Μετεξεταστέοι στην ανάγνωση λογοτεχνίας

Της ΚΑΤΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΑΔΗ, Ελευθεροτυπία, Πέμπτη 19 Αυγούστου 2010

 

Μπορεί οι εραστές του γραπτού λόγου ανέκαθεν να υποστήριζαν πως «το έντυπο δεν πρόκειται να πεθάνει», δεν φαίνεται ωστόσο να ισχύει το ίδιο και για τη λογοτεχνία. Την τακτική «από μακριά κι αγαπημένοι» εφαρμόζουν οι μαθητές του Γυμνασίου απέναντι στα εξωσχολικά λογοτεχνικά έργα, αδημονώντας παράλληλα να βρεθούν μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή και να χαθούν στις (πιθανώς πιο ελκυστικές) γειτονιές του Διαδικτύου. 

 

Η ρήξη των δεσμών των νέων γενεών με τη λογοτεχνία επιβεβαιώνεται (δυστυχώς) πανηγυρικά από την πρόσφατη έρευνα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου σε μαθητές Γυμνασίου και τους φιλόλογους καθηγητές τους. 

Τα παραπάνω, εντούτοις, δεν φαίνεται να ισχύουν στον ίδιο βαθμό και για τα δύο φύλα, αφού τα κορίτσια διατηρούν πιο σφιχτούς δεσμούς με την ανάγνωση εξωσχολικών βιβλίων. Επίσης, οι μαθητές περιφερειακών ηπειρωτικών σχολείων φαίνεται πως επιζητούν τη συντροφιά ενός βιβλίου, τη στιγμή που το ποσοστό αναγνωσιμότητας σε περιοχές αναμενόμενες (Ανατολική Μακεδονία και Θράκη) αλλά και... λιγότερο αναμενόμενες (νησιά του Ιονίου) βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση. 

Η «Πανελλαδική έρευνα για το μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Γυμνάσιο», την οποία συντόνισε και επιμελήθηκε η επίτιμη σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, Χριστίνα Αργυροπούλου, εστιάζει στη διερεύνηση των απόψεων των φιλολόγων και των μαθητών σχετικά με την αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στην πρώτη βαθμίδα της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Για τις ανάγκες της έρευνας συγκεντρώθηκαν 28.049 ερωτηματολόγια (2.803 φιλολόγων και 25.246 μαθητών) κατά την περίοδο 2004-2006, ενώ τα αποτελέσματα της ανάλυσης ολοκληρώθηκαν το 2008.

• «Διαβάζεις εξωσχολικά;»

«Λίγο» ή «καθόλου» (συνολικό ποσοστό 75%) ήταν οι κυρίαρχες απαντήσεις των μαθητών στην παραπάνω ερώτηση, αποτέλεσμα που καταδεικνύει τη σχέση που διατηρούν με το εξωσχολικό ανάγνωσμα. Το όποιο ενδιαφέρον για την ανάγνωση φαίνεται πως βαίνει μειούμενο από τάξη σε τάξη, για να φτάσει να πέσει έως και κατά 9 ποσοστιαίες μονάδες από την Α' στη Γ' Γυμνασίου. Οι μαθητές της Α' τάξης απάντησαν ότι διαβάζουν «πολύ» σε ποσοστό 29,67% και καθόλου κατά 12,9%. Στη Β' τάξη οι θετικές απαντήσεις αρχίζουν να μειώνονται αισθητά (οι μαθητές απαντούν «πολύ» σε ποσοστό 24,26% και «καθόλου» 17,11%) για να φτάσουν στη Γ' τάξη το 20,89%. Αυτοί οι μαθητές δίνουν την απάντηση «καθόλου» σε ποσοστό 22,6%.

Η φιλαναγνωσία των μαθητών σχετίζεται, βέβαια, όπως αναφέρουν οι ερευνητές, με την περιοχή διαμονής τους: οι μαθητές αστικών περιοχών διαβάζουν περισσότερα εξωσχολικά λογοτεχνικά βιβλία σε σχέση με τους μαθητές εργατικών (διαφορά 6%) και αγροτικών περιοχών (διαφορά 4,92%).

