Ράινερ Μαρία Ρίλκε (1875 - 1926) Αυστριακός ποιητής και πεζογράφος

Ο Ράινερ Μαρία Ρίλκε [Rainer Maria Rilke, 4 Δεκεμβρίου 1875 – 29 Δεκεμβρίου 1926] ήταν Αυστριακός ποιητής και πεζογράφος του 20ού αιώνα. Οι εικόνες του εστιάζονται στη δυσκολία της κοινωνίας σε μια εποχή δυσπιστίας, μοναξιάς, και βαθιάς ανησυχίας – θέματα που τον τοποθετούν ως ποιητή μεταξύ της παραδοσιακής και νεότερης ποίησης. Τα δύο διασημότερα έργα του είναι τα Σονέτα στον Ορφέα και οι Ελεγείες του Ντουίνο. Έγραψε επίσης περισσότερα από 400 ποιήματα στα γαλλικά, που τα αφιέρωσε στην πατρίδα επιλογής του, το καντόνι Βαλέ (Valais) στην Ελβετία.

Καταγόταν από γερμανική οικογένεια και γεννήθηκε ως René Karl Wilhelm Johann Josef Maria Rilke στην Πράγα. Τα παιδικά του χρόνια χαρακτηρίστηκαν από ανησυχία. Έζησε σε μια ταραγμένη εποχή τα χρόνια της νεότητάς του - θρησκευτικές διαμάχες, ηθική κατάπτωση, παγκόσμια αναστάτωση. Οι πρώτες αυτές παιδικές μνήμες ήταν και το πρώτο υλικό για το κατοπινό έργο του. Ήταν ακόμη η αιτία που τον έσπρωξε να περιπλανηθεί σ' όλη σχεδόν την Ευρώπη, από την Ιταλία και Γαλλία έως τη Ρωσία.

Ο πατέρας του, Γιόζεφ Ρίλκε (Josef Rilke, 1838-1906), έγινε ανώτερος υπάλληλος στους σιδηροδρόμους μετά από μια ανεπιτυχή στρατιωτική σταδιοδρομία. Η μητέρα του, Sophie ("Phia") Entz (1851-1931), καταγόταν από μια ευκατάστατη οικογένεια βιομηχάνων της Πράγας, τους Entz-Kinzelbergers, οι οποίοι κατοικούσαν σε ένα μέγαρο στην οδό Herrengasse (Panská) 8, όπου ο μικρός Ρενέ μεγάλωσε. Ο γάμος των γονέων του έγινε το 1884. Η σχέση μεταξύ της Phia και του μοναδικού γιου της βαρυνόταν από το παρατεταμένο πένθος της για τη μεγαλύτερη κόρη της. Οι γονείς του τον πίεσαν να ακολουθήσει σταδιοδρομία στρατιωτική. Φοίτησε στη Στρατιωτική Σχολή του Ζανκτ Πλέτεν (Sankt Ploeten) της Αυστρίας για μια πενταετία (1886 - 1891), και εγκατέλειψε λόγω ασθένειας. Το 1895 άρχισε να φοιτά στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου στην Πράγα, όπου σπούδασε γερμανική λογοτεχνία, ιστορία της τέχνης και φιλοσοφία. Το 1896 εγκαταστάθηκε στο Μόναχο.

Το 1892 άρχισε να συμμετέχει σε φιλολογικούς κύκλους της Πράγας. Την εποχή αυτή χρονολογούνται και οι πρώτες ποιητικές συλλογές του. Επηρεάστηκε από τo ύφος του Δανού ποιητή Γενς Πέτερ Γιάκομπσεν (Jacobsen, 1847 - 1885) και του Βέλγου δραματουργού Μωρίς Μαίτερλινκ (Maeterlinck, 1862 - 1949), από το χριστιανικό υπαρξισμό του Σαίρεν Κίρκεγκωρ (Kierkegaard, 1813 - 1855), τον Ωγκύστ Ροντέν και την ψυχανάλυση του Σίγκμουντ Φρόυντ και μαζί με τον Αυστριακό ποιητή και δραματουργό Ούγκο φον Χόφμανσταλ και τον λυρικό Γερμανό ποιητή Στέφαν Γκεόργκε αποτελούν την τριάδα της νεωτεριστικής ποίησης στην Κεντρική Ευρώπη. Ιδιαίτερα όμως ο γαλλικός ιμπρεσιονισμός στη ζωγραφική και ο συμβολισμός στην ποίηση διαμόρφωσαν το στίχο του.

