Πέθανε ο ποιητής Γιάννης Κοντός [73 χρ.]

Την τελευταία του πνοή άφησε ο διακεκριμένος λογοτέχνης Γιάννης Κοντός. Ηταν 71 ετών. Αφήνοντας το δικό του αποτύπωμα στα ελληνικά γράμματα για 49 χρόνια ο Γιάννης Κοντός εξέδωσε ποιητικές συλλογές, δύο βιβλία με πεζά κείμενα και τρία βιβλία για παιδιά. Ελαβε πολλές διακρίσεις και το 1998 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης για την ποιητική συλλογή «ο αθλητής του τίποτα».

Ο Γιάννης Κοντός γεννήθηκε στο Αίγιο το 1943. Σπούδασε οικονομικά και εργάστηκε ως ασφαλιστής. Μεταξύ 1971-1976 διατήρησε, μαζί με τον Θανάση Νιάρχο, το βιβλιοπωλείο «Ηνίοχος», σημείο συνάντησης λογοτεχνών και διανοούμενων κατά τα τελευταία χρόνια της δικτατορίας.

Η μαγική βιογραφία του Μπέργκμαν=

• Ο μέγας σουηδός σκηνοθέτης, συγγραφέας

• Από τον Γιάννη Κοντό, Βιβλιοθήκη, Πέμπτη 30 Δεκεμβρίου 2010

• Ινγκμαρ Μπέργκμαν
• Ο μαγικός φανός - Αυτοβιογραφία
• μτφρ.: Γρηγόρης Ν. Κονδύλης
• εκδόσεις Ποταμός, σ. 395, ευρώ 22,10

