Οι Αθηναίοι ξενυχτούν φιλοσοφώντας

• Τριάντα έλληνες, γάλλοι και γερμανοί φιλόσοφοι, οκτώ ώρες στοχασμού στη δεύτερη Νύχτα Φιλοσοφίας στο Γαλλικό Ινστιτούτο αλλά και στο Γκαίτε, στις 8 Μαΐου 

Κουζέλη Λαμπρινή, ΤΟ ΒΗΜΑ: 03/05/2015

Αθήνα, δημοκρατία, φιλοσοφία. Ενα τρίπτυχο ταυτισμένο με την Ελλάδα, την αρχαία Ελλάδα και την Αγορά. Στην Αγορά εκείνης της Αθήνας ισχυροποιήθηκε η δημοκρατία με τη φιλοσοφία σύμμαχο και πρωτεργάτη. Εκεί ο Σωκράτης έθετε ερωτήματα στους περαστικούς για το νόημα της ζωής, για την πολιτική και την ηθική, για το καλό και το κακό, για την αρετή και τη σοφία. Εκεί ο Κυνικός Διογένης αναζητούσε με το φανάρι «τον άνθρωπο». Σήμερα το κέντρο της Αθήνας είναι παραδομένο σε αγχωμένους Αθηναίους, εποχικούς τουρίστες, διαδηλωτές και βανδαλιστές.

Ερικ Χόμπσμπαουμ, ιστορικός με σκέψη πολυκάναλη

• Γνωστός από την «εποχή των άκρων»
• ΑΠΩΛΕΙΑ. Πλήρης ημερών έφυγε από τη ζωή ο σπουδαίος Βρετανός ιστορικός Ερικ Χόμπσμπαουμ. Ηταν ενενήντα πέντε ετών. Η πορεία του είχε ήδη διαγραφεί και η κοινότοπη αρχή αυτού του σημειώματος χρησιμεύει απλώς στο να καταδείξει ότι αυτό το τετριμμένο «πλήρης ημερών» στον ιστορικό με την πολυκάναλη σκέψη, αυτόν που έγραφε για την ιστορία των επαναστάσεων αλλά και της τζαζ, ισχύει επί της ουσίας: μια πληρότητα στα γραπτά, στον στοχασμό του, στην πορεία του βίου του.
• Ο Χόμπσμπαουμ, βέβαια, στον πολύ κόσμο έμεινε γνωστός για την περίφημη «εποχή των άκρων», αναφερόμενος στον εικοστό αιώνα. Ωστόσο, ήταν η τετράτομη ιστορία του τόσο του δεκάτου ενάτου όσο και του εικοστού αιώνα, ξεκινώντας ουσιαστικά από τη Γαλλική Επανάσταση και φτάνοντας ώς την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού, που τον ανέδειξε ως μία από τις πλέον σημαντικές φωνές διεθνώς στον χώρο της ιστοριογραφίας. Οπως δήλωσε ο φημισμένος ιστορικός Νάιαλ Φέργκιουσον, «το έργο αυτό είναι ιδανικό για οποιονδήποτε επιθυμεί να ξεκινήσει τη μελέτη της σύγχρονης Ιστορίας».

Δύο διαλέξεις περί ψυχής απόψε στο Megaron Plus

• Του Ηλια Mαγκλινη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Tρίτη, 5 Oκτωβρίου 2010

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ. Η ψυχή, ο έρωτας, η αγάπη, η σχέση μαρξισμού και χριστιανισμού, οι χαρισματικοί ηγέτες, ο Δαρβίνος - αυτά είναι μερικά από τα κεντρικά ζητήματα του θεματικού κύκλου «Σημείον Αντιλεγόμενον: Διαχρονικοί και σύγχρονοι προβληματισμοί», στο Megaron Plus, την ευθύνη του οποίου έχει ο καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Μιχάλης Κοπιδάκης. Ο κύκλος των διαλέξεων αυτών πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Κοινωφελές Ιδρυμα Κοινωνικού και Πολιτιστικού Εργου (ΚΙΚΠΕ).

«Επιλέξαμε δέκα θέματα, από αυτά που λέγονται βασικά, που προκαλούν πάντα διαφωνίες, αντιδικίες, ακριβώς επειδή είναι περίπλοκα και μεγάλα, αρχετυπικά θέματα. Γι’ αυτό έβαλα ως τίτλο “Εις σημείον αντιλεγόμενον” από το ευαγγέλιο του Λουκά», μας λέει ο καθηγητής Μ. Κοπιδάκης.

Η αρχή γίνεται απόψε στις 7 το απόγευμα, με μια εκδήλωση που τιτλοφορείται «Λόγοι περί ψυχής», με δύο διαλέξεις οι οποίες αναμένεται να έχουν πολύ ενδιαφέρον: στην πρώτη, η αν. καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΜΙΘΕ) Κατερίνα Ιεροδιακόνου επιχειρεί να δώσει μια γεύση από τον προβληματισμό, αλλά και τις διαφωνίες των αρχαίων φιλοσόφων γύρω από τη σημασία και τον κεντρικό της ρόλο στον καθημερινό βίο και την ανθρώπινη ευημερία («Οι αρχαίοι φιλόσοφοι για την ψυχή»), ενώ στη δεύτερη, ο φιλόλογος-συγγραφέας Σωκράτης Κουγέας διερευνά το θέμα «Μανιάτικο μοιρολόι και ψυχή: πορείες ασύμπτωτες» με μαρτυρία και τεκμήριο της λαϊκής αντίληψης τα μανιάτικα Τραγούδια του Κάτω Κόσμου, για να αποκαλύψει τον κόσμο της στέρησης και του χωρισμού και την αντίληψη για ό,τι μένει από τον άνθρωπο πέρα από τον κόσμο των ζωντανών.

