Απόστολος Δοξιάδης: «Ποτέ δεν πρωτοτύπησα από πρόθεση»

• «Σε θέματα αφηγηματικής τεχνικής, Βρετανοί και Αμερικανοί δεν χαρίζουν κάστανα» λέει ο συγγραφέας Απόστολος Δοξιάδης, του οποίου το γκράφικ νόβελ Logicomix είχε πρωτοφανή διεθνή επιτυχία

Μέχρι και Νο 6 στη γενική λίστα μπεστ σέλερ του ηλεκτρονικού βιβλιοπωλείου amazon. com, Νο 1 στη λίστα μπεστ σέλερ των «Νew York Τimes», στην κατηγορία έκδοσης τσέπης βιβλίων με σκίτσα. Εκτενείς κριτικές σε πολλές μεγάλες βρετανικές και αμερικανικές εφημερίδες- κεντρικό δισέλιδο, λ.χ., στο λογοτεχνικό ένθετο των «Νew Υork Τimes». Το Logicomix των Απόστολου Δοξιάδη, Χρίστου Παπαδημητρίου και των εικονογράφων Αλέκου Παπαδάτου και Ανί ντι Ντονά διαγράφει μια πορεία που δύσκολα θα περίμενε κανείς εκ των προτέρων σε μια αγορά όπως η αμερικανική, που θεωρείται περίπου απροσπέλαστη για περιφερειακές λογοτεχνίες. Πέρα από το αυτονόητο, δηλαδή την ποιότητα της δουλειάς, ζητήσαμε από τον Απόστολο Δοξιάδη να επιχειρήσει να δώσει μία εξήγηση της επιτυχίας:

«Η επιτυχία ενίοτε οφείλεται και σε παράγοντες λογικά ακατανόητους, "χαοτικούς" θα λέγαμε», σημειώνει. «Απαντώ, λοιπόν, διατηρώντας αυτή την επιφύλαξη. Νομίζω ότι επηρέασαν κυρίως δύο πράγματα, που σχετίζονται με το είδος του γκράφικ νόβελ και την αγάπη πολλών αναγνωστών γι΄ αυτό. Το πρώτο ίσως ξενίσει: πιστεύω ότι, περιέργως, υπάρχουν ελάχιστα μόνοπραγματικάγκράφικ νόβελ που να πληρούν στο ακέραιο τις προδιαγραφές, να είναι δηλαδή ταυτόχρονα εκτενή σε φόρμα, ενιαία σε σύλληψη και άρτια στην παραγωγή. Και τα ελάχιστα αυτά οι αναγνώστες τα επιβραβεύουν με την προτίμησή τους. Ο δεύτερος είναι ότι ενώ το γκράφικ νόβελ έχει κατακτήσει την ωριμότητα στα εκφραστικά του μέσα, σπάνια ανοίγεται σε ορίζοντες έξω από την περιορισμένη θεματική των υπερηρώων ή, σε έργα όπως το Μaus ή το Ρersepolis, σε προσωπικές μαρτυρίες για ταραγμένες εποχές. Οι αναγνώστες όμως διψούν για πιο μεστά θέματα».

Τι επιζητούν όμως οι ξένοι εκδότες που αδυνατούν να προσφέρουν οι Έλληνες συγγραφείς; Ή ποιοι παράγοντες είναι εκείνοι που καθιστούν την ελληνική λογοτεχνία λιγότερο γνωστή ή κατανοητή από τους ξένους;

«Αν και δεν ξέρω την πλήρη απάντηση, κάποιοι παράγοντες μου φαίνονται προφανείς», απαντά. «Για να σε δεχθεί η αγορά μιας ηγεμονικής γλώσσας, όπως είναι σήμερα τα αγγλικά, πρέπει να φέρνεις κάτι το αλλιώτικο, το καινούργιο. Δεν φτάνει όμως αυτό: η αγγλοσαξονική αγορά έχει μια απόλυτη απαίτηση για καλοδουλεμένη αφηγηματική τεχνική. Σ΄ αυτό δεν χαρίζουν κάστανα. Αντίθετα, σε πολλά επιτυχημένα ελληνικά μυθιστορήματα η αφήγηση υστερεί και το κενό αναπληρώνεται με μια, ας την πούμε, σιωπηρή συνεννόηση του συγγραφέα με τον αναγνώστη, βασισμένη σε κοινά αναγνωρίσιμα ή αγαπητά θέματα. Αυτό δεν είναι αναγκαστικά κακό πράγμα. Αλλά δεν μπορεί να ταξιδέψει. Όπως λένε, “χάνεται στη μετάφραση”».

