"Έφυγε" ένας πεζογράφος των ανθρώπινων παθών

Από τις σημαντικότερες μορφές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς πεζογράφων και από τις πιο σεμνές φυσιογνωμίες της λογοτεχνίας μας, ο δημιουργός των "Κεκαρμένων" και ένας από τους συγγραφείς των "18 Κειμένων" Νίκος Κάσδαγλης πέθανε το Σάββατο το απόγευμα στη Ρόδο, σε ηλικία 81 ετών. Η κηδεία του θα γίνει σήμερα στις 4 το απόγευμα στο Παλιό Νεκροταφείο της Ρόδου.

Ο Νίκος Κάσδαγλης της ελκυστικής γραφής, των κοινωνικών και πολιτικών αντανακλαστικών, της θαλασσινής άλμης και των ανθρώπινων παθών που εν τέλει συνθλίβουν τους πρωταγωνιστές των έργων του, μέσα από τα 18 συνολικά βιβλία του επιχείρησε να απεικονίσει την κοινωνική παθολογία επιλέγοντας για τον εαυτό του το ρόλο του αμέτοχου παρατηρητή. Όπως χαρακτηριστικά έχει πει ο Αλέξανδρος Κοτζιάς, "χωρίς οργή, χωρίς πάθος, με την αμεροληψία ενός εντομολόγου ο Κάσδαγλης έχει βαλθεί να καταθρυμματίσει την ανθρώπινη αντίληψη του 'κατ' εικόνα και ομοίωσιν' και να στήσει μπροστά στα μάτια μας την εικόνα του κτήνους. Δεν ξέρω αν ενδόμυχα υπολογίζει στο φυσιολογικό αποτροπιασμό μας και σε ιαματικές αντιδράσεις που είναι πιθανόν να προκαλέσει μέσα μας αυτή η αναγνώριση του πραγματικού προσώπου μας».

Γεννημένος το 1928 στην Κω, μετά τον σεισμό του 1933 εγκαταστάθηκε με τη μητέρα και τα δυο μεγαλύτερα αδέρφια του στη Ρόδο και από το 1935 στην Αθήνα. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής, οργανώθηκε σε αντιστασιακές ομάδες της δεξιάς και με αφορμή τη δράση του αποβλήθηκε το 1943 από την Ιόνιο Ακαδημία και ένα χρόνο αργότερα συνελήφθη από τον ΕΛΑΣ και φυλακίστηκε για είκοσι μέρες. Μετά την ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα επέστρεψε στην Κω, όπου έμεινε μερικούς μήνες και στη συνέχεια εγκαταστάθηκε μόνιμα στη Ρόδο. Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου, η ήττα της αριστεράς και τα δεινοπαθήματα των αγωνιστών της οδήγησαν τον Κάσδαγλη σε αλλαγή του ιδεολογικού και πολιτικού του προσανατολισμού, αλλαγή η οποία ολοκληρώθηκε κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας (1951-1953). Φαντάρος ακόμα, πρωτοεμφανίζεται στα γράμματα με το διήγημα "Ο μηχανικός" στο περιοδικό του Ρένου Αποστολίδη "Νέα Ελληνικά", το οποίο περιλαμβάνεται την ίδια χρονιά στην πρώτη του συλλογή διηγημάτων, "Σπιλιάδες", που, όπως ακριβώς ο τίτλος της, έφερε μιαν άλλη πνοή στην πεζογραφία, γεγονός που εκτίμησε και η κριτική της εποχής αναγνωρίζοντας το τάλαντό του. Στα τέσσερα διηγήματά της ο Κάσδαγλης σκιαγραφεί την υπαρξιακή σχέση του ανθρώπου με τη θάλασσα και δίνει ήδη δείγμα της πορείας που θα ακολουθήσει εμπλέκοντας τους ήρωές του σε αδιέξοδα και φθοροποιά πάθη. Με το πρώτο μυθιστόρημά του, "Τα δόντια της μυλόπετρας", το οποίο αποσπά το δεύτερο κρατικό βραβείο το 1955, ρίχνει το βλέμμα του στον ελληνικό εμφύλιο και τον αναίτιο φόρο αίματος και με το τρίτο του έργο, το μυθιστόρημα "Κεκαρμένοι" (1959), καθιερώνεται στην ελληνική λογοτεχνία. Το θεωρούμενο κορυφαίο έργο του αλλά και μυθιστόρημα-σοκ, οι "Κεκαρμένοι", με τον βαθιά αντιμιλιταριστικό χαρακτήρα τους, δίνουν την ευκαιρία στον Κάσδαγλη να σκιαγραφήσει με τα μελανότερα χρώματα τις συνθήκες του ελληνικού στρατού της εποχής και ως ανατόμους της ανθρώπινης ψυχής να εντρυφήσει στην αλλοτρίωση του ανθρώπου υπ΄αυτή τη συνθήκη. Στο μεταξύ ο ίδιος εργάζεται στην Αγροτική Τράπεζα στη Ρόδο από το '48 μέχρι το 1969, οπότε απολύεται από το καθεστώς των συνταγματαρχών με αφορμή τη συμμετοχή του στα "18 Κείμενα" το 1969, μετά τη γνωστή δήλωση του Γιώργου Σεφέρη, για να επιστρέψει το 1974. Έντονη υπήρξε η αντιδικτατορική δράση του. Εκτός από τα "18 Κείμενα" συμμετείχε επίσης και στα "Νέα Κείμενα 1" και "Νέα Κείμενα 2" αλλά και σε διάφορες άλλες αντιστασιακές προσπάθειες. Ακολούθησαν τα μυθιστορήματα "Εγώ ειμί κύριος ο Θεός σου", "Η Μαρία περιηγείται τη Μητρόπολη των νερών", τα διηγήματα "Η νευρή", "Μυθολογία", "Μακάριοι οι ελεήμονες ότι αυτοί ελεηθήσονται", "Το θολάμι", και τα χρονικά "Το έλος" και "Το Αραράτ αστράφτει". Το τελευταίο του βιβλίο, "Επιβολή. Τα κείμενα της βίας", εκδόθηκε το 2005. Παράλληλα με το πεζογραφικό του έργο ασχολήθηκε και με τη λογοτεχνική μετάφραση, κυρίως από τα γαλλικά, ενώ μετέφρασε το βιβλίο του Έρνεστ Χέμινγουέι "Ο γέρος και η Θάλασσα" και το βιβλίο του Jean Starakis "Στις φυλακές των Συνταγματαρχαίων". Όμως και δικά του μυθιστορήματα έχουν μεταφραστεί και σε άλλες γλώσσες. Συνεργάστηκε με τις εφημερίδες «ΤΑ ΝΕΑ» και «Καθημερινή», καθώς επίσης και με τα περιοδικά «Ταχυδρόμος», «Εποχές», «Διαγώνιος» κ.ά. Υπήρξε μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών και το 1981 συμμετείχε στην ίδρυση της Εταιρείας Συγγραφέων.