«Η Κατερίνα Ιεροδιακόνου», μας πληροφορεί ο Μ. Κοπιδάκης, «είναι ειδικευμένη σε ένα πολύ δύσκολο και παραμελημένο τομέα, όπως είναι η ελληνιστική φιλοσοφία. Στο άλλο άκρο, έχουμε το μανιάτικο μοιρολόι: αυτοσχεδιαστικό άσμα της γυναίκας που πενθεί, μια πρωτόγονη γυναικεία γραφή σε μια κοινωνία σκληρή, που διατηρεί πολλά αρχαϊκά χαρακτηριστικά. Οι ιστορικοί ισχυρίζονται ότι η Μάνη ήταν ο τελευταίος ειδωλολατρικός τόπος μέχρι το 10ο αιώνα, και η λέξη ψυχή δεν εμφανίζεται στα μοιρολόγια της Μάνης, όπως θα δείξει και ο Σωκράτης Κουγέας».

• Οι άλλες εκδηλώσεις

Τον Νοέμβριο θα ακολουθήσει μια ακόμα εκδήλωση του κύκλου, αφιερωμένη στον έρωτα και την αγάπη, ενώ αργότερα θα διερευνηθεί η σύνθετη σχέση μαρξισμού και χριστιανισμού, ο Δαρβίνος και ο δαρβινισμός και η πρόσληψή του στην Ελλάδα, καθώς και το ζήτημα των χαρισματικών ηγετών: θα μελετηθούν οι περιπτώσεις του Χαρίλαου Τρικούπη και του Ελευθέριου Βενιζέλου.

Διεθνές συνέδριο φιλοσοφίας στην Αλεξάνδρεια

Με σημαντικά συμπεράσματα ολοκληρώθηκε χθες στις σύγχρονες εγκαταστάσεις της Πατριαρχικής Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, το Β΄ Διεθνές Συνέδριο Φιλοσοφίας με τίτλο «Η Έννοια του Πολίτη στην Ελληνική Φιλοσοφία», που πραγματοποιήθηκε από την Ακαδημία Αθηνών και το Κέντρο Έρευνας της Ελληνικής Φιλοσοφίας, υπό την αιγίδα του Πατριάρχου Αλεξανδρείας κ. Θεοδώρου Β΄.

Πρόκειται για το πρώτο μεγάλο επιστημονικό συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στους ανακαινισμένους χώρους της Πατριαρχικής Βιβλιοθήκης και στο θέμα αυτό στάθηκε και ο Αλεξανδρινός Προκαθήμενος, καλοσωρίζοντας τους συνέδρους και υπογραμμίζοντας τη συμβολική σημασία που φέρει η επιλογή της πραγματοποίησης του συνεδρίου στη μεγάλη πόλη της Αλεξάνδρειας, της πόλης που βρέθηκε στο επίκεντρο του κόσμου που ο Μέγας Αλέξανδρος δημιούργησε με τις εκστρατείες του, αναφερόμενος παράλληλα και στο ρόλο της Πτολεμαϊκής Αλεξάνδρειας. Τόνισε ότι η Αλεξάνδρεια σηματοδοτεί την εξισορρόπηση της ελληνικής πολιτικής παράδοσης με το αναδυόμενο σχήμα της μοναρχίας και υπογράμμισε τον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα της πόλης.

Ο Πατριάρχης δεν παρέλειψε να αναφερθεί στον πρωτεύοντα ρόλο της Αλεξάνδρειας στην αποκρυστάλλωση και εξάπλωση της χριστιανικής θεολογίας. Μεγάλο ρόλο προς την κατεύθυνση αυτή έπαιξε το υψηλό πνευματικό επίπεδο των θεολογικών γραμμάτων στην Αλεξάνδρεια, αλλά και η ύπαρξη της περίφημης Κατηχητικής Σχολής, που ανέδειξε άνδρες μεγάλου πνευματικού διαμετρήματος, όπως ο Πάνταινος, ο Κλήμης, ο Ωριγένης και πλήθος άλλων.

Η πλούσια αυτή πνευματική ζωή προσέδωσε, σύμφωνα με τον Προκαθήμενο του Αλεξανδρινού Θρόνου, ιδιαίτερο κύρος και φήμη και στο Δευτερόθρονο Πατριαρχείο, την Εκκλησία του Αγίου Μάρκου και την οδήγησε να διαδραματίσει καταλυτικό ρόλο στην εξέλιξη της εκκλησιαστικής ιστορίας, αλλά και στην αντιμετώπιση των αναφυόμενων αιρέσεων.

Εξάλλου, ο Προκαθήμενος του Δευτερόθρονου Πατριαρχείου θέλοντας να τιμήσει την Ακαδημία Αθηνών στο πρόσωπο του Προέδρου της Κωνσταντίνου Σβολόπουλου, του απένειμε τον Σταυρό του Αγίου Μάρκου.

Αντιφωνώντας, ο κ. Σβολόπουλος ευχαρίστησε για την τιμή από τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας αλλά και την εγκάρδια φιλοξενία του συνεδρίου στους χώρους της Πατριαρχικής Έδρας. Τόνισε τη σημασία της διοργάνωσης τέτοιων συνεδρίων ως το επιστέγασμα ερευνητικών προγραμμάτων και χαιρέτισε την προοπτική της πρόκλησης δημιουργικών εναυσμάτων αντίστοιχων φιλοσοφικών αναζητήσεων στο μέλλον.

Από την πλευρά του, ο τέως Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, Πάνος Λιγομενίδης, εστίασε την προσοχή των συνέδρων στην έννοια του τεχνολογικά καλωδιομένου πολίτη στην υπερφίαλη, όπως γλαφυρώς τη χαρακτήρισε, κοινωνία μας και επισήμανε τους κινδύνους που επισύρει η διάσταση επιστήμης και πνευματικότητας.

Στη συνέχεια το λόγο πήρε η Διευθύντρια του Κέντρου Έρευνας της Ελληνικής Φιλοσοφίας, Μαρία Πρωτοπαπά - Μαρνέλη, η οποία τόνισε τη διαχρονική προβληματική πάνω στο θέμα των υποχρεώσεων και των δικαιωμάτων του πολίτη, στο πλαίσιο διαφορετικών πολιτικών καθεστώτων.