Γυναικεία κυριαρχία

Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, τα κορίτσια απαντούν σε όλες τις ερωτήσεις πιο θετικά από τ' αγόρια, τη στιγμή που κι άλλα ερευνητικά δεδομένα επιβεβαιώνουν μια «θερμότερη» σχέση του γυναικείου πληθυσμού με τη λογοτεχνία. Τα κορίτσια δείχνουν να ενδιαφέρονται σε μεγαλύτερο βαθμό για τα εξωσχολικά λογοτεχνικά πονήματα, μιας και το ποσοστό τους που απάντησε «καθόλου» στην παραπάνω ερώτηση (σ.σ. «Διαβάζεις εξωσχολικά λογοτεχνικά βιβλία;») ανήλθε μετά βίας στο 9,05%, ενώ το αντίστοιχο των αγοριών άγγιξε το 25,26%. «Πολύ» κατά 32,94% απαντούν στην ίδια ερώτηση τα κορίτσια, ενώ τα αγόρια δίνουν αυτή την απάντηση σε ποσοστό 17,64%.

• Ηπειρος, η βιβλιοφάγος

Κατά την κατανομή των δεδομένων της έρευνας ανά γεωγραφική περιοχή, φαίνεται πως το υψηλότερο ποσοστό «θετικών» απαντήσεων των μαθητών συγκεντρώνεται στην Ηπειρο. Οι μαθητές του γεωγραφικού διαμερίσματος απαντούν σε ποσοστό 28,19% ότι διαβάζουν «πολύ» εξωσχολική λογοτεχνία, με εκείνους των περιοχών της Πελοποννήσου (26,99%), της Θεσσαλίας (26,91%) και της Αττικής (26,77%) ν' ακολουθούν. Αντιθέτως, τα υψηλότερα ποσοστά «αρνητικών» απαντήσεων δίνουν -κατά σειρά- οι μαθητές των νησιών του Β. Αιγαίου (20,15%), των περιοχών της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης (19,17%), των Ιόνιων νησιών (19,16%) και της Δυτικής Ελλάδας (18,86%). *

Συμβουλές για να αγαπήσουν τα παιδιά το βιβλίο

Πέντε μυστικά για γονείς που θέλουν να μυήσουν τα τέκνα τους στην ανάγνω

ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ «Τα αγόρια διαβάζουν ελάχιστα και τα κορίτσια με λιγότερη όρεξη από ό,τι παλιότερα. Προτιμούν να βλέπουν τηλεόραση και να παίζουν με τις ώρες ηλεκτρονικά παιχνίδια. Βλέπουν την ανάγνωση σαν αγγαρεία. Πώς θα τα κάνω να αγαπήσουν το βιβλίο;». Οι περισσότεροι γονείς πιστεύουν ότι η ανάγνωση έχει χάσει τη μάχη για τα παιδιά που μεγαλώνουν στην εποχή της εικόνας. Ο γνωστός αμερικανός βιβλιοκριτικός Μάικλ Νόρις δεν συμφωνεί.

Στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού «Τhe Βook Ρublishing Report» δίνει πέντε συμβουλές στους γονείς που θέλουν να μυήσουν τα παιδιά στη χαρά της ανάγνωσης: το μυστικό, λέει, είναι να επιλέγει το παιδί τι θα διαβάσει από λίστα την οποία θα έχει φτιάξει ο γονιός, να μην τηρείται αυστηρά η κατηγοριοποίηση των βιβλίων ανά ηλικία, να μη λένε οι γονείς στα παιδιά τι διάβαζαν εκείνοι όταν ήταν μικροί, να μην παρουσιάζουν σαν υποχρεωτική «δουλειά» την ανάγνωση και να αφήνουν το παιδί να συνεννοείται απευθείας με τον υπάλληλο του βιβλιοπωλείου. Σύμφωνα με τον κ. Νόρις οι λιλιπούτειοι αναγνώστες χρειάζονται ελευθερία επιλογών για να μάθουν να βυθίζονται με ενθουσιασμό σε ένα καλό βιβλίο.

