Friday, January 6, 2012
Ενας πρώιμος Οσκαρ Ουάιλντ
Friday, May 14, 2010
Ο Oscar Wilde και οι επιρροές του στη μουσική σκέψη

- Από τον Κώστα Ζουγρή
Ο ιρλανδός λογοτέχνης, ποιητής, κριτικός και θεατρικός συγγραφέας Oscar Wilde με το πλούσιο έργο του έχει εμπνεύσει αρκετούς γνωστούς μουσικούς στο να συνθέσουν κάθε είδος μουσικής.
Στην κλασική μουσική έδωσε την αφορμή με τα έργα του να γραφτούν όπερες, συμφωνικά ποιήματα, ορχηστρικές σουίτες, μπαλάντες, κύκλοι τραγουδιών, αλλά και μεμονωμένα τραγούδια.
Στα τελευταία 50 χρόνια, διάφορα έργα του υπήρξαν η αφορμή για δημιουργία μιούζικαλ, ροκ τραγουδιών και κινηματογραφικής μουσικής που μοιραία επένδυσε την κινηματογραφική μεταφορά κάποιου από τα πολλά μυθιστορήματα που έγραψε.
Κυρίαρχη θέση βέβαια κατέχουν το μυθιστόρημα Το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι και το τελευταίο του έργο-επιστολή De Profundis.
Φέτος συμπληρώνονται 110 χρόνια από τον θάνατό του· γεννήθηκε στις 16 Οκτωβρίου του 1854 και πέθανε στις 30 Νοεμβρίου του 1900.
Το μοναδικό του μυθιστόρημα, Το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι, εκδόθηκε στην τελική του μορφή το 1891, ενώ από το 1890 είχε παρουσιαστεί στο περιοδικό Lippincott's Magazine, στο τεύχος του Ιουλίου. Αρκετοί κριτικοί αναγνωρίζουν σε αυτό αυτοβιογραφικά στοιχεία και παραλληλισμούς ανάμεσα στον κεντρικό ήρωα και στον συγγραφέα.
Το συγκρότημα του εναλλακτικού ροκ Television Personalities περιλαμβάνει το Α Picture Of Dorian Gray στο πρώτο τους άλμπουμ And Don't The Kids Just Love It που κυκλοφόρησε το 1980.
Οι Motley Crue αναφέρουν το όνομα Dorian Gray στο τραγούδι τους New Tattoo που υπάρχει στο ομώνυμο άλμπουμ, το ίδιο κάνουν και οι Libertines στο τραγούδι Narcissist, που αναρωτιούνται Δεν θα ήταν ωραία να ήμασταν έστω και για μία μέρα ο Dorian Gray; Ο James Blunt στο Tears and Rain και οι Styx στο τραγούδι του 1980 Sing For The Day.
Το συγκρότημα του power metal, Demons & Wizards, έγραψε το Dorian, που είναι βασισμένο στο βιβλίο, και ο Darren Hayes το The Future Holds Α Lion's Heart για το άλμπουμ τους This Delicate Thing We've Made, που είναι αναφορά στον πίνακα.
Οι U2 στο The Ocean τραγουδούν: Α Picture In Grey Dorian Gray/Just me By the Sea και οι Smiths στο Cemetery Gates: So let's go where we're wanted/And Ι Meet you at the cemetery gates/ Keats and Yeats are on your side/But you lose Cause weird lover Wilde is on mine.
Στον χώρο της κλασικής μουσικής, ο Boris Arapov έγραψε το 1971 το μπαλέτο The Picture Of Dorian Gray. Τον ίδιο τίτλο έχουν και οι όπερες που έγραψαν ο αμερικανός Lowell Liebermann το 1997, ο γεννημένος στην Αγγλία, Αυστραλός W. Arundel Orchard το 1919 και ο Γερμανός Hans Schaeuble.
Τέλος, ο Αμερικανός Herbert Stothart έγραψε τη μουσική για την ταινία τού 1945, στην οποία έπαιζαν οι George Sanders, Hurd Hatfield, Angela Lansbury και Donna Reed.
Η Suzanne Vega συνεργάζεται με τον John Cale στο αφηγηματικό τραγούδι The Long Voyage, που βασίζεται στο ποίημα Silhouettes και κυκλοφόρησε ως μέρος του άλμπουμ τού γάλλου παραγωγού Hector Zazou Chansons des Mers Froides το 1994.