Μεταξύ άλλων το συνέδριο χαιρέτισαν ο Γενικός Πρόξενος της Ελλάδος στην Αλεξάνδρεια, Γεώργιος Διακοφωτάκης, και εκ μέρους της Αλεξανδρινής Βιβλιοθήκης ο Δρ Κυριάκος Σαββόπουλος, ενώ παραβρέθηκαν ακαδημαϊκοί, πανεπιστημιακοί και άνθρωποι των γραμμάτων.

www.kathimerini.gr [07/03/2010] με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

Φιλοσοφικό συνέδριο από την Ακαδημία Αθηνών

Θα διεξαχθεί στις 4-6 Μαρτίου στην Πατριαρχική Βιβλιοθήκη Αλεξάνδρειας.

Υπό την αιγίδα του πατριάρχη Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής Θεοδώρου Β΄ και της Ακαδημίας Αθηνών, θα πραγματοποιηθεί από τις 4 έως τις 6 Μαρτίου το δεύτερο Διεθνές Συνέδριο Φιλοσοφίας, στο χώρο της Πατριαρχικής Βιβλιοθήκης, με θέμα: «Η έννοια του πολίτη στην ελληνική φιλοσοφία».

Το συνέδριο οργανώνεται από το Κέντρο Έρευνας της Ελληνικής Φιλοσοφίας της Ακαδημίας Αθηνών, με τη στήριξη της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδας και της Κτηματικής Υπηρεσίας του Δημοσίου.

Στόχος του συνεδρίου είναι να ιχνηλατήσει και να αξιολογήσει τη θέση του πολίτη στα φιλοσοφικά συστήματα της αρχαιότητας, ξεκινώντας από το Σωκράτη και τους σοφιστές και φθάνοντας ως τον Φίλωνα τον Αλεξανδρέα και τις φιλοσοφικές επιδράσεις που μπορούν να ανιχνευτούν στο χριστιανισμό. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στους δύο κορυφαίους φιλοσόφους, που προβληματίστηκαν έντονα αναφορικά με το ιδεατό πολιτειακό σύστημα και τους τρόπους εφαρμογής του, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη.

Προς αυτή την κατεύθυνση θα συμβάλλουν με τις εισηγήσεις τους καθηγητές προερχόμενοι από διάφορα πανεπιστήμια του κόσμου, μεταξύ των οποίων της Αθήνας, της Σορβόνης, των Βρυξελλών, της Ρώμης, του Καΐρου κ.ά.

Όπως δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο διευθυντής της Πατριαρχικής Βιβλιοθήκης Αλεξανδρείας Απόστολος Τριφύλλης, «η επιλογή του Πατριαρχείου Αλεξάνδρειας ως χώρου πραγματοποίησης του συνεδρίου δεν υπήρξε διόλου τυχαία, καθώς η Αλεξάνδρεια υπήρξε κατά τους ελληνορωμαϊκούς χρόνους πεδίο ιδιαιτέρως πρόσφορο, αφενός μεν, ανάπτυξης φιλοσοφικών συστημάτων, με κορυφαίο το Νεοπλατωνισμό, αφετέρου δε, αποκρυστάλλωσης της χριστιανικής θεολογίας με όρους φιλοσοφικούς. Επιπλέον, η Πατριαρχική Βιβλιοθήκη έχει διαχρονικά αποθησαυρίσει ικανό αριθμό χειρογράφων φιλοσοφικού περιεχομένου».

Κατά την εναρκτήρια τελετή, θα χαιρετίσουν ο Αλεξανδρινός Προκαθήμενος κ. Θεόδωρος, ο πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Σβολόπουλος, ο τέως πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, ακαδημαϊκός Πάνος Λιγομενίδης, η διευθύντρια του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Φιλοσοφίας (ΚΕΕΦ) Μαρία Πρωτόπαπα Μαρνέλη, ο πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής του Συνεδρίου και πρόεδρος της Εφορευτικής Επιτροπής του ΚΕΕΦ, ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος, ο συμπρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής και Επόπτης του ΚΕΕΦ, ακαδημαϊκός Ευάγγελος Μουτσόπουλος και ο προϊστάμενος Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης καθηγητής Αγαμέμνων Τσελίκας.

www.kathimerini.gr με πληροφορίες από ΑΠΕ - ΜΠΕ

Μαθήματα φιλοσοφίας από τηλεοράσεως

• Ντοκιμαντέρ 12 επεισοδίων με αμφιθεατρικές παραδόσεις δημοφιλούς καθηγητή του Χάρβαρντ