Ο Ράινερ Μαρία Ρίλκε σε σκίτσο του Έμιλ Όρλικ (Emil Orlik) το 1917

Το 1899 και το 1900 ταξίδεψε στη Ρωσία και συνάντησε τον Λέοντα Τολστόι. Τα δύο αυτά ταξίδια του στη Ρωσία του ενέπνευσαν "Το Βιβλίο των Ωρών" (Das Stundenbuch, 1900 - 1904). Την εποχή αυτή έγραψε και "Το τραγούδι της αγάπης και του θανάτου του σημαιοφόρου Χριστόφορου Ρίλκε. Έγινε γραμματέας του Ροντέν από το 1905 μέχρι το 1906. Αφού διακόπηκε η σχέση του με το διάσημο γλύπτη, ταξίδεψε στη Γερμανία και στην Ιταλία.

Η φιλία του με τον Ροντέν, η ζωή του Παρισιού, ο γάμος του τον Απρίλιο του 1901 με τη νεαρή γλύπτρια Κλάρα Βέστχοφ από τη Βρέμη διαμόρφωσαν μια μυστικιστική διάθεση στη δεύτερη περίοδο της ποίησής του. Στα Νέα Ποιήματα (1907 - 1908) διαφαίνεται μια μεταφυσική ανησυχία μπροστά στο μυστήριο της δημιουργίας και του σύμπαντος. Το 1910 ο Ρίλκε ταξίδεψε στη Δαλματία, στη Βόρεια Αφρική και στην Αίγυπτο. Κατά τον Α' Παγκόσμιο πόλεμο εγκαταστάθηκε στο Μόναχο. Τότε δημοσίευσε και τα αριστουργήματά του Ελεγείες του Ντουίνο (Duineser Elegien, 1911 - 1922), που άρχισε να γράφει κατά τη διάρκεια της παραμονής του στον Πύργο του Ντουίνο της Δαλματίας, κοντά στη Τεργέστη, και τα Σονέτα στον Ορφέα (Sonette an Orpheus, 1922). Με τα δυο αυτά του έργα, με τον πλούσιο λυρισμό τους, το υμνητικό ύφος και την όρεξη για ζωή, ο Ρίλκε έφθασε στο αποκορύφωμα του ποιητικού του έργου.

Το μυθιστόρημα "Οι Σημειώσεις του Μάλτε Λάουριτς Μπρίγκε" (Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge, 1910), που άρχισε να το γράφει στη Ρώμη το 1904, "μπορεί να θεωρηθεί ως ο πρόδρομος της γραφής των Υπαρξιστών". Το 1929 δημοσιεύθηκε το πολύ ενδιαφέρον έργο του, που διαβάστηκε κι αγαπήθηκε ιδιαίτερα από τους νέους, Γράμματα σ' ένα νέο ποιητή (Briefe an einem jungen Dichter). Η πλούσια αλληλογραφία του Ρίλκε περιέχει πολύτιμες πληροφορίες για το έργο του. Πέθανε στις 29 Δεκεμβρίου 1926 από λευχαιμία στο Βαλμόν της Ελβετίας.

Έργα

Ποίηση

• Leben und Lieder (Ζωή και Τραγούδι) (1894)
• Larenopfer (Προσφορά στους Λάρητες) (1895)
• Traumgekrönt (Στεφανωμένος με όνειρα) (1897)
• Advent (Η έλευση) (1898)
• Das Stunden-Buch (Βιβλίο των Ωρών)

1. Das Buch vom mönchischen Leben (Το βιβλίο της μοναχικής ζωής) (1899)

—μτφ. Δ. Οικονομίδης ("Νέα Εστία" 1957 Α΄, 1960 Α΄, 1961 Α΄, 1963 Α΄, 1963 Β΄)

2. Das Buch von der Pilgerschaft (Το βιβλίο του προσκυνήματος) (1901)

3. Das Buch von der Armut und vom Tode (Το βιβλίο της φτώχειας και του θανάτου) (1903)

• Das Buch der Bilder (Το βιβλίο των εικόνων) (4 μέρη, 1902–1906)
• Neue Gedichte (Νέα ποιήματα) (1907)
• Duineser Elegien (Οι Ελεγείες του Ντουίνο) (1922)
• — μτφ. Δημ. Στ. Δήμου (περιοδικό "Μορφές", τεύχος 52 - 53 / Ιανουάριος - Φεβρουάριος 1951 έως τεύχος 64 / Ιανουάριος 1952 και σε βιβλίο από τις εκδ. Κωνσταντινίδη, 1975).
• — μτφ. Χαρίλαος Π. Τζαννετάκης (εκδ. Ίκαρος, 1953).
• — μτφ. Νικόλαος - Ιωάννης Σ. Μπούσουλας (εκδ. Μπουκουμάνης, 1977).
• — μτφ. Δημήτρης Θ. Γκότσης (εκδ. "Αρμός"), Αθήνα 2000.
• --- μτφ. Σωτήρης Σελαβής, Επίμετρο Κώστας Κουτσουρέλης (εκδ. "Περισπωμένη", 2011).

