Η ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΝΑΠΕ ΚΑΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Δεν έχω στα χέρια μου κάποιες μετρήσεις, αλλά υποπτεύομαι ότι όλο και περισσότεροι τηλεθεατές αρχίζουν να νιώθουν αποστροφή για τα βράδια που, καθισμένοι αναπαυτικά στον καναπέ, μένουν κολλημένοι μπροστά στο μαγικό κουτί. Υπάρχει πράγματι ένα τεράστιο κοινό, εξαντλημένο από τα μέσα επικοινωνίας, που περιπλανάται ανήσυχα από κανάλι σε κανάλι, αναζητώντας την πρωτοτυπία.

Βεβαίως, έχει και μια δόση αλήθειας η άποψη ότι αυτή ακριβώς η «κουλτούρα του καναπέ» ευθύνεται έως ένα βαθμό και για την απομάκρυνση του κόσμου από το βιβλίο. Για τον John Keane («Μέσα επικοινωνίας και δημοκρατίας») αυτή η άποψη είναι υπερβολική, δεδομένου ότι για ορισμένες κοινωνικές ομάδες, ιδίως για τους κατοίκους των αστικών κέντρων που ανήκουν στα μεσαία στρώματα και έχουν κάποια μόρφωση, τα βιβλία και τα ηλεκτρονικά μέσα επικοινωνίας δεν μπορούν να αλληλοϋποκατασταθούν, αφού εξυπηρετούν τελείως διαφορετικές λειτουργίες και αξιολογούνται ανάλογα.

Ωστόσο, κανείς δεν αμφιβάλλει ότι ο χρόνος που αφιερώνεται στο διάβασμα ελαττώνεται, σε αντίθεση με εκείνον που αφιερώνεται στην τηλεόραση. Και είναι βέβαιο ότι κερδίζουν «αναγνώστες» οι εφημερίδες εκείνες που προσαρμόζουν την αισθητική τους σύμφωνα με τα γούστα του τηλεθεατή. Αλλά μας φουντώνει η αισιοδοξία του Umberto Eco, που διατυμπανίζει ότι τα βιβλία έχουν φτιαχτεί για να τα παίρνουμε στα χέρια μας, ακόμη και στο κρεβάτι, ακόμη και μέσα στο πλήθος, ακόμη και εκεί όπου δεν υπάρχουν ηλεκτρικές πρίζες, ακόμη και όπου και όταν οποιαδήποτε μπαταρία έχει αποφορτιστεί, μπορούμε να τα υπογραμμίζουμε, μας επιτρέπουν να διπλώνουμε τις γωνίες των σελίδων τους ή να βάζουμε σελιδοδείκτες, μπορούμε να τα αφήσουμε να πέσουν στη γη ή να τα εγκαταλείψουμε ανοιχτά πάνω στο στήθος… Υπάρχει ελπίδα και πιθανότητα να νικηθεί η κουλτούρα του καναπέ…

Ο Έλληνας και το βιβλίο

Ο ευρωπαϊκός πολιτισμός «πουλάει». Ο πολιτισμός, η παιδεία και οι τέχνες είναι το μεγάλο όπλο της Ευρώπης για τον 21ο αιώνα. Οι κάτοικοι της Γηραιάς Ηπειρού στηρίζουν τον πολιτισμό, ενώ από γενιά σε γενιά παρατηρείται άνοδος του μορφωτικού και πολιτισμικού επιπέδου... Για πρώτη φορά η Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία δημοσίευσε ένα εγχειρίδιο που περιέχει συγκριτικά στοιχεία που σχετίζονται με τον πολιτισμό σε όλη τη Γηραιά Ήπειρο. Μέσα σε αυτό χαρτογραφείται και η πολιτισμική κατάσταση της χώρας μας και οι διαφορές που παρουσιάζονται με τα υπόλοιπα κράτη-μέλη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας, οι Έλληνες διαβάζουν λιγότερο από τον μέσο Ευρωπαίο...

Έλληνες και πολιτισμός: μια ολέθρια σχέση! Απογοητευτικά τα στοιχεία της «Γιούροστατ» για την ενασχόληση του λαού μας με τις τέχνες, σε σύγκριση με τις υπόλοιπες χώρες της Ε.Ε. Ανύπαρκτη ή, επί το κομψότερο, στοιχειώδης είναι η σχέση των Ελλήνων με τον πολιτισμό σε σύγκριση με τους άλλους λαούς της Ευρωπαϊκής Ενωσης, παρόλο που έχουν την τύχη να ζουν δίπλα σε τεραστίας καλλιτεχνικής σημασίας μνημεία και μουσεία...