Από τα θεατρικά του έργα, το Importance Of Being Earnest είναι αυτό που έχει διασκευαστεί τις περισσότερες φορές σαν μιούζικαλ, αλλά για κάποιο παράξενο λόγο ποτέ δεν έγινε πραγματική επιτυχία.
Πρωτοπαίχτηκε στις 14 Φεβρουαρίου του 1895 στο Λονδίνο και το 1963 ο Erik Chisholm ολοκλήρωσε την όπερα που βασίστηκε στο έργο τού Wilde.
Στα τέλη της δεκαετίας τού '50 παίζονται αρκετά μιούζικαλ με το ίδιο θέμα. Το 1957, το Found In Α Handbag, με μουσική του Allon Bacon, έναν χρόνο αργότερα, το Half In Ernest παίζεται στο Κόβεντρι, με μουσική του Vivian Ellis, την ίδια χρονιά παίζεται και το Ernest in Time, το 1959, το Ernest.
Κωμωδία σε τέσσερις πράξεις ήταν το Lady Windermere's Fan, που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Λονδίνο στις 22 Φεβρουαρίου του 1892.
Το μιούζικαλ After The Ball που δημιούργησε ο Noel Coward το 1954, ήταν μάλλον η πιο πετυχημένη μεταφορά έργου τού Oscar Wilde στο θέατρο σαν μιούζικαλ, ανέβηκε μάλιστα ξανά το 1999.
Από το ίδιο έργο εμπνεύστηκε η Chrissie Hynde των Pretenders την επιτυχία τους Message Of Love.
Το 1960 ανεβαίνει εκτός Μπρόντγουεϊ το μιούζικαλ Ernest in Love, με πρωταγωνιστές τους John Irving στον ρόλο του Jack και τον Louis Edmonds στον ρόλο του Algernon. Οι κριτικές ήταν ανάμεικτες και το 2005, μεταφρασμένο, το ίδιο έργο θα παρουσιαστεί στην Ιαπωνία.
Το 1984, το Importance του Sean Ο'Mahoney θα κάνει το ντεμπούτο του στο Λονδίνο, όπου θα παιχτεί μόνο για 29 παραστάσεις στο θέατρο «Ambassadors».
Η Σαλώμη, θεατρικό έργο που παρουσιάστηκε στο Παρίσι το 1896, έγινε μονόπρακτη όπερα από τον γερμανό συνθέτη Richard Strauss και παρουσιάστηκε το 1905 στη Δρέσδη. Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα του συνθέτη. Ο Antoine Mariotte θα έλθει σε αντιδικία με τον Strauss για το ποιος έγραψε πρώτος όπερα με θέμα τη Σαλώμη, η δικιά του πάντως, αν και γραμμένη, θα παιχτεί το 1908.
Την ίδια χρονιά (1905), ο Henry Hadley θα γράψει ένα συμφωνικό ποίημα που θα εμπνευστεί από το θεατρικό έργο τού συγγραφέα. Συμφωνικό ποίημα είναι και η Σαλώμη τού Alexander Krein, Op. 19 (1929).
Μουσική για μπαλέτο που είναι βασισμένη στο έργο θα γράψουν οι Peter Maxwell Davies και Emil Petrovics το 1978.
Οι Flor Alpaerts (1918), Leonard Bernstein (1955), Alexander Glazunov, Constant Lambert (1929) και Alexander Tcherepnin θα γράψουν μουσική επένδυση για διάφορες παραστάσεις με θέμα τη Σαλώμη του Wilde.
Ο Pete Doherty θα γράψει τη δικιά του Salome για το άλμπουμ του Grace/ Wastelands, που κυκλοφόρησε το 2009.
Η συλλογή ιστοριών για παιδιά, που κυκλοφόρησε το 1888 με τον τίτλο The Happy Prince and Other Tales και η οποία περιλαμβάνει πέντε ιστορίες, έδωσε την έμπνευση σε αρκετούς μουσικούς με εντελώς διαφορετικές κατευθύνσεις.
Από το Happy Prince το συγκρότημα La De Das, από τη Νέα Ζηλανδία, δημιούργησε μία ροκ όπερα το 1969.