• Sonette an Orpheus (Σονέττα στον Ορφέα) (1922)
• —μτφ. Δημήτρης Θ. Γκότσης - σε συνεργασία με τον Ανδρέα Πετρίδη, Λευκωσία 1995

Πεζογραφία

• Ewald Tragy (1898)
• —μτφ. Άρης Δικταίος (στον τόμο «Βασιλιάς Μπόχους», εκδ. Γκοβόστης, 1973 και επανέκδοση ως «Έβαλντ Τράγκυ και άλλα διηγήματα», εκδ. Ζαχαρόπουλος, 1987)

• Zwei Prager Geschichten (Δύο ιστορίες της Πράγας : König Bohusch [Ο βασιλιάς Μπόχους]- και Die Geschwister [Τα αδέλφια]) (1899)
• —μτφ. Άρης Δικταίος (εκδ. Γκοβόστης, 1973 και επανέκδοση στον τόμο «Έβαλντ Τράγκυ και άλλα διηγήματα», εκδ. Ζαχαρόπουλος, 1987)
• —μτφ. Μαρία Αγγελίδου (εκδ. "Εξάντας", 2006)

• Geschichten vom Lieben Gott (Ιστορίες του καλού Θεού) (διηγήματα, 1900)
  

  — μτφ. Τέα Ανεμογιάννη (εκδ. "Δίφρος", 1956) * Auguste Rodin (1903) — μτφ. Εύη Μελά (εκδ. "Ν.Δ. Καραβία", 1954)

• Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph Rilke (Η αγάπη και ο θάνατος του σημαιοφόρου Χριστόφορου Ρίλκε) (λυρική πρόζα, 1906)
  

  — μτφ. Δημ. Στ. Δήμου (περιοδικό "Μακεδονικές Ημέρες", τεύχος 8 - 9 / Σεπτέμβριος - Οκτώβριος 1935 και σε βιβλίο από τις εκδ. "Χειρόγραφα", 1991) — μτφ. Ρένα Καρθαίου (εκδ. "Πιγκουίνος", 1944) — μτφ. Νικόλαος Κ. Παπαρρόδου (εκδ. Καραβίας, 1944) — μτφ. Τάκης Στουγιαννάκης (Θεσσαλονίκη, 1950) — μτφ. Νίκος Σπάνιας (εκδ. Ζάρβανος, 1963) — μτφ. Αλεξάνδρα Ρασιδάκη (εκδ. Ροές, 2003)

• Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge (Τα τετράδια του Μάλτε Λάουριτς Μπρίγκε) (μυθιστόρημα, 1910)

— μτφ. Δημ. Στ. Δήμου (περιοδικό "Μακεδονικές Ημέρες", τεύχος Οκτωβρίου 1938 έως τεύχος Αυγούστου 1939, περιοδικό "Ποιητική Τέχνη", τεύχος 24 / 1 Μαρτίου 1949 έως τεύχος 26 / 15 Δεκεμβρίου 1949, πρώτη ολοκληρωμένη έκδοση σε βιβλίο από τις εκδ. Α.Ν. Συρόπουλος, 1954 και επανέκδοση από Το Ροδακιό, 1993)

— μτφ. Δημήτριος Μπέσκος (εκδ. Γαλαξίας, 1965)

— μτφ. Αλέξανδρος Ίσαρης (εκδ. Κίχλη, 2018)

Δράμα

• Das Turnzimmer (1895)
• Jetzt und in der Stunde unseres Absterbens (1896, μονόπρακτο)
• Im Frühfrost (1897)
• Höhenluft (1897, μονόπρακτο)
• Ohne Gegenwart (Χωρίς παρόν) (1897)
• Mütterchen (1898, μονόπρακτο)
• Die weisse Fürstin (Η λευκή πριγκίπισσα) (1898)
• —μτφ. Άρης Δικταίος (περιοδ. "Θέατρο" 46-48

• Das tägliche Leben (Η καθημερινή ζωή) (1901)

