Οι γιοι μου μ' έσωσαν

• Ισως να μην υπάρχει άλλος σύγχρονος συγγραφέας που να έχει απασχολήσει τόσο έντονα την επικαιρότητα όσο ο Βρετανοϊνδός Σαλμάν Ρούσντι.

Μετά τη φάτουα, που είχε εκδώσει εναντίον του το 1989 ο πνευματικός ηγέτης του Ιράν αγιατολάχ Χομεϊνί για το βιβλίο του «Σατανικοί στίχοι», ο συγγραφέας βρίσκεται διαρκώς στο προσκήνιο για ποικίλους λόγους: από λογοτεχνικούς (βραβεία «Μπούκερ») μέχρι το διαζύγιό του από την πολύ νεότερή του Ινδοαμερικανή καλλονή Πάντμα Λάκσμι. Αυτές τις μέρες, όμως, απασχολεί τον Τύπο με τη διπλή ιδιότητα του συγγραφέα και του πατέρα. Στις 16 Νοεμβρίου κυκλοφορεί το νέο του βιβλίο, γραμμένο ειδικά για το δεκατριάχρονο γιο του Μίλαν, που έχει αποκτήσει με την τρίτη σύζυγό του, Ελίζαμπεθ Γουέστ. 

Το μυθιστόρημα, με τίτλο «Luka and the Fire of Life» («Random House»), είναι μια τρυφερή, πατρική χειρονομία προς τον έφηβο γιο του. Αλλά και η συνέχεια του παλαιότερου βιβλίου του «Ο Χαρούν και η Θάλασσα των Παραμυθιών» (εκδόσεις Ψυχογιός), που ο Ρούσντι είχε γράψει ακριβώς είκοσι χρόνια πριν, στα σκοτεινά χρόνια της φάτουα, για τον Ζαφάρ, το γιο που απέκτησε με την πρώτη του γυναίκα, Κλαρίσα Λουάρντ. 

«Το κοινό στοιχείο των δύο βιβλίων είναι ότι οι μικροί ήρωες των δύο ιστοριών πρέπει να διασώσουν το γονιό τους από κάποια σκοτεινή απειλή. Πιστεύω ευρύτερα ότι αρκετοί γονείς θα συμφωνούσαν ότι η εμπειρία της μητρότητας και της πατρότητας ήταν ένα είδος σωτηρίας για εκείνους», λέει ο Ρούσντι στους «Νιου Γιορκ Τάιμς».

Ο μικρός Μίλαν γνώριζε για το βιβλίο που είχε γράψει ο πατέρας του για τον Ζαφάρ, και ήθελε κι εκείνος το δικό του. «Οι γιοι μου είναι ό,τι πολυτιμότερο έχω στη ζωή μου, δεν μπορώ να τη φανταστώ χωρίς αυτούς», λέει ο Ρούσντι. Ο ίδιος μεγάλωσε σε μια οικογένεια που κυριαρχούσαν οι γυναίκες. «Καμία από τις τρεις αδερφές μου δεν απέκτησε γιο», εξομολογείται. Την ίδια στιγμή, το νέο πόνημα του 63χρονου συγγραφέα λειτούργησε και ως ευκαιρία να απομακρυνθεί από τα μεγάλα, υπερφιλόδοξα σχέδια βιβλίων και να αφοσιωθεί σε κάτι πιο ανάλαφρο και προσωπικό. 

Στο βιβλίο του, που μοιάζει, σκοπίμως, με παλιομοδίτικη εφηβική περιπέτεια, ο νεαρός ήρωας πρέπει να ολοκληρώσει ένα επικίνδυνο, περιπετειώδες ταξίδι με πολλές δοκιμασίες για να αποτρέψει το θάνατο του πατέρα του. Και αν μοιάζει τεράστια ευθύνη για ένα δεκατριάχρονο αγόρι, ο Σαλμάν Ρούσντι λέει: «Τα παιδιά θέλουν πάντα να μας σώσουν και πάντα θεωρούν τους γονείς τους άχρηστους, που χρειάζονται σωτηρία, ακόμη και αν αυτή περιορίζεται στο να τους μάθουν πώς να χρησιμοποιούν τον κομπιούτερ».

• ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΡΟΥΖΑΚΗΣ, Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 4 Οκτωβρίου 2010

Τα βιβλία του κόσμου: Μάρω Βαμβουνάκη, Ρουθ Σέπαρντ, Σάλμαν Ρούσντι

• Μάρω Βαμβουνάκη: Χορός μεταμφιεσμένων, εκδόσεις Ψυχογιός, σ. 296, 16,60 ευρώ

Σε 30.000 αντίτυπα κυκλοφορεί η πρώτη έκδοση του νέου βιβλίου της Μάρως Βαμβουνάκη, η οποία από τα πρώτα μυθιστορήματά της βρήκε τον τρόπο να απευθύνεται κατευθείαν στο συναισθηματικό κομμάτι του αναγνώστη. Αυτό το εκτενές, στοχαστικό, αυτοβιογραφικό δοκίμιο, στο οποίο η ποιητικότητα περισσεύει, χρωστάει πολλά στον πίνακα του εξωφύλλου: το έργο «Κούνια», του 1767, φέρει την υπογραφή του Ζαν-Ονορέ Φραγκονάρ.

Θυμάται η ίδια η συγγραφέας: «Αρκετά προτού ξεκινήσω να πληκτρολογώ αυτό τον πρόλογο, καθόμουν για ώρα παραδομένη στον πίνακα που διάλεξα για εξώφυλλο, την "Κούνια" του Φραγκονάρ. Γενικώς τα εξώφυλλα είναι η μεγάλη αδυναμία μου, όχι μονάχα στα δικά μου βιβλία αλλά και στα έργα άλλων· τα εξώφυλλά τους με τραβούν και με οδηγούν σε ιδέες, νοερές δοκιμές και συνθέσεις».

Τα τρία μέρη («Αναπάντεχα», «Νοσταλγίες», «Η θεραπεία της ευτυχίας») είναι ένα σχόλιο στις μεταμορφώσεις και στις μεταμφιέσεις της κίνησης από το συνειδητό προς το ασυνείδητο και αντιστρόφως, με πρωταγωνιστή μία φανταστική Αποκριά, όπου οι ρόλοι αλλάζουν, κρύβονται, παραπληροφορούν, παραγνωρίζουν, παραχαράζουν. Η αυτοβιογραφία δεν είναι σε πρώτο επίπεδο ανάγνωσης, αλλά είναι η πύλη η οποία οδηγεί στον άγνωστο, που είναι εντέλει ο γνωστός εαυτός.

Καθημερινές εικόνες, οι οποίες δεν καταβυθίζονται στην επανάληψη της συνήθειας του αυτονόητου, αλλά περνούν από την υψηλή στοχαστική και στοχαζόμενη εποπτεία, η οποία παίζει τον στοχασμό σ' ένα παιχνίδι ανολοκλήρωτου. Η Μάρω Βαμβουνάκη επιθυμεί να διαβάσει το βιβλίο του κόσμου όχι ως ολότητα, αλλά με τη δύναμη και τη δυναμική που έχει το απόσπασμα, όταν υψούται ηφαιστειακά εν μέσω της νύκτιας άγνοιας.

Ωστόσο ως αγνοούσα προχωρεί, γιατί πώς αλλιώς βλέπεται το σκοτάδι με ανοιχτά μάτια. Εκτός κι αν η αφή δεν είναι μόνον η επαφή με τη χρησιμότητα των πραγμάτων, αλλά εκείνη η τελετουργική χειρονομία, με την οποία τα ονόματα είναι κάτι λίγο μπροστά στον εμπράγματο κόσμο.

Από τον μικρόκοσμο της συγγραφέως δεν απουσιάζει η χρόνια εμμονή της, ο έρωτας, πάντα αινιγματικός, πάντα μαθηματικός, ένα θεώρημα προς λύση κι όμως άλυτο: «Ο έρωτας που μετατρέπει σε νηπιακά και τα πιο ώριμα μυαλά. Μεταβάλλει σε χαζούς τους πιο έξυπνους, τρομοκρατεί τους πιο γενναίους. Κάνει γελοίους τους σοβαρούς», γράφει. Αυτό είναι το ύφος της. Ατακτο παιδί, όπως άτακτος είναι και ο αυθορμητισμός, ο οποίος ζει από το μεγαλείο του και την πτώση του.

• Ρουθ Σέπαρντ (επιμέλεια έκδοσης): Αλέξανδρος, ο μέγας στρατηλάτης, μτφρ.: Παναγιώτα Γκουμέα, εκδόσεις Ψυχογιός, σ. 256, 25 ευρώ (λινόδετο + κουβερτούρα)

Λευκωματικού τύπου ιστορικό βιβλίο, το οποίο εξετάζει λεπτομερώς τις εκστρατείες του Μεγάλου Αλεξάνδρου, καθώς και τις τακτικές του, που οδήγησαν στη νικηφορία των μαχών του. Αναμενόμενο ότι συνοδεύεται από χάρτες και αναπαραστάσεις μαχών. Το επιμελήθηκε η Ρουθ Σέπαρντ, η οποία σπούδασε Αρχαία και Σύγχρονη Ιστορία στο St John's College της Οξφόρδης.