Το Nightingale and the Rose έγινε μονόπρακτη όπερα από τον ιταλό συνθέτη Renzo Bossi το 1910. Σε όπερα το διασκεύασαν ο Αυστραλός Hooper Fraser-Simpson το 1927, ο Αγγλος Jonathan Rutherford το 1966 και η Ρωσίδα Elena Firsova το 1991.
Μουσική για μπαλέτο με το ίδιο θέμα έγραψαν οι David Earl, Friedrich Voss, Janis Kalnins και Hooper Brewster-Jones.
Το θεατρικό έργο Φλωρεντινή τραγωδία έδωσε την ευκαιρία στον Sergei Prokofiev να γράψει την όπερα Maddalena το 1911, αλλά ποτέ δεν την παρουσίασε όσο ζούσε. Τελικά η χήρα του Lina ζήτησε από τον άγγλο μουσικό Edward Downes να τη βοηθήσει και η όπερα παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1980.
Με το ίδιο θέμα είχε ασχοληθεί και ο Γερμανός Alexander von Zemlinsky. Η πέμπτη από τις επτά συνολικά όπερες που παρουσίασε ήταν, το 1917, η Eine Florentinische Tragodie, Op. 16.
Το De Profundis, του 1905, έχει γίνει ορατόριο από τον Frederic Rzewski το 1991 και ο Larry Sitsky το διασκεύασε σε μονόδραμα.
Από τα υπόλοιπα ξεχωρίζουν το ποίημα The Ballad of Reading Gaol, που το έκανε τραγούδι με τον τίτλο Each Man Kills The Things He Loves ο Gavin Friday, η σύντομη ιστορία The Birthday Of the Infanta, που έγινε μπαλέτο από αρκετούς μουσικούς. Το ποίημα Requiescat έγινε τραγούδι από αρκετούς συνθέτες.
Τραγούδια έγιναν επίσης τα ποιήματά του Les Ballons, Ε Tenebris, La Fuite de la Lune από τον Charles Griffes, που έχει μελοποιήσει αρκετά από τα έργα τού Wilde, The Harlot's House, Impression du Matin, Impression: Le Reveillon, Le Jardin, Madonna Mia, La Mer και The Sphinx.
Ιδιαίτερα παραγωγικός στο λογοτεχνικό του έργο, ο Oscar Wilde έδωσε τη δυνατότητα σε πολλούς μουσικούς να το αξιοποιήσουν, με τη σειρά τους, στον δικό τους καλλιτεχνικό τομέα.
- Βιβλιοθήκη, Παρασκευή 14 Μαΐου 2010
Thursday, December 31, 2009
Εκ βαθέων για τον Ουάιλντ
![]()
"Είμαι ο έρωτας που δεν τολμά να πει το όνομά του"… Αυτός είναι ο τίτλος της ολιγοσέλιδης ( ενδιαφέρουσας ωστόσο) μελέτης της Σάσας Πούλκου για τον Οσκαρ Ουάιλντ που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Αλεξάνδρεια». Ο τίτλος που μάλλον επελέγη για να έλξει το αναγνωστικό μάτι αποτελεί μικρή «παράφραση» στίχου από το ποίημα « two loves” του γεννημένου στο Δουβλίνο Ιρλανδού συγγραφέα και ποιητή.
Ενός συγγραφέα που στο πρόσωπό του (συγγραφικό και μη) το ομοφυλοφιλικό κίνημα όλων των εποχών αποκατέστησε την αξιοπρέπειά του, μιαν αξιοπρέπεια (όμως) που ο ίδιος ο Ουάιλντ έχασε «για πάντα» σε εκείνη την περίφημη περιπέτεια του Απρίλη του 1895 η οποία τον οδήγησε σε διετή φυλάκιση με την αιτιολογία της «προσβολής της αιδούς μεταξύ των αρρένων... Το βιβλίο της Πούλκου δεν είναι φυσικά βιογραφία, απλά η συγγραφέας διατρέχει τα γεγονότα της ζωής του Ουάιλντ που τη δευκολύνουν να αρθρώσει το ιδιότυπο δοκίμιό της.