Επιστολογραφία

• Briefe an einen jungen dichter (Γράμματα σ’ ένα νέο ποιητή)
• —μτφ. Μάριος Πλωρίτης (εκδ. Ίκαρος, 1944)
• Briefe an die Mutter (Γράμματα στην μητέρα) (1896–1926)
• Briefe an eine venezianische Freundin (Γράμματα σε μία Βενετσιάνα φίλη) (εκδ. 2010)

Πηγές

• Δικταίος, Άρης: Εκλογή από το ποιητικό έργο του Rainer Maria Rilke. εκδ. "Α. Παπακώστα", Αθήναι 1957. (2η έκδοση επαυξημένη, εκδ. Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος", Αθήνα 1999).
• Σφήκα, Δημήτρη: "Ράινερ Μαρία Ρίλκε: Σ' αναζήτηση μιας πίστης", Φιλολογική "Βραδυνή", Αθήνα, 25 Νοεμβρίου 1963.

• Εγκυκλοπαίδεια "Πάπυρος - Λαρούς - Μπριτάνικα", λήμμα: Ρίλκε, Ράινερ Μαρία, τόμ. 52, Εκδόσεις Πάπυρος, Αθήνα, 1996.
• Λούβαρις, Νικόλαος: Ρίλκε. Ο Αποδημητής, ο Μύστης, ο Επόπτης. 2η έκδοση, εκδ. "Δωδώνη", Αθήναι 1972.
• Λιαντίνης, Δημήτριος: Έξυπνον ενύπνιον. Οι Ελεγείες του Duino του Rilke. εκδ. "Εποπτεία", Αθήνα 1977. (Διδακτορική διατριβή με θέμα: Η παρουσία του ελληνικού πνεύματος στις Ελεγείες του Duino του R. M. Rilke. εκδ. Πανεπιστήμιον Αθηνών, 1978. Επανέκδοση, εκδ. "Δ. Λιαντίνη", Αθήνα 2006).
• Σπαντίδου, Κωνσταντίνα: «Ο φωτισμός των οντολογικών θεμελίων της ύπαρξης στην ποίηση του R. M. Rilke». Ελληνική Φιλοσοφική Επιθεώρηση 4 (1987), 45-51.
• Λάμπρος Μυγδάλης: Ελληνική βιβλιογραφία Ράινερ Μαρία Ρίλκε, εκδ. "Διαγώνιος", 1978.
• Φωσκαρίτης, Θάνος (επιμ.): "Αφιέρωμα στον Ρίλκε". Διαβάζω 274 (1991).
• Παπαχρήστου-Πάνου, Ευαγγελία: Ράινερ Μαρία Ρίλκε. Ο χαριέστατος της οδύνης. εκδ. "Αρμός", Αθήνα 1996.
• Μπούκουρα-Κουτσονάσιου, Μαρία: Οι Ελεγείες του Ντουίνο του Ρ. Μ. Ρίλκε και τα Ελεγεία της οξώπετρας του Ελύτη: συγκριτική μελέτη ανάμεσα στα δύο έργα. Διδακτορική διατριβή, 2000.
• Ίσαρης, Αλέξανδρος: Κάτω από τόσα βλέφαρα. Σημειώσεις για τον Ρίλκε. εκδ. "Ίκαρος", Αθήνα 2007.
• Κοσμά, Ελένη: "Rainer Maria Rilke, Οι Σημειώσεις του Μάλτε Λάουριτς Μπρίγκε: χαρτογραφώντας τον 'μέσα τόπο' ". Παλίμψηστον, τεύχος 26 (2011).
• Τσούπρου, Σταυρούλα Γ.: "Rilke, Παλαμάς, Σαχτούρης, Αθανασιάδης: ένα σημείο συνάντησης". Σύγκριση 25 (2015), 99-114.
• Ρίλκε, Ράινερ Μαρία: Επίλεκτα ποιήματα. Μετάφραση - Ερμηνευτικά Σχόλια Γιάννη Τζαβάρα. εκδ. "bookstars", Αθήνα 2020, ISBN 978-960-571-386-7
• Τζαβάρας, Γιάννης: Όμηρος και Ρίλκε περί θανάτου. εκδ. "Δωδώνη", Αθήνα 2019, ISBN 978-960-558-260-9

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΊΣΑΡΗΣ ΑΝΑΨΗΛΑΦΕΙ ΤΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΡΙΛΚΕ

Επίσκεψη στη χώρα του ποιητικού βλέμματος

Γράφει η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου, ΤΑ ΝΕΑ, 19/07/2008