Π.Κρ., Η ΑΥΓΗ, 17/02/2009

Αντίο στον συγγραφέα των «Κεκαρμένων»

• Ο Νίκος Κάσδαγλης, που πέθανε το απόγευμα του περασμένου Σαββάτου στα 81 του χρόνια στη Ρόδο, ανήκε στους αντιπροσωπευτικότερους συγγραφείς της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς. Ανήσυχο πνεύμα αλλά και άγρυπνη δημοκρατική συνείδηση, άφησε πίσω του 16 βιβλία, σημαντικότερα από τα οποία είναι τα μυθιστορήματα «Κεκαρμένοι» και «Τα δόντια της μυλόπετρας», καθώς και η νουβέλα «Το θολάμι».

Στην περίοδο της Κατοχής οργανώθηκε σε ομάδες της Δεξιάς, συνελήφθη από τον ΕΛΑΣ και φυλακίστηκε για τρεις εβδομάδες. Κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου, όμως οι πολιτικές απόψεις του άλλαξαν. Υπάλληλος της Αγροτικής Τράπεζας από το 1948, ο Κάσδαγλης απολύθηκε από τη δικτατορία των συνταγματαρχών το 1969 εξαιτίας της γνωστής διακήρυξης που συνυπέγραψε με άλλους 17 συγγραφείς κατά του στρατιωτικού καθεστώτος. Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας συμμετείχε στις εκδόσεις «18 Κείμενα», «Νέα Κείμενα 1» και «Νέα Κείμενα 2», καθώς και στη σύνταξη του περιοδικού «Συνέχεια». Ο Νίκος Κάσδαγλης συνεργάστηκε κατά καιρούς με τις εφημερίδες «Τα Νέα» και «Η Καθημερινή» και με τα περιοδικά «Εποχές», «Ταχυδρόμος», «Διαγώνιος», «Γράμματα και Τέχνες» κ.ά. Ως το 1981 ήταν μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών και από το 1982 της Εταιρείας Συγγραφέων, της οποίας υπήρξε ιδρυτικό μέλος. Η κηδεία του γίνεται σήμερα στη Ρόδο. [ΤΟ ΒΗΜΑ, Τρίτη 17 Φεβρουαρίου 2009]

Νίκος Κάσδαγλης. «Εφυγε» ο συγγραφέας των «Κεκαρμένων»

Ο χωρίς αρχή και τέλος κύκλος του αίματος, που προήλθε από το μοίρασμα της Ελλάδας σε δυο ιδεολογικά στρατόπεδα, βρήκε την καλύτερη έκφρασή του στο μυθιστόρημα «Κεκαρμένοι» του 1959.