Ένα δοκίμιο που σκιαγραφεί το πορτρέτο του Οσκαρ Ουάιλντ, αποδεικνύοντας ότι είναι η Βικτωριανή μοναρχία και η δικαιοσύνη της καθόρισαν αυθαίρετα σχεδόν τη σεξουαλικότητα του συγγραφέα. Ο ίδιος βέβαια γνώριζε τη μοίρα του, έβλεπε κατάματα από πολύ νωρίς, ότι ζει στην εποχή της εικονικής διαφάνειας για τούτο και οργάνωσε τις συγγραφικές και άλλες αντιστάσεις. Επεχείρησε και κατάφερε εντέλει να δώσει με τα έργα του την καθαρή εικόνα αυτής της κοινωνίας οδηγώντας τον εαυτό στο όριο και στο ανάλογο κόστος: τουτέστιν να διαστρβλώσει συνειδητά τη φυσιογνωμία του ώστε να πετύχει κάτι πιο βαθύ και πιο ουσιαστικό. Για περισσότερες πληροφορίες αναζητήστε το βιβλίο της Σάσας Πούλκου. [Σ.Μ., Η ΑΥΓΗ: 01/01/2010]
Wednesday, July 15, 2009
Η Σαλώμη ήταν άνδρας
- Ο Οσκαρ Ουάιλντ πέθανε από μηνιγγίτιδα στα 46 του. Αλλά στη σύντομη ζωή του γνώρισε τα πάντα: από την κολακεία και την τεράστια φήμη ως την κατασυκοφάντηση, την ατίμωση, τη φυλακή, την εξορία και τελικά τον θάνατο μέσα στη φτώχεια και στην εγκατάλειψη.
- Η βιογραφία του από τον Ιρλανδό Ρίτσαρντ Ελμαν, που θεωρείται ο σημαντικότερος βιογράφος του αγγλόφωνου κόσμου τον 20ό αιώνα
Ο Οσκαρ Ουάιλντ ως Σαλώμη. Φωτογραφία του Ροζέ Βιολέ (Παρίσι)
«Το κοινό δείχνει πολύ μεγάλη ανεκτικότητα. Συγχωρεί τα πάντα εκτός από την ιδιοφυΐα». Αν δεν γνωρίζαμε ότι ο αφορισμός αυτός διατυπώθηκε από τον Οσκαρ Ουάιλντ στα τέλη του 19ου αιώνα, θα τον θεωρούσαμε απολύτως σύγχρονο. Το πόσο σύγχρονος παραμένει ο Οσκαρ Ουάιλντ δεν αποδεικνύεται φυσικά μόνο από το πλήθος των ανεπανάληπτων αφορισμών του αλλά και από το σύνολο του έργου του, που το συνοδεύει μια σύντομη για τα σημερινά δεδομένα ζωή (ο Ουάιλντ πέθανε στο Παρίσι το 1900 από μηνιγγίτιδα στα 46 του χρόνια), η οποία στάθηκε αρκετή για να γνωρίσει τα πάντα: από την κολακεία και την τεράστια φήμη ως την κατασυκοφάντηση, την ύβρι, την ατίμωση, τη φυλακή, την εξορία και τελικά τον θάνατο μέσα στη φτώχεια και στην εγκατάλειψη.
Στα παγκόσμια Γράμματα δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου οι συγγραφείς μεταβλήθηκαν σε μαύρα πρόβατα της κοινωνίας, της εξουσίας, ακόμη και των ομοτέχνων τους αλλά η περίπτωση του Ουάιλντ είναι ακόμη και σήμερα η πιο αντιπροσωπευτική.