Ποιητής και ζωγράφος ο Αλέξανδρος Ίσαρης αφιερώνει πολλές σελίδες του βιβλίου του στις συνθήκες δημιουργίας των «Ελεγειών» του Ρίλκε

«Ο ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΄ΝΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΟΣ ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ», ΕΓΡΑΦΕ Ο ΡΙΛΚΕ, ΚΑΙ ΑΥΤΟ ΤΟ ΕΠΕΔΙΩΚΕ ΣΤΑΘΕΡΑ, ΑΣΚΗΤΙΚΑ, ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΟΡΙΑΚΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΩΝ. ΑΦΙΕΡΩΝΟΝΤΑΣ ΤΟΥ ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ, Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΙΣΑΡΗΣ ΜΑΣ ΘΥΜΙΖΕΙ Ο,ΤΙ ΠΙΟ ΠΟΛΥΤΙΜΟ ΦΕΡΝΕΙ ΜΑΖΙ ΤΗΣ Η ΙΔΙΑ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ, ΚΙ Ο,ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΣΠΑΝΙΖΕΙ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ.

Ζωγράφος και ποιητής ο ίδιος, ο Ίσαρης αναπλάθει στο Κάτω από τόσα βλέφαρατις συνθήκες συγγραφής του δημιουργικού έργου του Ρίλκε, αναψηλαφώντας με ευαισθησία τις διαδρομές της ζωής του ποιητή σε αναζήτηση της ομορφιάς και της αληθινής φιλίας, που όσο λίγοι ήξερε να καλλιεργεί αφιερώνοντας ατέλειωτες ώρες στην αλληλογραφία με τους αγαπημένους του. Το βιβλίο αναφέρεται στην ώριμη περίοδο της ζωής του Ρίλκε, από το 1909, όταν ο ποιητής γνώρισε τη Μαρί φον Τουρν ουντ Τάξις, που θα γινόταν πολύτιμη φίλη και προστάτιδά του, μέχρι τον θάνατό του.

Και φωτίζει τις περιόδους της διαμονής του Ρίλκε στον πύργο της Μαρί φον Τάξις στο Ντουίνο, λίγα χιλιόμετρα από την Τεργέστη, πλάι στην Αδριατική, που θα αποδεικνύονταν εξαιρετικά γόνιμες για το έργο του. Πολλές σελίδες είναι αφιερωμένες στη λιγότερο γνωστή φιλία του Ρίλκε με τον σπουδαίο κριτικό και μυστικιστή Ρούντολφ Κάσσνερ, βαθύ γνώστη του βουδισμού και του ινδουισμού, ο οποίος, χάρη στα διαβάσματα και τα ταξίδια του, έγινε εμπνευστής ενός μυστικιστικού συγκρητισμού που επηρέασε βαθιά τη σκέψη του Ρίλκε, αλλά και ποιητών όπως ο Έλιοτ ή ο Σαιν Τζων Περς. Διαβάζουμε για τα ταξίδια του Ρίλκε στην Ισπανία, και ειδικά στο Τολέδο, όπου ο ποιητής «ανακάλυψε» τον Γκρέκο κι εμπνεύστηκε απο τους αγγέλους του, που έγιναν βασικό μοτίβο της ποίησής του.

Ο «οδοιπόρος» και ο «ερημίτης» Ρίλκε προσπαθούσε να ακούσει καλύτερα, χωρίς διαμεσολαβήσεις και παράσιτα, τους ήχους του εσώτερου εαυτού και του κόσμου, τους «βαθύτερους νόμους της ζωής» όπως έγραψε ο ίδιος, σαν ένα αναπόσπαστο σύνολο. Το ρίγος και τον συγκλονισμό αυτής της εμπειρίας, δηλαδή της «ποίησης ως τρόπου ζωής», μας τον προσέφερε στις σελίδες του θρυλικού Μάλτε Λάουριντς Μπρίγκε, του αυτοβιογραφικού του μυθιστορήματος, στο οποίο διέσωσε κάτι από το ακοίμητο βλέμμα ενός μεγάλου «ταξιδιώτη» στις χώρες του κόσμου και στην απέραντη χώρα του ποιητικού βλέμματος.