Ο σκηνοθέτης Ινγκμαρ Μπέργκμαν, Σουηδός αλλά μέσα στο αίμα του κυκλοφορεί όλη η Ευρώπη με τη φιλοσοφία της, τον γκρίζο ουρανό του Βορρά και τον ήλιο της Μεσογείου. Αλλά το βασικότερο σ' αυτόν τον καλλιτέχνη είναι το δόγμα του προτεσταντισμού, που τον καταπίεσε και του έπλασε τον χαρακτήρα που κουβάλησε όλη τη ζωή του. Να το σημειώσω από την αρχή. Αυτή η αυτοβιογραφία ουσιαστικά είναι ένα υπέροχο μυθιστόρημα. Είναι η δομή του αξιοπρόσεκτη, πώς το χτίζει, κομμάτι - κομμάτι, (πλάνο - πλάνο για την ακρίβεια), ιστορεί και εξιστορεί τα προσωπικά του, τις διεργασίες της δουλειάς του, την κοινωνιολογία, την καλλιτεχνική εμφάνιση των ανησυχιών του και των οραμάτων του. Το πώς παρουσιάζει το νησάκι όπου γύριζε τις ταινίες του, πώς ανέβαζε ως διευθυντής και σκηνοθέτης στο Βασιλικό Θέατρο της Στοκχόλμης τα μεγάλα κλασικά έργα. Ετσι, μας μάγεψε κι εμάς, παιδιά της Μεσογείου, και ανιχνεύσαμε την ύπαρξή μας με εκείνα τα βαριά σουηδικά. Πρωτοδιάβασα σενάριά του το 1964 από τις εκδόσεις Γαλαξίας, της κυρίας Βλάχου, σε μετάφραση της Ροζίτας Σώκου. Από τότε κατάλαβα ότι ο Μπέργκμαν είναι κατεξοχήν συγγραφέας. Οι λεπτομέρειες, οι αναμνήσεις -που είναι μια βροχή αποκαλύψεων- το πρεσβυτέριο, οι γονείς του, το φως, οι σκιές -είναι αυτό που λέει ο Σεφέρης «κατά βάθος είμαι ζήτημα φωτός»- οι συμμαθητές του, το ερωτικό ξύπνημα, η κριτική στον εαυτό του. Και το τραύμα του από την περιπέτεια με την εφορία της πατρίδας του. Οι αριθμοί, οι αποφάσεις και τα τερτίπια του Δημοσίου, σε έναν άνθρωπο που οι αριθμοί τού δημιουργούσαν ίλιγγο. Η φυγή του στο Παρίσι. Και κυρίως το ευαίσθητο στομάχι του, που τον παιδεύει πολύ σε όλον τον βίο του. Με τι μαεστρία ξεδιπλώνει, πώς αποκαλύπτει τον εαυτό του και τους γύρω. Οι έξοχες παρατηρήσεις κυρίως για την παιδική του ηλικία. Ο Μπέργκμαν ήταν παιδί. Ενας μικρός Φρόιντ, με όλα τα επακόλουθα! Πολλά κομμάτια από την αυτοβιογραφία του θυμίζουν σκηνές από τις ταινίες του. Μία από τις σημαντικότερες καλλιτεχνικές προσωπικότητες του 20ού αιώνα, που τον σφράγισε με το έργο του. Είναι μοντέρνος, πρωτοπόρος, γιατί αγαπά και διερευνά τους κλασικούς θεατρικούς συγγραφείς που τους ανέβασε στο βασιλικό θέατρο της Στοκχόλμης. Αν και η Σουηδία είναι προοδευτική και σοσιαλιστική χώρα, έναν τέτοιου μεγέθους καλλιτέχνη τον ταλαιπώρησε και τον δυσκόλεψε πολλές φορές. Μάλλον οι συντεταγμένες πολιτείες και όλα τα πολιτικά συστήματα είναι συνήθως αρνητικά με τις επιλογές και τη βαθύτερη ουσία του καλλιτέχνη. Μέγας μάγος και μάστορας, ο Μπέργκμαν οδήγησε την Τέχνη του ώστε να μας αποκαλύψει την αλήθεια. Πολλά στοιχεία από αυτό το γλαφυρό βιβλίο περιέχονται στην αποκαλυπτική ταινία του «Φάννυ και Αλέξανδρος». Ανθρωπος αγχώδης, μελαγχολικός και μεταφυσικός, δημιούργησε έργο καθαρό σαν κρύσταλλο, όπου μέσα βλέπουμε το πρόσωπό μας και τις παραμορφώσεις του. Θυμίζει το κινηματογραφικό του έργο «Μέσα από τον σπασμένο καθρέφτη». Από πολύ νέος παραμένω θαυμαστής αυτού του ιερού τέρατος και χωρίς επιφυλάξεις όλη η δουλειά του με βοήθησε στην ποιητική μου ωρίμανση και γενικότερα στην ποιητική μου εργασία. Η μετάφραση του Γρηγόρη Ν. Κονδύλη μιλάει με στρογγυλά και καθαρά ελληνικά. Σαν σύνολο, μια καλή δουλειά, βοηθάει το βιβλίο. Ας έρθουμε όμως πάλι στο υπέροχο αυτό βιβλίο. Διαβάζεται μονορούφι, πρωί και βράδυ: μας διδάσκει τρόπους στα φυσικά και στα μεταφυσικά, γι' αυτό είναι ένα πρακτικό βιβλίο. Διαβάστε το με πάθος και διαδώστε το. *

Η συνεχής αποκάλυψη του Κώστα Μουρσελά

• Κώστας Μουρσελάς
• Κλειστόν λόγω μελαγχολίας
• εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα

Το φαινόμενο Μουρσελάς στην Τέχνη ήτανε, και είναι, μια συνεχής αποκάλυψη. Θεατρικά, σενάρια, οι περίφημοι διάλογοι - μονόλογοι τού «Εκείνος και εκείνος». Που τότε, χωρίς υπερβολή, σταματούσε η ζωή στη χώρα για να δούμε τους ήρωες με δύο υπέροχους ηθοποιούς: τον Βασίλη Διαμαντόπουλο και τον Γιώργο Μιχαλακόπουλο. Και άλλα έργα κινηματογραφικά, μεταφράσεις και τραγούδια έχει γράψει. Ποτέ δεν άφησε το θέατρο, αλλά όλες οι μυρωδιές του, τα χρώματα και οι άνθρωποι επικεντρώθηκαν σε ένα βιβλίο που ουσιαστικά «έσπασε τη θάλασσα μ' ένα τσεκούρι», όπως λέει κάπου ο Κάφκα. Και μιλάω φυσικά για τα «Βαμμένα κόκκινα μαλλιά». Τι περιπέτεια γλώσσας, ηρώων, τι έρωτες, τι ηλιοβασιλέματα. Τι ένας Πειραιάς και μια Αθήνα καθόλου εξωραϊσμένα αλλά τόσο όμορφα. Και φυσικά έσπασε ρεκόρ πωλήσεων, συζητήσεων, αντιθέσεων και υποθήκη στο χρόνο. Ξέχασα να σας πω ότι ο Κώστας Μουρσελάς ξεκίνησε νέος με ποίηση σε διάφορα πειραϊκά περιοδικά. Με όλα αυτά θέλω να πω για το πολυσχιδές ταλέντο του. Είναι ένας καλλιτέχνης μέχρι το λαιμό πνιγμένος στις ιδέες και στις λέξεις. Το ανά χείρας βιβλίο, το «Κλειστόν λόγω μελαγχολίας», είναι συλλογή διηγημάτων, αλλά ενέχει τη μορφή μυθιστορήματος. Γιατί τα πρόσωπα εναλλάσσονται με την ίδια περίπου ψυχοσύνθεση. Η Αθηνά η χοντρούλα, η αδελφή του Ανανία. Αλεξάνδρα Αργυρίου, η γυναίκα του Νικήτα. Αμαλία, η όμορφη γυναίκα του Πονυρίδη. Ανανίας, ένας εκβιαστής αδίστακτος, τραμπούκος. Αντρίκος Αργυρίου, ο κουρέας της μικρής πόλης. Νανόπουλος, ο ωραίος γιατρός της πόλης. Περικλής Περικλέους, άνδρας της Αθηνάς Πονυρίδη, ένας ψευτοσυγγραφέας. Φωτεινή, η ερωμένη του Νικήτα. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ένας χάρτης σχέσεων των ηρώων του βιβλίου. Οπως το σχεδίασε ο καθηγητής Ξενοφών Κοκόλης. Οπως αντιλαμβάνεστε, μιλάμε για μια μεγάλη σύνθεση ανθρώπων, καταστάσεων και εκπλήξεων μέσα στη ραθυμία του χρόνου. Ο Μουρσελάς αρδεύει τα πρόσωπα από την καθημερινότητα που ουσιαστικά είναι μια αιωνιότητα. Ολα τα ονόματα αυτά είναι φευγάτα, απρόοπτα και κάθονται στο βάθος της κάθε ιστορίας και ξαφνικά διασπώνται, πετάνε. Διαγράφουν τροχιές ανόμοιες και τα κυνηγάς και είναι άπιαστα. Θα έλεγα ότι το «Κλειστόν λόγω μελαγχολίας» είναι συνέχεια της «Μικρής μας πόλης» του Δημήτρη Χατζή. Μερικές δεκαετίες μετά τον Εμφύλιο, έτσι όπως διαμορφώθηκαν με τις κοινωνικές ανακατατάξεις στην πατρίδα μας τα φαινόμενα. Ο Μουρσελάς σκάβει βαθιά τα πρόσωπα και φέρνει στην επιφάνεια: μικροσυμφέροντα, την μπαγαποντιά, τον ετσιθελισμό και το ωχ αδελφέ! Με κυρίαρχο στοιχείο το ερωτικό και κυρίως τις περσόνες που αλλάζουν οι ήρωές του για να επιβιώσουν. Δεν θέλω να ξεχωρίσω διηγήματα γιατί το καθένα δρα ξεχωριστά και το ένα στο βάθος συμπληρώνει το άλλο. Και διερωτάσαι: Μα είναι έτσι η ζωή; Ετσι και χειρότερα, αλλά αυτή είναι και η ομορφιά της. Ηρωες όπως π.χ. η Μαρία, ο Μήτσος Αγλαΐδης, ο Μπάμπης, ο Πανάρετος, ο Περικλής Περικλέους, ο Τρύφων, η Φωτεινή και άλλα πρόσωπα, θέλουν ζωγράφο, ψυχαναλυτή και κοινωνιολογικό αναλυτή. Ομως ο συγγραφέας μας τα καταφέρνει, τα ισορροπεί. Εδώ φαίνεται το μεγάλο ταλέντο του Μουρσελά. Το τυχαίο, το απρόοπτο, το μυστηριώδες, το κάνει απλό. Σε πρώτο επίπεδο, γιατί από κάτω υπάρχουν εκατοντάδες στρώματα: ψυχής, μνήμης, ένα πλήθος συγγραφέων και φυσικά σ' αυτά τα κείμενα καραδοκεί ο θεατρικός διάλογος, η μουσική του θεάτρου. Θα ήθελα να συμπληρώσω ότι στα πεζά του Μουρσελά υπάρχει γλώσσα λαϊκή, αλλά προσέχτε, βγαίνει από το λόγιο οπλοστάσιο του συγγραφέα μας. Χωρίς περιστροφές, το «Κλειστόν λόγω μελαγχολίας» είναι στην πολλοστή έκδοση και είναι αποσπασματικά η συνέχεια του «Βαμμένα κόκκινα μαλλιά». Μια πινακοθήκη προσώπων πλαϊνών μας, καθημερινών, που φωτίζουν δρόμους και κλειστά δωμάτια με ψυχές που ταλανίζονται από τα πάθη τους. Διαβάζεται με το ίδιο πάθος. Διαδώστε το.