Κάποτε θα πρέπει να βλέπουμε στα μάτια την πραγματικότητα και να μην παρασυρόμαστε σε συμπεράσματα που μας δίνουν κάποιοι αριθμοί ή η εικόνα, η οποία στις περισσότερες φορές είναι απατηλή. Είναι αλήθεια πως η κατάσταση δεν είναι ευχάριστη. Κι ένας από τους κύριους λόγους είναι η τηλεόραση που κατατρώγει τον ελεύθερο χρόνο του Έλληνα. Τα κανάλια κάνουν ό,τι τους περνάει από το χέρι για να παγιδεύουν το κοινό ούτως ώστε να το κρατούν καθηλωμένο στην πολυθρόνα ή στον καναπέ. Βέβαια εκείνο το σημείο που λέει ότι οι Έλληνες διαβάζουν λιγότερο από τον μέσο Ευρωπαίο, μη σας τρομάζει. Εξαρτάται τι διαβάζουν!

Το έχω διαπιστώσει πολλές φορές κατά τα ταξίδια μου στο εξωτερικό, μμέσα στα λεωφορεία ή το μετρό κ.λπ. Βλέπεις να διαβάζουν και παθαίνεις τραμπάκουλο όταν διαπιστώνεις ότι το 80% των αναγνωσμάτων είναι - για να θυμηθώ και μια παλιότερη έκφραση - "Βίπερ Νόρα"! Καταλάβατε; Αντιθέτως, εδώ στην Ελλάδα έχω δει να κρατούν, κυρίως νέοι άνθρωποι, λογοτεχνικά βιβλία. Εν πάση περιπτώσει, αυτό δεν σημαίνει ότι ως χώρα έχουμε άψογη σχέση με το βιβλίο.

Είναι ένα ζήτημα που, για την αντιμετώπιση του οποίου, δεν νομίζω ότι το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου έχει καταφέρει να προσκομίσει λύσεις. Απευθύνεται μάλλον σε υποψιασμένο κοινό παρά σε οποιοδήποτε κοινό, ενώ ασχολείται με ζητήματα (πιθανόν να περιλαμβάνονται και αυτά στην αποστολή του) εντελώς τεχνικά, γραφειοκρατικά ή στην "καλύτερη" περίπτωση με τα επικοινωνιακά προβλήματα ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ συγγραφέων που τους έχει παραμάσχαλα λες και το λογοτεχνικό δυναμικό της χώρας είναι αυτοί οι λογοτέχνες. Κι έχουν παρασύρει και ανεξάρτητα μυαλά κι έρχεται η στιγμή, ασύνειδα, να ασχολούμαστε όλοι με αυτούς που πλασάρουν τα διάφορα κυκλώματα. Μην τρομάζετε! Ξέρω τι λέω. Κάποτε δεν ήξερα. Σήμερα ξέρω. Αλλά δεν είμαι Δον Κιχότης να κονταροχτυπιέμαι με ανεμόμυλους... Ωστόσο, νιώθω την επίπλαστη ηρεμία του λογοτεχνικού εποικοδομήματος αλλά και την ευθραυστότητά του.

Πολιτισμός και Aριστερά

Χρήσιμη η πρωτοβουλία που πήρε το περιοδικό Mανδραγόρας, που οργανώνει την Πέμπτη 18 Oκτωβρίου 2007 και ώρα 8.30μμ στον Eλεύθερο Kοινωνικό Xώρο εκδηλώσεων Νοsotros (Θεμιστοκλέους 66, Eξάρχεια) συζήτηση με θέμα «Πολιτισμός και Aριστερά, Kριτική αποτίμηση του ρόλου της Aριστεράς και της σχέσης της με τον πολιτισμό».

Στη συζήτηση θα συμμετάσχουν οι Nάνος Bαλαωρίτης (ποιητής, διευθυντής του περιοδικού Nέα Συντέλεια), ο Eυτύχης Mπιτσάκης (καθηγητής Πανεπιστημίου, εκδότης του περιοδικού Oυτοπία), Aνδρέας Παγουλάτος (ποιητής, δοκιμιογράφος και κριτικός κινηματογράφου, συνδιευθυντής του περιοδικού Nέα Συντέλεια), ο Περικλής Kοροβέσης (δημοσιογράφος) και συντονίζει ο Kώστας Kρεμμύδας (εκδότης περιοδικού Μανδραγόρας).

Οι διοργανωτές σημειώνουν: "Ελπίζουμε να ξεκινήσει μια ευρύτερη συζήτηση προκειμένου να επαναδιατυπωθεί ένας σύγχρονος, δυναμικός αριστερός λόγος στο χώρο του Πολιτισμού, πέρα από ένα άνευρο life-style που συχνά βρίσκεται μακριά από τα τρέχοντα και ουσιαστικά ζητήματα των ανοιχτών κοινωνιών. Ένας λόγος ικανός να αποτελέσει την αφετηρία για μια ουσιαστική επανασύνδεση των ανθρώπων της τέχνης και του πολιτισμού με τις νέες προκλήσεις, αλλά και επικίνδυνα ανατρεπτικός, ικανός για τα καινούργια οράματα της εποχής μας."