Διαβάζουμε ακόμη για τις φιλίες του με τη Νάνη-Νίκη Βούντερλυ Φόλκαρτ, τη ζωγράφο Μπαλαντίν Κλοσσόφσκα και, τέλος, για τη γόνιμη απομόνωσή του στον πύργο του Μυζό, στην Ελβετία, και τη δημιουργική έκρηξη του 1922 όπου, σε διάστημα τριών εβδομάδων, ολοκλήρωσε τα Σονέττα στον Ορφέα και τις Ελεγείες του Ντουίνο. Ο Ίσαρης αφιερώνει σημαντικό μέρος του βιβλίου του στις συνθήκες δημιουργίας των Ελεγειών, έργου που σφράγισε την ευαισθησία του σύγχρονου δυτικού κόσμου κι ενέπνευσε όσο ελάχιστα έργα τους νεώτερους ποιητές, πεζογράφους, μουσικούς όπως ο Σοστακόβιτς και ο Χίντεμιθ, αλλά και μουσικούς της τζαζ και σκηνοθέτες όπως ο Βιμ Βέντερς. Στην Ελλάδα τις Ελεγείες μετέφρασαν ο Άρης Δικταίος, ο Χαρίλαος Τζαννετάκης, ο Δημ. Δήμου, ο Δ. Γκότσης, ενώ ο Ίσαρης χρησιμοποιεί μια νεώτερη μετάφραση, της Μαρίας Τοπάλη.

• «Ρόδο της μοίρας...»

Το τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου είναι αφιερωμένο στις συνθήκες θανάτου του Ρίλκε το 1926, που αιτία του ήταν λευχαιμία, αλλά αφορμή μια πληγή στο χέρι που κακοφόρμισε, από το αγκάθι ενός τριαντάφυλλου. Το τριαντάφυλλο, σύμβολο των αρχαίων ορφικών, ήταν κι ένα από τα αγαπημένα σύμβολά του. Στον τάφο του είχε ζητήσει να χαράξουν τους στίχους «Ρόδο, ω καθαρή αντινομία, απόλαυση/ του κανενός ο ύπνος να ΄σαι κάτω από τόσα/ βλέφαρα». Ο τίτλος του βιβλίου του Ίσαρη, Κάτω από τόσα βλέφαρα, προέρχεται από αυτούς τους επιτάφιους, κρυπτικούς στίχους, που θα δώσουν στο «ρόδο» νέα σημασία. Το αινιγματικό «ρόδο» θα συμβολίζει πλέον τον τρομερό αγώνα του σύγχρονου ποιητή με την αμφισημία της ποίησης και, όπως έλεγε ο ίδιος, με την «απέραντη μοναξιά του έργου τέχνης». Το «ρόδο» αυτό θα το ξαναβρούμε στον Πάουλ Τσέλαν, στη συλλογή Του κανενός το ρόδο , αλλά και σε έναν από τους ωραιότερους στίχους του Σεφέρη: «Ρόδο της μοίρας, γύρευες να βρεις να μας πληγώσεις...».

Ο Ρίλκε σήμερα

Σημειώσεις για τον Ρίλκε

«Κάτω από τόσα βλέφαρα (Σημειώσεις για τον Ρίλκε)», τιτλοφορείται η μελέτη του Αλέξανδρου Ισαρη για τον ποιητή (που θεωρείται από τους μεγαλύτερους γερμανόφωνους ποιητές του 20oού αιώνα), που θα παρουσιάσουν το Ευρωπαϊκό Κέντρο Λογοτεχνικής Μετάφρασης και οι εκδόσεις «Ικαρος», στις 18/3 (7μμ) στο βιβλιοπωλείο «Πατάκη» (Ακαδημίας 65). Θα μιλήσουν οι: Γιάννης Ευσταθιάδης, Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, Αλέξανδρος Ισαρης. Αποσπάσματα θα διαβάσει η ηθοποιός Μάγια Λυμπεροπούλου.

Rainer Maria Rilke (4/12/1875 – 29/12/1926). Writer and poet, considered one of the greatest lyric poets of modern Germany. Rilke created the "object poem" as an attempt to describe with utmost clarity physical objects, the "silence of their concentrated reality." He became famous with such works as DUINESER ELEGIEN and DIE SONETTE AN ORPHEUS. They both appeared in 1923. After these books, Rilke had published his major works, believing that he had done his best as a writer.

"Works of art are indeed always products of having been in danger, of having gone to the very end in an experience, to where man can go no further." (from Letters)

Rainer Maria Rilke was born René Karl Wilhelm Johann Joseph Maria Rilke in Prague, as the son of Josef Rilke, a railway official and the former Sophie Entz, the daughter of a bank official with the title of Imperial Counsellor. A crucial fact in Rilke's life was that his mother called him Sophia and forced him to wear girl's clothes until he was aged five - thus compensating for the earlier loss of a baby daughter. However, his father gave him toy soldiers and dumbbells for exercise. Later Rilke blamed his mother for his dark childhood, but she also encouraged him to read and write poetry. Rilke also learned early many of Schiller's ballads by heart.

