Νίκος Καββαδίας: Ο ποιητής των μακρινών θαλασσινών δρόμων

Ο Νίκος Καββαδίας (11 Ιανουαρίου 1910 – 10 Φεβρουαρίου 1975) ήταν ποιητής, πεζογράφος και ναυτικός. Ο Νίκος Καββαδίας γεννήθηκε στο Νίκολσκι Ουσουρίσκι, μια επαρχιακή πόλη της περιοχής του Χαρμπίν στη Μαντζουρία, από γονείς Κεφαλονίτες, το Χαρίλαο Καββαδία και τη Δωροθέα Αγγελάτου της γνωστής οικογένειας εφοπλιστών της Κεφαλονιάς. Σ’ αυτή τη μικρή ρωσική πόλη, γεννιούνται και άλλα δυο παιδιά: η Τζένια (Ευγενία) κι ο Μήκιας (Δημήτρης). Ο πατέρας Χαρίλαος Καββαδίας διατηρούσε γραφείο γενικού εμπορίου διακινώντας μεγάλες ποσότητες εμπορευμάτων με κύριο πελάτη τον τσαρικό στρατό...

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΔΩ: https://www.timesnews.gr

Πέθανε ο πεζογράφος Νίκος Α. Καββαδίας. Έγραψε διηγήματα, νουβέλες, μυθιστορήματα, δοκίμια, βιβλιοκρισίες και μελέτες

Την τελευταία του πνοή άφησε την Παρασκευή 2 Νοεμβρίου στην Αθήνα ο επτανήσιος πεζογράφος Νίκος Α. Καββαδίας. Ήταν 74 ετών. Γεννήθηκε το 1938 στην Κέρκυρα. Σπούδασε ιατρική στη Θεσσαλονίκη, φοίτησε στην Ανωτέρα Σχολή Πολέμου και υπηρέτησε σε στρατιωτικές μονάδες, σε νοσοκομεία και στο Κέντρο Βιολογικών Ερευνών του Στρατού. Στα γράμματα εμφανίστηκε το 1985, δημοσιεύοντας διηγήματά του στα περιοδικά «Ανακύκληση», «Χάρτης» και στο λογοτεχνικό περιοδικό «Πόρφυρας» της Κέρκυρας, του οποίου ήταν στενός συνεργάτης. Έγραψε διηγήματα, νουβέλες, μυθιστορήματα, δοκίμια, βιβλιοκρισίες και μελέτες, μεταξύ άλλων, για τον λογοτέχνη Κωνσταντίνο Θεοτόκη.

«Σαν παιδί που ντρέπεται»

37 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΚΑΒΒΑΔΙΑ

Τριάντα επτά χρόνια συμπληρώθηκαν από τον θάνατο του Νίκου (Κόλια) Καββαδία. Χτυπημένος από εγκεφαλικό επεισόδιο έφυγε από τον μάταιο τούτο κόσμο στις 10 Φεβρουαρίου του '75, στα 65 του χρόνια.

“Θά μεταλάβω μέ νερό θαλασσινό /
στάλα τή στάλα συναγμένο ἀπ' τό κορμί σου /
σέ τάσι ἀρχαῖο, μπακιρένιο ἀλγερινό, /
ποῦ κοινωνοῦσαν πειρατές πρίν πολεμήσουν.”

Γεννήθηκε στην Ματζουρία, τα παιδικά του χρόνια τα πέρασε στην Κεφαλλονιά, την εφηβική του ηλικία τη βίωσε στον Πειραιά και στα 20 του, μετά την απώλεια του πατέρα του, ξεκινά ως ναυτόπαις τα ταξίδια. Το 1933, εκδίδει το «Μαραμπού», το ΄40 τον βρίσκει στην Αλβανία ενώ στην Κατοχή θα συμπορευτεί με το Ε.Α.Μ.

Η επόμενη μεγάλη, χρονικά, επαφή του με τη Θάλασσα ως ραδιοτηλεγραφητής πια, η αποχή από την πεπατημένη, (γάμος οικογένεια, καριέρα) και η αυτοκτονία του αδελφού του Αργύρη ήταν τα στοιχεία που όρισαν τη διαφορετικότητα, τη σημαντικότητα του ανθρώπου, του ναυτικού και τελικά του ποιητή.

Το έργο του χαρακτηρίζεται ως βραχύσωμο. Τρεις ποιητικές συλλογές, ένα πεζογράφημα, τρία μικρά πεζά. Βραχύσωμο μεν, βιωματικό δε, εξόχως θεατρικό, μουσικό και τόσο ανθρώπινο όσο και ερωτικό. Όσοι πιστεύουν ότι η πορεία του ποιητή Καββαδία συντελέστηκε ερήμην των φιλολόγων δεν έχουν άδικο. Δεν συμπεριελήφθη στην μαγική σκηνή της γενιάς του '30.

Ο Κώστας Γεωγουσόπουλος περιγράφει με τη γνωστή του γλαφυρότητα το πόσο βαθιά πικραμένος είχε μείνει ο Κόλιας από τη συμπεριφορά του Σεφέρη ο οποίος, όταν επιβιβάστηκε στο ποστάλι που εργαζόταν ως ασυρματιστής, αρνήθηκε την χειραψία μαζί του, στο εθιμοτυπικό του καλωσορίσματος και απέφυγε το κοινό τραπέζι κατά τη διάρκεια των γευμάτων. Η Λίτσα Χατζοπούλου, μας γυρνά λίγο πιο πίσω και διηγείται μια ιστορία μεταξύ των δύο ανδρών στη Βυρηττό το '54, όταν ο Καββαδίας προθυμοποιήθηκε να οδηγήσει τον Σεφέρη στην ελληνική πρεσβεία με ταξί. Το αγώι έφερε τους δύο άνδρες να διασχίζουν την πόλη, με οδηγίες του Κόλια. Όταν κάποια στιγμή το όχημα έφτασε σε μια περιοχή όπου ο κόσμος μιλούσε ελληνικά ο νομπελίστας ρώτησε που βρίσκονταν. Η απάντηση του Καβαδία “στα ελληνικά μπουρδέλα” έφερε τέτοιο εκνευρισμό στο Σεφέρη που του είπε: “Κύριε ή εσείς θα κατεβείτε από το αυτοκίνητο ή εγώ”. Κατέβηκε ο Κόλιας και η σχέση ουδέποτε αποκαταστάθηκε, κρατώντας τον πικραμένο έως τέλους..

Ο Γεωργουσόπουλος που τον συναναστράφηκε αρκετά στα τελευταία του κάνει λόγο για έναν άνθρωπο συνεσταλμένο, “σαν παιδί που ντρέπεται” αλλά με “βαρύ φορτίο ζωής”. Ο Τάσος Κόρφης καταγράφει μια μάζωξη στο σπίτι του Κατσίμπαλη όπου πολλοί παρόντες σχεδόν παρακαλούν τον Καββαδία να διαβάσει ποιήματά του. Εκείνος προσποιούμενος ότι πάει να φέρει το σακάκι του ώστε να ανασύρει τα χειρόγραφα, το φορά και φεύγει χωρίς να γίνει αντιληπτός.

Πάλι ο Κόρφης θα σημειώσει και για το “Τραβέρσο”, το οποίο ο ποιητής ατυχώς, δεν θα προλάβει να το δει να εκδίδεται.

«Έζησα, φίλος του κι εγώ, την ιστορία των τελευταίων αυτών ποιημάτων του και ξέρω με τι ένταση γραφήκανε. Αυτός που χρόνια είχε κόψει το σπίρτο και τον καπνό και μπορούσε να περάσει χρόνο ολόκληρο χωρίς να συνθέσει ένα ποίημα, που κι όταν έγραφε τυραννικά τον βασάνιζε η αμφιβολία, μέσα σε λίγα χρόνια συμπλήρωσε τη συλλογή του και την έδωσε στον εκδότη. Ποιήματα καυτά, άμεσα, πάνω στ' αχνάρια βέβαια του Πούσι, αλλά τόσο διαφορετικά. Ο στίχος κερδίζει σε σκληρότητα, σε δύναμη. Τα περιγραφικά, τα διακοσμητικά στοιχεία λιγοστεύουν».

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, παρά τον πλούτο των εμπειριών, των εικόνων του κόσμου που έχει, είναι μοναχικός, Μπωντλερικός. Το έργο του είναι συχνά μακρυά από την εποχή του, ασφαλώς μακρυά από στεριά και δεν εντοπίζεται εύκολα με τοπικά ή χρονικά κριτήρια. Βεβαίως αφήνει το ιδεολογικό του στίγμα με κάποιο επίκαιρο, πολιτικό, κοινωνικό περιεχόμενο σε ποιήματα εκτός συλλογών, όπως με τα: “Αντίσταση”, “οι σπουδαστές”, “στον τάφο του Επονίτη, “η μπαλάντα για τον Τσε”.

Στο μικρό όμως σε διαστάσεις μόνο, υπόλοιπο έργο του αποκαλύπτει έναν αφάνταστα τρυφερό, συγκινητικό χαρακτήρα, με λόγο σπαραξικάρδιο, παρόντα σε όλο το μεγαλείο της ζωής. Ήταν ο Μαρκόνης που είχε βαφτίσει τον ασύρματό του “Θεία Γκρέτα”. Ήταν ο ναυτικός που στο ερώτημα: “Είσθε ο ποιητής Καββαδίας” θα απαντούσε με ντροπή: «Όχι, όχι. Είμαι απλώς ο ξάδελφός του. Εγώ είμαι μόνο ναυτικός. Δεν ξέρω από χαρτιά και από ποιήματα». Πάνω απ' όλα όμως, ήταν ο “Μαραμπού”, ο “Κόλιας” που ακολουθώντας πιστά την οδό των διαφορετικά σημαντικών χαρακτήρων, θα γινόταν ευρύτερα γνωστός, αποδεκτός μετά τον θάνατό του, που οι συλλογές του θα γνώριζαν παγκόσμια αποδοχή και οι στίχοι του θα τραγουδιόνταν από τις επόμενες γενιές.

Είναι αυτός που μας άφησε κληροδότημα στίχους όπως:

“Θα μείνω πάντα ιδανικός κι ανάξιος εραστής
των μακρυσμένων θαλασσών και των γαλάζιων πόντων
και θα πεθάνω μια βραδιά σαν όλες τις βραδιές
χωρίς να σχίσω τη θολή γραμμή των οριζόντων.”

Νικόλας Σ. Ζαλμάς, EUNOS, 11/2/2012

Στο φως 82 επιστολές του Νίκου Καββαδία

• Νέα έκδοση περιλαμβάνει γράμματα που έστελνε στην αδελφή και την ανηψιά του

Οι 82 επιστολές του Νίκου Καββαδία που τώρα δημοσιεύονται περιλαμβάνουν εξομολογήσεις για τις πρώτες γραφές των ποιημάτων του, ερωτήσεις για την υγεία της μητέρας, συγγενών, ηθοποιών, φίλων και γνωστών

Γράμματα μιας ζωής γεμάτης ταξίδια. Γράμματα από το στρατό. Γράμματα από το Αλβανικό Μέτωπο. Γράμματα από λιμάνια και θάλασσες: Κάρντιφ, Μασσαλία, Τζένοβα, Αλεξάνδρεια, Βηρυτός, Aντεν, Περσικός, Ινδικός, Κολόμπο, Κεϋλάνη, Χονγκ Κονγκ, Μελβούρνη. Γράμματα νοσταλγίας και γράμματα σαρκασμού. Οι 82 επιστολές και καρτ ποστάλ που έστειλε ο ποιητής Νίκος Καββαδίας στην αδελφή και την ανιψιά του βλέπουν το φως της δημοσιότητας μέσα από ένα νέο βιβλίο.