Πέρασαν πάνω από 100 χρόνια που ο ιδιοφυής αυτός πέθανε σε ένα άθλιο παρισινό ξενοδοχείο και στην κηδεία του παρέστησαν δεκατέσσερα άτομα όλα κι όλα. Τώρα ο τάφος του, όπου υπάρχει και το διάσημο γλυπτό του Επστάιν, στο νεκροταφείο Ρere Lachaise στο Παρίσι, είναι τόπος προσκυνήματος. Αυτονόητο, αν σκεφθεί κανείς ότι είναι ο μόνος συγγραφέας της ύστερης βικτωριανής εποχής που το έργο του εξακολουθεί να διαβάζεται με αμείωτο ενδιαφέρον από εκατομμύρια αναγνώστες σε όλον τον κόσμο, ότι δύο τουλάχιστον από τα θεατρικά του έργα, Η βεντάγια της λαίδης Γουίντντερμιρ και Η σημασία του να είναι κανείς σοβαρός, είναι βασικά στο παγκόσμιο δραματολόγιο και ότι όλα τα πεζογραφήματά του, με πρώτο και κύριο το Πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι, εξακολουθούν να συναρπάζουν το αναγνωστικό κοινό σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της Γης. Αλλά και η Μπαλάντα της φυλακής του Ρέντιγκ, το τελευταίο σπουδαίο έργο του, ανήκει στα σημαντικότερα ποιήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
- Είκοσι χρόνια
Για να είναι ενδιαφέρουσα και αξιόπιστη η βιογραφία οποιουδή ποτε συγγραφέα πρώτης γραμμής, αυτονόητο ότι χρειάζεται ένας σπουδαίος βιογράφος. Στην προκειμένη περίπτωση είχαμε τον καλύτερο. Ο Ιρλανδός Ρίτσαρντ Ελμαν δικαίως θεωρείται ο σημαντικότερος βιογράφος του αγγλόφωνου κόσμου τον 20ό αιώνα. Πολλοί μάλιστα πιστεύουν ότι η μνημειώδης βιογραφία του Τζόις είναι σχεδόν αδύνατον να ξεπεραστεί. Με το ίδιο πάθος που ο Ελμαν συνέθεσε τη βιογραφία του συμπατριώτη του Τζέιμς Τζόις καταπιάστηκε με τη βιογραφία ενός άλλου σπουδαίου Ιρλανδού, του Οσκαρ Ουάιλντ. Είκοσι χρόνια σχεδόν του πήρε για να συνθέσει το πορτρέτο του συγγραφέα του De profundis. Το αποτέλεσμα ήταν αυτό το μνημειώδες βιβλίο (η ελληνική έκδοση ξεπερνά τις 900 σελίδες μεγάλου σχήματος), που το ολοκλήρωσε τους πρώτους μήνες του 1987 αλλά δεν είχε τη χαρά να το δει τυπωμένο, αφού πέθανε τον Μάιο της ίδιας χρονιάς και η βιογραφία κυκλοφόρησε τον επόμενο χρόνο. Εργο μοναστηριακής αφοσίωσης, επιστημονικής πληρότητας και υψηλής αφηγηματικής δεξιοτεχνίας, καταλαμβάνει τιμητική θέση δίπλα στα βιβλία του Ουάιλντ, τη ζωή του οποίου περιγράφει βήμα προς βήμα ο Ελμαν, αναλύοντας ταυτοχρόνως και το έργο του, συνδυάζοντας δηλαδή ό,τι συνιστά τα γενεσιουργά αίτια της δημιουργίας: τις αφορμές της έμπνευσης και την περιπέτεια της γραφής παράλληλα με το καθεστώς του βίου. Η ουσία επομένως της ζωής είναι ουσία της τέχνης- αλλά αυτό ισχύει και αντιστρόφως, πιστεύει ο Ελμαν. Και επί του προκειμένου δεν θα βρίσκαμε αντιπροσωπευτικότερο παράδειγμα από τον Οσκαρ Ουάιλντ.
- Παράλληλη ανάγνωση
Ο Οσκαρ Ουάιλντ με τον ερωμένο του λόρδο Αλφρεντ Ντάγκλας στην Οξφόρδη,το 1893 (Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου,Συλλογή Κaufmann)Οπως συμβαίνει και με τη βιογραφία του Τζόις, κι εδώ μπορεί κανείς να προβεί σε ένα είδος παράλληλης ανάγνωσης. Διαβάζοντας τον Ελμαν έχει δίπλα του και ξαναδιαβάζει τα βιβλία του Ουάιλντ ανατρέχοντας στα όσα εντοπίζει, παραπέμπει ή σχολιάζει ο βιογράφος. Αυτό το παράλληλο μοντάζ καθιστά δημιουργική την ανάγνωση. Ουσιαστικότερη, πιο ευχάριστη- και φυσικά πληρέστερη, αλλά και εξόχως συναρπαστική πολύ συχνά, αν μάλιστα σκεφθείς ότι ανάμεσα στις πολλές αρετές αυτής της εκθαμβωτικής βιογραφίας περιλαμβάνονται η ακρίβεια και η λεπτομερειακή ανάλυση. Θέλω εδώ να σημειώσω πως στην αγγλική έκδοση ο Ελμαν περιλαμβάνει παράρτημα στο οποίο υπάρχει απόσπασμα από διάλεξη του Ουάιλντ περί τέχνης, όπου με ειδικά σύμβολα ορίζονται ο τόνος, ο χρωματισμός, η προφορά, η στίξη και η αντίστιξη που χαρακτήριζαν τον Ουάιλντ-ομιλητή, ώστε ο αναγνώστης να πάρει μια ιδέα του χρωματισμού και της μουσικότητας του λόγου του. Το απόσπασμα ο Ελμαν το παίρνει από το βιβλίο της Χέλεν ΠόρτερΙmpersonations, που εκδόθηκε στη Νέα Υόρκη το 1891.