• Από το «Ο Θείος Πέτρος και η εικασία του Γκόλντμπαχ», πρωτοποριακό επίσης βιβλίο για την εποχή του με διεθνή καριέρα και αυτό, που συνδύζε μαθηματικά με λογοτεχνία, μέχρι το Logicomix που συνδυάζει τη φιλοσοφία και το κόμικς, φαίνεται να αποζητάτε το ανακάτεμα της τράπουλας στη συγγραφική τέχνη. Μήπως βρίσκετε το κλασικό μυθιστόρημα βαρετό;

«Καθόλου βαρετό δεν το βρίσκω! Αντίθετα, το βρίσκω τόσο απολαυστικό όσο την καλύτερη σοκολάτα γάλακτος- και μάλιστα χωρίς τις θερμίδες της! Είμαι αθεράπευτος οπαδός των μεγάλων μυθιστοριογράφων, του Ντοστογιέφσκι, του Τολστόι, του Τόμας Μαν κι άλλων πολλών, και επίσης μπορώ να διαβάζω ατέλειωτα κάποια είδη που αγαπώ, όπως το αστυνομικό. Αλλά όταν γράφω, κάνω άλλη δουλειά. Δεν γράφω απλώς "ιστορίες που θα ήθελα να διαβάσω", αλλά προσπαθώ να καταλάβω καλύτερα τον κόσμο και τον εαυτό μου με τη γλώσσα της αφήγησης. Ίσως αυτό να με σπρώχνει σε μονοπάτια που άλλοι θεωρούν πρωτότυπα, δεν ξέρω. Αλλά ποτέ δεν έχω πρωτοτυπήσει εκ προθέσεως. Και με τον "Θείο Πέτρο" και με το Logicomix έγραψα- στο δεύτερο με τους συνεργάτες μου- ακριβώς το βιβλίο που ήθελα να γράψω. Βέβαια πάντα κοιτάζω να προσαρμόζω την ανάγκη της έκφρασης στον απαράβατο κανόνα της επικοινωνίας με τον αναγνώστη».

ΙΝFΟ

Απόστολος Δοξιάδης, Χρίστος Παπαδημητρίου, Logicomix, Εκδόσεις Ίκαρος, σελ. 350, τιμή: 27 ευρώ

«Δεν υπάρχει πολιτισμός κατά παραγγελία»

Του Απόστολου Δοξιάδη φαίνεται να του αρέσει η συνεχής μεταμόρφωση: από τα πρώτα του βιβλία («Βίος παράλληλος», «Μακαβέττας») στα πολύ διαφορετικά νεώτερα ή και στηνεπίσης με επιτυχία- ενασχόλησή του με τον κινηματογράφο (ως σκηνοθέτη των ταινιών «Τεριρέμ» και «Υπόγεια διαδρομή»). Εύλογα αναρωτιέται κανείς αν το Logicomix θα είναι το μοναδικό του γκράφικ νόβελ.

«Δεν νομίζω ότι αυτό γίνεται επειδή “μου αρέσει”», απαντά, «αλλά επειδή κυνηγώ συνέχεια κάτι που ολοένα μου ξεφεύγει. Ομολογώ ότι όταν ξεκινήσαμε το Logicomix πίστευα ότι θα είναι το μοναδικό μου γκράφικ νόβελ. Τώρα δεν μπορώ να το πω με τόση βεβαιότητα- με έχει εντυπωσιάσει το πόσες δυνατότητες κρύβει η φόρμα, πολλές από αυτές κατά τη γνώμη μου ανεκμετάλλευτες.

• Η πολιτική ζωή στην Ελλάδα έχει ομαλοποιηθεί τα τελευταία 35 χρόνια, έχουμε μπει σε μια άλλη εποχή ύστερα από ένα δύσκολο παρελθόν. Ποια βλέπετε να είναι τα στοιχήματα της νέας εποχής, ιδιαίτερα στον πολιτισμό;

Κατ΄ αρχήν, το υπογραμμίζω: η ομαλοποίηση της πολιτικής ζωής είναι μεγάλη κατάκτηση, που μόνο όσοι έχουν την πολυτέλεια να μη ζήσουν σε παλιότερες εποχές ανωμαλίας την περιφρονούν. Από εκεί και πέρα, το κράτος έχει πολλά να κάνει στον πολιτισμό, να βοηθήσει και να στηρίξει, κυρίως στους θεσμούς, κυρίως στις τέχνες εκείνες που το χρειάζονται περισσότερο. Αλλά να μην ξεχνάμε ότι τον πολιτισμό μιας χώρας δεν το φτιάχνει το κράτος και ούτε παράγεται κατά παραγγελία. Αν ήταν έτσι, θα βρίσκαμε τη συνταγή και κάθε εποχή θα ήταν η Αθήνα του Περικλή ή η ιταλική Αναγέννηση!