Το θέμα του ήταν ο στρατός, αλλά ποιος στρατός: του μετεμφυλιακού ζόφου, όπου περίσσευε η βία και η απώλεια της ατομικότητας υπέρ ενός εθνικιστικού ιδεολογήματος. Συγγραφέας του, ο Νίκος Κάσδαγλης. Ο ίδιος, πολλά χρόνια αργότερα, συγκεκριμένα το 1994, θα μιλήσει ανοιχτά και ξάστερα και για το κουρδικό «εξπρές του μεσονυκτίου» στη μαρτυρία «Το Αραράτ αστράφτει. Αφήγηση Κούρδου αγωνιστή».

Ο Νίκος Κάσδαγλης δεν υπάρχει πια. Πέθανε στα 81 του χρόνια το περασμένο Σάββατο στη Ρόδο, στην οποία είχε επιλέξει να ζει μετά τη συνταξιοδότησή του από την Αγροτική Τράπεζα. Είχε γεννηθεί στην Κω το 1928 και πολύ νωρίς, λόγω του σεισμού που έπληξε το γενέθλιο νησί, μετοίκησαν οικογενειακώς στη Ρόδο, που βρισκόταν υπό ιταλική κατοχή. Επειδή τα ελληνικά σχολεία τα είχαν κλείσει οι ιταλικές Αρχές, εγκαταστάθηκε στην Αθήνα με τη μητέρα και τα δύο μεγαλύτερα αδέλφια του, για να πάρει την εγκύκλια μόρφωση.

Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής οργανώθηκε σε αντιστασιακές ομάδες της Δεξιάς, επιλογή που του στοίχισε την αποβολή του από την Ιόνιο Ακαδημία και τη σύλληψη και φυλάκισή του από τον ΕΛΑΣ.

Ομως, η ήττα της Αριστεράς και οι διώξεις των αριστερών τον οδήγησαν να αλλάξει ιδεολογική ρότα και πολιτικό στρατόπεδο. Σ' αυτή την αλλαγή συνέτεινε και η στρατιωτική του θητεία ('51-53), όπου γνώρισε εκ των έσω τη βία και τη νοθεία του επίσημου κράτους.

Με την έλευση της δικτατορίας απολύθηκε από την Αγροτική Τράπεζα, στην οποία επανήλθε το 1974. Υπέγραψε τα αντιστασιακά «Δεκαοχτώ Κείμενα», «Νέα Κείμενα 1» και «Νέα Κείμενα 2». Πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα το 1952 με το διήγημα «Ο μηχανικός», στο περιοδικό «Νέα Ελληνικά» του Ρένου Αποστολίδη. Το πρώτο του βιβλίο ήταν η συλλογή διηγημάτων με θαλασσινά θέματα «Σπιλιάδες» (1952).

Εκτός από τους «Κεκαρμένους», που γυρίστηκε ταινία από τον Δημήτρη Μακρή, έγραψε κι άλλα σημαντικά έργα: «Τα δόντια της μυλόπετρας» (1955), «Εγώ ειμί ο Θεός σου» (1961) -το απαγόρευσε η χούντα με τον νόμο περί ασέμνων- και «Η νευρή», μία τοιχογραφία της ελλαδικής πραγματικότητας μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας.

• Του ΒΑΣΙΛΗ Κ. ΚΑΛΑΜΑΡΑ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 17/02/2009

Εφυγε ο Νίκος Κάσδαγλης, συγγραφέας των «Κεκαρμένων»

ΑΠΩΛΕΙΑ. «Είναι μέρες που το νησί κλείνει. Μήτε πλεούμενο σιμώνει, μήτε αεροπλάνο». Ο Νίκος Κάσδαγλης έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του περιτριγυρισμένος από θάλασσα. Είτε στην Κω όπου γεννήθηκε, είτε στη Ρόδο όπου έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής. Ο συγγραφέας Νίκος Κάσδαγλης πέθανε την Κυριακή, στα 81 του χρόνια, σε μία από τις εποχές που τα νησιά «κλείνουν» και μήτε πλεούμενα σιμώνουν, μήτε αεροπλάνα. Ο ίδιος ταξίδευε μέσα από τα κείμενά του, κι έγραψε αρκετά από το 1952 οπότε εμφανίστηκε στα γράμματα.

