Ντέιβιντ Λοτζ: «Η Αμερική μού φαίνεται πια μια χώρα σχιζοφρένειας»

Της ΒΙΚΗΣ ΤΣΙΩΡΟΥ

Η κωφότητα είναι το θέμα του τελευταίου βιβλίου («The Deaf Sentence») του Βρετανού συγγραφέα. Με πρόβλημα βαρηκοΐας και ο ίδιος όπως και ο πρωταγωνιστής του μυθιστορήματός του, μιλά για αυτή την αδυναμία του σε συνέντευξή του στο περιοδικό «Νουβέλ Ομπσερβατέρ», όπως και για τη χώρα του, την πολιτική και την Εκκλησία.

• «Η τυφλότητα είναι τραγική, η κωφότητα κωμική», λέει στο βιβλίο ο ήρωας του Λοτζ. Τι λέει όμως ο ίδιος;

«Σε γενικές γραμμές, συμφωνώ. Οι βαρήκοοι έχουν επίγνωση ότι είναι αστείοι και προκαλούν γέλιο στους γύρω τους, παρόλο που οι ίδιοι δεν βρίσκουν τίποτε το κωμικό σε αυτό! Στη λογοτεχνική παράδοση, και κυρίως στη θεατρική, οι βαρήκοοι είναι κωμικά πρόσωπα, η κατάσταση των οποίων δημιουργεί παράλογες καταστάσεις. Υπάρχουν βεβαίως έργα που υιοθετούν την άποψη ενός προσώπου εντελώς κωφού και του εκφράζουν τη συμπόνια τους. Όμως ένας βαρήκοος μας κάνει να γελάμε, τόσο στη λογοτεχνία όσο και στη ζωή. Έχουμε συνείδηση του διαρκούς κινδύνου που διατρέχουμε, δηλαδή να γελοιοποιηθούμε λόγω κάποιου παρακούσματος. Αντίθετα, στη λογοτεχνική παράδοση ο τυφλός είναι σχεδόν πάντα μια τραγική φιγούρα: αναφέρομαι στο έργο του Σέξπιρ «Βασιλιάς Λιρ» και τον Γκλούτσεστερ, αλλά και τον Σαμψών, τον Τειρεσία και τον Οιδίποδα. Αναμφισβήτητα η τυφλότητα είναι μια σοβαρότερη αναπηρία από την κωφότητα. Αν είχα να επιλέξω ανάμεσα στις δύο, θα επέλεγα την κωφότητα».

• Γράφει επίσης στο βιβλίο του: «Η κωφότητα είναι μια πρόγευση του θανάτου»... Αυτό πράγματι αισθάνεται και ο ίδιος;

«Είναι μια ένδειξη γήρατος. Μετά τα εξήντα σχεδόν όλοι αντιμετωπίζουν προβλήματα ακοής. Αλλά εμένα εντοπίστηκαν σε σχετικά νεότερη ηλικία και με σοβαρό τρόπο. Αυτό το γεγονός σε κάνει να σκεφτείς το θέμα της θνητότητας της ύπαρξής σου: και όσο περισσότερο αντιλαμβάνεστε τις επιπτώσεις στην προσωπική, όσο και στην επαγγελματική και κοινωνική ζωή, τόσο σε καταθλίβει. Βεβαίως, υπάρχουν και χειρότερα. Δεν μπορείς να πεθάνεις από κουφαμάρα, εκτός και αν σε χτυπήσει φορτηγό το οποίο δεν έχεις ακούσει να σε πλησιάζει...»