Η βιογραφία αυτή δεν μας καθιστά απλώς πολύ πιο οικεία μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της βικτωριανής Αγγλίας και της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Διαθέτει επιπλέον τη θέρμη της αφήγησης, την πειστικότητα του ανυπόκριτου θαυμασμού του βιογράφου προς τον βιογραφούμενο και ζωντανεύει κατά τρόπο μοναδικό μια ολόκληρη εποχή. Το θεατρικό Λονδίνο, το φιλολογικό Λονδίνο, το Λονδίνο των περιοδικών και των εφημερίδων, αλλά και το Παρίσι αντίστοιχα. Πάνω απ΄ όλα όμως μας προσφέρει το ολοκληρωμένο πορτρέτο ενός ανθρώπου ο οποίος δεν διέθετε μόνο το σπινθηροβόλο πνεύμα που κυριαρχεί στα βιβλία του, αλλά ήταν μια πολυσύνθετη προσωπικότητα, με πλήθος άγνωστες πλευρές και με μια αίσθηση του τραγικού κρυμμένη πίσω από τη μάσκα του αισθητή, τη γοητεία του παραδοξολόγου, τη δύναμη του ανατροπέα, το πάθος του ανθρώπου που διακηρύσσοντας την πρωτοκαθεδρία της τέχνης δίνει στη ζωή μια πρόσθετη σημασία και στα γεγονότα ένα περιεχόμενο το οποίο τα ξεπερνά.Ηταν ο γόης που η μοίρα τού τα πρόσφερε όλα και το άθλιο κατεστημένο της εποχής τού τα πήρε σε μια στιγμή τιμωρώντας τον όχι μόνο- ή ίσως όχι τόσο- για την ομοφυλοφιλία του (στους καλλιτεχνικούς κύκλους της εποχής αλλά και της βρετανικής αριστοκρατίας η ομοφυλοφιλία δεν ήταν βεβαίως κάτι άγνωστο) αλλά κυρίως για το ότι με τέτοια επιτυχία, οξυδέρκεια και πειστικότητα διακωμώδησε εξοντωτικά τις συμβάσεις της εποχής, τις ανοησίες, τον πουριτανισμό και τα ψεύδη της. Η βρετανική κοινωνία, όπως λέει ο Ελμαν, ήταν ανεκτική στην ομοφυλοφιλία, αρκεί να μην πιανόταν κανείς επ΄ αυτοφώρω. Ο Ουάιλντ ήταν «απρόσεκτος» στην προσωπική του ζωή και έπρεπε να πληρώσει για την επιτυχία του αφού δεν ήταν όσο πουριτανός χρειαζόταν ώστε να κρύβει την ερωτική του ζωή χωρίς να αναγκάζεται να υποκύπτει στους εκβιασμούς των εκδιδομένων νεαρών με τους οποίους συνευρισκόταν. Η κοινωνία που εξέθετε θα τον έστελνε πίσω από τα σίδερα.
- Αθλιο κατεστημένο
Το κατεστημένο τού έδωσε το μοιραίο χτύπημα (δύο χρόνια σε μια φριχτή φυλακή) γιατί κατά βάθος δεν μπορούσε να ανεχθεί έναν συγγραφέα που όχι μόνο κατείχε απολύτως τα μέσα της τέχνης του, αλλά τόσο με την προσωπικότητα όσο και με το έργο του αιχμαλώτιζε το κοινό του, το οποίο κατά την περίοδο που μεσουρανούσε τον λάτρευε.