Ανοιγμα στο αμερικανικό κοινό επιχειρεί το πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ προβάλλοντας σε τηλεοπτικούς σταθμούς εθνικής εμβέλειας ντοκιμαντέρ 12 επεισοδίων βασισμένο στις αμφιθεατρικές παραδόσεις δημοφιλούς καθηγητή. Το ντοκιμαντέρ με τίτλο «Δικαιοσύνη: Τι δέον γενέσθαι;» βασίζεται στο ομώνυμο μάθημα του πολιτικού φιλοσόφου Μάικλ Σάντελ, ο οποίος θέτει τους φοιτητές του ενώπιον ηθικών προβλημάτων, ενώ σχολιάζει κλασικά κείμενα πολιτικής θεωρίας: Αριστοτέλη, Μπένθαμ, Μιλ, Λοκ, Ρόουλς και Νόζικ. Ο Σάντελ ασκεί δριμεία κριτική στον ωφελιμιστικό, εργαλειακό, αγοραίο φιλελευθερισμό πρεσβεύοντας μια πιο αριστοτελική, δηλαδή πνευματική και ηθική εκδοχή του. Ο συγγραφέας του βιβλίου «Ο φιλελευθερισμός και τα όρια της δικαιοσύνης» (εκδ. Πόλις) θεωρεί ότι το βασικό πρόβλημα του φιλελευθερισμού συνίσταται στην ουδετερότητα με την οποία αντιμετωπίζει ανταγωνιστικές αντιλήψεις για το πώς πρέπει να ζούμε, αποφεύγοντας να κρίνει τις διάφορες ηθικές και θρησκευτικές πεποιθήσεις. Ο κεντροαριστερός καθηγητής υποστηρίζει ότι στην εποχή της κατάρρευσης της πίστης στην ευημερία που προσφέρει η αγορά, η συνοχή μιας κοινωνίας δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην έννοια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εξοστρακίζοντας στην ιδιωτική σφαίρα την ηθική και τις θρησκευτικές πεποιθήσεις που οι πολίτες μεταφέρουν στον δημόσιο βίο. Κοινωνία χωρίς ιεραρχημένο κώδικα ηθικών αξιών δεν είναι βιώσιμη, καθώς η έννοια της ατομικής ελευθερίας δεν μπορεί να δώσει απαντήσεις σχετικά με τον σκοπό ή το «τέλος» των πραγμάτων, υποστηρίζει. Είναι δυνατόν να υπολογιστεί χρηματικά η αξία της ανθρώπινης ζωής; Πώς μπορεί να αποδειχθεί η ανωτερότητα του Σαίξπηρ έναντι της δημοφιλούς σειράς «The Simpsons»; Το ότι είμαστε κύριοι του σώματός μας σημαίνει ότι ο συναινετικός κανιβαλισμός είναι αποδεκτός; Θέτοντας τέτοιου είδους ερωτήματα σε φοιτητές και τηλεθεατές, ο καθηγητής προσπαθεί να υποδαυλίσει την κριτική εγρήγορση και τον προβληματισμό μέσω ενός μέσου που συνήθως λειτουργεί στην αντίθετη κατεύθυνση.

• Του Σπυρου Γιανναρα, Η Καθημερινή, 10/10/2009

Η φιλοσοφία Θεόφιλου Καΐρη

• Εκδόθηκαν από την Καΐρεια Βιβλιοθήκη, σε επιμέλεια Ν. Σινιόσογλου, δύο έργα του
• Θεόφιλος Καΐρης: «Γνωστική - Στοιχεία Φιλοσοφίας», Εισαγωγή και επιμέλεια: Νικήτας Σινιόσογλου, Καΐρειος Βιβλιοθήκη, Εκδόσεις Ευρασία, Ανδρος 2008.

Της Ρωξανης Δ. Αργυροπουλου*, Tετάρτη, 15 Aπριλίου 2009

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ. Η καινούργια αυτή πρωτοβουλία της Καϊρείου Βιβλιοθήκης προάγει σημαντικά την έρευνα γύρω από τον Θεόφιλο Καΐρη και το έργο του. Προστίθεται στην έκδοση της «Αλληλογραφίας» του Ανδριώτη φιλοσόφου που με φροντίδα και αφοσίωση επιμελήθηκε ο αείμνηστος Δ. Ι. Πολέμης καθώς και στα μελετήματά του, δημοσιευμένα στο «Πέταλον», περιοδικό της Βιβλιοθήκης.

Η «Γνωστική ή των του ανθρώπου γνώσεων σύντομος έκθεσις» (1849) και τα «Στοιχεία Φιλοσοφίας ή των περί τα όντα γενικώτερον θεωρούμενα τα στοιχειωδέστερα. Εισαγωγή» (1852) αποτελούν τα βασικά εγχειρίδια για τη διδασκαλία της φιλοσοφίας που συνέγραψε ο Θεόφιλος Καΐρης (Ανδρος 1784-Σύρος 1853). Η «Γνωστική» καθώς και τα «Στοιχεία Φιλοσοφίας» κυκλοφόρησαν κατά τα τελευταία χρόνια του διωγμού του που ήδη είχε ξεσπάσει από το 1839. Οι εκδόσεις αυτές τυπώθηκαν με την επιστασία του Κωνσταντινουπολίτη Σπυρίδωνα Γλαυκωπίδη, μαθητή του και συγκατηγορούμενου στην πολύκροτη δίκη. Αποτελούν αντίδραση του καϊρικού κύκλου, ώστε το ευρύτερο κοινό να μπορέσει να αντιληφθεί πόσο αβάσιμες υπήρξαν οι κατηγορίες κατά του δασκάλου τους ως υλιστή και αιρετικού.

Πρώτες επιρροές

Στα μαθητικά του χρόνια ο Καΐρης γνώρισε στις Κυδωνίες και στη Χίο τις πρωτοποριακές ιδέες στον τομέα της φιλοσοφίας και των θετικών επιστημών που επέφερε το καινούργιο ριζοσπαστικό πνεύμα. Αργότερα, αφού είχε χειροτονηθεί διάκονος, ολοκληρώνει τις σπουδές του στην Πίζα και στο Παρίσι. Στη δυτική Ευρώπη συναντά μια μεταβατική περίοδο στη φιλοσοφία με δύο ρεύματα αντίθετα, τη διανόηση των Γάλλων ιδεολόγων αφενός, που προσπαθούν να μείνουν πιστοί στον ορθολογισμό και αφετέρου τη δημιουργία του γερμανικού ιδεαλισμού από τον οποίο ο Καΐρης θα συγκρατήσει τις θεωρίες του Schelling. Οι δύο αυτές κατευθύνσεις διέπουν το φιλοσοφικό του έργο με αμείωτη πάντοτε παρουσία της θρησκευτικότητάς του. Ο Καΐρης, όπως και ο δάσκαλός του στις Κυδωνίες, Βενιαμίν Λέσβιος, δεν ασχολήθηκε αποκλειστικά με τη Φιλοσοφία, δίδαξε επίσης Αριθμητική, Γεωμετρία, Αστρονομία, Φυσική και Μηχανική.