• Τα μυθιστορήματά του αντανακλούν την εξέλιξη της αγγλικής κοινωνίας. Τι άλλαξε στη χώρα του τα τελευταία χρόνια;

«Αν εξαιρέσουμε το τελευταίο μυθιστόρημά μου "Τον Συγγραφέα!" -(μεταφρασμένο στα ελληνικά από τις εκδόσεις Bell)- αφιερωμένο στον Χένρι Τζέιμς, η ανάγνωση των βιβλίων μου με χρονολογική σειρά πραγματικά ανασυγκροτεί την πολιτισμική και κοινωνική εξέλιξη της Αγγλίας και λιγότερο των ΗΠΑ, από τη δεκαετία του '60. Η κύρια εξέλιξη που αντανακλάται στο βιβλίο είναι αναμφίβολα η αυξανόμενη ευμάρεια της κοινωνίας στο σύνολό της. Παρατηρήσαμε σταδιακά να μειώνεται η φτώχεια ή τουλάχιστον η εξαθλίωση: κανείς πια ή σχεδόν κανείς δεν πεθαίνει από φτώχεια. Η γενιά του πατέρα μου που έζησε τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο δεν γνώριζε το κράτος πρόνοιας: η κοινωνική κατάσταση ήταν επισφαλής και στο παραμικρό πρόβλημα κινδυνεύαμε να βρεθούμε μέσα στην αθλιότητα, να μην έχουμε κοινωνική υπόσταση. Η εργατική τάξη και οι μικροαστοί ζούσαν με το φάσμα της φτώχειας. Οταν διαβάζουμε τις Αναμνήσεις σπουδαίων συγγραφέων, όπως του Γκράχαμ Γκριν, παραδείγματος χάριν, διαπιστώνουμε πως περνούσαν τον καιρό τους δανειζόμενοι χρήματα για να τα βγάλουν πέρα. Η γενιά μου ήταν η πρώτη που δεν είχε να νοιαστεί για τέτοια πράγματα, παρόλο που στην παιδική μου ηλικία είχα ζήσει με στερήσεις και συσσίτια την εποχή του πολέμου αλλά και μετά. Το βιοτικό επίπεδο βελτιώθηκε πολύ γρήγορα για όλον τον κόσμο και, σύμφωνα με μια γενική τάση των δυτικών κοινωνιών, πιστέψαμε πως είχαμε βρει την ευτυχία μέσα στην ευμάρεια και τις υλικές ανέσεις.

Για τη γενιά μου αυτή η ευτυχία μέσω της κατανάλωσης έπαιρνε τη μορφή της ισχυρής και πλούσιας Αμερικής: τα καταστήματα και οι κινηματογραφικές της ταινίες πρόσφεραν την εικόνα μιας ιδανικής ζωής, μιας υλικής ευτυχίας. Να γιατί οι ΗΠΑ παίζουν έναν τόσο σημαντικό ρόλο στα μυθιστορήματά μου. Από τότε βέβαια, η εικόνα τους θάμπωσε: δεν μας φαίνονται πια τόσο ευμενείς και ευτυχείς. Σήμερα μας φαίνονται σαν μια χώρα σχιζοφρενής με μια δόση τρέλας. Ομως για τη γενιά μου, άσκησαν μια απελευθερωτική επιρροή».

• Υποστηρίζει ακόμη σήμερα το Εργατικό Κόμμα;

«Το υποστηρίζω αλλά αυτό μου προκαλεί κατάθλιψη. Πιστεύω πως ο Γκόρντον Μπράουν δεν στάθηκε τυχερός, γιατί ένα μεγάλο μέρος των προβλημάτων που κληρονόμησε οφείλεται στον Τόνι Μπλερ, ο οποίος αποτραβήχτηκε την κατάλληλη στιγμή και έτσι δεν πληρώνει αυτός τις συνέπειες της πολιτικής του. Όμως ο Γκόρντον Μπράουν δεν είναι χαρισματικός και η πολιτική έχει γίνει πια μια υπόθεση εικόνας και επικοινωνιακής παρουσίας. Και από αυτή την άποψη ο Ντέιβιντ Κάμερον, ο ηγέτης των Συντηρητικών, είναι ένας νέος Τόνι Μπλερ: είναι όλο γοητεία, νεανική ενέργεια, άνεση.

Ο Γκόρντον Μπράουν είναι πιο πιεσμένος, άλλωστε έχει ένα ψεύτικο μάτι, στο οποίο οφείλεται αυτό το φευγάτο και αμήχανο ύφος του. Τον αξιολογούν με βάση την εμφάνισή του και τους τρόπους του παρά την πολιτική του. Έχει συσσωρεύσει πολλές επικοινωνιακές αστοχίες. Δείχνει να του λείπει η σιγουριά, το θάρρος, η αποφασιστικότητα.