Για να έχουν τα παιδιά το απαραίτητο πεδίο ανεξαρτησίας, θα πρέπει οι γονείς να αφήνουν τον επίδοξο μικρό αναγνώστη να συνεννοείται μόνος του με τον υπεύθυνο της βιβλιοθήκης ή του βιβλιοπωλείου. «Ακόμη και αν η μαμά ή ο μπαμπάς στέκονται κοντά στο παιδί την ώρα που ο βιβλιοπώλης το ρωτάει τι θα ήθελε να διαβάσει,εκείνο θα δώσει μιαν απάντηση που πιστεύει ότι θα ικανοποιήσει τους γονείς του και δεν θα είναι η ίδια με εκείνη που θα έδινε αν ήταν μόνο του» λέει ο κ. Νόρις.

Διαβάστε περισσότερα: http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=2&artId=328213&dt=27/04/2010#ixzz0mGtG1Ig8

Οι «Κεραίες» της TV

Προ-βολες

Tης Ολγας Σελλα

Τυχαία έπεσα πάνω στην εκπομπή «Οι κεραίες της εποχής μας» προχθές το βράδυ. Κι όχι γιατί αποφεύγω να τη δω, αλλά γιατί προβάλλεται σε μια ώρα που εύκολα μπορείς να ξεχαστείς. Είναι η μόνη, αυτή τη στιγμή, εκπομπή για βιβλίο στην τηλεόραση, και έχει φιλοξενήσει μέχρι σήμερα τα μεγαλύτερα ονόματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Προχθές φιλοξενούμενος ήταν ο Ουρουγουανός συγγραφέας Ντανιέλ Τσαβαρία, που επέλεξε να ζει τα τελευταία 40 χρόνια στην Κούβα.

Η συνομιλία του συγγραφέα με τους δύο δημοσιογράφους-παρουσιαστές (Μικέλα Χαρτουλάρη, Ανταίος Χρυσοστομίδης) δεν περιορίστηκε μόνο στα θέματα που άπτονται των βιβλίων του. Στράφηκε στην πολιτική, την οικονομία, την ιστορία, την ποιότητα ζωής στην Κούβα φυσικά. Κι έτσι είναι κάθε εκπομπή. Κι όταν ο συγγραφέας είναι και χαρισματικός συνομιλητής, όπως συνέβη με τον Ντανιέλ Τσαβαρία, τότε τα οφέλη του θεατή είναι πολλαπλάσια. Οσο για το οπτικό υλικό που συνόδευε τη συνέντευξη ταξίδεψε τους τηλεθεατές στο χθες και στο σήμερα μύθων, ειδώλων, μιας ιστορίας εντέλει.

Απορία πρώτη: εντάξει, οι φίλοι του βιβλίου μπορεί να ξενυχτούν διαβάζοντας, αλλά γιατί δεν γίνεται τα βιβλία ν’ αποκτήσουν κι άλλους φίλους με την προβολή της εκπομπής σε μια κανονική ώρα;

Απορία δεύτερη: οι περισσότεροι από τους συγγραφείς που έχουν περάσει από την εκπομπή «Οι κεραίες της εποχής μας» (ανάμεσά τους οι περισσότεροι από τους νομπελίστες που είναι εν ζωή, και άλλοι τόσοι υποψήφιοι) ομολογούν ότι λίγες κρατικές τηλεοράσεις έχουν τέτοιο υλικό, τέτοια περιουσία στα χέρια τους. Η κρατική τηλεόραση θα μπορούσε να επωφεληθεί από το υλικό κι όχι να το καταχωνιάζει στις 12 τη νύχτα.

Απορία τρίτη: κι αν δεν είναι εφικτό να λειτουργήσει ανταγωνιστικά, γιατί δεν εκμεταλλεύεται το υλικό για την εγχώρια αγορά. Η αναπαραγωγή της εκπομπής σε dvd και η διάθεσή τους θα έβρισκαν πολλούς αποδέκτες, αφού είναι σίγουρο ότι έχουμε χάσει πολλά επεισόδια.