Rilke's parents separated when he was nine. At the age of ten Rilke was sent by his militarily inclined father to a military academy. Rilke spent miserable years at St. Pölten and Mahrisch-Weisskirchenn until 1891, and then entered a business school in Linz after studies at a preparatory school. He also worked in his uncle's law firm. Rilke continued his studies at the universities of Prague, Munich, and Berlin.

[...] An important part of Rilke´s writings are his letters (to Marina Tsvetaeva, Auguste Rodin, André Gide, H.v.Hofmannstahl, B.Pasternak, Stefan Zweig etc.), which have been published posthumously in different collections. The Russian poet and novelist Boris Pasternak was a great admirer of Rilke's work; Pasternak's father Leonid had met Rilke in Russia and Italy. When Leonid congratulated Rilke on his 50th birthday, the poet confirmed his love of the old Russia: "... but even if we do not live to see it at its resurrection, the profound, the real, the other surviving Russia has only fallen back on her secret root system, as she did before, under the Tatar yoke; who could doubt that she is still there and is gathering her forces in that dark place, invisible to her own children, leisurely with her own sacred slowness, on to a possibly still-remote future?!"

Περισσότερες πληροφορίες: Rilke on Death and Other Oddities by John Mood (2007); Rilkes Frauen by Gunnar Decker (2004); The Beginning of Terror: A Psychological Study of R.M. Rilke's Life and Work by D. Kleinbard (1993); Rainer Maria Rilke by Patricia Brodsky (1988); A Ringing Glass by Donald Prater (1986); The Sacred Threshold by J.F. Hendry (1983); Rainer Maria Rilke by Heiz F. Peters (1977); Rilke on Love and Other Difficulties by John Mood (1975); Rilke: Man and Poet by N. Purtscher (1972); Rainer Maria Rilke by R.H. Wood (1970); Rainer Maria Rilke: The Poetic Instinct by Siegfried Mandel (1965); Rilke's Duino Elegies by Romano Guardini (1961); Rainer Maria Rilke by H.F. Peters (1960); Rainer Maria Rilke: The Ring of Forms by F. Wood (1958); Rainer Maria Rilke by by E. Buddenberg (1953); Rainer Maria Rilke by H. Kunisch (1944); Rilke's Apotheosis by E.C. Mason (1938) - Film by Antero Alli, based on Rilke's life, see "The Greater Circulation" (working title) - Links: John Mood (Rilke on Death and Other Oddities and Rilke on Love and Other Difficulties)

ΕΠΕΤΕΙΟΙ - 4 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ…

Η Γερμανίδα εβραϊκής καταγωγής Hannah Arendt (14 Οκτωβρίου 1906 –4 Δεκεμβρίου 1975)

Ο Γερμανός ποιητής και μεταφραστής Stefan Anton George (12 Ιουλίου 1868 – 4 Δεκεμβρίου 1933)

Ο Σκωτσέζος δοκιμιογράφος, ευθυμογράφος, και ιστορικός Thomas Carlyle (4 Δεκεμβρίου 1795 – 5 Φεβρουαρίου 1881).

Ο Βρετανός πεζογράφος Samuel Butler (4 Δεκεμβρίου 1835 –18 Ιουνίου 1902) ανέπτυξε μια θεωρία ότι η Οδύσσεια γράφτηκε από μια νέα Σισιλιάνα γυναίκα, και ότι οι σκηνές του ποιήματος απεικόνισαν την ακτή της Σικελίας και των κοντινών νησιών της. Περιέγραψε τα στοιχεία γι’ αυτή τη θεωρία στο The Authoress of the Odyssey (1897) και στην εισαγωγή και τις υποσημειώσεις στη μετάφραση της Οδύσσειας. Ο Butler μετέφρασε επίσης και την Ιλιάδα.

Υπήρξε κι ένας άλλος Βρετανός Samuel Butler (4 Δεκεμβρίου 1612 – 18 Ιουνίου 1680) ο οποίος ήταν ποιητής.