Ταξίδι δι’ αλληλογραφίας σε ιδέες και συναισθήματα

Δύο εκδόσεις με επιστολές των Καραγάτση - Καββαδία και Λορεντζάτου - Αλεξίου

• Της Ολγας Σελλα, Η Καθημερινή, Kυριακή, 5 Δεκεμβρίου 2010

H αλληλογραφία ήταν, και εξακολουθεί να είναι, ένα μεγάλο παράθυρο για τον χαρακτήρα, την εποχή, αλλά και το εργαστήρι πολλών δημιουργών. Σχεδόν ταυτόχρονη η έκδοση της αλληλογραφίας τεσσάρων διαφορετικών ανθρώπων των γραμμάτων, που αποτελούν δύο διαφορετικά ζευγάρια, πολύ διαφορετικά. Η αλληλογραφία του Μ. Καραγάτση με τον Νίκο Καββαδία καλύπτει το διάστημα από το 1939 μέχρι το 1965 και θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Αγρα. Από την Κρήτη και τις εκδόσεις της Βικελαίας Βιβλιοθήκης έρχεται η αλληλογραφία δύο κορυφαίων εκπροσώπων των ελληνικών γραμμάτων: του Ζήσιμου Λορεντζάτου και του Στυλιανού Αλεξίου, καλύπτοντας το διάστημα από το 1967 έως το 2003, λίγο πριν από το θάνατο του Λορεντζάτου.

Και τα δύο βιβλία συναρπάζουν, γιατί είναι πρώτα απ’ όλα κείμενα που γοητεύουν και μας ταξιδεύουν. Περίπου όσο και τα πρωτότυπα έργα των τεσσάρων αυτών ανθρώπων, από τους οποίους μόνο ο Στυλιανός Αλεξίου είναι ανάμεσά μας.

• Τα γράμματα Λορεντζάτου–Αλεξίου«...κοινή η μέριμνα για την ελληνική λαλιά»

Το 1967 ήταν και οι δύο ώριμοι και αναγνωρίσιμοι. Ο Ζήσιμος Λορεντζάτος και ο Στυλιανός Αλεξίου γνωρίστηκαν στο Ηράκλειο της Κρήτης, τόπο διαμονής του δεύτερου. Δεν υπάρχει πίσω τους καμιά διαμορφωμένη σχέση, καμιά φιλία, καμιά κοινωνική συναναστροφή. Μόνο η εκτίμηση του ενός προς τον άλλο. Σύνδεσμος ήταν ο Γιώργος Σεφέρης και προς αυτόν γράφει ο Αλεξίου «αλήθεια, έχετε δίκιο να τον αγαπάτε», για τον Λορεντζάτο.

Ο πληθυντικός κάνει πολύ καιρό να δώσει τη θέση του στον ενικό, παρά τη θέρμη της αλληλογραφίας που εν τω μεταξύ αναπτύσσεται – «σε Σας» γράφει ο Στ. Αλεξίου, μ’ έναν σεβασμό σχεδόν θρησκευτικό. Και λίγο μετά, όταν ο ενικός είναι πια παρών, γράφει «σ’ Εσένα». Ξεκινούν ανταλλάσσοντας απόψεις για βιβλία και για κείμενα, ύφος και περιεχόμενο που δεν παρεκκλίνει σε όλη τη διάρκεια της αλληλογραφίας. Μόνο που στην πορεία εκφράζονται πιο ελεύθερα για βιβλία, έργα ή άλλους δημιουργούς: «Φαίνεται πως το Λεξικό Ανδριώτη παραπλανάει σε πολλά», γράφει ο Ζ. Λορεντζάτος.

• Για την Ακαδημία

Και το 2000 γράφει ξανά: «Δυσανασχέτησα με τα χάλια της Ακαδημίας· το λιγότερο που μπορώ να πω» είναι το σχόλιο που αφορά τη μη εκλογή του Στ. Αλεξίου στην Ακαδημία Αθηνών. Και ο Αλεξίου απαντά: «Για την Ακαδημία, πολλοί μου λένε “γιατί δεν έγινε ο Κριαράς, ο Λορεντζάτος, ο [Ν. Δ.] Τριανταφυλλόπουλος, ή παλαιότερα οι Κακριδής [Νικ.], Πλάτων, Σεφέρης, Ελύτης;” Προφανώς, διότι δεν πάνε να επαιτούν ψήφους με “επισκέψεις” σε άσχετους. Ούτε και εγώ το έκαμα. Ετσι θεωρώ θετικό (για την Ακαδημία φυσικά) ότι με ψήφισαν οι μισοί από τους ψηφίσαντες (18 από τους 36). Οπως ξέρεις, ουδέποτε ενδιαφέρθηκα για την Ακαδημία. Με επίεσε πολύ ο Μανούσακας, αλλά δεν μπόρεσε, με τα ατυχήματά του, να εξασφαλίσει την επιπλέον μία ψήφο που χρειαζόταν»!

Το μεγαλύτερο μέρος των επιστολών μπορεί να λειτουργήσει σαν μια καλή παρότρυνση για να διαβάσουμε κείμενα, να ξαναδούμε βιβλία, αλλά και να κατανοήσουμε την έγνοια και το μέλημα των δύο ανδρών: «Δεν ανήκω, όπως εσύ, στο σινάφι των ακαδημαϊκών ανδρών και η σχέση μου με τα κείμενα είναι άλλη. Εχουμε όμως κοινή τη μέριμνα για την ελληνική λαλιά, εσύ από την πλευρά σου, εγώ από τη δική μου, και αυτό φτάνει και περισσεύει για να ανταμώσομε στο δισταύρι που βγάζει στα δύο προσκυνήματα, της πίστης μας και της γλώσσας μας», γράφει ο Λορεντζάτος το 1985.

 

Και ο Στ. Αλεξίου σημειώνει τον Ιανουάριο του 1984: «Μαζί με τις θερμές ευχές μου για τον Καινούργιο Χρόνο σού στέλνω και τις ευχαριστίες μου για το νέο βιβλίο σου “Στου τιμονιού τ’ αυλάκι”. Μου άρεσε πολύ αυτό το ημερολόγιο ταξιδιού με τη διαύγειά του, την όμορφη γλώσσα του, τη στικτή από βιωμένους ναυτικούς όρους, που διακόπτεται από σπάνιου βάθους σκέψεις για τη γλώσσα και τον πολιτισμό μας και για τον ανθρώπινο πολιτισμό γενικά. Κατά τύχην σκεπτόμουν κι εγώ αυτές τις μέρες ότι οι μεγάλοι πολιτισμοί ήταν γεωργικοί, όχι βιομηχανικοί όπως ο δικός μας πολιτισμός του “Cogito”. Μάλλον ο άνθρωπος έγινε το ελεγχόμενο από αυτόν εξάρτημα της μηχανής, που την τελειοποιεί, τυφλά και μοιραία».

Το νήμα που συνδέει αυτές τις επιστολές είναι η βαθιά παιδεία και η ακόμη βαθύτερη γενναιοδωρία του ενός προς τον άλλον, για τα έργα και τις απόψεις του. Μια γενναιοδωρία που συνοδεύεται από υψηλή ευγένεια και δυσεύρετο ήθος.

• Τα γράμματα Καββαδία –Καραγάτση«Φοβάμαι τον θάνατο της στεριάς!»

Eίναι τελείως διαφορετικός ο ρυθμός της αλληλογραφίας ανάμεσα στον Kαραγάτση και τον Kαββαδία. Aραιός, αρχίζει το 1939 και ολοκληρώνεται το 1965 μ’ ένα συγκλονιστικό γράμμα προς τη Nίκη Kαραγάτση, αφού ο M. Kαραγάτσης έχει ήδη πεθάνει. Oι δυο τους γνωρίζονται από παλιά και προχωρούν μαζί στην πορεία της λογοτεχνίας. Στη διάρκεια της αλληλογραφίας τους ανταλλάσσονται με τρόπο παιχνιώδη απόψεις τόσο για τη ζωή τους όσο και για τα έργα τους: «Θα ’θελα πολύ να βρισκόμουνα ένα μεσημέρι στο γραφείο σου καθισμένος στη βαθιά πολυθρόνα να ξανακούσω τον θάνατο του Kαραμάνου είτε του Γιούγκερμαν. O, τι έχω περισσότερο αγαπήσει στο έργο σου», γράφει ο Kαββαδίας. Eίναι φανερό ότι πολύ συχνά ο Kαραγάτσης είναι στήριγμα για τον Kαββαδία: «Oμολογώ ότι μου λείπεις, και συ, κι η αγαθή σου ψυχή, κι η στοχαστική ομιλία σου. Mα ελπίζω πως γρήγορα θα ξανανταμώσουμε αν θέλει ο Θεός κι ο Xίτλερ»!

Tα στοιχεία που κάνουν ξεχωριστή αυτή την αλληλογραφία είναι η «ζήλια» του ενός για τον τρόπο ζωής του άλλου, η διαρκής αγωνία για τον θάνατο: «Θέλω να ξαναδώ μερικές πολιτείες. Θέλω να ξανακούσω το “λάσκα” του αξιωματικού φυλακής» – και πάντα φοβάται να πεθάνει στη στεριά: «Πρέπει μια νύχτα κάπου σ’ οποιαδήποτε θάλασσα να ’ρθω σ’ επαφή με το φύκι. Φοβάμαι τον θάνατο της στεριάς. Tρέμω με την ιδέα του Nοσοκομείου. Tουλάχιστο να περίμενε κάποιο σκυλόψαρο», γράφει ο Kαββαδίας. Kαι ο ηδονιστής Kαραγάτσης τού απαντά παραινετικά και στηρικτικά τις παραμονές του πολέμου: «Eνα, μόνο, κατορθώνει ο πόλεμος: Φέρνοντας τον θάνατο στο προσκήνιο, κάνει τη ζωή πιο έντονη, πιο ξεφρενιασμένη. Tρύγα την ηδονή όπου κι όπως τη βρεις».

Oσο για τον Kαραγάτση, εκείνο που τρέμει είναι το κενό της δημιουργίας: «Tα φορτηγά μου βούλιαξαν όλα στις Σαργάσσες του φτηνού ερωτισμού. Kαι ταρσανάδες δεν έχω να χτίσω καινούργια. Mετά τον Γιούγκερμαν, το κενό...».

Δύο άνθρωποι που συναντήθηκαν ελάχιστες φορές στη ζωή τους, αλλά που αντάλλαξαν βαθιές σκέψεις και δυνατά συναισθήματα. Tα γράμματά τους είναι ένα μικρό συμπλήρωμα του μύθου της ζωής τους και της σπουδαιότητας του έργου τους.

Ουκρανία- Αφιέρωμα-έκθεση στον Νίκο Καββαδία του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού στην Οδησσό

Το αφιέρωμα στον ποιητή Νίκο Καββαδία (1910-1975), που οργανώνει το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού (ΕΙΠ) στο εξωτερικό, με αφορμή την επέτειο των 100 χρόνων από τη γέννηση του ποιητή, παρουσιάζεται στο Παράρτημα του ΕΙΠ Οδησσού, από τις 23 Σεπτεμβρίου έως τις 30 Οκτωβρίου.