Τελικά, με ποιους τρόπους προωθείται η ανάγνωση;

Το διάβασμα πολλαπλασιάζει τη ζωή μας

Πέντε συγγραφείς μάς καλούν να περιηγηθούμε, από διαφορετικούς δρόμους ο καθένας, στον συναρπαστικό κόσμο των βιβλίων

The Observer

Με τη διφορούμενη σημασία του, ο τίτλος του βιβλίου της Μάργκαρετ Γουίλς «Reading Matters» («Αναγνωστικές υποθέσεις» ή «Το διάβασμα έχει σημασία») είναι λογοπαίγνιο αλλά και σοβαρή προειδοποίηση, γιατί το διάβασμα κινδυνεύει να γίνει μια χαμένη τέχνη, όπως η καλλιγραφία και η στενογραφία. Oπως λέει ο Χένρι Χίτσινγκς στο «Πώς να μιλάτε για βιβλία που δεν έχετε διαβάσει» (ελλ. έκδοση «Πατάκης»), ένα βιβλίο που ο συγγραφέας το απευθύνει ειρωνικά σε μη αναγνώστες, ζούμε σε μια εποχή όχι τόσο αγραμματοσύνης όσο «αδιαβασίας». Σερφάρουμε στο Διαδίκτυο, συλλέγουμε πληροφορίες από ψηφιακές πηγές και ακρωτηριάζουμε λέξεις για να στείλουμε ηλεκτρονικά μηνύματα, αλλά δεν κάνουμε τον κόπο να εισχωρήσουμε στα βιβλία, να προσαρμοστούμε στο τέμπο τους, να βυθιστούμε στη θησαυρισμένη εμπειρία που προσφέρουν.

Η Γουίλς εκθειάζει αυτήν την απειλούμενη δραστηριότητα σε μια μελέτη του εμπορίου βιβλίων που ξεκινά από τα μεσαιωνικά χρόνια, όταν μόνο ένα βιβλίο υπήρχε – το αποκαλούμενο «καλό βιβλίο», η Βίβλος, με την πληθώρα των εντολών, συμβουλών και διδακτικών παραβολών. Ευτυχώς, μεταγενέστεροι αναγνώστες και συλλέκτες αρνήθηκαν να δεχθούν το μονοπώλιο της αλήθειας της Βίβλου και αγάπησαν τα βιβλία για σαφώς κοσμικούς λόγους. Ο Σάμιουελ Πέπις χρονοτριβούσε στα βιβλιοπωλεία για να φλερτάρει με νεαρές πελάτισσες. Και οι ηρωίδες της Τζέιν Οστεν πήγαιναν στις βιβλιοθήκες για να αποκτήσουν τη διανοητική ελευθερία που τους ήταν απαγορευμένη.

• Πολυπρόσωπες πινακοθήκες

Για τους πιο ένθερμους βιβλιόφιλους, τα βιβλία δεν επιπλώνουν απλώς τα δωμάτια: αλλάζουν τη φύση αυτών των δωματίων μετατρέποντας το σπίτι σε πολυπρόσωπη πινακοθήκη. Ο Τόμας Τζέφερσον –που η προσωπική του συλλογή έγινε η βάση της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου– είχε εγκαταστήσει κινητά ράφια στο σπίτι του, στο Μοντισέλο, ώστε να μπορεί να αλλάζει τη θέση των βιβλίων του για να ταιριάζουν με τις αλλαγές στη σκέψη και τη διάθεσή του. Στο Λίνκολνς Ινς Φιλντ, ο αρχιτέκτονας Τζον Σόαν είχε γεμίσει τους τοίχους της τραπεζαρίας του με ράφια βιβλίων, σωριάζοντας τους περισσευούμενους τόμους πάνω στα τραπέζια και κάτω από τα παράθυρα. Κοινωνικές δραστηριότητες όπως το γεύμα ή η συζήτηση περιορίζονταν σε γωνιές του δωματίου. Οπως ένα βιβλίο, το σπίτι του Σόαν ήταν το καταφύγιο ενός μοναχικού διανοητή.

Η αφήγηση της Γουίλς φτάνει στην κορύφωσή της τη δεκαετία του 1930, όταν οι εκδόσεις Πένγκουιν εκδημοκράτισαν την ιδιοκτησία των βιβλίων. Ο καταναλωτισμός, που κατέληξε να πλημμυρίσει τον κόσμο με pulp fiction, ξεκίνησε με υψηλές, ιδεαλιστικές προσδοκίες. Ο Αλεν Λέιν εξέπληξε τους συντηρητικούς βιβλιοπώλες με τον «Penguincubator», αυτόματη μηχανή που ξεφούρνιζε βιβλία του Τζορτζ Μπέρναρ Σο ή του Τ. Χ. Γουέλς όταν έριχνες στη σχισμή έξι πένες.