Ο Rainer Maria Rilke (γεννήθηκε στις 4 Δεκεμβρίου 1875 στην Πράγα της τότε Αυστρο-ουγγρικής αυτοκρατορίας – και πέθανε στις 29 Δεκεμβρίου 1926σ’ ένα σανατγόριο της Ελβετίας) θεωρείται ένας από τους μέγιστους ποιητές του 20ού αιώνα της γερμανικής γλώσσας. Η επικοινωνία, η μοναξιά, και η βαθιά ανησυχία για το μέλλον – είναι θέματα που διαπραγματεύεται και που τον τοποθετούν ως συνδετικό κρίκο μεταξύ των παραδοσιακών και νεωτεριστών ποιητών. Έγραψε και ποίηση και πεζογραφία. Δύο διάσημα ποιητικά έργα του είναι τα Sonnets to Orpheus και οι Ελεγείες του Ντουίνο [Duino Elegies]. Από τα πεζογραφικά έργα του ξεχωρίζουν οι Επιστολές σε έναν νέο ποιητή και το ημι-αυτοβιογραφικό Οι σημειώσεις του Μάλτε Λάουριτς Μπρίγκε [Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge, The Notebooks of Malte Laurids Brigge]. Έγραψε επίσης περισσότερα από 400 ποιήματα στα γαλλικά, που αφιερώθηκαν στην πατρίδα της επιλογής του, το καντόνι του Valais στην Ελβετία.

Rainer Maria Rilke was born in Prague on December 4, 1875, the only child of an unhappy marriage. Rilke's childhood was also unhappy; his parents placed him in military school with the desire that he become an officer—a position Rilke was not inclined to hold. With the help of his uncle, who realized that Rilke was a highly gifted child, Rilke left the military academy and entered a German preparatory school. By the time he enrolled in Charles University in Prague in 1895, he knew that he would pursue a literary career: he had already published his first volume of poetry, Leben und Lieder, the previous year. At the turn of 1895-96, Rilke published his second collection, Larenopfer (Sacrifice to the Lares). A third collection, Traumgekrönt (Dream-Crowned) followed in 1896. That same year, Rilke decided to leave the university for Munich, Germany, and later made his first trip to Italy.

In 1897, Rilke went to Russia, a trip that would prove to be a milestone in Rilke's life, and which marked the true beginning of his early serious works. While there the young poet met Tolstoy, whose influence is seen in Das Buch vom lieben Gott und anderes (Stories of God), and Leonid Pasternak, the nine-year-old Boris's father. At Worpswede, where Rilke lived for a time, he met and married Clara Westhoff, who had been a pupil of Rodin. In 1902 he became the friend, and for a time the secretary, of Rodin, and it was during his twelve-year Paris residence that Rilke enjoyed his greatest poetic activity. His first great work, Das Stunden Buch (The Book of Hours), appeared in 1906, followed in 1907 by Neue Gedichte (New Poems) and Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge (The Notebooks of Malte Laurids Brigge). Rilke would continue to travel throughout his lifetime; to Italy, Spain and Egypt among many other places, but Paris would serve as the geographic center of his life, where he first began to develop a new style of lyrical poetry, influenced by the visual arts.

When World War I broke out, Rilke was obliged to leave France and during the war he lived in Munich. In 1919 he went to Switzerland where he spent the last years of his life. It was here that he wrote his last two works, the Duino Elegies (1923) and the Sonnets to Orpheus (1923). He died of leukemia on December 29, 1926. At the time of his death his work was intensely admired by many leading European artists, but was almost unknown to the general reading public. His reputation has grown steadily since his death, and he has come to be universally regarded as a master of verse.

A Selected Bibliography

Poetry

Das Buch der Bilder (The Book of Images) (1902)
Das Marienleben (The Life of the Virgin Mary) (1913)
Das Stunden Buch (Book of Hours) (1905)
Die Sonette an Orpheus (Sonnets to Orpheus) (1923)
Duineser Elegen (Duino Elegies) (1923)
Neue Gedichte (New Poems) (1907)
New Poems (1984)
Poemes Francais (French Poems) (1935)
Rainer Maria Rilke: Selected Poems (1985)
Requiem (1909)
Rilke on Love and Other Difficulties (1975)
Selected Poems of Rainer Maria Rilke (1981)
Späte Gedichte (Later Poems) (1934)
The Complete French Poems of Rainer Maria Rilke (1996)

Prose

Ahead of All Parting: The Selected Poetry and Prose of Rainer Maria Rilke (1995)
Auguste Rodin (1903)
Das Buch vom lieben Gott und anderes (Stories of God) (1900)
Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge (The Notebooks of Malte Lourids Brigge) (1910)
Die Weise von Liebe und Tod des Cornet Christopher Rilke (1906)
Letters on Cezanne (1985)
Letters to a Young Poet (1993)
Rilke and Benvenuta: An Intimate Correspondence (1987)
Selected Letters of Rainer Maria Rilke (1960)