Μαθηματικά και λογοτεχνία

Την επιτυχία του «Θείου Πέτρου» ο Απόστολος Δοξιάδης δεν θέλησε να την κάνει «συνταγή», συνεχίζοντας στον δρόμο της λεγόμενης «μαθηματικής λογοτεχνίας».

«Μα δεν θεωρώ καν ότι υπάρχει το γένος (genre) της "μαθηματικής λογοτεχνίας"», λέει. «Ένα λογοτεχνικό γένος απαιτεί τη δυνατότητα αέναης επανάληψης σταθερών θεμάτων και μοτίβων, χωρίς σημάδια κάματου, όπως ας πούμε στο αστυνομικό. Με τα μαθηματικά δεν βλέπω αυτή τη δυνατότητα, παρά μόνο ως παρωδία. Αυτό που βλέπουμε τα τελευταία χρόνια είναι καλά εκλαϊκευτικά βιβλία με έντονα αφηγηματικά στοιχεία, όπως το "Τελευταίο Θεώρημα του Φερμά" του Singh ή η "Μουσική των Πρώτων", του Du Sautoy, κι από εκεί και πέρα κάποια, ελάχιστα, μυθιστορήματα με ήρωες μαθηματικούς. Άλλα από αυτά είναι καλά μυθιστορήματα, άλλα δεν είναι. Στην πρώτη περίπτωση ανήκουν στη λογοτεχνία, στη δεύτερη όχιη προσθήκη "μαθηματικό" δεν κάνει ένα κακό μυθιστόρημα λογοτεχνία».

• Του Μανώλη Πιμπλή, TA NEA: Παρασκευή 16 Οκτωβρίου 2009

ΠΕΤΡΟΣ ΜΑΡΚΑΡΗΣ: «ΞΕΚΑΘΑΡΙΖΩ ΤΟΥΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΥΣ ΜΟΥ»

Ο Πέτρος Μάρκαρης επιστρέφει στην Κωνσταντινούπολη, την πόλη όπου γεννήθηκε, βάζοντας τον ήρωά του Κώστα Χαρίτο να αναζητεί στους δρόμους και στις γειτονιές της μια μυστηριώδη δολοφόνο που σκοτώνει, «αγροτικά» και «γυναικεία», με παραθείο

---

Ο Πέτρος Μάρκαρης φωτογραφίζεται μπροστά στη Στοά των Ανθέων, στη Μεγάλη Οδό του Πέραν

---

Συνάντησα τον Πέτρο Μάρκαρη στο σπίτι του, ένα διαμέρισμα στο κέντρο της Κυψέλης, που θα μπορούσε να ήταν το ορμητήριο του ήρωά του, του αστυνόμου Κώστα Χαρίτου. Ο Χαρίτος είναι ταυτισμένος με την Αθήνα, αλλά στο πέμπτο βιβλίο της σειράς Παλιά, πολύ παλιά, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη, ο Χαρίτος μεταφέρει τη δράση του στην Κωνσταντινούπολη που είναι και η πατρίδα του Μάρκαρη. Και από εδώ αρχίζει η συνέντευξη. Ο Χαρίτος πηγαίνει στην Πόλη για αναψυχή, δεν θέλει να βρει τον μπελά του αλλά τον βρίσκει. Τελικά σε αυτό το βιβλίο η αυτοβιογραφία έχει ιδιαίτερο βάρος... [ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ, Το Βήμα, 06/07/2008]

ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΜΕ ΑΡΩΓΟ ΤΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ

Η βραβευμένη συγγραφέας Ιωάννα Μπουραζοπούλου μιλά στην «Καθημερινή» για τη ζωή και τη γραφή της

Θα γιορτάσει το βραβείο της στην... Κίνα. Η Ιωάννα Μπουραζοπούλου από τις 14 Ιουλίου, μαζί με άλλους πενήντα πέντε μοτοσικλετιστές, θα διανύσει 22 χιλ. χιλιόμετρα και θα διασχίσει 15 χώρες, μεταφέροντας το σύμβολο της ειρήνης, την ελιά, στο Πεκίνο και στους Ολυμπιακούς Αγώνες, σε μια μεγάλη διοργάνωση την ευθύνη της οποίας έχει ο Πολιτιστικός Οργανισμός «Οι Δρόμοι της Ελιάς». Ενα μήνα πριν τιμήθηκε με το βραβείο ελληνικής λογοτεχνίας του περιοδικού (δε)κατα για το τρίτο βιβλίο της «Τι είδε η γυναίκα του Λωτ;». Και το καταχάρηκε. Αλλωστε, η Ιωάννα Μπουραζοπούλου είναι ένας πολύ χαρούμενος άνθρωπος, που μοιάζει να κοιτάζει πάντα προς τη θετική πλευρά της ζωής.