• Γιάννης Κοντός, Βιβλιοθήκη, Σάββατο 6 Νοεμβρίου 2010

Ποιητής παντός καιρού [...ο Γιάννης Κοντός]

Photo: © E.KE.BI, 2001. Τσουμπλέκας

ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΜΑΤΙΑ

Περιδιαβαίνει την πόλη και τον χρόνο έμπλεος λεπτής μελαγχολίας και ειρωνείας. «Χωρίς ιδιαίτερη αιτία αφαιρείται και πετά». Πατάει ανάλαφρα και στέρεα στο παρόν ανοίγοντας κάποιες στιγμές «τη στρόφιγγα της μνήμης».

Ποιητής παντός καιρού, ο Γιάννης Κοντός πλάθει τοπία και ανθρώπους στη σύγχρονη μεγαλούπολη με χειροποίητη «πυξίδα» ακριβείας δική του, φτιαγμένη με τα χρώματα και τον ουρανό των λέξεων. Οπως στην τελευταία του συλλογή με τίτλο «Ηλεκτρισμένη πόλη» από τις εκδόσεις «Κέδρος», με ζωγραφιές του Γιάννη Ψυχοπαίδη.

Ποιήματα σαν μικρές ιστορίες, συμπυκνωμένες εικόνες, λιλιπούτεια θεατρικά μονόπρακτα. Κι ο δημιουργός τους, περιπλανώμενος αφηγητής, στωικός αντιήρωας, παρατηρητής του κρυφού κι ανεπαίσθητου, νηφάλια πάσχων.

Αλλοτε ερωτικός («Λες και δεν ξέρω πού είμαι και μιλάω συνέχεια / για ουρανό και για σένα.../ Ομως όταν σε βλέπω ανθίζω»). Αλλοτε να πιάνει το νήμα του χρόνου («Κατηφόρες που έχει ο χρόνος, βογκητά και λησμονιές»). Αλλοτε να ζωνταντεύει κεκοιμημένα αγαπημένα πρόσωπα μ' ένα...τηλέφωνο στον άλλο κόσμο. Αλλοτε... σαπουνίζοντας «τας χείρας των ανομημάτων» να νοσταλγεί έναν ανεξίτηλο παράδεισο («Περιμένω κάποιο θαύμα, που όμως αργεί. / Να γίνουν τα χέρια μου λευκά, αθώα, παιδικά»).