Το βιβλίο χωρίζεται σε 15 κεφάλαια, τα οποία ζωντανεύουν, καθώς υποστηρίζονται από σχετικό με το θέμα τους εικονογραφικό υλικό. Πρέπει να διατρέξουμε περίπου το μισό -κάτι λιγότερο- για να αρχίσουμε να διαβάζουμε για την επέλαση του Αλεξάνδρου στην Περσία.

Εχουν προηγηθεί: το πώς είναι διαμορφωμένες πολιτικά, κοινωνικά και πολιτιστικά οι δύο αντιμαχόμενες χώρες, η Ελλάδα και η Περσία. Εξηγείται πώς έφτασε η Μακεδονία να γίνει ηγεμονεύουσα των άλλων ελληνικών πόλεων-κρατών. Βεβαίως γίνεται αναφορά στην άνοδο του Αλεξάνδρου στον θρόνο και στη δημιουργία και τη δομή του στρατού του.

Ξεχωριστά κεφάλαια αφιερώνονται στις κομβικές μάχες στον Γρανικό Ποταμό, στην Ισσό, στα Γαυγάμηλα. Ειδικός ιστορικός σταθμός, αναμφίβολα, η παρουσία του Αλεξάνδρου στη Φοινίκη και στην Αίγυπτο. Ενα ολόκληρο κεφάλαιο αφιερώνεται στην κατάκτηση της Περσίας. Τα τρία τελευταία αποτυπώνουν την εισβολή στην Ινδία, το ταξίδι της επιστροφής και τέλος, τον θάνατο του κατακτητή.

Να σταθούμε στις εκδοχές των αιτίων του θανάτου του Αλεξάνδρου: «Ο Αλέξανδρος ενδέχεται να είχε προσβληθεί από τύφο, χολέρα ή ελονοσία. Ακόμη χειρότερα, μπορεί να τον δηλητηρίασαν ή και να έπεσε θύμα κάποιας συνωμοσίας στρατηγών», περιγράφονται.

Πάντως, η απάντηση στο ερώτημα «Αλέξανδρος ο Μέγας;» είναι καταφατική:

«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Αλέξανδρος ήταν μεγάλος στρατηλάτης. Χτίζοντας πάνω στον στρατό και τις τακτικές που είχε θεσπίσει ο πατέρας του στη Μακεδονία, εξελίχτηκε σε φοβερό αντίπαλο. Ποτέ του δεν έχασε μάχη, και οι περισσότερες νίκες του ήταν εντυπωσιακές επιτυχίες, οι οποίες έκαναν τον εχθρό να εγκαταλείπει ατάκτως το πεδίο της μάχης. Ο Αλέξανδρος, ο οποίος συχνά καθοδηγούσε τα στρατεύματά του από την πρώτη γραμμή, υιοθέτησε τακτικές που δεν είχαν ξαναδεί οι Πέρσες και ήταν τολμηρός και αποφασιστικός ηγέτης απέναντι στον εχθρό».

• Σάλμαν Ρούσντι: Η γητεύτρα της Φλωρεντίας, μτφρ.: Γιώργος-Ικαρος Μπαμπασάκης, εκδόσεις Ψυχογιός, σ. 432, 18,80 ευρώ

Στα 67 του ο αγγλόφωνος Ινδός Σάλμαν Ρούσντι δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από μία έντονη και επιτυχημένη βιογραφία: βρέθηκε στο μάτι του κυκλώνα του θρησκευτικού φανατισμού για τους «Σατανικούς στίχους» του, ενώ οι κριτές του έγκριτου βραβείου Μπούκερ τον έχρισαν Booker των Booker για το μυθιστόρημά του «Τα παιδιά του μεσονυκτίου».

Στη «Γητεύτρα της Φλωρεντίας» άδει περιπετειωδώς το παραμύθι της Δύσης που πάει να συναντήσει την Ανατολή και η Ανατολή είναι η οικία του καθρέφτη, που καθρεφτίζει τη Δύση. Μια φορά κι έναν καιρό, ένας ψηλός, νεαρός, ευρωπαίος ταξιδευτής, ο οποίος αυτοαποκαλείται «Μογγόλος της Αγάπης», ταξιδεύει προς την αυλή του Μεγάλου Μογγόλου, του αυτοκράτορα Ακμπαρ.