Χρειάστηκαν μόλις τρεις μήνες για να καταρρεύσει στις δημοσκοπήσεις ενώ βρισκόταν στην κορυφή. Στην αρχή της θητείας του σκεφτόταν να κηρύξει πρόωρες εκλογές, αλλά δίστασε και έκανε το λάθος να το δείξει. Μετά ήταν πολύ αργά. Αυτή η αναποφασιστικότητα υπήρξε μοιραία. Όμως το Εργατικό Κόμμα δεν θα λύσει τα προβλήματά του διώχνοντας τον Μπράουν. Υπάρχουν αρκετοί, εντός και εκτός κόμματος, που θα ήθελαν να τον δουν να υιοθετεί μια πραγματικά αριστερή πολιτική, μια σοσιαλιστική πολιτική. Ωστόσο δεν νομίζω πως θα μπορούσε να κερδίσει τις εκλογές έτσι.

Η ιστορία έχει αποδείξει πως η νοοτροπία των Βρετανών προτιμά μια κεντρώα πολιτική. Και η βρετανική πολιτική ζωή υπακούει σε έναν κυκλικό ρυθμό: η φθορά της εξουσίας είναι τέτοια, κυρίως κάτω από την πίεση των ΜΜΕ, ώστε οι πρωθυπουργοί δεν μένουν πάνω από πέντε ή έξι χρόνια στη θέση τους. Τελικά υιοθετούν μια συμπεριφορά σχεδόν αυτοκτονική. Αίφνης, οι Εργατικοί φαίνεται να έχουν συμφιλιωθεί με την ιδέα να χάσουν τις επόμενες εκλογές. Δείχνουν εξαντλημένοι, ανίκανοι να προσφέρουν ένα πιο συγκεκριμένο πρόγραμμα, αλλά έχουν περισσότερη ενέργεια. Η κατάσταση λοιπόν είναι πολύ συγκεχυμένη. Θαύμαζα τον Τόνι Μπλερ για πολλούς λόγους και θλίβομαι που τον είδα να μεταμορφώνεται σε έναν μεγαλομανή αλαζόνα που ισχυριζόταν πως θα άλλαζε τον κόσμο, θα δημιουργούσε μια νέα παγκόσμια τάξη χάρη στη δύναμη των ΗΠΑ και στη γνώση της Μεγάλης Βρετανίας».

• Η θρησκεία έχει έναν σημαντικό ρόλο στο έργο του Λοτζ καθώς και ο ίδιος έχει φοιτήσει σε καθολικά εκπαιδευτικά ιδρύματα. Ποιος είναι όμως ο ρόλος της Εκκλησίας στην Αγγλία σήμερα;

«Αυτό που είναι ενδιαφέρον είναι πως η κρίση των καθολικών και αγγλικανικών Εκκλησιών οφείλεται σε μεγάλο μέρος στις προκλήσεις που έχουν να κάνουν με τη σεξουαλικότητα. Στην περίπτωση της καθολικής Εκκλησίας είχε να κάνει με την αντισύλληψη και τον έλεγχο των γεννήσεων, θέματα πάνω στα οποία ο Χριστός δεν είχε αποφανθεί. Αυτό το θέμα προκάλεσε έναν διαχωρισμό ανάμεσα στην αυστηρή καθολική ιεραρχία και στους πιο ανοιχτόμυαλους πιστούς. Η παπική εξουσία δεν συνήλθε ποτέ από αυτή την κρίση, παρ' όλο που διατήρησε κουτσά στραβά την ενότητα μιας καθολικής κοινότητας όλο και πιο διαφοροποιημένης και πραγματιστικής. Όσο για τους Αγγλικανούς, σπαράσσονται μεταξύ τους πάνω στο θέμα της χειροτονίας ιερέων γυναικών και στην αναγνώριση της ομοφυλοφιλίας. Και σε αυτή την περίπτωση, τα Ευαγγέλια δεν προσφέρουν σαφείς απαντήσεις: αν ο Χριστός επέλεξε μόνο άντρες για μαθητές, αυτό αντικατόπτριζε απλώς την πραγματικότητα της κοινωνίας εκείνης της εποχής. Βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέρον πως οι διχογνωμίες δεν αφορούν θεολογικά θέματα αλλά θέματα που αφορούν τη σεξουαλικότητα και τη σεξουαλική ταυτότητα. Αυτό αποδεικνύει πως το σεξ καταλαμβάνει κεντρική θέση στην ανθρώπινη ζωή». *