Τα δύο φιλοσοφικά έργα, που εδώ επανεκδίδονται, συντάχθηκαν με σαφήνεια και συστηματική προσέγγιση των φιλοσοφικών ζητημάτων σε μια προοπτική, η οποία οδηγεί τον αναγνώστη μέσα από τη φιλοσοφία στη θεωρία της θεοσέβειας. Η «Γνωστική» αποτελεί μια γνωσιολογία που κινείται προς δύο αλληλοσυμπληρούμενες κατευθύνσεις που καθορίζονται από τη σχέση υποκειμένου - αντικειμένου. Οι γνώσεις του ανθρώπου για τον Καΐρη διαιρούνται σε δύο είδη: εκείνες αφενός που αναφέρονται στους γνωστικούς μηχανισμούς της νόησης και, αφετέρου, προσδιορίζονται από το εκάστοτε αντικείμενο της γνώσης, που μπορεί να είναι ιστορικό, τεχνολογικό, βιομηχανικό, καλλιτεχνικό, επιστημονικό, φιλοσοφικό, θεολογικό, όπου περιλαμβάνεται και η Αποκάλυψη. Ο Καΐρης καταλήγει ότι οι γνωσιολογικές αυτές δυνατότητες του ανθρώπου φανερώνουν την υπεροχή του ως προς τα άλλα κτίσματα του Θεού, πράγμα που τον καθιστά υπόχρεο να αναπτύξει τη θεοσεβική του δύναμη, η οποία τον χαρακτηρίζει ως άνθρωπο. Θεωρεί τον Θεό πρώτη αιτία των ανθρωπίνων γνώσεων, δεύτερη την ψυχή και τρίτη τις έμφυτες ανάγκες του ανθρώπου, που τον οδηγούν στην τάση του για τη θεοσέβεια.

Ενώ η «Γνωστική» μας εισάγει σε μιαν ολοκληρωμένη γνωσιολογική θεωρία του Καΐρη, τα «Στοιχεία Φιλοσοφίας», αν και είναι ευρύτερα στην έκτασή τους, αποτελούν μια εισαγωγή στη φιλοσοφία και την ιστορική της διαδρομή από τις φιλοσοφικές σχολές της αρχαιότητας έως την εποχή του νεοελληνικού Διαφωτισμού. Σε ένα δεύτερο τμήμα του βιβλίου αναπτύσσεται μια ψυχολογία, στην οποία περιλαμβάνεται ένα τμήμα σχετικά με τις γνωστικές δυνάμεις της ψυχής. Στο έκτο και τελευταίο κεφάλαιο των «Στοιχείων Φιλοσοφίας» έχουμε τη θεωρία του θεοσεβικού που ακολουθεί λογικά το προηγούμενο κεφάλαιο το «επ’ άπειρον τατικόν ή απειροτατικόν». Ο Καΐρης δεν δογματίζει και δεν είναι αισθησιοκράτης ή υλιστής, ούτε ιδεαλιστής ή σκεπτικιστής, μάλιστα δηλώνει: «Εισί δε οι, τα συστήματα ταύτα παραλιπόντες και το γινώσκον και τα γινωσκόμενα και το υπέρ αμφότερα ταύτα απειροτέλειον Ον, τον Θεόν δηλαδή, τον κόσμον και τον άνθρωπον, ή ως άλλοι λέγουσι, το Εγώ και το Ουκεγώ και το απείρως τούτων υπερκείμενον υπέρτατον Ον, μετά λόγου διερευνώντες, την αληθή του φιλοσοφείν μέθοδον ασφαλώς προάγειν σπουδάζουσι». Ο διωγμός του εξέφραζε δυνάμεις που υπερίσχυαν στο πολιτικό προσκήνιο του νεοσύστατου νεοελληνικού κράτους το οποίο άρχιζε να διαμορφώνει την ιδεολογία του και την πολιτιστική του ταυτότητα.

Διδάσκαλος του Γένους

Ο Ανδριώτης λόγιος υπήρξε ένας Διδάσκαλος του Γένους, ένας αγωνιστής του Εικοσιένα, όπως γράφει ο Σπ. Τρικούπης επρόκειτο για έναν «πατριώτην ενθουσιώντα, χρηστοήθους διαγωγής, ακόμπαστον σοφόν, αφιλοκερδέστατον και υπέρ των άλλων μάλλον ή υπέρ εαυτού φροντίζοντα».

Ολοκληρωμένη αντίληψη της καϊρικής σκέψης μας προσφέρει στην εκτενή εισαγωγική του μελέτη, ο επιμελητής της έκδοσης Νικήτας Σινιόσογλου, δρ Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου του Cambridge, εξετάζοντας συστηματικά τις πηγές της τόσο από τον αρχαιότητα (Πυθαγόρας, Πλάτων, νεοπλατωνισμός) όσο και από τον δέκατο ένατο αιώνα (Victor Cousin, Saint-Simon, Auguste Comte, ντεϊστικός αντικληρικαλισμός, κινήσεις για την οικουμενική θρησκεία), αναλύεται επίσης το θεολογικό και πολιτικό υπόβαθρο του καϊρικού διωγμού, ο οποίος ερμηνεύεται ως επιφαινόμενο ενός βαθύτερου φιλοσοφικού διχασμού ανάμεσα στα ελληνικά και χριστιανικά στοιχεία της διαμορφούμενης νεοελληνικής ταυτότητας. Την προσεγμένη αυτήν έκδοση συμπληρώνουν τρία παραρτήματα, μια περίληψη στα αγγλικά, δύο ευρετήρια ξενόγλωσσων ονομάτων και καϊρικών όρων που συμβάλλουν στην καλύτερη κατανόηση του έργου του Θεόφιλου Καΐρη.

* Η κ. Ρωξάνη Δ. Αργυροπούλου είναι ομότιμη διευθύντρια Ερευνών στο Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών.

Emil [Émile] Cioran [8 Απριλίου 1911 - 1995]

Ο Ρουμανο-γάλλος φιλόσοφος και δοκιμιογράφος Emil [Émile] Cioran γεννήθηκε στις 8 Απριλίου 1911 και πέθανε στις 20 Ιουνίου 1995.

Emil Cioran was born in Răşinari, Sibiu County, which was part of Austria-Hungary at the time. His father, Emilian Cioran, was a Romanian Orthodox priest, while his mother, Elvira Cioran (born Comaniciu), was originally from Veneţia de Jos, a commune near Făgăraş.