Συνεχίζουμε: ο ξένος ισχυρίζεται ότι είναι γιος μιας χαμένης πριγκίπισσας, της νεότερης αδελφής του παππού τού Ακμπαρ, της επονομαζόμενης «Κυρά Μαύρα Μάτια». Αυτή η ιστορία είναι η αλήθεια αυτοπροσώπως ή το ψέμα ετεροπροσώπως; Η ιστορία αυτή είναι ένα σάλτο από το παρόν της τεχνολογικής προόδου και της ακόμη πιο τεχνολογικής μοναξιάς, ένα φτερούγισμα ασύλληπτης ταχύτητας που μπροστά της και το ταχύτερο αεροπλάνο ωχριά. Ο Σάλμαν Ρούσντι πιλοτάρει πολύ σοβαρά και πολύ κωμικά το σκάφος της γραφής του, μέσα στον χρόνο, πέραν του χρόνου. Μέσα στην κίνηση και πέραν αυτής. Ετσι, δεν είναι καθόλου τυχαίο το μότο, το οποίο επιλέγει από τον Πετράρχη: Διόλου: η δρασκελιά της σαν των θνητών δεν ήταν/ μα είχε αγγελική υφή· και η λαλιά της/ να μελωδεί ηδύτερα απ' την απλή ανθρώπινη φωνή.// Ενα πνεύμα ουράνιο, έναν ήλιο ζωντανό/ Ιδού τι είδα....

Ο πρόλογος της ελληνικής έκδοσης είναι γραμμένος από έναν συγγραφέα, γι' αυτό έχει τον ιδιότυπο χρωματισμό της. Σημειώνει ο Γιώργος-Ικαρος Μπαμπασάκης: «Μιλώντας για τη Δύση και την Ανατολή του 15ου και του 16ου αιώνα, μεταφέροντάς μας μαγικά στη Φλωρεντία των Μεδίκων και στην πρωτεύουσα των Μογγόλων, πλάθοντας ήρωες φανταστικούς, αλλά και παίζοντας με ιστορικές προσωπικότητες, θίγει το ζήτημα της Ιστορίας και του μύθου, τη διαλεκτική πραγματικότητας και φαντασίας, την επίδραση που μπορεί να ασκήσει η επινόηση στο γεγονός».

Το Καλό της Τέχνης, ήτοι το Ωραίον λάμπει και καταυγάζει το σκοτεινό, το πλουτώνιο, το κερβερικό. Υδατα βραστά και αναβράζοντα του Αδη πολιορκούν τη λέμβο ενός νέου Οδυσσέα και μιας νέας κατάβασης στον Αδη, μ' όλα τα πανάρχαια ομηρικά σύμβολά του. Γιατί τι πιο καινόν από το παμπάλαιο.

• Από τον Βασίλη Κ. Καλαμαρά, Ελευθεροτυπία / Βιβλιοθήκη, Παρασκευή 19 Ιουνίου 2009

Ο ΙΑΝ ΜΑΚΓΙΟΥΑΝ ΕΚΡΥΒΕ ΤΟΝ ΣΤΟΧΟΠΟΙΗΜΕΝΟ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ: «Εγώ έδωσα πρώτος καταφύγιο στον Ρούσντι»

Oι σχέσεις ανάμεσα στα μέλη της «αγίας τετράδας» του σύγχρονου βρετανικού μυθιστορήματος- δηλαδή των Ίαν ΜακΓιούαν, Σάλμαν Ρούσντι, Μάρτιν Έιμις και Τζούλιαν Μπαρνς- είναι πολύ φιλικές, στοιχείο γνωστό στους λογοτεχνικούς κύκλους. Αυτό που ώς τώρα δεν ήταν γνωστό είναι οι ιδιαίτεροι δεσμοί που δημιουργήθηκαν ανάμεσα σε ΜακΓιούαν και Ρούσντι, όταν προ εικοσαετίας ο πρώτος προσέφερε καταφύγιο στον δεύτερο, ο οποίος απειλούνταν με εκτέλεση λόγω του φετφά που είχε εκδοθεί από τον Αγιατολάχ Χομεϊνί για τους «Σατανικούς στίχους».