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 15/10/2008

'Deaf Sentence: A Novel' by David Lodge

A professor struggles with his hearing loss, a student's advances and the question of one's mortality in a comedic novel that is by turns sobering and light.

By Sylvia Brownrigg, September 21, 2008. Deaf Sentence. A Novel David Lodge. Viking: 294 pp., $25.95

EARLY ON in David Lodge's funny and touching new novel, "Deaf Sentence," the narrator makes a simple but profound observation: "Deafness is comic, as blindness is tragic." Desmond Bates, a retired professor of linguistics at an unnamed northern English university, is gradually losing his hearing, and much of his chatty, companionable narrative is taken up with chronicling the comedy of deafness, as well as the very real grief behind it.

Following Desmond's remark is an insightful, cultural-historical riff, characteristic both of Desmond and of Lodge himself, on the symbolic importance of sight in drama, poetry and song, and how it contrasts with hearing. (What if Oedipus had punctured his ears rather than eyes, Desmond wonders? The act wouldn't have the same horror. And, as he notes wryly, "Nor would 'Smoke gets in your ears' be a very catchy refrain for a song.") His point is that there is an innate sympathy for the difficulty of blindness, whereas deafness seems rather to inspire, both in the afflicted and those around him or her, something closer to impatience or irritation.

The predicament seems particularly acute for Desmond, both because of the gradual isolation of his retirement, and perhaps also because in other ways he is so fortunate. Happily married to the affectionate, lovely Winifred, who has a burgeoning profession of her own in interior design, Desmond enjoys a comfortable existence: The couple spend holidays with their children -- they have two sets, as it's a second marriage for them both -- and grandchildren; and they often attend cultural events such as theatrical premieres, university lectures, art openings.

The problem for Desmond is that all such outings have become increasingly fraught because of his lack of confidence that he will follow the thread -- of conversation, of drama or of argument. For such an intelligent, sociable man, this is at best comically frustrating and, at worst, humiliating. At a university reception, "I had some exchanges along the familiar lines of 'Terribly noisy in here'-- 'What?'-- 'I said it's terribly noisy in here' -- 'Sorry, can't hear you, it's so damned noisy in here. . . . ' " When out with his wife and another couple at a loud new restaurant, Desmond opts out of much of the exchange altogether, because he knows he will mishear and therefore misunderstand what is said, and he is not in the mood to handle the embarrassment.

The novel, structured as Desmond's diary, begins with an account of such misapprehension, when at a busy art opening Desmond finds himself nodding encouragingly to a pretty young woman without having any idea what she is talking about, or indeed who she is. When she calls his house to ask why he missed the meeting they arranged, he is mortified; but soon, on meeting Alex Loom, he comes to wish he had stayed out of her way. Part of the novel's plot is provided by the unstable Alex, a graduate student trying to manipulate Desmond into an advisory relationship with her -- and perhaps something further.

As readers of Lodge's wonderful campus comedies of the 1980s and '90s know well, he is masterful on the subject of academic egos, the barely submerged competitiveness of so-called colleagues and the eager (sometimes reckless) sexual appetites of many men in the profession. Alex Loom wreaks some havoc in Desmond's former department, though his encounters with her allow him interesting digressions on certain linguistic questions and erotic reflections on her temptations.

But eventually the reader comes to understand that the hint of adulterous possibility with Alex is a smoke screen, and that "Deaf Sentence" is, as its punning title suggests, primarily a sustained reflection on death and life, and the mini-death that is encroaching deafness. Desmond's disability is poignantly amplified by his dealings with his aging father, who lives alone in London, increasingly unable to look after himself. Scenes between Desmond and his father mine the rich seams of guilt, love and frustration, as Desmond tries to work out how best to care for his father. His efforts to cope with the problem are rife with both humor and sadness.