Αλλοτε ταχυδακτυλουργικά να δίνει φωνή σ' άψυχα αντικείμενα, όπως στα παλιά ρούχα στο πατάρι («μου χτυπάνε την πόρτα χειμώνα καιρό / και ζητάνε λίγο ψωμί και ποίημα») ή σε σπίτια παλιά κι εγκαταλειμμένα («Ολα έχουν τη μουσική τους και την ιδιαίτερη μυρωδιά τους»).

**Η «ηλεκτρισμένη πόλη» του Γιάννη Κοντού παρουσιάζεται απόψε, στις 8 μ.μ., στο υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης (Πεσμαζόγλου 5).

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΙΔΑΛΗΣ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 13/10/2008

Βιογραφικό σημείωμα

Ο Γιάννης Κοντός πρωτοδημοσίευσε το 1965. Έχει εκδώσει δέκα ποιητικά βιβλία. Ποιήματα και κείμενα έχει δημοσιεύσει σε διάφορα περιοδικά και εφημερίδες

Το 1973 πήρε τη χορηγία FORD. Επί σειρά ετών ήταν συνεργάτης του ραδιοφώνου. Έχει κατά διαστήματα συνεργαστεί με περιοδικά της Ελλάδας και του εξωτερικού. Τώρα είναι συνεργάτης στην εφημερίδα "Το ΒΗΜΑ της Κυριακής". Το 1980 κυκλοφόρησε ένας δίσκος με μελοποιημένα ποιήματά του από τον συνθέτη Νίκο Καλλίτση, με τον τίτλο Απόπειρα. Έχει γράψει κείμενα για σύγχρονους Έλληνες ζωγράφους. Τον Απρίλιο του 1992 εκδόθηκε μια επιλογή ποιημάτων του με τίτλο Όταν πάνω από την πόλη ακούγεται ένα τύμπανο, σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων, εικονογραφημένη από τον ζωγράφο Δημήτρη Μυταρά. Το ενδέκατο βιβλίο του, Πρόκες στα σύννεφα, 1999, είναι μια ανθολόγηση όλων των ποιητικών του βιβλίων, που έκανε ο ζωγράφος Γιάννης Ψυχοπαίδης, την οποία συμπλήρωσε με 20 χαρακτικά. Διδάσκει σε σχολή θεάτρου. Το 1998 πήρε το Κρατικό Βραβείο Ποιήσεως για την ποιητική συλλογή Ο αθλητής του τίποτα.

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

" "Περιμετρική", Αθήνα, Κέδρος 1970, 2000, Σελ.:88, ISBN: 960-04-1782-2
" "Το χρονόμετρο", Αθήνα, Κέδρος 1972, 1977, 1979, Σελ.: 72
" "Τα απρόοπτα", Κέδρος, 1975, 1987, Σελ.: 62
" "Φωτοτυπίες", Αθήνα, Κέδρος, 1977, 1987, Σελ.: 56
" Στη διάλεκτο της ερήμου", Αθήνα, Κέδρος, 1980, Σελ.: 72
" "Τα οστά", Αθήνα, Κέδρος, 1982, Σελ.: 160, ISBN: 960-04-0387-2
" "Ανωνύμου μοναχού", Αθήνα, Κέδρος, 1985, Σελ.: 72.
" "Δωρεάν σκοτάδι", Αθήνα, Κέδρος, 1989, Σελ.: 64, ISBN: 960-04-0175-6
" "Στο γύρισμα της μέρας", Αθήνα, Κέδρος, 1992, Σελ.: 64, ISBN: 960-04-0659-6
" "Ο αθλητής του τίποτα", Αθήνα, Κέδρος, 1997, Κρατικό Βραβείο Ποίησης 1998, Σελ.: 64, ISBN: 960-04-1412-2
" "Πρόκες στα σύννεφα", Αθήνα, Κέδρος, 1999, Σελ.: 120, ISBN: 960-04-1619-2

ΠΕΖΑ
" "Τα ευγενή μέταλλα", Αθήνα, Κέδρος, 1994, 1995, Σελ.: 288, ISBN: 960-04-0972-2