Το αφιέρωμα-έκθεση, με τίτλο «Νίκος Καββαδίας. Ο ποιητής των θαλασσών και του ανεκπλήρωτου έρωτα», όπως και οι παράλληλες εκδηλώσεις (συναυλίες, αναγνώσεις, προβολές κ.ά.), παρουσιάζονται στη γλώσσα της κάθε χώρας, σε μια προσπάθεια να προωθηθεί η ελληνική λογοτεχνία και να επικοινωνήσει μαζί της το κοινό. Έτσι, οι εκδηλώσεις στην Ουκρανία, καθώς μετά την Οδησσό η έκθεση θα «ταξιδέψει» και σε άλλες πόλεις σε συνεργασία με τις ελληνικές κοινότητες Χάρκοβο, Νικολάεφ, Κριμαία, Μαριούπολη και Κίεβο, θα παρουσιαστούν στη ρωσική και ουκρανική γλώσσα.

Σημειώνεται, ότι το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στην Οδησσό έδωσε τη δυνατότητα σε φοιτητές του Πανεπιστημίου Οδησσού (Τμήμα ελληνικής γλώσσας της Σχολής Διεθνών Σχέσεων) και τους σπουδαστές του Παραρτήματος του ΕΙΠ (Τμήμα λογοτεχνικής μετάφρασης) να ασχοληθούν με τη μετάφραση των κειμένων της έκθεσης και να προχωρήσουν πειραματικά στην απόδοση πέντε ποιημάτων και ενός αποσπάσματος από τη «Βάρδια», ως άσκηση με τον ελληνικό λόγο και μια πρώτη προσέγγιση με τη γραφή του Νίκου Καββαδία.

«Η έκθεση επιχειρεί να γνωρίσει στο κοινό τον ποιητή Νίκο Καββαδία, έναν σύγχρονο «Οδυσσέα» με διεθνή, κοσμοπολίτικο, χαρακτήρα στην έκφρασή του και με πολυπολιτισμικές επιρροές, που όμως δεν ονειρεύτηκε ποτέ την επιστροφή στη στεριά, δεν αναζήτησε την Ιθάκη του», αναφέρεται σε σχετική ανακοίνωση του ΕΙΠ. «Ο μαρκονιστής των φορτηγών πλοίων, ποιητής και συγγραφέας της περιπλάνησης, εραστής της θάλασσας, των λιμανιών και των γυναικών που συχνάζουν εκεί, ο φίλος και ο αδελφός με τους ναύτες των καραβιών, δεν ανήκει στους ποιητές εκείνους που ύμνησαν την Ελλάδα, τα τοπία, την ιστορία, τους ανθρώπους της χώρας του.

Δεν περιγράφει τις συνθήκες της εποχής (1930-1970) της πατρίδας του, εκτός από 2-3 ποιήματα κι αυτά εκτός των ποιητικών του συλλογών. Δεν θα τον βρει κανείς στο Αιγαίο πέλαγος ή σε κάποιο ελληνικό νησί. Κινείται συνεχώς. Είναι κάπου ανάμεσα στο Περού και την Άπω Ανατολή, στην Αφρική και στη Δυτική Ευρώπη. Αντιμέτωπος με τα στοιχεία της φύσης, τους ανθρώπους του κόσμου, τους πόθους και τα όνειρά εκείνων που πατρίδα τους είναι το καράβι, ανάμεσα σε ουρανό και θάλασσα και ξενιτιά το στεριανό λιμάνι.

Στο λόγο του, ένα βιωματικό ποιητικό υλικό με σαφή θεατρικότητα, θα βρει κανείς αναφορές στις ελαιογραφίες του Γκόγια, τις φιγούρες του Μοντιλιάνι, πίνακες του Τζιορτζόνε αλλά και ολόκληρα ποιήματα αφιερωμένα στο Λόρκα και στον Τσε Γκεβάρα».

• Παράλληλες εκδηλώσεις

Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων θα προβληθούν το ντοκιμαντέρ «Με τα μάτια στραμμένα στη στεριά», της Κατερίνας Πατρώνη, που είναι εμπνευσμένο από το έργο του Νίκου Καββαδία και παρουσιάζει τη ζωή των ναυτικών στο καράβι και η ταινία «Ένα τσιγάρο βάρδια», της Αναΐς Κώνστα (1 Οκτωβρίου, ΕΙΠ Οδησσού).

Επίσης, στις 14 Οκτωβρίου διοργανώνεται μουσικο-ποιητική βραδιά, με τη συμμετοχή της χορωδίας του ΕΙΠ και καθηγητών της Μουσικής Ακαδημίας Οδησσού (πιάνο και κιθάρα). Θα παρουσιαστούν ποιήματα του Καββαδία, μελοποιημένα από τον Θάνο Μικρούτσικο και θα απαγγελθούν ποιήματα, στη ρωσική και ουκρανική γλώσσα, από τους ίδιους τους μεταφραστές, φοιτητές του Πανεπιστημίου Οδησσού (Τμήμα ελληνικής γλώσσας της Σχολής Διεθνών Σχέσεων) και τους σπουδαστές του Παραρτήματος (Τμήμα λογοτεχνικής μετάφρασης).

Τέλος, στις 21 Οκτωβρίου, ο καθηγητής της Μουσικής Ακαδημίας Οδησσού, μουσικολόγος Γιούρι Σεμιόνοβ, θα δώσει διάλεξη με θέμα «Νίκος Καββαδίας. Η ζωή και το έργο του».

Μετά την Ουκρανία η έκθεση θα παρουσιαστεί στο Βελιγράδι, το Βερολίνο, τη Σόφια, τη Λιουμπλιάνα, τη Βενετία, την Αλεξάνδρεια και τα Τίρανα.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

ΕΛΓΚΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ: Ο Νίκος Καββαδίας δεν είχε πόζα

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

• Αυτός την έλεγε Αίγλη. Αυτή τον φώναζε Μαυρή. Ηταν η αγαπημένη του ανιψιά, που σήμερα θυμάται τον θείο της, με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννησή του

• ΛΑΜΠΡΙΝΗ ΚΟΥΖΕΛΗ | Κυριακή 13 Ιουνίου 2010

Συναντήσαμε την Ελγκα Καββαδία, την ανιψιά του Νίκου Καββαδία, στο σπίτι της, κάτω από την Ακρόπολη, για να μιλήσουμε, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννηση του ποιητή, για τη διαχείριση της κληρονομιάς του Καββαδία και το ανέκδοτο αρχείο του με την πλούσια αλληλογραφία, τα σημειώματα, τους δίσκους, τις απειράριθμες φωτογραφίες. Αλλά αυτό το πρωινό του Ιουνίου, στο ισόγειο της Ερεχθείου, με την Ελγκα Καββαδία απέναντι καθισμένη στην πολυθρόνα μπροστά στην μπαλκονόπορτα που βγάζει στην αυλή, με τα γαλάζια μάτια της να χαμογελούν και να χειρονομεί ζωηρά ενώ αφηγείται με τον ενθουσιασμό έφηβης περιστατικά από τη ζωή με τον «θειο» της, κάθε διάθεση να μιλήσουμε φιλολογικά για τον Καββαδία φεύγει. Η ατμό σφαιρα της οικογένειας Καββαδία μάς απορρόφησε και καταλήξαμε να ακολουθούμε στο σπίτι την Ελγκα, που σηκωνόταν κάθε λίγο για να μας δείξει μια φωτογραφία, έναν πίνακα που χάρισε ο Τσαρούχης ή ο Χατζηκυριάκος-Γκίκας στον θείο της, το κασελάκι με τις καρτ ποστάλ ή έναν δίσκο που της έφερε εκείνος από κάποιο ταξίδι, ακόμη μέσα στο χάρτινο κάλυμμά του, σαν να ήταν μόλις χθες.


«Αγαπούσε πολύ τη ζωγραφική και τη μουσική ο θειος μου» ξεκίνησε η Ελγκα Καββαδία. Ακουγε πολλή όπερα, αγαπούσε ιδιαίτερα τον Βέρντι αλλά και την κινεζική μουσική. Στα ταξίδια του επισκεπτόταν μουσεία και έστελνε στην ανιψιά του φωτογραφίες και καρτ ποστάλ από τους πίνακες που έβλεπε. Εκείνος μύησε την Ελγκα στις τέχνες. Την αποκαλεί «Αίγλη» σε γράμμα που της στέλνει όταν εκείνη ήταν μόλις ενάμισι έτους, «μια προσφώνηση που θα προβλημάτιζε πολύ τους φιλολόγους αν εκδιδόταν η προσωπική αλληλογραφία του Καββαδία,θα προσπαθούσαν να βρουν ποια γυναίκα κρύβεται πίσω από αυτή» λέει η Ελγκα και φαίνεται να διασκεδάζει σε αυτή τη σκέψη. Εκείνη τον φώναζε «Μαυρή». Προσωπικά χαϊδευτικά με ειδικό συναισθηματικό βάρος που δηλώνουν την πολύ στενή σχέση.

«Ζούσαμε όλοι μαζί,εγώ με τους γονείς μου,η νόνα,οι τρεις θείοι μου. Ηταν μια οικογένεια πολύ δεμένη και αγαπημένη.Και εγώ,που ήμουν το μόνο παιδί στην οικογένεια,είχα τις φροντίδες όλων.Θα είχα καταλήξει “χαλασμένη” αν δεν ήταν όλοι τους πολύ αυστηροί σε θέματα αρχών». Μια φορά θυμάται να τη μάλωσε ο Καββαδίας, στα δώδεκά της. Είχε εκφράσει την άποψη για κάποιον ότι είναι σπουδαίος. «Σπουδαίος είναι όποιος είναι άνθρωπος» της είπε θυμωμένος, «μην το ξαναπείς,μην ξεχωρίζεις τους ανθρώπους».

Την Κυριακή, γύρω από το τραπέζι όλη η οικογένεια, με φίλους που μπαινόβγαιναν όλη την ώρα στο σπίτι, ειδικά όταν ο Νίκος Καββαδίας ήταν εκεί, τον Γιάννη Τσαρούχη, τον Θράσο Καστανάκη, τον ηθοποιό Γιώργο Παππά, τη Μέλπω Αξιώτη, την Ελλη Αλεξίου, έτρωγαν, γελούσαν, μιλούσαν, έφερναν βιβλία, διάβαζαν και συζητούσαν εκεί με τις ώρες, «ήταν ένα πανηγύρι». Και τα μοιράζονταν όλα, μικροί- μεγάλοι, στην οικογένεια Καββαδία ήταν αδύνατον να υπάρχουν μυστικά.  

Δεν θέλει να μιλάει για τον θείο της η Ελγκα, δεν το συνηθίζει. «Λέγονται όμως πολλά, γράφονται διάφορα από ανθρώπους που δεν τον ήξεραν, που καπηλεύονται το όνομά του, οπότε πιστεύω τώρα ότι οφείλω να το κάνω». Ο γιος της Φίλιππος Χατζόπουλος είναι ο κληρονόμος του Καββαδία. «Ολα αυτά, το αρχείο μου, ανήκουν στον Φίλιππο, αυτός θα αποφασίσει τι θα τα κάνει» έλεγε ο Καββαδίας για τον Φίλιππο, στον οποίο αφιέρωσε και το «Τραβέρσο». Εκείνος όμως δεν θέλει να μιλάει για τον «παππού» Καββαδία. Η σχέση τους είναι πολύ ξεχωριστή για να τη μοιραστεί. «Είχε αδυναμία στον Φίλιππο ο θειος μου» μας είπε η Ελγκα. Τον έπαιρνε αγκαλιά και του έλεγε ιστορίες. Του έλεγε ότι η γοργόνα στο τατουάζ που είχε στο χέρι του έφευγε το βράδυ και ταξίδευε, και το πρωί επέστρεφε και του διηγιόταν τις νυχτερινές της περιπέτειες. Τίποτε δεν ήταν κοινό, καθημερινό με τον Καββαδία, τα έκανε όλα ποιητικά, ήταν μεγάλος παραμυθάς.