• Η χρησιμότητα των βιβλίων

Στα βιβλία τους, ο Χένρι Χίτσινγκς και ο Τζον Σάδερλαντ ασχολούνται με διαφορετικές «χρήσεις» της λογοτεχνίας. Ο Χίτσινγκς καταπιάνεται με τα βιβλία ως κοινωνικό αξεσουάρ, ένα νόμισμα που σε βοηθάει να κερδίσεις στα ανταγωνιστικά παιχνίδια που παίζουν οι γιάπις στα τραπέζια των επαγγελματικών ή κοσμικών γευμάτων. Στο βιβλίο του «Magic Moments», o Σάδερλαντ ανατρέχει στα εφηβικά του διαβάσματα τη δεκαετία του ‘50, όταν η λογοτεχνία συχνά γινόταν βοηθός σεξουαλικής αφύπνισης. Ο ίδιος και οι συμμαθητές του ψάχνουν να βρουν ένα αντίτυπο του «Εραστή της Λαίδης Τσάτερλι» και το διαβάζουν μανιωδώς, με το ένα χέρι, στον σχολικό κοιτώνα.

Γράφει πολύ παραστατικά για την πλήξη της εφηβείας τα χρόνια πριν από την ηλεκτρονική διασκέδαση, όταν η βαρεμάρα μας έκανε όλους αναγνώστες. «Τα βιβλία», λέει, «γέμιζαν τα χασμώδη κενά της μέρας από την ώρα που θα ξυπνούσες μέχρι την ώρα που έσβηναν τα φώτα». Είναι κι αυτός ευγνώμων για τους πολυσέλιδους τόμους «τσέπης» που κυκλοφορούσαν στη σειρά Penguin Classics: αιώνες κενού χρόνου μπορούσαν τώρα να γεμίσουν με την καταβύθιση στον Θερβάντες ή στον Ραμπελέ. Δεν ήταν μικρό κίνητρο για να αγαπάς τα βιβλία.

Ο Χένρι Χίτσινγκς, από τη μεριά του, έχει διαβάσει όλα τα βιβλία που οι αντι-διανοούμενοι στους οποίους υποτίθεται ότι απευθύνεται δεν έχουν καν ξεφυλλίσει. Διδάσκει τους αδιάβαστους μαθητές του ακόμα και πώς να προφέρουν σωστά τα ονόματα ξένων συγγραφέων όπως ο Προυστ και ο Φλομπέρ. Ομως η ειρωνεία του εγχειρήματός του κάπου φαλτσάρει. Γιατί ένας σοβαρός λόγιος, συγγραφέας μιας έξοχης μελέτης για το λεξικό του Σάμιουελ Τζόνσον, παριστάνει πως είναι το ίδιο αδαής κι ακαλλιέργητος με τους γιάπηδες φίλους του; Πιθανόν επειδή κανένας εκδότης αυτές τις μέρες δεν θα πλήρωνε για ένα βιβλίο που θα εξυμνούσε τα μεγάλα βιβλία, ο Χίτσινγκς αναγκάζεται να υιοθετήσει μια πιο πλάγια, ύπουλη τακτική, κοροϊδεύοντας αυτά που στην πραγματικότητα λατρεύει.

• Ειρωνεία και νοσταλγία

Συχνά, βέβαια, αφήνει να πέσει αυτή η μάσκα και γράφει σαν τον φανατικό της λογοτεχνίας που πραγματικά είναι. Εκθειάζει τα «ευτυχισμένα νησιά, φορτωμένα με χρυσούς καρπούς» του Δάντη και το «υπέροχο» παραλήρημα βωμολοχίας της Μόλι Μπλουμ στον «Οδυσσέα» του Τζόις. Η αληθινή έγνοια του δεν είναι να εξοπλίσει τους αδιάβαστους ώστε να μπορούν να μιλάνε για τα βιβλία που δεν γνωρίζουν· κατά βάθος, θέλει να τους μετατρέψει σε αναγνώστες.