After studying humanities at the Gheorghe Lazăr High School in Sibiu, Cioran, aged 17, started to study philosophy at the University of Bucharest. Upon his entrance into the University, he met Eugène Ionesco and Mircea Eliade, the three of them becoming lifelong friends. Future Romanian philosopher Constantin Noica and future Romanian thinker Petre Ţuţea, became his closest colleagues for they all had Tudor Vianu and Nae Ionescu as their professors. Cioran, Eliade, and Ţuţea became supporters of the ideas that their philosophy professor, Nae Ionescu, had become a fervent advocate of – a tendency deemed Trăirism, which fused Existentialism with ideas common in various forms of Fascism.

Having a good command of German, his first studies revolved around Immanuel Kant, Arthur Schopenhauer, and especially Friedrich Nietzsche. He became an agnostic, taking as an axiom "the inconvenience of existence". During his studies at the University he was also influenced by the works of Georg Simmel, Ludwig Klages and Martin Heidegger, but also by the Russian philosopher Lev Shestov, who added the belief that life is arbitrary to Cioran’s central system of thought. He then graduated with a thesis on Henri Bergson (however, Cioran later rejected Bergson, claiming the latter did not comprehend the tragedy of life).

Career in France

The tomb of Cioran and Simone Boué

1937 witnessed Cioran’s departure for France with a scholarship from the French Institute of Bucharest. From the moment of his departure, Cioran only published books in French (all were appreciated not only because of their content, but also because of their style which was full of lyricism and fine use of the language).

In 1949 his first French book, A Short History of Decay, was published by Gallimard – the publishing company which came to publish the majority of his books later on – and was awarded the Rivarol Prize in 1950. Later on, Cioran refused every literary prize with which he was presented.

The Latin Quarter of Paris became Cioran’s permanent residence. He lived most of his life in isolation, avoiding the public. Yet, he still maintained numerous friends with which he conversed often such as Mircea Eliade, Eugène Ionesco, Paul Celan, Samuel Beckett, and Henri Michaux. He is buried at the Montparnasse Cemetery.

Edmund Husserl [8 Απριλίου 1859 - 1938]

Edmund Husserl, c. 1930.

Archiv für Kunst und Geschichte, Berlin

Ο Γερμανός φιλόσοφος Edmund Husserl γεννήθηκε στις 8 Απριλίου 1859, στο Prossnitz, Moravia, της Αυστριακής Αυτοκρατορίας [σήμερα Prostejov, Δημοκρατία της Τσεχίας], και πέθανε στις 27 Απριλίου 1938, στο Freiburg im Breisgau, της Γερμανίας. Υπήρξε ο ιδρυτής της Φαινομενολογίας [Phenomenology], που είναι μια μέθοδος για την περιγραφή και την ανάλυση της συνείδησης μέσω των οποίων η φιλοσοφία προσπαθεί να κερδίσει το χαρακτήρα μιας ακριβούς επιστήμης, και που προσδιορίζει μεγάλο μέρος και της σύγχρονης φιλοσοφικής σκέψης.

Αν και δεν είναι ο πρώτος που έπλασε τον όρο, είναι αναμφισβήτητο όμως ότι ο γερμανός φιλόσοφος, Edmund Husserl (1859-1938), είναι ο "πατέρας" του φιλοσοφικού κινήματος που είναι γνωστό ως «φαινομενολογία». Η φαινομενολογία μπορεί να περιγραφεί κατά προσέγγιση ως συνεχής προσπάθεια να περιγραφεί η εμπειρία (και τα "ίδια τα πράγματα") χωρίς μεταφυσικές και θεωρητικές speculations.

Ο Husserl επέμεινε ότι η φαινομενολογία είναι μια επιστήμη της συνείδησης παρά των εμπειρικών πραγμάτων. Πράγματι, στα χέρια του Husserl η φαινομενολογία άρχισε ως κριτική και του λογικού ψυχολογισμού [Psychologism] που τότε κυριαρχούσε αλλά και της νατουραλιστικής φιλοσοφίας που υποστήριζε ότι τα θεμέλια της λογικής και των μαθηματικών εντοπίζονται στην ψυχολογία.

Ο νατουραλισμός [Naturalism] είναι η θέση ότι όλα ανήκουν στον κόσμο της φύσης, είναι προσανατολισμένα στις μεθόδους των φυσικών επιστημών και μπορούν να μελετηθούν με τις κατάλληλες μεθόδους. Ο Husserl υποστήριξε ότι η μελέτη της συνείδησης πρέπει πραγματικά να είναι πολύ διαφορετική από τη μελέτη της φύσης.

Αν και όλοι οι βασικοί, επόμενοι phenomenologists (Heidegger, Sartre, Merleau-Ponty, Gadamer, Levinas, Derrida) έχουν αμφισβητήσει πτυχές του χαρακτηρισμού της φαινομενολογίας του Husserl, εντούτοις επηρεάστηκαν από αυτόν. Υπό αυτήν τη μορφή, είναι αναμφισβήτητα ένας από τους σημαντικότερους φιλοσόφους του εικοστού αιώνα που άσκησε βαθιά επίδραση στη φιλοσοφική σκέψη.

ΒΛΕΠΕ ΚΑΙ:

The Husserl Page.

The Existential Primer.