For throughout "Deaf Sentence," Lodge layers his lively, comic scenes with the sobriety brought on by Desmond's thoughts on mortality. If this makes the novel sound heavy or laborious, it isn't: Lodge has always been able to wear his erudition and philosophical interests with deceptive lightness. This is a novel that can within 50 pages include an amusing, realistic account of two older couples vacationing together in a tacky English resort and Desmond's thoughts on a solitary winter visit to Auschwitz during a professional trip to Poland. There is deaf in life, as Desmond might say, and life in deaf, and this touching, humane novel richly explores the meeting between the two.

• Sylvia Brownrigg's novel "The Delivery Room" will be published by Counterpoint next month.

DAVID LODGE: «ΤΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ»

David Lodge.

Μπορεί να είναι ένας νευρωτικός, όπως ο ίδιος ομολογεί, αλλά η μεγαλοφυία του στη μετατροπή των μικρών προσωπικών τραγωδιών σε ουσία του χιούμορ του τον έχει κάνει να είναι ένας από τους καλύτερους και αγαπημένους κωμικούς συγγραφείς της Μεγάλης Βρετανίας. Σε μια συνέντευξή του στην βρετανική εφημερίδα The Observer, ο David Lodge μιλά στη Rachel Cooke για την κατάθλιψη και την κώφωσή του -το θέμα του νέου μυθιστορήματός του- και για την πίστη του στις θεραπευτικές δυνάμεις ενός γάμου που στηρίζεται στην αγάπη.

Αστεία; Δεν κάνει κανένα. Ούτε μοιάζει με τους διάσημους και πολυαγαπημένους χαρακτήρες του, τους καθηγητές Morris Zapp και Philip Swallow, οι οποίοι τείνουν να είναι λίγο καβγατζήδες.

Γεννημένος 28 Ιαν. 1935 στο νοτιοανατολικό Λονδίνο, σπούδασε στην Ακαδημία του St Joseph. Το1959 νυμφεύεται την Mary Frances Jacob. Αποφοιτά από το Πανεπιστημιακό Κολλέγιο του Λονδίνου με ένα MA. Το 1960 αρχίζει να διδάσκει Αγγλική Λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ. Δημοσιεύει πρώτα το μυθιστόρημα, το The Picturegoers, για να αποτυπώσει την εμπειρία της ανατροφής του ως καθολικού. Έχει δημοσιεύσει από τότε 14 μυθιστορήματα, και δύο θεατρικά έργα. Τέσσερα βιβλία του προσαρμόστηκαν για την τηλεόραση. Το 1987 αποσύρεται για να αφιερώσει περισσότερο χρόνο στο γράψιμο.

Είναι πολυβραβευμένος, αν κρίνουμε από τον αριθμό των βραβείων που έχει πάρει: Whitbread Book of the Year για το How Far Can You Go? (1980), είχε επιλεγεί στον κατάλογο επιλέκτων υποψηφίων για το Booker Prize για το Small World (1984), είχε επιλεγεί στον κατάλογο επιλέκτων υποψηφίων για το Booker Prize για το Nice Work (1988), Royal Television Society Award για την καλύτερη δραματική σειρά για το Nice Work (1989).

Λέει: «Τα μυθιστορήματα είναι και επιχείρηση και τέχνη, και είναι πάντα και τα δύο. Πάντα λέω ότι πρέπει να είστε καλλιτέχνης όταν γράφετε ένα μυθιστόρημα, και επιχειρηματίας όταν το δημοσιεύετε - αλλά είναι αρκετά δύσκολο να κρατηθεί εκείνος ο διαχωρισμός»

Λένε: «Το τέχνασμά του –κοινό σχεδόν σε όλα τα απομνημονεύματα από τους συγγραφείς– είναι να μεταβιβάσει, χωρίς συναίσθημα ή ματαιοδοξία, την παντελή απομόνωση του μυθιστοριογράφου, οπωσδήποτε στους επαγγελματικούς όρους, από τον κόσμο που κατοικεί» (DJ Taylor στο The Year of Henry James).