Οπως ήταν- και είναι απ΄ ό,τι διαπιστώσαμε- όλοι στην οικογένεια, ξεκινώντας από τη «νόνα», τη μητέρα του Καββαδία, μια γυναίκα πνευ ματώδη, χειμαρρώδη αφηγήτρια α λα Προυστ, δυνατή αλλά και αυστηρή. Διάβαζε πολύ, διάβαζε και τα ποιήματα του γιου της, αλλά δεν εξέφραζε ποτέ τη γνώμη της. Ο Καββαδίας τής είχε μεγάλη αδυναμία και δεν της χαλούσε χατίρι. «Κάποτε ο θειος μου είχε φέρει έναν πίθηκο από κάποιο ταξίδι,τον Κόκο.Ηταν δύσκολος χαρακτήρας ο Κόκο,είχε κάνει τη ζωή της νόνας μου μαρτύριο,και ζήτησε στον θειο μου να τον πάρει από το σπίτι.Τον πήγαμε στον Εθνικό Κήπο,όπου είχαμε πάει και τον παπαγάλο του,τον Ζακό.Ο παπαγάλος πέθανε σε βαθύ γήρας.Ο πίθηκος δεν ξέρω τι απόγινε».
Μικρά περιστατικά που συνθέτουν την οικιακή ατμόσφαιρα και την άλλη πλευρά του μοναχικού μελαγχολικού ναυτικού. «Νοιαζόταν τόσο για την οικογένειά του και μας αγαπούσε τόσο, που, όταν ταξιδεύαμε μαζί του ο Φίλιππος και εγώ, είχε πολύ άγχος.Φοβόταν μη μας συμβεί κάποιο ατύχημα,μην πέσουμε στη θάλασσα». Ανησυχίες του καθημερινού Καββαδία.

Οι ιστορίες της Ελγκας Καββαδία δεν έχουν σταματημό. «Χωρίς μαγνητόφωνο» ήταν η παράκλησή της για τη συνάντησή μας. Η ζεστασιά και η ζωηράδα της φωνής ήταν η μισή χαρά της αφήγησης, που δεν μεταφέρεται στο γραπτό κείμενο. Την παροτρύναμε όμως να μιλήσει για τις οικογενειακές ιστορίες σε μια δική της βιογραφία για τον Καββαδία. Για την ώρα αρνείται να κάνει το ιδιωτικό δημόσιο- άλλωστε οι παρακλήσεις «αυτό μην το γράψετε» ήταν συχνές στη διάρκεια της κουβέντας μας- αλλά, ευτυχώς, δεν το απέκλεισε.

• ΕΙΧΕ ΔΩΣΕΙ ΜΟΝΟ ΜΙΑ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Δεν αγαπούσε την προβολή και δεν την επεδίωκε ο Καββαδίας,θυμάται η Ελγκα.«Μία συνέντευξη έδωσε μονάχα ο θειος μου.“Δεν είμαι γυρολόγος να διαφημίζω την πραμάτεια μου” έλεγε.“Φτάνει να διαβάσει κανείς προσεκτικά τα ποιήματά μου και θα βρει εκεί ό,τι θέλει για μένα,δεν έχω να πω κάτι περισσότερο”. Οταν κάποιος που τον πρωτογνώριζε τον ρωτούσε τι σχέση έχει με τον ποιητή Νίκο Καββαδία, απαντούσε “Ξάδερφός μου είναι”, για να αποφύγει ερωτήσεις». Με τους φίλους όμως ήταν απολαυστικός αφηγητής και στο σπίτι λαλίστατος.«Στο σπίτι απάγγελνε Σικελιανό, Καβάφη, Βάρναλη, Πολέμη, Αγρα,Σεφέρη,τα πάντα.Και τα δικά του ποιήματα πρώτα στο μυαλό του τα σκάρωνε και τα μουρμούριζε.“Τι λες εκεί; ” τον ρωτούσαμε.“Κάτι καινούργιο” απαντούσε.Και όταν το ποίημα είχε σχηματιστεί μέσα του,λέγοντάς το,τότε καθόταν και το έγραφε σε χαρτί».

Ευαίσθητος, με χιούμορ, κοινωνικός,οικείος και χωρίς πόζα,ο Καββαδίας ήταν εύκολος άνθρωπος να ζεις μαζί του.«Δεν είχε απαιτήσεις,δεν τον πείραζε να τον διακόψεις όταν έγραφε,δεν παραπονιόταν για τίποτε.Μονάχα καμιά φορά,έτσι ανοργάνωτος που ήταν,μπορεί να έχανε ένα πακέτο τσιγάρα όπου είχε σημειώσει κάποιους στίχους που τους ήθελε και τότε μας έβαζε να το ψάχνουμε παντού, ακόμη και στα σκουπίδια...».

• Διαβάστε περισσότερα: http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=34&artId=337309&dt=13/06/2010#ixzz0qiddTccn

Έκθεση για τον Νίκο Καββαδία στην Τεργέστη

• Την έκθεση διοργανώνει το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού

• Αφιέρωμα στον ποιητή Νίκο Καββαδία (1910-1975) οργανώνει το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού (ΕΙΠ) στα Παραρτήματα και τις Εστίες του, στο εξωτερικό, με αφορμή την επέτειο των 100 χρόνων από τη γέννηση του ποιητή.

• Το αφιέρωμα-έκθεση και παράλληλες εκδηλώσεις (συναυλίες, αναγνώσεις, προβολές) παρουσιάζεται στη γλώσσα της κάθε χώρας σε μια προσπάθεια να προωθηθεί η ελληνική λογοτεχνία και να «επικοινωνήσει» μαζί της το κοινό.

• Το αφιέρωμα αρχίζει από την Τεργέστη(18 Ιουνίου), όπου η Εστία του ΕΙΠ εγκαινίασε φέτος το πρόγραμμα «Σύγχρονη Ελληνική Ποίηση», το οποίο παρουσιάζει Έλληνες λογοτέχνες σε συνεργασία με το Τμήμα Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Τεργέστης και την Ελληνική Κοινότητα της πόλης. Ήδη, έχουν παρουσιαστεί ο Γιάννης Ρίτσος και ο Νίκος Γκάτσος.

• «Δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια προσπάθεια συσπείρωσης των δυνάμεων του πνεύματος και της τέχνης προς την κατεύθυνση της εδραίωσης της σύγχρονης ελληνικής έκφρασης και του διαλόγου με τους άλλους λαούς», τονίζει ο πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού καθηγητής κ. Γ. Μπαμπινιώτης και προσθέτει:

• «Το ΕΙΠ, στηριζόμενο στο ανθρώπινο δυναμικό που διαθέτει και στον εθελοντισμό φίλων του ελληνικού πολιτισμού, αντιμετωπίζει τις δύσκολες περιόδους της οικονομικής κρίσης και προσπαθεί να διατηρήσει την παρουσία της Ελλάδας στο εξωτερικό μέσα από τη διάδοση της ελληνικής γλώσσας και του ελληνικού πολιτισμού. Έτσι, το αφιέρωμα στον Νίκο Καββαδία παρουσιάζεται τώρα στην ιταλική γλώσσα και θα ακολουθήσει σε άλλες των βαλκανικών χωρών και της Ευρώπης».

• Στα εγκαίνια (18 Ιουνίου) οργανώνεται συναυλία του μουσικού σχήματος «Πήγασος» από τη Λιουμπλιάνα της Σλοβενίας, το οποίο θα ερμηνεύσει μελοποιημένα έργα του Νίκου Καββαδία σε διασκευή (βιολί, κιθάρα, σαξόφωνο κά). Συμμετέχουν οι μουσικοί: Γιάννης Βαγενάς, Katja Porovne Silic, Marco Tursic, Jonathan Mauch.

• Στην έκθεση «Νίκος Καββαδίας: ο ποιητής των θαλασσών και του ανεκπλήρωτου έρωτα - 100 χρόνια από τη γέννησή του» υπάρχουν σκηνές από τη ζωή και τα ταξίδια του Ν. Καββαδία, φωτογραφίες με πρόσωπα και λιμάνια που παραπέμπουν στο λόγο του ποιητή. Ανάμεσά τους παρεμβάλλονται ποιήματα και κείμενα -όλα μεταφρασμένα στην ιταλική γλώσσα- σε μια προσπάθεια να προσεγγίσει ο επισκέπτης την ποίηση του Μαραμπού.

• Την έκθεση συμπληρώνουν βιογραφικά στοιχεία, χρονολόγιο, εργογραφία και μια συλλογή με όλες τις εκδόσεις που κυκλοφορούν στην Ελλάδα -έργα του Νίκου Καββαδία, (εκδόσεις Άγρα), μελέτες για το έργο του, οπτικοαουστικό υλικό με ερμηνείες μελοποιημένων ποιημάτων. Στο χώρο της έκθεσης θα προβάλλεται το ντοκιμαντέρ της Κατερίνας Πατρώνη «Με τα μάτια στραμμένα στη στεριά», που είναι εμπνευσμένο από το έργο του Νίκου Καββαδία και παρουσιάζει τη ζωή των ναυτικών στο καράβι.[www.kathimerini.gr με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ]

Έτος Νίκου Καββαδία: 100 χρόνια από τη γέννησή του

Αφιέρωμα από το Δεύτερο Πρόγραμμα 103,7 σε συνεργασία με το ΕΚΕΒΙ

Φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννηση του μεγάλου ποιητή και το 2010 έχει κηρυχθεί «Έτος Νίκου Καββαδία». Ο θαλασσινός ποιητής, ναυτικός, Νίκος Καββαδίας ή «Κόλλιας» γεννήθηκε στις 11 Ιανουαρίου 1910 σε μια επαρχιακή πόλη του Χαρμπίν στη Μαντζουρία, από γονείς Κεφαλλονίτες. Το Νοέμβριο του 1928, έβγαλε το πρώτο του ναυτικό φυλλάδιο ως "ναυτόπαις" και μπαρκάρισε τον επόμενο χρόνο στο φορτηγό "Άγιος Νικόλαος". Από το 1954 μέχρι και το 1974, ταξίδευε διαρκώς με πολύ μικρά διαλείμματα. Τα πιο σημαντικά του έργα: Μαραμπού (1933), Πούσι (1947), Τραβέρσο (1975),Το ημερολόγιο ενός τιμονιέρη: Αθησαύριστα πεζογραφήματα και ποιήματα, επιμέλεια Guy (Michel) Saunier, Βάρδια (1954), Λι (1987), Του πολέμου/Στ' άλογό μου (1987), έμειναν χαραγμένα στη μνήμη και στην καρδιά των Ελλήνων και μεγαλώνουν γενιές σε σχολεία και πανεπιστήμια.

Το Δεύτερο Πρόγραμμα 103,7 σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου παρουσιάζει από τις 31 Μαΐου μέχρι τις 4 Ιουνίου ένα αφιέρωμα στον σπουδαίο Έλληνα ποιητή. Κάθε ημέρα, από τις 7 το απόγευμα μέχρι τις 10 το βράδυ, το έργο του Νίκου Καββαδία μέσα από το μάτια των ανθρώπων που τον έζησαν, τον μελέτησαν, τον μελοποίησαν και τον τραγούδησαν.