Thomas Hobbes [1588 - 4 Δεκεμβρίου 1679]

National Portrait Gallery

Ο Άγγλος φιλόσοφος, επιστήμονας και πολιτικός στοχαστής Thomas Hobbes (γεννήθηκε στις 5 Απριλίου 1588, και πέθανε στις 4 Δεκεμβρίου 1679), θεωρείται ο θεμελιωτής της νεότερης πολιτικής επιστήμης. Βασικά στοιχεία της φιλοσοφικής του αναζήτησης εμπεριέχονται στο έργο του με τίτλο Στοιχεία δικαίου [Elements of Law, Natural and Politic] που το έγραψε το 1640 αλλά εκδόθηκε το 1650. Εκεί μπορεί κανείς να διακρίνει τη στροφή του προς την απολυταρχία αλλά επιπλέον και σε κάποιες σταθερές αξίες της ψυχολογίας, της ηθικής και της πολιτικής. Βασιλόφρων, εχθρός του καθολικισμού με σαφέστατες τάσεις προς την αθεΐα, πέρασε αρκετές προσωπικές περιπέτειες, ωσότου το 1651 θα κυκλοφορήσει το σημαντικό έργο του με τον τίτλο Λεβιάθαν [Leviathan, or the Matter, Forme, and Power of a Commonwealth Ecclesiasticall and Civil = ή η Ύλη, Μορφή και Δύναμη μιας Κοινοπολιτείας, Εκκλησιαστικής και Πολιτικής], ένας εβραϊκός όρος από το βιβλίο του Ιώβ [=κήτος], ευθεία παραπομπή στην απόλυτη υπεροχή του μονάρχη: «Αυτός δε βασιλεύς πάντων των εν τοις ύδασιν» (Ιώβ, ΜΑ΄, 26). Πάντως, ο Hobbes θεωρούσε ότι φιλοσοφία σημαίνει τέλεια γνώση των πραγμάτων και έργο της η αναζήτηση του "διότι" των πραγμάτων. Σε γενικές γραμμές το έργο του άσκησε τεράστια επιρροή σε στοχαστές όπως οι Spinoza, Locke, Hume, Mill, Russell κ.ά.

ΕΠΙΣΗΣ: Hobbes's Leviathan, Hobbes's Moral and Political Philosophy, Thomas Hobbes (1588-1679) Moral and Political Philosophy, THE LEVIATHAN by Thomas Hobbes, Thomas Hobbes (1588--1679) great books index

15 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ: ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ

Poster: © ŞENAY İNANAN

Η ΟΥΝΕΣΚΟ καθιέρωσε την 15η Νοεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα της Φιλοσοφίας [World Philosophy Day], και μάλιστα έχει προγραμματίσει ένα συνέδριο στην Κωνσταντινούπολη στις 22-23 Νοεμβρίου, καθώς και διάφορες άλλες εκδηλώσεις ανά τον κόσμο. Turkey is this year the host of the Day’s international event, which will take place in Istanbul, on 22 and 23 November 2007. This country is of particular importance to UNESCO’s Philosophy Programme, being at the origin of the adoption in 2005 of the Intersectoral Strategy on Philosophy by UNESCO’s Member States.

Philosophers, students, journalists, academics and other friends of philosophy, will in Istanbul once again have the opportunity to debate and exchange on various subjects. The event will start with a keynote lecture on “Dialogue: Between whom, on what?”. Several round tables, tackling various topics such as “The philosophical foundations of peace and human rights: Where do we stand?”, “Critical perspectives of current trends of subjectivism and relativism and their consequences”, or “Philosophy and its future”, will be organized and attended by numerous philosophers from the different regions of the world. Other activities are also scheduled to take place, such as cafés philosophique, exhibitions, philosophy book fairs, etc.

This encounter will also be the occasion to officially launch the UNESCO study entitled "Philosophy: A School of Freedom. Teaching philosophy and learning to philosophize: status and prospects", published in French and English by UNESCO Publishing in the autumn of 2007. A study of the state of the art of the teaching of philosophy in the world on pre-school, primary, secondary and high education level, this study also proposes pedagogical and didactic orientations for the promotion of the teaching of philosophy in the world. (More ...)

Όπως ανακοινώθηκε, «ο κύριος στόχος της καθιέρωσης μίας τέτοιας Ημέρας είναι να προκαλέσει το ενδιαφέρον του κοινού στο διαφωτιστικό ρόλο που μπορεί να παίξει ο φιλοσοφικός στοχασμός και η γνώση στη δημόσια ζωή και την αντιμετώπιση των παγκόσμιων προβλημάτων. Σε έναν κόσμο όπου, παρά τις προσπάθειες των Ηνωμένων Εθνών, το ένα τρίτο των ανθρώπων ζουν με δύο δολάρια την ημέρα, το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών μεγαλώνει και στον οποίο η τρομοκρατία αποτελεί αποδεκτό μέσο διεκδίκησης, χρειαζόμαστε τη φιλοσοφική γνώση και την πράξη που βασίζεται σε αυτή».

Με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Ημέρας της Φιλοσοφίας μπορείτε να διαβάσετε και το Μήνυμα του Mr Koïchiro Matsuura, Γενικού Διευθυντή της ΟΥΝΕΣΚΟ. Τα σχετικά links θα διευκολύνουν την ενημέρωση:

World Philosophy Day activities in Istanbul, Turkey, 22-23 November 2007

Symposium on the new philosophical practices, “Practice, training and research in the school context: Perspectives”, UNESCO Headquarters, 14 November 2007

Symposium on “Stories of human rights thought”, UNESCO Headquarters, 15 November 2007

Symposium on “Thinking with Franz Fanon today”, UNESCO Headquarters, 30 November and 1 December 2007

Activities in the world

Άκρως ενδιαφέρον το δημοσίευμα της Καθημερινής: Η Φιλοσοφία στο Διαδίκτυο

Hannah Arendt

Η ικανότητα που έχει κανείς να δρα είναι αναμφισβήτητα η πιό επικίνδυνη από όλες τις ανθρώπινες ικανότητες και δυνατότητες
Hannah Arendt