Η ελαφράδα του Χίτσινγκς και η νοσταλγία του Σάδερλαντ φαίνονται πολύ ρηχές όταν αντιπαραβάλλονται με τους παθιασμένους, απεγνωσμένους ύμνους για τα βιβλία που έχει γράψει ο Φερνάντο Μπάεζ, βιβλιοθηκονόμος και συγγραφέας από τη Βενεζουέλα. Στα στερημένα παιδικά του χρόνια, το διάβασμα βοήθησε τον Μπάεζ να ξεχνά την πείνα, το φόβο και τη δυστυχία του· έκλαιγε απαρηγόρητος όταν ο πλημμυρισμένος ποταμός Ορινόκο πήρε μαζί του τους φτηνούς τόμους που ήταν ο θησαυρός του. Στο «Η παγκόσμια ιστορία της καταστροφής των βιβλίων» (εκδ. Atlas) διεκτραγωγεί τέτοιου είδους συμφορές και επιτίθεται στους βάνδαλους που ηθελημένα λεηλάτησαν βιβλιοθήκες – καλβινιστές εικονοκλάστες, ναζί πυρπολητές βιβλίων, τους χυδαίους Αμερικανούς στρατηγούς που επέτρεψαν σε ληστές να λεηλατήσουν τα μουσεία και τις βιβλιοθήκες της Βαγδάτης. Για τον Μπάεζ, τα βιβλία εμπεριέχουν τη συλλογική μας μνήμη: αν καταστραφούν, πώς θα ξέρουμε τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος;

• Βιβλιοφάγος αρουραίος

Ενα μεγάλο βιβλίο, έλεγε ο Μίλτον, είναι «το πολύτιμο αίμα ζωής ενός σπουδαίου πνεύματος» και τρέφει την ψυχή όποιου το διαβάζει. Ο μύθος του Σαμ Σάβατζ «Φέρμιν» (ελλ. έκδοση «Λιβάνης»), με ήρωα έναν αρουραίο που κατοικοεδρεύει σ’ ένα μαγαζί μεταχειρισμένων βιβλίων της Βοστώνης, κάνει κυριολεκτική τη μεταφορά του Μίλτον. Ο Φέρμιν ροκανίζει βιβλία γιατί δεν έχει τίποτ’ άλλο να φάει. Και χωνεύοντας τα γεύματά του από λέξεις, μαθαίνει κατά κάποιο τρόπο να διαβάζει, πράγμα που του δίνει τη δυνατότητα να πάει παντού χωρίς να φύγει από το λημέρι του. Διασχίζει την Αφρική μαζί με τον Μάρλοου και χαϊδεύει τη Νατάσα του Τολστόι, καθώς χορεύει μαζί της βαλς. Παρά την ποντικίσια χάρη του, ο Φέρμιν αναπτύσσει δηκτικό κριτικό αισθητήριο. Απεχθάνεται την «ποντικολογοτεχνία» γενικά, περιφρονεί τον Ράτι στο The Wind in the Willows και κατουράει αλαζονικά τον Ποντικομικρούλη.

Καθώς το χαρτί γίνεται ντεμοντέ και οι λέξεις μεταλλάσσονται σε ψηφιακά σημάδια που αναβοσβήνουν σε οθόνες, η λογοτεχνία χρειάζεται τέτοιους λάτρεις. Ο Μπάεζ αποτίει φόρο τιμής στο επάγγελμα του βιβλιοθηκονόμου, που ασκούσε και ο Μπόρχες, ο οποίος περιέγραφε τα βιβλία ως το πιο εκπληκτικό απ’ όλα τα εργαλεία που επινόησε ο άνθρωπος. Αλλες τεχνολογίες ασκούν τα άκρα μας ή τα αισθητήρια όργανά μας· το αλέτρι κάνει δυνατότερο το χέρι μας, το μικροσκόπιο και το τηλέφωνο επεκτείνουν την εμβέλεια των ματιών και των αυτιών μας. Το βιβλίο όμως είναι ένα εργαλείο που μάς επιτρέπει να ασκήσουμε τη φαντασία μας. Οπως ανακαλύπτει ο Φέρμιν όταν διασχίζει ωκεανούς και γεφυρώνει αιώνες, το διάβασμα πολλαπλασιάζει τη ζωή. [Η Καθημερινή, Kυριακή, 4 Iανoυαρίου 2009]

Πες μου από τι πάσχεις, να σου πω τι να διαβάσεις!

ΒΙΒΛΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΣΤΗ ΒΡΕΤΑΝΙΑ ΟΜΑΔΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ

ΤΑ ΝΕΑ: Δευτέρα 22 Σεπτεμβρίου 2008

«Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ενός βιβλίου σηματοδότησε για πολλούς ανθρώπους την αρχή μιας νέας ζωής». Αυτό υποστήριζε ο Αμερικανός συγγραφέας Χένρι Ντέιβιντ Θορό τον 19ο αιώνα. Στη σύγχρονη εποχή κάτι τέτοιο θα ονομαζόταν βιβλιοθεραπεία και ακριβώς αυτό προσφέρει στη Βρετανία μια ομάδα συγγραφέων και ακαδημαϊκών, υποδεικνύοντας το κατάλληλο βιβλίο για κάθε πρόβλημα. Το βιβλιοπωλείο «Σχολείο της Ζωής», που προσφέρει αυτές τις υπηρεσίες στους επισκέπτες του, άνοιξε πριν από λίγες ημέρες στο Μπλούσμπερι του Λονδίνου, την περιοχή που είχε δώσει το όνομά της στην πρωτοποριακή ομάδα καλλιτεχνών, στην οποία συμμετείχαν μεταξύ άλλων η Βιρτζίνια Γουλφ και ο Τ.Σ. Έλιοτ, και παραμένει μέχρι σήμερα λογοτεχνικό κέντρο της βρετανικής πρωτεύουσας.

Πώς λειτουργεί

Για να λειτουργήσει η βιβλιοθεραπεία αρκεί κανείς να αναφέρει το πρόβλημά του (προσωπικό, οικογενειακό, επαγγελματικό ή οποιασδήποτε άλλης φύσης) στο προσωπικό του «Σχολείου της Ζωής», για να λάβει ένα πακέτο έξι βιβλίων και να έχει στη διάθεσή του έναν εθελοντή πρόθυμο να του εξηγήσει γιατί επελέγησαν τα συγκεκριμένα βιβλία. Όποιος θέλει να ψάξει βαθύτερα το πρόβλημά του, μπορεί αντί του ποσού των 60 ευρώ και για διάστημα πέντε μηνών να παρακολουθήσει ένα πρόγραμμα συζητήσεων μέσω ηλεκτρονικής αλληλογραφίας ή τηλεφωνικά, ενώ η συγγραφέας Σούζαν Έλντερκιν θα του εξηγήσει πώς η ανάγνωση ενός βιβλίου βοηθά στην επίλυση του προβλήματος. Μιλώντας στην εφημερίδα «Ιndependent» η Σόφι Χάουαρτ, πρώην επιμελήτρια του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης του Λονδίνου και νυν ιδρυτικό μέλος της ομάδας του «Σχολείου της Ζωής», χαρακτήρισε το βιβλιοπωλείο «πολιτιστικό φαρμακείο» όπου τα βιβλία χρησιμεύουν σαν θεραπευτικά μέσα.

Βιβλία που θεραπεύουν

● «ΠΟΙΟΣ ΣΚΟΤΩΣΕ ΤΟΝ ΣΚΥΛΟ ΤΑ ΜΕΣΑΝΥΧΤΑ» του Μαρκ Χάντον (Εκδ. Ψυχογιός): για «ενέσεις» αισιοδοξίας.

● «ΣΑΒΒΑΤΟ» του Ίαν Μακ Γιούαν (Εκδ. Νεφέλη): τα δεινά του ήρωα ελαχιστοποιούν τα προβλήματα του αναγνώστη.

● «ΠΕΡΗΦΑΝΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΗ» της Τζέιν Όστιν (Εκδ. Χάλρεκιν): Τα δυνατά συναισθήματα στο κέντρο της ζωής. Η καλύτερη θεραπεία για όσους στροβιλίζονται στη δίνη ενός έρωτα.

ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ...

Το λογοτεχνικό...

... κείμενο θέλει να το επιθυμούν, έγραφε ο Ρολάν Μπαρτ: «Να μην καταβροχθίζεις, να μην καταπίνεις, αλλά να βοσκάς...να είσαι αριστοκράτης αναγνώστης» («Η απόλαυση του κειμένου»).

Μια πλημμυρίδα...