Μιλούν (με αλφαβητική σειρά) Γιώργος Ζεβελάκης (Ερευνητής Λογοτεχνίας), Έλγκα Καββαδία (ανιψιά και κληρονόμος ποιητή), Δημήτρης Καλοκύρης (συγγραφέας-ποιητής), Γιάννης Κοντός (ποιητής), Μαριανίνα Κριεζή (στιχουργός), Μαίρη Μικέ (καθηγήτρια Φιλολογίας Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου), Θανάσης Νιάρχος (συγγραφέας), Σταύρος Πετσόπουλος (εκδότης), Γιώργος Τράπαλης (συγγραφέας-γλωσσολόγος), Διονύσης Τσακνής (τραγουδοποιός), Φίλιππος Φιλίππου (συγγραφέας), Αντώνης Φωστιέρης (ποιητής), Τηλέμαχος Χυτήρης (πολιτικός-ποιητής). Ερμηνεύουν (με αλφαβητική σειρά) Γιώργος Ανδρέου, Χρήστος Θηβαίος, Γιάννης Κούτρας, Μαρίζα Κωχ, Θάνος Μικρούτσικος, Ελένη Τσαλιγοπούλου, και μαθητές των Αρσάκειων Σχολείων. Στο ακριβώς κάθε ώρας, ποιήματα του Ν. Καββαδία διαβάζει ο ηθοποιός Γιώργος Κιμούλης.

Ένα αφιέρωμα που χρωστάμε στον σπουδαίο Έλληνα, στον μεγάλο ποιητή. Συντονιστείτε και συναντήστε τις θάλασσες, στις οποίες ταξίδεψε ο Νίκος Καββαδίας.

31 Μαΐου – 4 Ιουνίου, 19.00 – 22.00
στο Δεύτερο Πρόγραμμα 103,7

Αναλυτικά το πρόγραμμα έχει ως εξής:

Ημέρα/Ώρα	31/5	1/6	2/6	3/6	4/6
19.00-20.00	Γ. Ζεβελάκης Α. Φωστιέρης	Γ. Τράπαλης Δ. Τσακνής Φ. Φιλίππου	Ε. Καββαδία Μ. Κριεζή	Θ. Νιάρχος Μαθητές Αρσακείου	Από το Αρχείο της ΕΡΑ: «Στου Καββαδία τ’ ανοιχτά»
20.00-21.00	Γ. Ανδρέου Χ. Θηβαίος Ε. Τσαλιγοπούλου	Γ. Κοντός Τ. Χυτήρης	Θ. Μικρούτσικος Γ. Κούτρας	Μ.Μικέ
21.00-22.00		Σ. Πετσόπουλος		Δ. Καλοκύρης	Μ. Κωχ

Επιμέλεια Αφιερώματος: Μαρίνα Λαχανά, Έλενα Διάκου, Βάνα Δαφέρμου, Κωνσταντίνος Παντζόγλου

ΝΙΚΟΣ ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ... των μακρυσμένων ταξιδιών και των γαλάζιων πόντων

100 χρόνια από τη γέννησή του

Ενας αιώνας πέρασε από τη γέννηση και τριάντα πέντε χρόνια από τότε που ξεκίνησε το τρανό κι ατέλειωτο ταξίδι του ο «Μαραμπού», ο θαλασσοδαρμένος ποιητής Νίκος Καββαδίας.

Είχε γεννηθεί το 1910 στο Χαρμπίν, στη Μαντζουρία. Μεγάλωσε στον Πειραιά. Από το 1929 ταξίδευε ως ασυρματιστής στο Εμπορικό Ναυτικό. Πέθανε στις 10 του Φλεβάρη 1975, από εγκεφαλικό επεισόδιο, στην Αθήνα, δηλαδή στη στεριά κι όχι στη θάλασσα, όπως ήτανε η βαθιά του επιθυμία. Λίγες μέρες πριν το θάνατό του, κι αφού είχε ξεκουμπιστεί η χούντα, η συχωρεμένη Ανθούλα Γανιάρη, κόρη του καλλιτέχνη βιβλιοδέτη Χ. Γανιάρη, μας μάζεψε στο σπίτι της, κάτω από το Λυκαβηττό. Στ' αντάμωμα ήταν οι αξέχαστοι φίλοι, ο ποιητής Νικηφόρος Βρεττάκος, ο ζωγράφος Βάλιας Σεμερτζίδης, ο ποιητής Νίκος Καββαδίας και ο υπογράφων. Κρασί και πολύ ενδιαφέρουσα κουβέντα για τα χρόνια της δικτατορίας, ο καθένας με τα βιώματά του.

Ο «Μαραμπού», όπως τον ονόμασαν οι φίλοι του από την πρώτη ποιητική συλλογή του, ήταν αυτός που μολογούσε τα πάθη των ναυτικών, τους καημούς και τη σκληρή δουλειά τους για λίγα θαλασσοβρεγμένα χρήματα, γιατί η ζωή «είναι δυο σειρές δόντια δυνατά και το ψωμί στρογγυλό, που κυλάει ως τις άκρες του κόσμου». Αρτος, αλλά όχι για όλα τα στόματα...

Μέσα σ' αυτούς και ο Νίκος Καββαδίας, πρώτα ναύτης, κατόπιν «μαρκονιστής» - ασυρματιστής - μια ολάκερη ζωή. «Παγιδεύεται από τη θάλασσα, τις πολλές θάλασσες. Τη μία».

Τόποι μακρινοί και λιμάνια άγνωστα και γυναίκες τραγικές, ήταν οι αγάπες του ποιητή του «Μαραμπού». Και η ζωή στη στεριά, μικρό διάλειμμα ανάμεσα σε δυο ταξίδια. Ο Κόλιας Καββαδίας (χαϊδευτικό, αντί για Νίκος) φορούσε πάντα τη μαύρη ναυτική φανέλα του κι ένα σκούφο από αστρακάν, κι όταν μιλούσε άφηνε τη βραχνή φωνή του ν' αργοσέρνεται.

Σε καράβι, μπροστά στον ασύρματο

Πολλά χρόνια είχε να γράψει ποίηση και τον ρωτούσανε γιατί δε γράφει। Δεν το 'λεγε σε κανέναν. Αλλά κάποτε τ' ομολόγησε: «Το '57 η θάλασσα πήρε τον αδερφό μου. Δεν έγραψα ούτε στίχο. Ηταν ο πιο χαρούμενος, ο πιο καλωσυνάτος άνθρωπος στον κόσμο. Αφού δεν έγραψα γι' αυτή την αγάπη, γιατί να γράψω;».

Βιοπάλη στην πλανεύτρα θάλασσα

«Μαραμπού» («Κύκλος», 1933), «Πούσι» («Καραβίας», 1947), «Βάρδια» (1954) και λίγους μήνες μετά το θάνατό του, το «Τραβέρσο» («Κέδρος», 1975). Μικρά πεζά «Λθ» και «Του πολέμου», «Στο άλογό μου», αφηγήματα από τον πόλεμο του 1940 στην Αλβανία (1987, «Αγρα», 1994). Τρεις ποιητικές συλλογές κι ένα λυρικό χρονικό δώσανε στον Καββαδία τη γενική αναγνώριση. Είναι η μοναδική, ίσως, περίπτωση στη λογοτεχνία μας, που με το πρώτο του βιβλίο, το «Μαραμπού» (1933), καθιερώθηκε ως ποιητής.

Μπορεί να είναι τα ποιήματά του αυτά, που με το μυστηριακό άρωμά τους μιλάνε για τόπους μακρινούς και λιμάνια μ' ονόματα περίεργα, για γυναίκες τραγικές, για μουσικές εξαίσιες κι αισθήματα ένοχα, για άτια κι εξωτικά στο πέλαγος, και σου στήνουνε καρτέρι στην τιμονιέρα, τις πνιχτές νύχτες, στους Τροπικούς.

Για το μόνο πράγμα που ένιωθε περήφανος ήταν η καταγωγή του. Κι ακόμα ένιωθε περήφανος και για κείνη τη μυστική δύναμη που τον έριξε στη θάλασσα, να γίνει εραστής της, φίλος, αγαπητικός, παινευτής της. Ο ίδιος διηγιέται για τη ζωή του:

«Γεννήθηκα πολύ μακριά, στο Χαρμπίν της Μαντζουρίας. Φύγαμε από κει όταν ήμουν πέντε χρόνων. Θυμάμαι πάντα τα τραγούδια του τόπου, πάντα μ' ακολουθεί η μυρωδιά του κορμιού των γυναικών που με παίρναν στην αγκαλιά τους και οι μυρωδιές από τις αυλές τους. Γυρίσαμε στην Ευρώπη με τον "Υπερσιβηρικό". Σε καράβι πρωτομπήκα στην Οντέσσα. Το λέγαν "Ιερουσαλήμ". Ο πατέρας μου μάς πήγε στην Κεφαλλονιά και ξανάφυγε για τη Ρωσία. Ηταν αξιωματικός του ρωσικού στρατού. Τον θαύμαζα. Μίλαγε όλες τις διαλέκτους της Κίνας κι από λίγο όλες τις ευρωπαϊκές. Λιγότερο απ' όλες τα ελληνικά».

«Μας έφερε στην Ελλάδα και ξανάφυγε για τη Ρωσία, που είχε τότε πόλεμο με τους Γερμανούς. Γύρισε στα 1920 και μπήκε τροφοδότης σ' ένα ποστάλι. Μ' έπαιρνε τα καλοκαίρια μαζί του. Ταξιδεύαμε Σμύρνη - Πόλη. Το 1928 τέλειωσα το γυμνάσιο και μπήκα σ' ένα ναυτικό γραφείο στον Πειραιά, γιομάτο μεγάλες αφίσες και χάρτες γεωγραφικούς. Οταν νύχτωνε και σφύριζαν τα καράβια παρτέντζα, μ' έπιανε λύσσα. Τι μ' έσπρωξε στη θάλασσα; Η μυρωδιά από τις βαλίτσες των ναυτικών. Τα δώρα που φέρναν οι συγγενείς μου από τα ξένα. Η μυρωδιά των καραβιών που κάνει τους επιβάτες να ζαλίζονται και να περιμένουν την ώρα που θα φτάσουν στο λιμάνι σα λύτρωση. Ζορίστηκα για να φύγω. Κι από τους άλλους κι από μένα τον ίδιο. Τριάντα καράβια είχανε στενοί μου συγγενείς, κι εγώ γύριζα στα ξένα γραφεία για δουλειά. Είμουνα τρομερά βραδύγλωσσος και υπνοβάτης. Τον πρώτο χρόνο που μπαρκάρισα, ξερνούσα σα γάτα. Συνήθισα με τον καιρό. Ομως, όταν μείνω στη στεριά πάνω από τρεις μήνες, τη μέρα που θα ξαναμπαρκάρω νοιώθω λιγάκι σαν την πρώτη φορά που ξεκίνησα».

Ειπώθηκε πολλές φορές κι από πολλούς, πως ο Νίκος Καββαδίας είναι μεγάλος, ξεχωριστός κι αληθινός ποιητής. Εχουν ειπωθεί πολλές φορές αυτά και θα ειπωθούν κι άλλες ακόμα μελλοντικά, όσο θα συνεχίζουμε σ' αυτό τον τόπο να μιλάμε ελληνικά, κι όσο η ποίησή μας θα συνεχίζει να 'χει στη «βάρδια» της άξιους ποιητές κι ανθρώπους σαν τον Νίκο Καββαδία, τον ωραίο παραμυθά για την πραγματικότητα αυτή που υπάρχει και την άλλη που γεννούσε κάθε φορά ο νους του, αξεχώριστες η μια από την άλλη.