Ο νεαρός Ιρλανδός που στα είκοσι χρόνια του ήταν ικανός να ορίσει τις αισθητικές αρχές του προραφαηλιτισμού, που ένα ταξίδι έκανε στις ΗΠΑ και μάγεψε τους Νεοϋορκέζους από την πρώτη στιγμή όταν τον ρώτησαν στο τελωνείο τι είχε να δηλώσει και απάντησε «τη μεγαλοφυΐα μου», ήταν από τα πιο γενναιόδωρα πλάσματα που υπήρξαν ποτέ στον κόσμο των Γραμμάτων. Αλλά και πολύ πιο μπροστά από την εποχή του, επομένως άνθρωπος για όλες τις εποχές. Ο Ελμαν γράφει ότι είναι εντελώς σύγχρονος- θα προσθέταμε και πολύ Ευρωπαίος, σε μια εποχή μάλιστα που η Βρετανία ήταν η μεγαλύτερη επί Γης αυτοκρατορία και θεωρούσε την ηπειρωτική Ευρώπη περίπου έναν άλλον κόσμο. Ο Ουάιλντ προκαλούσε τη βρετανική αυταρέσκεια συνδεόμενος με τον Μαλαρμέ, τους αδελφούς Γκονκούρ και τον Αντρέ Ζιντ, τη ζωή και το έργο του οποίου σημάδεψε η μνήμη της γνωριμίας και συναναστροφής με τον Ουάιλντ πράγμα για το οποίο δεν είναι ανάγκη να ανατρέξει κανείς στις ποικίλες πληροφορίες και άλλες τόσες διαδόσεις για να το πιστοποιήσει. Αρκεί μια ματιά στο έργο του Ζιντ και ιδίως στο βιβλίο τουΑν ο σπόρος δεν πεθάνει.
Ολα τούτα αναλύονται λεπτομερώς στη βιογραφία του Ελμαν, που συνθέτει τη γοητεία και την αθλιότητά της με τρόπο που συχνά σε αφήνει άφωνο. Ιδιαίτερα οι σελίδες που περιγράφουν τη ζωή του Ουάιλντ στη φυλακή είναι συγκλονιστικές. Πώς ήταν το κτίριο, το κελί του συγγραφέα, η φόρμα που καταδίκου που ήταν υποχρεωμένος να φοράει, το φαγητό που του έδιναν, οι συγκρατούμενοί του. Συγκλονιστικές είναι και οι περιγραφές της δίκης του, το πορτρέτο του εραστή του λόρδου Αλφρεντ Ντάγκλας, η κοινή τους ζωή, μετά την αποφυλάκιση του Ουάιλντ, στην αυτοεξορία του, όταν στα δύο χρόνια που του απέμεναν δεν θα έγραφε σχεδόν τίποτε, εκτός από τηνΜπαλάντα της φυλακής του Ρέντιγκ,την τελευταία λάμψη προτού καεί το μεγάλο πυροτέχνημα της ζωής του.