Γεννήθηκε το 1928 στην Κω και από την ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα ζει μόνιμα στη Ρόδο. Στα χρόνια της Κατοχής συμμετείχε σε αντιστασιακές ομάδες της δεξιάς, αλλά μετά τη λήξη του Εμφυλίου άλλαξε πολιτικό προσανατολισμό. Εργάστηκε από το 1948 στην Αγροτική Τράπεζα μέχρι που τον απομάκρυνε η δικτατορία για συμμετοχή σε αντιδικτατορικές κινήσεις διανοουμένων και συγγραφέων (18 Κείμενα, Νέα Κείμενα 1, Νέα Κείμενα 2, περιοδικό «Συνέχεια», κ.λπ.). Το 1969 τιμήθηκε από το Ιδρυμα Ford για το λογοτεχνικό του έργο. Το πρώτο του πεζογράφημα δημοσιεύτηκε το 1952 («Ο μηχανικός») στο περιοδικό του Ρένου Αποστολίδη «Νέα Ελληνικά». Ακολούθησαν «Τα δόντια της μυλόπετρας» και το γνωστότερο βιβλίο του, «Οι κεκαρμένοι», το οδοιπορικό «Δρόμοι της στεριάς και της θάλασσας» και ένα βιβλίο με παιδικά διηγήματα. Συνολικά έγραψε δεκαεπτά βιβλία (συλλογές διηγημάτων, μυθιστορήματα, χρονικό, κ.ά.).

Στα βιβλία του επέλεξε τη ρεαλιστική απεικόνιση της ζωής, με έμφαση στην ιστορική διάσταση. Στα έργα του κυριαρχεί η περιγραφή της περιθωριοποίησης μέσα από κοινωνικούς και πολιτικούς μηχανισμούς.

Ο Νίκος Κάσδαγλης θα ταφεί σήμερα στο νησί όπου πέρασε τη ζωή του, τη Ρόδο. Λίγους μήνες νωρίτερα, τον Νοέμβριο του 2008, οι συντοπίτες του τον αναγόρευσαν επίτιμο διδάκτορα του Πανεπιστημίου Αιγαίου, για την προσφορά του στα ελληνικά γράμματα.

• Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Tρίτη, 17 Φεβρουαρίου 2009

Σε ηλικία 81 ετών πέθανε στη Ρόδο ο συγγραφέας Νίκος Κάσδαγλης.

ΝΙΚΟΣ ΚΑΣΔΑΓΛΗΣ: Φινάλε για τον συγγραφέα των ταινιών. Σε ηλικία 81 ετών πέθανε το Σάββατο το απόγευμα στη Ρόδο ο συγγραφέας Νίκος Κάσδαγλης. Γεννημένος στην Κω, εκτός από το συγγραφικό του έργο, ο Νίκος Κάσδαγλης ανέπτυξε αντιστασιακή δράση κατά τη διάρκεια της δικτατορίας- ήταν μάλιστα μεταξύ των 18 Ελλήνων λογοτεχνών που το 1969 υπέγραψαν τη γνωστή διακήρυξη με την οποία καταδίκαζαν το απριλιανό καθεστώς για τον στραγγαλισμό των πνευματικών ελευθεριών.

Λόγω της αντιδικτατορικής του δράσης, οι συνταγματάρχες τον απέλυσαν από την Αγροτική Τράπεζα όπου εργαζόταν από το 1948 για να επανέλθει με την αποκατάσταση της Δημοκρατίας το 1974. Στα ελληνικά γράμματα πρωτοεμφανίστηκε το 1952 με το διήγημα «Ο μηχανικός», το οποίο μάλιστα αργότερα γυρίστηκε και ταινία στη Σοβιετική Ένωση από τον Γιώργο Σεβαστίκογλου. Επίσης ταινίες έχουν γυριστεί τα διηγήματά του «Κεκαρμένοι» (με τίτλο «Κουρεμένα κεφάλια») και «Χώμα και νερό», ενώ έλαβε το Β΄ Κρατικό Βραβείο Διηγήματος για το μυθιστόρημα «Τα δόντια της μυλόπετρας».

Ο Νίκος Κάσδαγλης έχει γράψει συνολικά 18 έργα, ενώ μετέφρασε το βιβλίο τού Έρνεστ Χέμινγουεϊ «Ο γέρος και η θάλασσα» και το βιβλίο τού Jean Starakis «Στις φυλακές των Συνταγματαρχαίων». Μυθιστορήματά του έχουν μεταφραστεί και σε άλλες γλώσσες. Συνεργάστηκε με τις εφημερίδες «ΤΑ ΝΕΑ» και «Καθημερινή», καθώς επίσης και με τα περιοδικά «Ταχυδρόμος», «Εποχές», «Διαγώνιος» κ.ά. Το τελευταίο βιβλίο του εκδόθηκε το 2005 και είχε τον τίτλο «Επιβολή. Τα κείμενα της βίας». Υπήρξε μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών και το 1981 συμμετείχε στην ίδρυση της Εταιρείας Συγγραφέων. Γιώργος Ζαχαριάδης, ΤΑ ΝΕΑ: Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου 2009

Η κηδεία του Νίκου Κάσδαγλη θα γίνει αύριο Τρίτη στη Ρόδο