... από διεθνείς εκθέσεις βιβλίου φιλοξενείται αυτές τις ημέρες σε πολλές πόλεις (Τορίνο, Κάιρο, Καλκούτα, Τεχεράνη και Θεσσαλονίκη). Είναι αμφίβολο όμως αν θα μας κάνουν να νιώσουμε λιγότερο ξένοι στη χώρα του βιβλίου. Όλες οι έρευνες δείχνουν πως τα παιδιά μας χαίρονται ολοένα και λιγότερο την ανάγνωση. Αμερικανική έρευνα λέει πως τα παιδιά αρχίζουν να ξεκόβουν από το διάβασμα στην ηλικία των οκτώ ετών και όσο μεγαλώνουν τόσο χειροτερεύει η σχέση τους με αυτό. Και αυτή η απώλεια ενδιαφέροντος είναι, φυσικά, παράδοξη στις μέρες μας που τα βιβλία και το διάβασμα φαίνονται να έχουν την τιμητική τους. Ποτέ άλλοτε δεν υπήρχαν τόσα πολλά βιβλιοπωλεία. Δεν έχει απομείνει πόλη που να μη διοργανώνει το δικό της φεστιβάλ βιβλίου. Και πολλές κυβερνήσεις επενδύουν σημαντικά ποσά για να προωθήσουν το διάβασμα στην παιδική ηλικία. Τότε γιατί πληθαίνουν τα παιδιά που αρνούνται την πρόσκληση σε αυτή την απόλαυση; Πολλοί δάσκαλοι και παιδαγωγοί λένε πως φταίει η τηλεόραση και τα ηλεκτρονικά παιχνίδια- λες και τα παιδιά δεν θα μπορούσαν να τα παίζουν κι αυτά χωρίς να γυρίζουν την πλάτη στα βιβλία.

Ο κοινωνιολόγος...

... Φρανκ Φιουρέντι λέει όμως κάτι άλλο: πως αν σήμερα η ανάγνωση έχει ξεπέσει, είναι επειδή τα παιδιά τη θεωρούν μέσο για να επιτύχουν ένα σκοπό και όχι πηγή απόλαυσης. Μία σημαντική αιτία είναι τα σήματα και οι κατευθύνσεις που τους δίνουν τα σχολεία. Όταν ο Φιουρέντι ρώτησε μια ομάδα ενδεκάχρονων μαθητών τι γνώμη είχαν για το διάβασμα, αυτά του αποκρίθηκαν πως είναι κάτι σημαντικό για την «καριέρα» τους και για να «πάνε μπροστά». Αυτή η ωφελιμιστική τάση επιβεβαιώνεται και από βρετανική έρευνα, που διαπιστώνει πως η απόλαυση που νιώθουν τα παιδιά από την ανάγνωση ενός βιβλίου έχει μειωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Στα σχολεία, όπως λέει η Βρετανική Ένωση Συγγραφέων, τα λογοτεχνικά και άλλα βιβλία που θα μπορούσαν να προσφέρουν μια τέτοια απόλαυση τείνουν να αντικατασταθούν από «βιβλία εργασίας» και «λυσάρια» που απαντούν σε συγκεκριμένα πρακτικά ερωτήματα για τις εξετάσεις. Ακόμη και η διδασκαλία της Γραμματικής έχει καταντήσει να θεωρείται βάρος και όχι προϋπόθεση για καλλιεργημένο λόγο.

Τα βιβλία...

... θεωρούνται σήμερα μάλλον πηγή πληροφοριών παρά πηγή απόλαυσης. Αντί να διαβάζονται, καταναλώνονται. Αυτή η κατανάλωση εξηγεί γιατί η βιομηχανία βιβλίου παραμένει ανθηρή, μολονότι χάνεται η απόλαυση της ανάγνωσης. Για τα παιδιά της σημερινής κοινωνίας που διψά μόνο για πρακτικές γνώσεις οι οποίες θα χρησιμεύσουν στην παραγωγική διαδικασία, η ανάγνωση έχει γίνει δουλειά- δηλαδή δουλεία- σαν τα ακροβατικά που κάνει το σκυλάκι του τσίρκου περιμένοντας να ανταμειφθεί με ένα κόκαλο.

[ Του Ρούσσου Βρανά, ΤΑ ΝΕΑ, 15/5/2008]