ονομάτων της εποχής Αν θέλει να αποτιμήσει κανείς τους μεγάλους της λογοτεχνίας, θα πρέπει ως έναν βαθμό να προσφύγει στους μικρούς με τους οποίους σχετίστηκαν. Τη συνταγή αυτή ακολουθεί ο Τζον Σμαρτ για μια λοξή ματιά στην ιδιωτική ζωή του κορυφαίου αμερικανού ποιητή Τ. Σ. Ελιοτ, ιδωμένη μέσα από τον βίο του επιστήθιου φίλου και επιμελητή του Τζον Χέιγουορντ.

ΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟ ΔΙΑΣΗΜΟΤΗΤΕΣ

Του συρμού γίνεται αυτές τις ημέρες ο Τ.Σ. Ελιοτ. Ή μάλλον ξαναγίνεται, καθότι οι δύο εκδηλώσεις που τον φέρνουν στην επικαιρότητα δεν είναι καινούργιες αλλά επαναλήψεις παλαιότερων και άκρως επιτυχημένων. Πρόκειται για τη «σκηνοθετημένη» απαγγελία δύο έργων του Ελιοτ τα οποία σημάδεψαν την ποιητική τέχνη του 20ού αιώνα. Πρόσθετο θέλγητρο των δύο εκδηλώσεων είναι η παρουσία σε αυτές δύο πολυσυζητημένων σκηνοθετριών καθώς και κυρίως- δύο διασήμων ηθοποιών. Ο Στίβεν Ντιλέιν επανέλαβε πρόσφατα στη Νέα Υόρκη την παλαιότερη βρετανική επιτυχία του με τα Τέσσερα κουαρτέτα, σε σκηνοθεσία της Κέιτ Μίτσελ και υπό τη συνοδεία του Κουαρτέτου Μιρό που έπαιζε το Κουαρτέτο αρ. 132 του Μπετόβεν, το έργο που ενέπνευσε στον Ελιοτ αυτά τα ποιήματα. Τα σχόλια ήταν ενθουσιώδη, με το κοινό, διαβάζουμε, να παρακολουθεί «μαγεμένο» τον ηθοποιό να εκφέρει λιτά και μεστά τον λόγο του μεγάλου ποιητή. Ηδη όμως τα μάτια είναι στραμμένα σε μια άλλη διασημότητα του θεάτρου και του κινηματογράφου, τη Φιόνα Σο, η οποία ετοιμάζεται να επαναλάβει στη βρετανική πρωτεύουσα τον δικό της παλαιότερο θρίαμβο με την Ερημη χώρα (30 Δεκεμβρίου - 10 Ιανουαρίου στο Wilton΄s Μusic Ηall). Με τη σκηνοθέτρια της Ερημης χώρας Ντέμπορα Γουόρνερ η Σο έχει συνεργαστεί πολλές φορές, με αποτελέσματα τις περισσότερες λαμπρά, κάποτε όμως και αμφιλεγόμενα, όπως τελευταία με τη Μάνα κουράγιο του Μπρεχτ. Η Ερημη χώρα πάντως έχει αποσπάσει ύμνους. «Πρόκειται για εξαιρετικό γεγονός» έγραφαν οι Sunday Τimes για την πρώτη της παρουσίαση το 1997. «Συναρπάζει και στοιχειώνει τον νου». [Το Βήμα, 25/12/2009]

Η τρικλοποδιά του Ελιοτ στον Οργουελ. Ο αγγλοαμερικανός ποιητής είχε απορρίψει την έκδοση της «Φάρμας των ζώων»

ΛΟΝΔΙΝΟ. «Η απόρριψη του αιώνα»: έτσι αποκαλεί η ιταλική εφημερίδα «La Repubblica» την «τρικλοποδιά» που έβαλε ο Τ.Σ. Ελιοτ στον Τζορτζ Οργουελ εν έτει 1944. Ο συγγραφέας χτύπησε τότε την πόρτα του ποιητή με το χειρόγραφο της «Φάρμας των ζώων» ανά χείρας. Ο Ελιοτ, ο οποίος την περίοδο εκείνη εργαζόταν σε έναν από τους σημαντικότερους εκδοτικούς οίκους της Βρετανίας, τον Faber & Faber, απέρριψε την εξαιρετική αυτή αλληγορία του κομμουνισμού, που έμελλε να γίνει ένα από τα κλασικότερα βιβλία όλων των εποχών.

«Αν και καλογραμμένο και με καλές προθέσεις, δεν πείθει» ήταν η κριτική του Ελιοτ. Εκείνο που προφανώς διέφυγε, είτε εκουσίως είτε ακουσίως, από τον αμερικανό ποιητή, ο οποίος στη συνέχεια πολιτογραφήθηκε Βρετανός, ήταν η σκληρή σάτιρα του σταλινισμού και της Σοβιετικής Ενωσης που κρυβόταν πίσω από τα φαινομενικώς αδαή ζώα της φάρμας.

«Δεν είμαστε βέβαιοι ότι αυτός είναι ο σωστός τρόπος να κρίνετε την τρέχουσα πολιτική κατάσταση» ήταν η φράση με την οποία έκλεινε η επιστολή της απόρριψης. Το βιβλίο εκδόθηκε τελικά έναν χρόνο αργότερα από έναν άλλο λονδρέζικο οίκο, τον Secker & Warburg, για να ακολουθήσει το 1948 το ακόμη πιο πικρό και άκρως προφητικό «1984».

Αν αναρωτιέστε ποιος ευθύνεται για την αποκάλυψη του εκδοτικού «φάουλ» του Ελιοτ, το βέλος δείχνει προς την πλευρά της δεύτερης συζύγου του Βάλερι , η οποία σήμερα είναι 81 ετών. Οι δυο τους χώρισαν το 1957, όταν εκείνος ήταν περίπου 38 ετών, εκείνη όμως, όπως αποδείχθηκε, είχε κρατήσει στο συρτάρι της πρώτης τάξεως... αναμνήσεις από τον όχι και τόσο αγαπημένο πρώην σύζυγό της. Το περίφημο γράμμα απόρριψης προς τον Οργουελ αποτελεί πλέον πολύτιμο κομμάτι ενός ντοκιμαντέρ για τη ζωή και την αμφιλεγόμενη προσωπικότητα του Ελιοτ που ετοιμάζεται αυτή την εποχή από το ΒΒC και θα προβληθεί το προσεχές θέρος. [ΤΟ ΒΗΜΑ, Τρίτη 7 Απριλίου 2009]

T.S.Eliot