Η ιδιότυπη ποίησή του, γραμμένη με αίμα και με θαλασσόνερο, και με αρμύρα απ' όλους τους ωκεανούς του κόσμου και τα λιμάνια, είναι πλεούμενο καράβι. Το παίρνεις και σαλπάρεις μ' όλους τους θλιμμένους δόκιμους στις γέφυρες, μ' όλους τους λοστρόμους και τους θερμαστές, τους καμαρότους και τους ναύτες, με τις μανάδες και τις αδερφές πίσω τους.

Κι όσο κι αν έχει γίνει ο κόσμος μας αυτό που λέμε σήμερα «πολύ πεζός» και μια δρασκελιά για τα ταξιδιωτικά μέσα που διαθέτουμε, με το «καράβι» του Καββαδία και με «καπετάνιο» τον ίδιο δεν έχεις φόβο να πλήξεις. Μπορείς ακόμα να μαγεύεσαι από την απεραντοσύνη της θάλασσας και την ομορφιά της κι ας την έχουμε καταβρωμίσει «από τους απόπατους όλου του κόσμου κι από αδειανά κουτιά σπανιόλικης σαρδέλας» κι ας την έχουνε κλείσει από παντού στόλοι με πυρηνικό θάνατο.

«Λυπήσου εκείνους που δεν ονειρεύονται»

Μας φυλάγει ακόμα το όνειρο - «λυπήσου εκείνους που δεν ονειρεύονται» - η μαγεία στον κόσμο και τα ταξίδια στους ωκεανούς και τα λιμάνια. Μαγεύει η «αμαρτία» και η «αγνότητα» των ναυτικών του, στη σκληρή πάλη τους για το δύσκολο ψωμί και τη ζωή, με απανωτά ναυάγια και SOS.

Ο ίδιος ο Νίκος Καββαδίας, με τα γραφτά του, μνημονεύει καλύτερα τον εαυτό του, σ' ένα γράμμα που έστειλε στις 30 του Ιούλη 1951 στην αδερφή του Τζένια, στην Αθήνα, από το ταξίδι για το Φρεμάντλε:

«Κατεβαίνουμε δίχως γράμματα. Δίχως φυλαχτό περάσαμε τις περιοχές του φόβου. Να ξέραμε πως μας έχουνε συγχωρήσει. Να μπορούσα να μάθω πως φύγατε για τη Γαλλία. Δεν μπόρεσα να πιάσω ούτε μια φορά το "Κορινθία". Χειμωνιάτικος ουρανός. Κρύο. Τα σημάδια του Ισημερινού σβήνουν και μείνανε μονάχα σημάδια πείρας. Ημείς εις σημείον αιτούμεν. Ακριβώς σε τούτο το στίγμα έχει το κουράγιο κανείς να αποφασίσει άλλο ένα ταξίδι. Ελα να μου πεις αδερφή μου πώς θα μπορέσω να γράψω ένα βιβλίο. Από το Σουέζ μέχρι το Κόκος δεν σε φωνάζω ούτε μια φορά να με συντροφέψεις. Θα σε σκότωνε η ζέστη, θα σε μαύριζε η καπνιά του φουγάρου. Πότε θα πιούμε τσάι μια νύχτα - ας μην είναι Κεϋλάνης».

Οταν γύρισε από την Αλβανία, όπου υπηρέτησε φαντάρος, πήρε μέρος στην Αντίσταση και ξαναμπαρκάρισε το 1944, με περιοριστικούς όρους «λόγω φρονημάτων», ως ασυρματιστής μέχρι το Noέμβρη Ι974. Στους τοίχους γράφανε τους αντιστασιακούς στίχους του (ανέκδοτους):

«Ωρα την ώρα

και πληθαίνουν οι πιστοί

ώρα την ώρα

και φουντώνει το μελίσσι,

ως τη στιγμή που μες

στους δρόμους θ' ακουστεί,

η μουσική που κάθε

στόμα θα λαλήσει».

Αυτός ήταν ο θαλασσοδαρμένος ποιητής του «Μαραμπού», ο αξέχαστος Νίκος Καββαδίας.

Βασίλης ΠΛΑΤΑΝΟΣ, ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 11 Απρίλη 2010

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

10/2/2007

-- Φάτα Μοργκάνα

14/11/2003

-- Επεσε το πούσι αποβραδίς

9/11/2003

-- Νίκος Καββαδίας

9/2/2003

-- «Μάθημα πορείας νυχτερινό»

9/2/2003

-- Ο ποιητής της θάλασσας

Τον Στρατή Τσίρκα και τον Νίκο Καββαδία τιμά το ΕΚΕΒΙ

• Αφιερώματα 2010 σε μεγάλους λογοτέχνες

Το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) στο πλαίσιο των αφιερωμάτων σε μεγάλους λογοτέχνες που διοργανώνει κάθε χρόνο, τιμά φέτος δύο σημαντικούς συγγραφείς που άφησαν το στίγμα τους στην ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας: τον Στρατή Τσίρκα (1911-1980), τιμώντας τα 30 χρόνια από τον θάνατό του και τον Νίκο Καββαδία (1910-1975), τιμώντας τα 100 χρόνια από τη γέννησή του.

Δύο μεγάλοι συγγραφείς, ο πεζογράφος Τσίρκας και ο ποιητής Καββαδίας που το έργο τους διαβάστηκε και αγαπήθηκε από το ευρύ αναγνωστικό κοινό, ενέπνευσε τον κινηματογράφο, τη μουσική, τις εικαστικές τέχνες και συνεχίζει μέχρι σήμερα να αποτελεί σημείο αναφοράς των λογοτεχνικών μας αναζητήσεων.

Υπήρξαν άλλωστε και φίλοι στην προσωπική τους ζωή – όπως βλέπουμε στην κοινή τους φωτογραφία. Διαβάζουμε χαρακτηριστικά στην τρυφερή αφιέρωση που έγραψε ο Καββαδίας προς τον Τσίρκα: «Άλλοι τρεις. Μαζί τους εσύ Γιάννη και Αντιγόνη, τελευταία και ο Κωστής. Πέντε δάχτυλα να μετράω, να μ’ αγαπάτε να με μουτζώνετε. Σας λατρεύω, Κόλιας. Αλεξάνδρεια, κάποτε», στο βιβλίο Πούσι (Εκδόσεις Α. Καραβία, 1947) [περιλαμβάνεται στην «Βιβλιοθήκη Τσίρκα» που φιλοξενεί το ΕΚΕΒΙ].

Τα αφιερώματα αυτά αποτελούν συμβολικούς εορτασμούς που δίνουν την ευκαιρία να διαβαστεί και να εκτιμηθεί εκ νέου, υπό το πρίσμα μιας σύγχρονης οπτικής, το έργο «κλασικών» Ελλήνων συγγραφέων. Στόχος της επαναπροσέγγισης είναι η ενίσχυση της φιλολογικής έρευνας και της σχετικής βιβλιογραφίας καθώς και η επαφή και γνωριμία του ευρύτερου κοινού και ιδιαίτερα των νεότερων γενεών ώστε να ανακαλύψουν τη σημαίνουσα λογοτεχνική μας κληρονομιά.

Το ΕΚΕΒΙ στο πνεύμα αυτό προσκαλεί και ενθαρρύνει τους πολιτιστικούς φορείς αλλά και βιβλιοπωλεία, σχολεία, πολιτιστικά κέντρα, έδρες νεοελληνικών σπουδών, δημοτικές βιβλιοθήκες, λέσχες ανάγνωσης κ.ά. να συμμετάσχουν στον εορτασμό με διοργάνωση σχετικών εκδηλώσεων σε όλη την ελληνική περιφέρεια.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΣΤΡΑΤΗ ΤΣΙΡΚΑ

♦ εκδήλωση μνήμης «Στρατής Τσίρκας – 30 χρόνια μετά»
Με την υποστήριξη του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ), oι εκδόσεις Κέδρος και τα βιβλιοπωλεία ΙΑΝΟΣ τιμούν την Τρίτη 9 Μαρτίου, ώρα 20.30 μ.μ. τη μνήμη του Στρατή Τσίρκα (1911-1980) με αφορμή τη συμπλήρωση 30 χρόνων από το θάνατό του.
Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στο βιβλιοπωλείο ΙΑΝΟΣ (Σταδίου 24) με τίτλο «Στρατής Τσίρκας – 30 χρόνια μετά», μια αναδρομή στις σελίδες του Νουρεντίν Μπόμπα, των Ακυβέρνητων Πολιτειών, της Χαμένης Άνοιξης.
Για το έργο και τη ζωή του συγγραφέα θα μιλήσουν οι: Γιάννης Παπαθεοδώρου, Επίκουρος Καθηγητής Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων - Τίτος Πατρίκιος, ποιητής - Χρύσα Προκοπάκη, μελετήτρια και μεταφράστρια του έργου του - Δημήτρης Ραυτόπουλος, κριτικός λογοτεχνίας. Συντονίζει η δημοσιογράφος Όλγα Σελλά. Την εκδήλωση προλογίζει η Διευθύντρια του ΕΚΕΒΙ Κατρίν Βελισσάρη.

♦ διαδικτυακός ιστότοπος tsirkas.ekebi.gr
Το ΕΚΕΒΙ έχει αναρτήσει στον ηλεκτρονικό του κόμβο ιστότοπο αφιερωμένο στον Στρατή Τσίρκα, όπου περιλαμβάνεται μια πλήρης παρουσίαση της ζωής και του έργου του: χρονολόγιο, εργογραφία, βιβλιογραφία και επιλογή κριτικών για τις Ακυβέρνητες Πολιτείες. Παρουσιάζεται επίσης για πρώτη φορά σε πλήρη μορφή ο βιβλιογραφικός κατάλογος της «Βιβλιοθήκης Τσίρκα».

♦ βιβλιογραφικός κατάλογος της «Βιβλιοθήκης Τσίρκα»
Είναι έτοιμος σε πλήρη μορφή ο βιβλιογραφικός κατάλογος της «Βιβλιοθήκης Τσίρκα» ο οποίος δεν καταγράφει απλώς τους 3.000 τίτλους της συλλογής, αλλά και τις αφιερώσεις συγγραφέων προς τον Τσίρκα, ενώ παρέχει στους ερευνητές τη δυνατότητα να γνωρίζουν εάν στο περιθώριο κάθε βιβλίου υπάρχουν ιδιόχειρες σημειώσεις ή υπογραμμίσεις του Τσίρκα. Ο κατάλογος έχει δημοσιευθεί σε μορφή ηλεκτρονικής έκδοσης στον ειδικό ιστότοπο για τον Τσίρκα.