Σε δύο ταχύτητες
Ο Ελμαν γράφει πολύ χαρακτηριστικά πως ο Ουάιλντ έζησε τη ζωή του με δύο ταχύτητες: αργά και θριαμβικά την περίοδο της δόξας, όταν στα ύψη της φήμης του έμοιαζε ότι θα έμενε για πάντα στον ουρανό της διασημότητας, και με κινηματογραφική ταχύτητα τη δεύτερη περίοδο, μετά την αποφυλάκισή του, όταν μέσα σε δύο χρόνια έζησε μία ακόμη κόλαση, μια νέα, πνευματική αυτή τη φορά, φυλακή, που τώρα την είχε δημιουργήσει ο ίδιος επανασυνδεόμενος με τον πρώην εραστή του, εξαιτίας του οποίου κατέληξε πίσω από τα σίδερα, ανεχόμενος τις φιλοδοξίες του να είναι και αυτός ποιητής ενώ δεν είχε ίχνος ταλέντου, τρέχοντας πίσω από το φάντασμα του εαυτού του που το κατηύθυνε πλέον ο θάνατος. Γιατί ξαναγύρισε στον Ντάγκλας; Ηταν ο φαύνος που τον είχε μαγέψει,ο νεαρός με το διάφανο κοριτσίστικο πρόσωπο πίσω από το οποίο κρυβόταν ένας χαρακτήρας επιπόλαιος, ένα ον ιδιότροπο και κακό, το κακομαθημένο πλάσμα που ήθελε να αναδειχθεί μέσα στη λάμψη ενός σπουδαίου συγγραφέα, τον οποίον επεδίωκε να ελέγξει ψυχικά και συναισθηματικά- και όπως αποδείχθηκε το είχε καταφέρει. Ο Ντάγκλας έφερνε τον Ουάιλντ σε επαφή με διάφορους εκδιδόμενους νεαρούς της εποχής που οι περισσότεροι ήταν κανονικοί εκβιαστές. Πολλούς τους μοιράζονταν οι δυο τους και συχνά ο Ουάιλντ τους έδινε χρήματα και διάφορα δώρα,άλλοτε ως ανταμοιβή για τις «υπηρεσίες» τους και άλλοτε υποκύπτοντας στους εκβιασμούς που του ασκούσαν. Κι ενώ εκείνος προσπαθούσε να κρατήσει μια ισορροπία ανάμεσα στην ιδιωτική ζωή του και στη δημόσια εικόνα του, ο Ντάγκλας,ο «ακαταμάχητος Μπόζι», ήταν τόσο απρόσεκτος που κάθε στιγμή κινδύνευε να τον εκθέσει, όπως κι έγινε, για να φτάσουμε στην προτελευταία πράξη του δράματος: όταν ο πατέρας του τελευταίου κατηγόρησε ανοιχτά τον Ουάιλντ για ομοφυλοφιλία κι εκείνος τον μήνυσε για συκοφαντική δυσφήμηση, ο πατέρας είχε όσα στοιχεία τού χρειάζονταν για να αποδειχθεί στο δικαστήριο η ομοφυλοφιλική «δραστηριότητα» του Ουάιλντ (η ομοφυλοφιλία ήταν τότε ποινικό αδίκημα) και ο συγγραφέας να μπει στη φυλακή.
«Το μεγαλείο του ως συγγραφέα είναι εν μέρει το αποτέλεσμα της διεύρυνσης του οίκτου που απαιτούσε για τα θύματα της εποχής του» γράφει ο Ελμαν- και αυτό θα έλεγε κανείς πως μοιάζει με ουαϊλδικό παράδοξο. Παρακάτω όμως ο Ελμαν είναι πολύ πιο διαφωτιστικός όταν λέει πως ο Ουάιλντ επέμενε ότι είχε«συμβολική σχέση με την εποχή του». Να μια παρατήρηση που εξηγεί εμμέσως τι είναι αυτό που καθιστά έναν συγγραφέα σημαντικό όχι μόνο για την εποχή του αλλά για όλες τις εποχές. Αυτός ο περιπαικτικός, ο παραδοξολόγος και ορκισμένος εστέτ, που σάρκαζε τους σοβαρούς, θα έμενε στη λογοτεχνία για εκείνο που διά της αντιστροφής περιέπαιζε στα δημιουργικά του χρόνια: τη σοβαρότητα. Ηταν τόσο ευφυής που φάνταζε αναιδής. Τόσο γοητευτικός που έμοιαζε επιφανειακός, φανατικός των γήινων απολαύσεων που του τις πλήρωσε το κατεστημένο με τον χειρότερο τρόπο. Βγαίνοντας από τη φυλακή το 1898 βρισκόταν ένα βήμα πριν από το τέλος. Και το σπαρακτικότερο κείμενό του, το De profundis, ανάλυση της προσωπικότητας του Ντάγκλας, δίκαιη σε γενικές γραμμές, άδικη σε κάποια επιμέρους, έπρεπε να περάσουν πολλά χρόνια για να εκδοθεί. Η πουριτανική εποχή στη Βρετανία είχε μεγαλύτερη, πολύ μεγαλύτερη διάρκεια από το άθροισμα της διάρκειας των σκανδάλων που, υποτίθεται, καταπολεμούσε.
- του ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΒΙΣΤΩΝΙΤΗ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 12 Ιουλίου 2009