"Literature is mostly about having sex and not much about having children. Life is the other way round."

Birthplace

Dulwich, London

Education. St Joseph's Academy, Blackheath; University College London (BA and MA)

Other jobs. Lodge is a well-respected academic and a leading literary critic, and has published numerous works of literary criticism alongside his novels. He was a lecturer and then professor of English at Birmingham University, and remains an honorary professor of modern English literature there. He has also turned his hand successfully to screenwriting and playwriting.

Did you know? Lodge invented a literary parlour game called 'Humiliation' in Changing Places, which remains popular at dinner parties. Players name classics of literature that they have not read, the winner being the one who exhibits the most woeful literary lacuna. In Changing Places, Lodge's obnoxious American academic, Howard Ringbaum, admits that he has never read Hamlet - and thus wins the game (but loses his job). Lodge himself owns up to War and Peace.

Critical verdict. Lodge has won numerous awards for his books and was twice shortlisted for the Booker Prize (for Small World and Nice Work). His books have generally received generous praise from critics, though his most recent novel about Henry James, Author, Author, suffered from inevitable and unfavourable comparison with Colm Toibin's The Master. Yet even when criticising Author, Author, Alan Hollingshurst called Lodge a "sharp comic novelist", while Anthony Burgess has hailed him as "one of the best novelists of his generation".

Recommended works. The trio of Rummidge University novels, Changing Places, Small World and Nice Work, is the best, and funniest, place to start. The fictional Rummidge is Birmingham in all but name, and Lodge's take on the campus novel charts the shifting sands of university faculties in the age of post-modernism, international conferences and symposia, and "Industry Shadowing Schemes". Present are Lodge's wry satire on the absurdities of intellectual and academic life, a large helping of bed-hopping dons, and a variety of narrative techniques and ruminations on literature. Absent, though, are the long pastiches of other authors or narrative experimentation which are not to all readers' tastes and mar Thinks... and The British Museum is Falling Down. Lodge is at his best when he remains on campus and better still when he sticks to the English faculty, so the colourful Paradise News, set in Hawaii and following an anxious theologian, is not his finest work.

Influences. Lodge, like Adam in The British Museum is Falling Down, did his postgraduate research into the English Catholic novel. As such his influences include Evelyn Waugh and Graham Greene. Academia and sex (and its unavoidable clash with his religion) are Lodge's other great themes, which he exploits with considerable wit. The hand of Kingsley Amis's Lucky Jim is evident in the Rummidge series; while Malcolm Bradbury (whom Lodge called "my closest writer friend") and Lodge both experimented with the campus novel at the same time. Such, however, is Lodge's versatility that all his novels self-consciously betray their literary forebears. The British Museum is Falling Down is a mosaic of parodied styles, for example, most notably reproducing the stream-of-consciousness style of Woolf and Joyce.

Now read on. Bradbury's The History Man and Eating People is Wrong will delight anyone who enjoys the Rummidge novels. Lodge's own works of criticism are excellent further reading for anyone wishing to get to grips with the complex critical issues he raises in his novels: The Practice of Writing, a collection of essays in which he considers trends in literary style and explores the work of selected writers, is a good place to start. Both Kingsley and Martin Amis would be a good bet for those who enjoy Lodge's combination of comedy, rich storytelling and literary allusiveness. Zadie Smith's On Beauty is also part-campus novel and does to Forster's Howard's End what The British Museum is Falling Down did to Ulysses.

Adaptations. Small World was made into a TV series by Granada in 1988. Lodge's own BBC adaptation of Nice Work won Best Drama Serial at the Royal Television Society Awards.

Recommended biography. Focusing on Catholicism and academe, the body of Lodge's fiction reveals much about the author's life. The experiences of Adam and Barbara in The British Museum is Falling Down, for example, mirror those of the young Lodge in many respects. But although Lodge himself admits that "each of my novels corresponds to a particular phase or aspect of my own life", he is at pains to point out that "this does not mean they are autobiographical in any simple, straightforward sense".