♦ η «Βιβλιοθήκη Τσίρκα» του ΕΚΕΒΙ
Το ΕΚΕΒΙ φιλοξενεί στους χώρους του την προσωπική συλλογή βιβλίων του Στρατή Τσίρκα την οποία δώρισε το 1998 η σύζυγός του συγγραφέα κα Αντιγόνη Χατζηανδρέα. Τον Δεκέμβριο 2004, αφού αποκαταστάθηκαν κάποιες φθορές που είχαν υποστεί τα βιβλία από την υγρασία, η συλλογή στεγάστηκε στον ειδικά διαμορφωμένο χώρο του 3ου ορόφου, στο νέο κτήριο του ΕΚΕΒΙ (Αθανασίου Διάκου 4, περιοχή Μακρυγιάννη) και είναι πλέον ανοιχτή για το κοινό (καθημερινά 9.00 π.μ.-5.00 μ.μ., τηλ. 210-9200306, υπεύθυνη κα Μάγδα Τσουμή).
Η «Βιβλιοθήκη Τσίρκα» περιλαμβάνει 3.000 τόμους από την προσωπική συλλογή του συγγραφέα -σπάνιες εκδόσεις ελληνικών και ξενόγλωσσων βιβλίων και περιοδικών του 19ου και 20ου αιώνα με χειρόγραφες σημειώσεις του συγγραφέα. Αποτελεί πολύτιμο υλικό για τους ερευνητές κυρίως και τους μελετητές του έργου του που μπορούν μεταξύ άλλων να βρουν ενδιαφέροντα στοιχεία - αφιερώσεις από τον ίδιο ή από άλλους συγγραφείς προς αυτόν, ιδιόχειρες σημειώσεις ή υπογραμμίσεις - αποκαλυπτικά για τον άνθρωπο και λογοτέχνη Τσίρκα.
Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε εδώ

♦ εκδηλώσεις σε σχολεία
Κατά τη διάρκεια της χρονιάς το ΕΚΕΒΙ θα οργανώσει σε σχολεία σε όλη την Ελλάδα εκδηλώσεις για τον συγγραφέα Στρατή Τσίρκα στο πλαίσιο του προγράμματος «Συγγραφείς και εικονογράφοι στα σχολεία».

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΝΙΚΟ ΚΑΒΒΑΔΙΑ

♦ αφιερωμένη στον Καββαδία η Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης
Σε έναν από τους πιο γνωστούς και εμπνευσμένους Έλληνες ποιητές του 20ού αιώνα, στον Νίκο Καββαδία, αφιερώνει φέτος το ΕΚΕΒΙ την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, τιμώντας τα εκατό χρόνια από τη γέννησή του.
Έτσι, η καθιερωμένη καμπάνια ποίησης που διοργανώνει κάθε χρόνο το ΕΚΕΒΙ θα περιλαμβάνει εικονογραφημένους στίχους του Καββαδία. Από τις 21 Μαρτίου, ημέρα που γιορτάζεται παγκοσμίως η ποίηση, θα ταξιδεύουν στην πόλη οι στίχοι του ποιητή που έπλασε το μυθικό του alter ego ως περιπλανώμενου ποιητή των θαλασσών εισάγοντας στο έργο του στοιχεία κοσμοπολιτισμού και εξωτισμού.

♦ διαδικτυακός ιστότοπος kavadias.ekebi.gr
Ο ηλεκτρονικός κόμβος του ΕΚΕΒΙ (www.ekebi.gr) θα φιλοξενήσει ιστότοπο αφιερωμένο στον Νίκο Καββαδία που θα περιλαμβάνει χρονολόγιο, εργογραφία, βιβλιογραφία και επιλογή κριτικών, δίνοντας μια πλήρη παρουσίαση του έργου ενός βιωματικού ποιητή της «γενιάς του ‘30» που ακροβάτησε μέσα από τους στίχους αλλά και τα πεζά του στα όρια του υπερρεαλισμού, πάντα όμως στο πλαίσιο της παραδοσιακής στιχουργικής φόρμας και ρυθμικής τεχνικής.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το ΕΚΕΒΙ, συνεχίζοντας το πρόγραμμα δημιουργίας ειδικών ιστοτόπων για τους Έλληνες λογοτέχνες που έχει τιμήσει με επετειακά αφιερώματα από το 2000 μέχρι και σήμερα, μετά τον Καραγάτση, τον Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη και τον Γιάννη Ρίτσο ολοκληρώνει και παρουσιάζει τις σελίδες για τους Κωστή Παλαμά, Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, Γρηγόριο Ξενόπουλο, Άγγελο Σικελιανό, Γιώργο Θεοτοκά και Νίκο Εγγονόπουλο.

♦ ημερίδα «Ο Καββαδίας σήμερα»
Στο πλαίσιο του αφιερώματος το ΕΚΕΒΙ θα οργανώσει, σε συνεργασία με τις εκδόσεις Άγρα, ημερίδα με ειδικούς ομιλητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό οι οποίοι θα συζητήσουν για το πολυδιάστατο έργο του Νίκου Καββαδία.

♦ εκδηλώσεις σε σχολεία
Κατά τη διάρκεια της χρονιάς το ΕΚΕΒΙ θα οργανώσει σε σχολεία σε όλη την Ελλάδα εκδηλώσεις για τον συγγραφέα Νίκο Καββαδία στο πλαίσιο του προγράμματος «Συγγραφείς και εικονογράφοι στα σχολεία».

Ημερολόγιο εκδηλώσεων για τους δύο τιμώμενους συγγραφείς

Το ΕΚΕΒΙ θα καταγράφει καθημερινά στο «Ημερολόγιο εκδηλώσεων για το βιβλίο» που λειτουργεί στον κόμβο του (www.ekebi.gr) όλες τις εκδηλώσεις που θα πραγματοποιηθούν στην ελληνική περιφέρεια και στο εξωτερικό προς τιμή των δύο συγγραφέων – όπως βέβαια καταγράφει και κάθε άλλη εκδήλωση για το βιβλίο.
Μια πλήρης ατζέντα όπου μπορούν οι ενδιαφερόμενοι να ενημερωθούν για την βιβλιοφιλική δραστηριότητα στην πόλη τους ενθαρρύνοντας τη συνέχιση και ανάπτυξη των δράσεων αυτών που φαίνεται να είναι σημαντικά περισσότερες από όσο ίσως νομίζαμε (π.χ. η καταγραφή των εκδηλώσεων για τον Γιάννη Ρίτσο το 2009 ήταν μια ευχάριστη έκπληξη ως προς τον εντυπωσιακό αριθμό τους σε όλη την Ελλάδα απ’ άκρη σ’ άκρη).

Με το τιμόνι πάντα αριστερά. Μια άγνωστη κουβέντα με τον ποιητή Νίκο Καββαδία

• Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΓΚΙΩΝΗ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 20 Φεβρουαρίου 2010

Θα μπορούσε το 2010 να έχει κηρυχτεί «Ετος Νίκου Καββαδία», αφού στις 11 Ιανουαρίου συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από τη γέννησή του και στις 10 Φεβρουαρίου 35 χρόνια από τότε που έφυγε από τη ζωή, στα 65 του -τρεις μήνες αφότου ξεμπάρκαρε.

Δεν κηρύχτηκε, απ' ό,τι γνωρίζω. Δεν είναι το μόνο ατόπημα. Ο Νίκος Καββαδίας, ο Μαραμπού των νεανικών μας χρόνων, ο Κόλλιας για τους φίλους του, μολονότι ολιγογράφος, παραμένει ωστόσο ένας από τους μείζονες και πολυδιαβασμένους (συν πολυτραγουδισμένους) νεοέλληνες ποιητές.

Λαμπρό ξεκίνημα

Ενας ποιητής που ξεχώρισε από την πρώτη του εμφάνιση στα γράμματα το 1933, στα 23 του, με τη συλλογή «Μαραμπού». Ολόκληρη επιφυλλίδα τού αφιέρωσε ο απαιτητικός Φώτος Πολίτης στην εφημερίδα «Πρωία» στις 15 Δεκεμβρίου του ίδιου χρόνου, υπογραμμίζοντας τη «λαχτάρα του για γνώση και για ευρύτερη ζωή. Τέτοιοι νέοι είναι τα πρώτα θεμέλια ενός πολιτισμού μελλοντικού, που θ' ανανεώσει τις ηθικές ανθρώπινες αξίες».

Το 1947 κυκλοφόρησε η δεύτερη ποιητική του συλλογή, το «Πούσι» και το 1954 το μοναδικό του μυθιστόρημα, η «Βάρδια». Μετά το θάνατό του, το 1975, βγήκε η τρίτη ποιητική του συλλογή «Τραβέρσο» και αργότερα τα μικρά πεζά «Λι», «Του πολέμου» και «Στο άλογό μου», καθώς και «Το ημερολόγιο ενός τιμονιέρη» -αθησαύριστα πεζογραφήματα και ποιήματα (όλα απ' τις εκδόσεις «Αγρα»).

Η συνάδελφος δημοσιογράφος Μιράντα Ποτηριάδου είχε το προνόμιο, λίγο πριν ο Καββαδίας φύγει από τη ζωή, να έχει μια κουβέντα μαζί του, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Τετράδιο» τον Οκτώβριο του 1974 (Ζαχαριάδη το επίθετό της τότε). Μεταφέρω μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα της άγνωστης εν πολλοίς αυτής κουβέντας (χαρακτηρίζεται κουβέντα επειδή ο Καββαδίας δεν έδινε συνεντεύξεις -πού να βρεθεί άλλωστε, αφού τον μεγαλύτερο χρόνο της ζωής του ήταν στις θάλασσες):

* «Αν δεν ήμουνα θαλασσινός και δεν είχα γράψει ποιήματα, θα 'μουνα ένας ολότελα συνηθισμένος άνθρωπος. Κι έπειτα εγώ δεν ανήκω στον κόσμο της τέχνης, γι' αυτό σώζομαι. Πες το παραξενιά, πες το μοίρα, μου 'λαχε να ζήσω τα όσα έζησα και να τα κάνω ποίηση».

* «Δεν ξέρω αν υπάρχουν πολλοί σαν κι εμένα που θα 'θελαν να πεθάνουν στη θάλασσα».

Η ελευθερία του

* «Τα καράβια που προτιμώ είναι τα φορτηγά. Γιατί έχουν ησυχία, μπορείς να σκέφτεσαι, οι άνθρωποι, παλαιότερα τουλάχιστον, ήσαν λίγοι. Τώρα τα καράβια έχουν ευκολίες, είναι πολυτελή, θυμίζουν ξενοδοχεία. Οταν μπάρκαρα εγώ έπαιρνες μαζί σου στρώμα, μαξιλάρι, σεντόνι, το κουτάλι σου και το μαχαίρι σου, κι αν ταξίδευες στα τροπικά, δεν είχες νερό να πλυθείς. Κι έπειτα, όσο πιο πολύ υπόφερα σ' ένα καράβι, τόσο πιο πολύ το θυμόμουνα αργότερα με αγάπη... Το αγαπημένο μου καράβι όμως ήταν το "Κυρήνεια". Πάνω σ' αυτό έγραψα και τη "Βάρδια"».

*«Αν δεν ήμουν Κεφαλονίτης θα 'θελα να 'μουν Κινέζος (σ.σ. όπως είναι γνωστό είχε γεννηθεί σε μια μικρή πόλη της Μαντζουρίας, κοντά στο Χοακίν, από γονείς Κεφαλονίτες). Μέσα στη βρωμιά και στην αθλιότητα της προπολεμικής Κίνας, βρήκα τις φιγούρες και τα χρώματα που με συγκλόνισαν πιο πολύ από κάθε τι στη ζωή μου. Υστερα, ενώ οι άνθρωποι σ' όλα τα πλάτη και τα μήκη μοιάζουν λίγο - πολύ, οι Ανατολίτες είναι διαφορετικοί. Εχουν μια εγκαρτέρηση απέναντι στο θάνατο, που οι Δυτικοί δεν μπορούν να συλλάβουν»... ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Νίκος Καββαδίας: Ο καπετάνιος της καρδιάς τους

Φίλοι και συνταξιδιώτες του Νίκου Καββαδία ξεδιπλώνουν τις αναμνήσεις τους

• Οι συνάδελφοι ναυτικοί του Νίκου Καββαδία, στα μακρινά ταξίδια τους, ποτέ δεν τον αποκαλούσαν με το επίθετό του, ούτε του μιλούσαν στον πληθυντικό. Γι' αυτούς ήταν ο «Κόλιας», ο «κουρλός ασυρματιστής», που διάβαζε, έγραφε και σκιτσάριζε συνεχώς, με το τιτίβισμα του ασύρματου, ακόμα και πάνω σε χαρτοπετσέτες, ακόμα και στη βάρδια. Απέφευγε να φοράει την επίσημη στολή του εμπορικού ναυτικού, προτιμώντας να τρώει και να αστειεύεται με το προσωπικό. Κι όταν έπιαναν λιμάνι επισκεπτόταν απαρέγκλιτα τα μουσεία και τα πορνεία...