• H Hannah Arendt γεννήθηκε στις 14 Οκτωβρίου 1906 στο Ανόβερο από εβραίους σοσιαλδημoκράτες γονείς, ενσωματωμένους στη γερμανική κοινωνία και μεγάλωσε στο Καίνιξμπεργκ.
• Από το 1924 έως το 1929 σπουδάζει φιλοσοφία, θεολογία και αρχαία ελληνικά στο Μάρμπουργκ κοντά στον Martin Heidegger και τον Rudolf Bultmann, στο Φράιμπουργκ κοντά στον Edmund Husserl και στη Χαϊδελβέργη κοντά στον Karl Jaspers .
• Το 1928 εκπονεί τη διδακτορική της διατριβή υπό την επίβλεψη του Karl Jaspers με θέμα Liebesbegriff bei Augustin.
• Το 1929 μετακομίζει στο Βερολίνο, όπου παντρεύεται το δημοσιογράφο Günther Stern, ο οποίος αργότερα γίνεται γνωστός ως φιλόσοφος με το ψευδώνυμο Günther Anders. Το ζεύγος παίρνει το 1937 διαζύγιο.
• Το 1933 συλλαμβάνεται από τη Γκεστάπο και αργότερα δραπετεύει στη Γαλλία.
• Στο Παρίσι εργάζεται μέχρι το 1940 ως κοινωνική λειτουργός σε διάφορες εβραϊκές οργανώσεις και γίνεται μέλος της World Zionist Organization (μέχρι το 1943). Στο Παρίσι ξεκινά και η φιλία της με τον Walter Benjamin.
• Το 1940 παντρεύεται τον Heinrich Blücher.
• Το 1941 μεταναστεύει μέσω Πορτογαλίας στις ΗΠΑ.
• Από το 1953 και μετά δίνει διαλέξεις στο Princeton, στο Harvard, στο New School for Social Research της Νέας Υόρκης, στο Brooklyn College της Νέας Υόρκης και στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, (Berkeley).
• Το 1961 παρακολουθεί ως ανταποκρίτρια τη δίκη του Adolf Eichmann στην Ιερουσαλήμ.
• Το 1963 εκλέγεται καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου, και αργότερα στο New School for Social Research της Νέας Υόρκης, κάνει επίσης διαλέξεις στο πλαίσιο των «Gifford Lectures» στο Πανεπιστήμιο του Aberdeen.
• Στις 4 Δεκεμβρίου 1975 πεθαίνει στο διαμέρισμά της στη Νέα Υόρκη από έμφραγμα.
  
  Για περισσότερες πληροφορίες:
  Political philosopher, an authority on anti-Semitism, and writer of The Human Condition (1958) and Eichmann in Jerusalem (1963). When Arendt's brief love affair with the famous philosopher Martin Heidegger (1889-1976) in the 1920s was revealed, it caused much debate. Heidegger had joined in the 1930s the Nazi party. Arendt, a Jew, gained fame as a German-Jewish refugee scholar. She did not cut his friendship with Heidegger after World War II, although a number of Heidegger's colleagues were disappointed in his reluctance to apologize for his Nazi past...
  Arendt's Thought: Context and Influences

  Hannah Arendt is a most challenging figure for anyone wishing to understand the body of her work in political philosophy. She never wrote anything that would represent a systematic political philosophy, a philosophy in which a single central argument is expounded and expanded upon in a sequence of works. Rather, her writings cover many and diverse topics, spanning issues such as totalitarianism, revolution, the nature of freedom, the faculties of 'thinking' and 'judging', the history of political thought, and so on. A thinker of heterodox and complicated argumentation, Arendt's writings draw inspiration from Heidegger, Aristotle, Augustine, Kant, Nietzsche, Jaspers, and others. This complicated synthesis of theoretical elements is evinced in the apparent availability of her thought to a wide and divergent array of positions in political theory: for example, participatory democrats such as Benjamin Barber and Sheldon Wolin, communitarians such as Sandel and MacIntyre, intersubjectivist neo-Kantians such as Habermas, Albrecht Wellmer, Richard Bernstein and Seyla Benhabib, etc. However, it may still be possible to present her thought not as a collection of discrete interventions, but as a coherent body of work that takes a single question and a single methodological approach, which then informs a wide array of inquiries. The question, with which Arendt's thought engages, perhaps above all others, is that of the nature of politics and political life, as distinct from other domains of human activity. Her attempts to explicate an answer to this question and, inter alia, to examine the historical and social forces that have come to threaten the existence of an autonomous political realm, have a distinctly phenomenological character. Arendt's work, if it can be said to do anything, can be said to undertake a phenomenological reconstruction of the nature of political existence, with all that this entails in way of thinking and acting...

  By Stephen J. Whitfield: A political theorist with a flair for grand historical generalization, Hannah Arendt exhibited the conceptual brio of a cultivated intellectual, the conscientious learning of a German-trained scholar, and the undaunted spirit of an exile who had confronted some of the worst horrors of European tyranny. Her life was enriched by innovative thought and ennobled by friendship and love. Although her books addressed a general audience from the standpoint of disinterested universalism, Jewishness was an irrepressible feature of her experience as well as a condition that she never sought to repudiate...
  

Ernst Bloch: Η καταπίεση και η εκμετάλλευση απαγορεύονται!

Ο γερμανός μαρξιστής φιλόσοφος και (άθεος) θεολόγος Ernst Simon Bloch γεννήθηκε στις 8 Ιουλίου 1885 και πέθανε στις 4 Αυγούστου 1977. Όταν οι Ναζί κατέλαβαν την εξουσία, έφυγε, και πρώτα πήγε στην Ελβετία, έπειτα στην Αυστρία, τη Γαλλία, την Τσεχοσλοβακία, και τελικά κατέφυγε στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο Bloch επέστρεψε στην Ανατολική Γερμανία το 1949 και πήρε μια έδρα για τη φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Λειψίας. Όταν το τείχος του Βερολίνου χτίστηκε το 1961, δεν επέστρεψε στην Ανατολική Γερμανία, αλλά πήγε στο Tübingen της Δυτικής Γερμανίας, όπου του δόθηκε τιμητικά η έδρα της φιλοσοφίας. Πέθανε στο Tübingen.

Ο Bloch επηρεάστηκε βαθιά από τον Hegel και τον Marx. Ενδιαφέρθηκε επίσης για τη μουσική (Mahler) και την τέχνη (τον εξπρεσιονισμό). Είχε στενή φιλία με τον Georg Lukacs και τον Bertolt Brecht. Το έργο του Bloch εστιάζει στην αντίληψη πως, σε έναν ουτοπικό ανθρώπινο κόσμο όπου η καταπίεση και η εκμετάλλευση απαγορεύονται, εκεί θα είναι πάντα μια αληθινά ιδεολογική επαναστατική δύναμη.