Συναντηθήκαμε σ’ ένα εστιατόριο των Εξαρχείων. Ηταν η τρίτη φορά που την έβλεπα κι ήξερα ελάχιστα για τη ζωή της. Σπούδασε ξενοδοχειακό μάνατζμεντ στην Ελλάδα και την Αγγλία, δούλεψε λίγα χρόνια σε τουριστικές επιχειρήσεις, αλλά δεν άντεχε τη διαρκή ανατροπή του βιορυθμού της. «Δεν μου άρεσε αυτή η φυλακή. Το ξενοδοχείο δεν κλείνει ποτέ». Ετσι επέλεξε τον δημόσιο τομέα, εργάζεται στη διοίκηση της Α΄ Υγιειονομικής Περιφέρειας Αττικής, είναι προϊσταμένη στο τμήμα του Χάρτη Υγείας και αισθάνεται πολύ ευχαριστημένη με τη σταθερότητα του ωραρίου που έχει πλέον, κι ας ξυπνάει στις 6 το πρωί... [συνεχίζεται. Της Όλγας Σελλά, Η Καθημερινή, 05/07/2008]

ΜΑΡΙΝΑ ΝΕΜΑΤ: Η ΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΗ ΤΗΣ ΤΕΧΕΡΑΝΗΣ

ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΕΝΟΣ ΕΦΙΑΛΤΗ

Ηταν μόλις 16 χρόνων, η Μαρίνα Νεμάτ, όταν είδε ξαφνικά τον κόσμο της ν' αναποδογυρίζει και η ίδια να βρίσκεται μια ανάσα από το θάνατο, μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα. Η ισλαμική τρομοκρατία του Ιράν είχε μόλις αναλάβει τα ηνία στη χώρα της. Μέσα στη φυλακή του Εβίν θα αναγκαστεί, κάτω από βασανιστήρια, να παντρευτεί τον ίδιο της τον ανακριτή, τον Αλί, θα μείνει έγκυος και θα αποβάλει. Μετά, ο δρόμος της απεγνωσμένης φυγής. Είκοσι χρόνια μετά, η Μαρίνα είναι μια ανεξάρτητη, όμορφη γυναίκα στον Καναδά, ο εφιάλτης όμως θέριευε μέσα της, στοίχειωνε τις σκέψεις της μέχρι να τον αποτυπώσει.

Η Νεμάτ ήρθε στη Θεσσαλονίκη, καλεσμένη της Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου κι έρχεται και στην Αθήνα, καλεσμένη των εκδόσεων «Ψυχογιός».

• Πώς αποφασίσατε να μιλήσετε γι' αυτή την τραγική περιπέτεια, είκοσι χρόνια μετά;

«Οταν απελευθερώθηκα, η οικογένειά μου και οι φίλοι μου δεν ήθελαν να ξέρουν τις λεπτομέρειες για το τι μου είχε συμβεί μέσα στη φυλακή. Ούτε κι εγώ ήμουν έτοιμη να μιλήσω γι' αυτό, γιατί έπασχα από μετατραυματική διαταραχή. Πώς να χωρέσεις μια εμπειρία σαν την δική μου μέσα σε λέξεις όταν είσαι 18 ή 19 χρόνων; Μπορείς, για παράδειγμα, να γράψεις έτσι απλά "βασανίστηκα, έφθασα πολύ κοντά στην εκτέλεση, έχασα πολλούς φίλους μου, αναγκάστηκα να παντρευτώ έναν άντρα, βιάστηκα ξανά και ξανά, έμεινα έγκυος, απέβαλα και μετά ο άντρας μου δολοφονήθηκε"; Είναι εξαιρετικά δύσκολα και βαριά θέματα για να μπορεί κάποιος να τ' αντιμετωπίσει και να τα χειριστεί μέσα του. Ετσι κουβαλούσα αυτό το τρομακτικό βάρος μαζί μου για χρόνια... [συνεχίζεται, Της ΠΟΠΗΣ ΜΟΥΣΟΥΡΑΚΗ, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 7 - 01/06/2008]