• Ο συγγραφέας Μήτσος Κασόλας επανέρχεται στον ποιητή του «Μαραμπού», καταγράφοντας τις αναμνήσεις πολλών, απόμαχων σήμερα ναυτικών, που ταξίδευαν μαζί του, στο βιβλίο «Νίκος Καββαδίας. Ο δαίμονας χόρευε μέσα του» (εκδόσεις Καστανιώτη), που από αύριο θα βρίσκεται στα βιβλιοπωλεία. Μέσα από άγνωστα περιστατικά, που προδημοσιεύουμε σήμερα, και από τη συναναστροφή του με απλούς ταξιδιώτες αλλά και με προσωπικότητες όπως ο Γιώργος Σεφέρης, αναδεικνύεται η προσωπικότητα και το ήθος του ποιητή, που ζούσε απλά και γενναιόδωρα.

Οι δυο αγάπες

• * Ο Λουκάς Νιφοράτος θυμάται πως όταν ήταν υποπλοίαρχος στο «Απολλωνία» και ταξίδευαν προς τη Χάιφα, το πλοίο γέμιζε από νεαρές Ισραηλινές, που πήγαιναν να δουλέψουν στα κιμπούτς: «Κάποιες από αυτές τις κοπέλες δεν είχαν να πληρώσουν τα τηλεγραφήματα που ήθελαν να στείλουν στους δικούς τους. "Πόσο κάνει το τηλεγράφημα;" ρωτούσαν τον Καββαδία. "Τόσο", ο Καββαδίας. "Αχ, δεν έχω", η κοπέλα. "Περίμενε", ο Καββαδίας. Κι έβγαζε το "τόσο" απ' την τσέπη του και το έδινε στην κοπέλα. "Τώρα έχεις να με πληρώσεις, πλήρωσέ με"».

• * «Οταν είχε χρήματα (συνήθως τις πρώτες δεκαπέντε μέρες του μήνα), ήταν γι' αυτόν μεγάλη χαρά να μας καλεί σ' ένα καλό εστιατόριο για να φάμε κάτι εξαιρετικό και να πιούμε κάποιο εκλεκτό κρασί, γαλλικό ή ιταλικό, κυρίως Μποζολέ», επισημαίνει ο απόμαχος πλοίαρχος Γιώργος Γερίμογλου.

• «Πολλές φορές εγώ και ο καπτάν Βανδώρος δεν βγαίναμε μαζί του, γιατί είχε το βίτσιο να πληρώνει αυτός: "ρε παιδιά, εγώ δεν ευχαριστιέμαι το φαΐ και τη γυναίκα όταν δεν τα πληρώνω, κάντε μου τη χάρη..."».

• * Η γυναίκα και η θάλασσα ήταν οι δυο μεγάλες αγάπες του ποιητή και το αποδείκνυε έμπρακτα κάνοντας τατουάζ στο σώμα του με γοργόνες, δράκαινες, άγκυρες και μια καρδιά. Χαρακτηριστική είναι η επιστολή που έστειλε στον συντοπίτη του κεφαλλονίτη καπετάνιο Σπύρο Βανδώρο, στις 20 Δεκεμβρίου 1965:

• «Εντύπωση σου 'κανε γιατί στην Κεφαλλονιά ούτε έτρωγα πολύ ούτε πιοτό. Απλώς τα κοινωνούσα. Μάλλον μύριζα τα πάντα. Καθώς συνηθίζω με τις γυναίκες, όχι όλες τις γυναίκες. Τη στιγμή που είναι πρόθυμες να βγάλουν το βρακί τους, έχω την επιθυμία να τις αφήσω και να πάω με κείνες που έχουνε πάντα το βρακί τους στην τσέπη τους ή κάπου ξεχάσει».

• * Ο Γιώργος Πέτσας, που γνώριζε τον Καββαδία από το 1962, όταν ήταν ύπαρχος, υπογραμμίζει ότι ο ποιητής εκτιμούσε και σεβόταν τις πόρνες για την «ιερή προσφορά» τους. Μάλιστα, στη Μασσαλία συναντούσε ανελλιπώς τη Φιφή, μια ελληνίδα «μαντάμ» που διατηρούσε μπαρ. Η ίδια «ζητούσε απ' τον Καββαδία να πιέσει και να πείσει τον φίλο του το δήμαρχο της Μασσαλίας να της φτιάξει μια προτομή και να τη στήσει στην πλατεία της Μασσαλίας ως αναγνώριση της κοινωνικής της προσφοράς προς την πόλη του...».

• * Με το λόγο του ο ποιητής γοήτευε πολλές γυναίκες που ταξίδευαν με το πλοίο του. Οπως τη νεαρή Γαλλίδα που ήθελε να συναντήσει τον «monsieur operative Nikola Kavvadia» για να του δώσει ένα μπουκάλι κονιάκ Ναπολεόν, δώρο από τον ελληνιστή καθηγητή της.

• * Ο Γ. Γερίμογλου αφηγείται: «Ο Κόλιας ξενύχτησε με τη Γαλλίδα κι εγώ, περίεργος να μάθω, τον ρωτάω το πρωί: "Τι έγινε Κόλια; Την πήδηξες;". "Τι να σου πω, καπτάν Γιώργη, μιλήσαμε όλη τη νύχτα τόσο πολύ για ποίηση, για λογοτεχνία, για την τέχνη και για την ύπαρξή μας στον κόσμο, και για αστρονομία ακόμα, που στο τέλος δεν μου πήγαινε να τη γαμήσω. Ισως να τα χάλαγα όλα"».

• * Συχνά στο «Απολλωνία» επιβιβαζόταν και ο Γιώργος Σεφέρης και κουβέντιαζε με τις ώρες με τον ομότεχνό του. Ο Γ. Πέτσας περιγράφει ένα περιστατικό όπου ο νομπελίστας ήθελε να φάει σκορδαλιά, όμως η γυναίκα του Μαρώ τού το απαγόρευε. «Πήγαινε στην καμπίνα σου, φόρα κι εσύ τις πιτζάμες, ξάπλωσε και κάνε πως κοιμάσαι. Κι όταν κοιμηθεί η Μαρώ, έλα ξανά στην τραπεζαρία», τον συμβούλεψε ο Καββαδίας. Ετσι κι έγινε και ο Σεφέρης γεύτηκε τόση σκορδαλιά που η γυναίκα του ξύπνησε από τη βαριά μυρωδιά. Πολύ συχνά όταν το πλοίο έπιανε Βηρυττό, ο Σεφέρης που ήταν πρεσβευτής εκεί, έστελνε στο λιμάνι το διπλωματικό του αυτοκίνητο για να παραλάβει τον φίλο του. Μέχρι τη μέρα που έμαθε πως ο Καββαδίας είπε στον οδηγό να κάνει στάση σε ένα πορνείο.

«Καλύτερα μαρκόνης»

• * Φίλος του ήταν και ο ζωγράφος Θανάσης Τσίγκος. Κάποτε η σύζυγός του του χάρισε έναν πίνακά του και ο ποιητής προβληματιζόταν πώς θα τον περάσει από το τελωνείο. «Ο τελώνης ούτε σκάμπαζε από ζωγραφική ούτε ήξερε ποιος ήταν ο Τσίγκος», συνεχίζει ο Γ. Πέτσας. «"Παρ' τον από δω, δεν έχει καμιά αξία αυτή η σαχλαμάρα". Ο Κόλιας στενοχωρήθηκε. "Αυτός δεν έχει αξία; Ο Τσίγκος δεν έχει αξία;"»

• * Με το ίδιο καράβι είχε ταξιδέψει και ο Παναγής Τσαλδάρης. Σύμφωνα με τον αρχιμηχανικό Νίκο Αποστολάτο, ο Τσαλδάρης απευθύνθηκε στον ποιητή λέγοντάς του: «"Ξέρεις, ρε γάιδαρε, πως εγώ έχω σώσει τρεις φορές την Ελλάδα;". Και ο Κόλιας: "Οσο εγώ είμαι γάιδαρος, άλλο τόσο έσωσες κι εσύ την Ελλάδα"».

• * Η μαρτυρία του Χριστόφορου Παπανικολάτου, συνταξιούχου αρχιθαλαμηπόλου, ρίχνει φως στη στάση του Καββαδία στη δικτατορία, καθώς τονίζει ότι είχαν φυγαδεύσει πολλούς στο εξωτερικό, με το «Απολλωνία»: «Ερχονταν στο καράβι μεταμφιεσμένοι. Και μου 'λεγε ο Καββαδίας: Φαρσινέ, έχουμε να παραλάβουμε ένα "πρόσωπο", έναν "επισκέπτη" απόψε και κλείστον στα "κάτεργα" (στα αμπάρια). Και όταν το πλοίο αναχωρούσε και ερχόταν πάλι η νύχτα και οι μυστικοί ασφαλίτες του καραβιού πήγαιναν για ύπνο, τους ανέβαζα σε μια καμπίνα, σε σημείο απόμερο, κι έλεγα στο θαλαμηπόλο: "Είναι κάποιος άρρωστος μέσα σ' αυτή την καμπίνα, να μην μπαίνει κανείς", και μετά στη Γένοβα ή στη Μασσαλία κατέβαιναν κι έφευγαν...».

• * «Καλύτερα που είμαι μαρκόνης παρά καπετάνιος», έλεγε συχνά ο ποιητής του «Πούσι». Κι όμως, αρχικά πήγαινε για καπετάνιος, δίνοντας εξετάσεις το 1937.

• «Στην έδρα της σχολής οι εξεταστές φώναξαν και το δικό του όνομα. "Παρών", λέει ο Καββαδίας. Ενας από τους αξιωματούχους: "Το ναύαρχο Καββαδία του Βασιλικού Ναυτικού τι τον έχεις;". "Χεσμένο", του απαντάει ο Κόλιας και τον πέταξαν έξω...», αφηγείται ο απόμαχος καπετάνιος Δημήτρης Κρανιώτης.

• * «Τα καράβια, όταν γεράσουν, τα σκοτώνουν. Τα κάνουν παλιοσίδερα. Μα το δικό του καράβι, της ποίησής του το καράβι, δεν μπορεί κανείς να το σκοτώσει. Πλέει μέσα στο χρόνο, διαπερνώντας τον, για την αγωγή του νου και την ψυχαγωγία μας», τονίζει ο Μήτσος Κασόλας. Στο παράθεμα της έκδοσης καταγράφει και τη δικαστική διαμάχη ανάμεσα στον ίδιο και στους Ελγκα Καββαδία και Σταύρο Πετσόπουλο, για το προηγούμενο βιβλίο του «Νίκος Καββαδίας. Γυναίκα-Θάλασσα-Ζωή, αφηγήσεις στο μαγνητόφωνο». *

• Της ΠΑΡΗΣ ΣΠΙΝΟΥ, ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ / 7 - 22/03/2009