Ο ΜακΓιούαν έκρυψε τον Σάλμαν Ρούσντι σε εξοχική κατοικία στην περιοχή Cotswolds της Μεσοδυτικής Αγγλίας, μένοντας μάλιστα μαζί του για να τον προφυλάξει. Η αποκάλυψη έγινε μόλις τώρα από το περιοδικό «Νew Υorker», στο οποίο ο ΜακΓιούαν είπε χαρακτηριστικά: «Δεν θα ξεχάσω ποτέ το πρώτο πρωί που ξυπνήσαμε εκεί. Ήταν μια τρομακτική στιγμή γι΄ αυτόν. Καθήσαμε στον πάγκο της κουζίνας ψήνοντας τοστ και φτιάχνοντας καφέ. Ακούγαμε τις ειδήσεις των οκτώ στο ΒΒC. Στεκόταν δίπλα μου και ήταν πρώτο θέμα στις ειδήσεις. Η Χεζμπολάχ ήταν αποφασισμένη πετύχει πάση θυσία την εξόντωσή του».

Ο ΜακΓιούαν, που ενεπλάκη ενεργά στις συζητήσεις στη Βρετανία περί ισλαμικού φονταμενταλισμού, είχε ωστόσο τη φήμη κάποιου που βλέπει τα πράγματα από την πλευρά μιας πνευματικότητας που απορρίπτει τη μονοκρατορία της λογικής.

«Ήταν, πώς να σας πω, ήταν περισσότερο... Αφγανιστάν», λέει γι΄ αυτόν ο Μάρτιν Έιμις, σύμφωνα με τον «Guardian». Και ο Κρίστοφερ Χίτσενς προσθέτει: «Τον πειράζαμε λέγοντας ότι είχε μια ελαφρά μυστικιστική θεώρηση των πραγμάτων». Εκείνος όμως δεν συμφωνεί απόλυτα, λέει ότι τον ενδιέφερε πάντα ο επιστημονικός λόγος. «Διερεύνησα τον μυστικισμό όσο περισσότερο μπορούσα, αλλά ποτέ δεν μου “επιβλήθηκε”», λέει. «Η πίστη είναι για μένα στην καλύτερη περίπτωση ηθικά ουδέτερη και στη χειρότερη μια αποτρόπαια διαστροφή. Ειδικά μετά την 11η Σεπτεμβρίου οι δυνάμεις της λογικής μού φαίνονται πολύ πιο ελκυστικές από τα κελεύσματα της πίστης», λέει. «Δεν βάζω πια αυτά τα δύο πράγματα στο ίδιο επίπεδο».

Τελευταία μάλιστα υπερασπίστηκε και τον Έιμις όταν ο τελευταίος θεωρήθηκε ότι έθιξε σε συνέντευξή του το Ισλάμ και στοχοποιήθηκε. Μάλιστα είπε ότι απεχθάνεται τον ισλαμισμό λόγω των ανελεύθερων αντιλήψεων που πρεσβεύει. Κάτι που δεν άφησε ασυγκίνητους ορισμένους ισλαμικούς κύκλους. «Κοιτάξτε στις ισλαμικές ιστοσελίδες. Με θέλουν νεκρό», λέει.

• Επιμέλεια: Μανώλης Πιμπλής, ΤΑ ΝΕΑ: Τρίτη 17 Φεβρουαρίου 2009

Δημόσια συγγνώμη από τον σερ Σάλμαν Ρούσντι

Δημόσια συγγνώμη ζήτησε από τον συγγραφέα σερ Σάλμαν Ρούσντι το πρώην μέλος της φρουράς του, ο αστυνομικός Ρον Έβανς, για τις ψευδείς πληροφορίες που δημοσιεύθηκαν στο βιβλίο «Οn Ηer Μajesty΄s Service». Ο Έβανς ήταν από τους αστυνομικούς που ανέλαβαν τη φύλαξη του Ρούσντι επί Χομεϊνί και «Σατανικών Στίχων» (1989)- εποχή κατά την οποία η ζωή του κινδύνευε ανά πάσα στιγμή από το μένος φανατικών μουσουλμάνων. Μεταξύ άλλων έγραψε ότι ο Ρούσντι είχε τόσο κακή σχέση με τους σεκιουριτάδες του, που μια φορά τον κλείδωσαν μέσα σε ένα δωμάτιο για να τον συνεφέρουν. Ότι είχε πάρει διαζύγιο με το... σαπούνι και ότι ο γάμος του με την Ελίζαμπεθ Γουέστ στηριζόταν καθαρά στο οικονομικό. Όλα αυτά ο Έβανς τα ανακάλεσε στο δικαστήριο.