Saturday, November 22, 2008

«Οι ίσες ευκαιρίες στις ΗΠΑ έρχονται 400 χρόνια μετά»

Επιμέλεια: Μαίρη Αδαμοπούλου. ΤΑ ΝΕΑ: Παρασκευή 21 Νοεμβρίου 2008

«Μερικές φορές ήμουν καλή μητέρα,  αλλά τώρα που κοιτάζω πίσω βλέπω τα  κενά και θυμάμαι όλα εκείνα που δεν έκανα.  Είμαι όμως υπέροχη γιαγιά», λέει η  συγγραφέας Τόνι Μόρισον
«Η εξιλέωση της Αμερικής δεν είναι απαραίτητη. Εκείνο που είναι απαραίτητο είναι η δικαιοσύνη και ίσες ευκαιρίες. Και έρχονται ύστερα από πολύ καιρό- κάπου 400 χρόνια», λέει η Τόνι Μόρισον [Toni Morrison], η συγγραφέας με την πλούσια συλλογή βραβείων Νόμπελ και Πούλιτζερ- που θεωρείται η εκπρόσωπος της αμερικανικής ψυχής με αφορμή την εκλογή του Ομπάμα στην προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών.

«Εκπέμπετε κάτι που δεν έχει να κάνει με την ηλικία, την εμπειρία, τη φυλή ή το γένος και κάτι που δεν διακρίνω σε άλλους υποψηφίους. Αυτό το κάτι είναι δημιουργική φαντασία που σε συνδυασμό με την ευφυΐα ισοδυναμεί με σοφία», του έγραφε προ των εκλογών για να τον υποστηρίξει η συγγραφέας του βιβλίου «Αγαπημένη»- της οποίας τώρα κυκλοφορεί το «Α Μercy».
  • Όλα αυτά που του αποδίδετε δεν έχουν να κάνουν με το ότι είναι έγχρωμος;
«Κατηγορηματικά όχι. Για τον ίδιο λόγο δεν θα υποστήριζα τη Χίλαρι Κλίντον επειδή είναι γυναίκα. Χρειάζεται εξυπνάδα, όραμα και σοφία».
  • Δεν διακρίνεται για τη σοφία της η Χίλαρι που υπήρξε και επί μακρόν θαυμάστριά σας;
«Λιγότερο».

Η έγχρωμη συγγραφέας που κατά κύριο λόγο στα βιβλία της αναφέρεται στις περιπέτειες των Αφροαμερικανών σκλάβων, δεν έχει συναντηθεί με τον Ομπάμα, που τόσο εκτιμά. Στα 77 της, μοιράζει τον χρόνο της ανάμεσα στη Νέα Υόρκη και το Πανεπιστήμιο του Πρίνστον, όπου αν και ομότιμη καθηγήτρια πλέον, εξακολουθεί να διδάσκει.

Δεκαπέντε χρόνια μετά το Νόμπελ η Τόνι Μόρισον αισθάνεται πως το βραβείο ήταν «καταστροφή», όπως το χαρακτήρισε η περυσινή νικήτρια Ντόρις Λέσινγκ, καθώς η δημοσιότητα κατέστησε σχεδόν απαγορευτική διαδικασία τη συγγραφή; «Υπήρξε μια περίοδος που αισθανόμουν εκπρόσωπος των Ηνωμένων Πολιτειών και κάποιον να καραδοκεί πίσω από την πλάτη μου. Έπρεπε να το εξορκίσω και να διεκδικήσω και πάλι την ιδιωτική μου ζωή». Τι κέρδισε πέρα από τις 563.000 δολάρια που πήρε μαζί με το Νόμπελ- χρήματα πολλά για γυναίκα που στα παιδικά της χρόνια δούλευε σε κουζίνες, κέρδιζε δύο δολάρια την εβδομάδα και έδινε το ένα στην οικογένειά της; «Το ότι στην αρχή τα βιβλία μου αντιμετωπίζονταν ως κοινωνιολογικά. Οι κριτικοί δεν μιλούσαν για την ποιότητα της δουλειάς μου ή για το καλλιτεχνικό κομμάτι, κάτι που πλέον έχει αλλάξει».

Friday, November 21, 2008

«Europeana»... με ΣΔΙΤ

Προσβάσιμη για το κοινό είναι από προχτές η δικτυακή πύλη της ευρωπαϊκής ψηφιακής βιβλιοθήκης «Europeana» (www.europeana.eu), όπου καταρχήν έχουν καταχωρηθεί περισσότερα από δύο εκατομμύρια βιβλία, χάρτες, ηχογραφήσεις, φωτογραφίες, αρχειακά έγγραφα, πίνακες και ταινίες, προερχόμενα από τις εθνικές βιβλιοθήκες και τα πολιτιστικά ιδρύματα των 27 κρατών μελών της ΕΕ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ασχολείται από το 2000 με την ψηφιοποίηση «πολιτισμικού υλικού», ενώ τον περασμένο Αύγουστο ζήτησε από τα κράτη μέλη «να αυξήσουν τις προσπάθειες συνεισφοράς στην «Europeana», παρέχοντας περισσότερους χρηματοδοτικούς πόρους υπέρ της ψηφιοποίησης». Περισσότεροι από 1.000 πολιτιστικοί οργανισμοί από όλη την Ευρώπη προσέφεραν υλικό στην «Europeana». Μόνο το εθνικό ίδρυμα οπτικοακουστικών μέσων της Γαλλίας προσέφερε 80.000 εγγραφές εκπομπών του 20ού αιώνα, συμπεριλαμβανομένων των πρώτων λήψεων των πεδίων μαχών της Γαλλίας το 1914. Οι εθνικές βιβλιοθήκες από όλη την Ευρώπη συνεισέφεραν έντυπο και χειρόγραφο υλικό, συμπεριλαμβανομένων ψηφιοποιημένων αντιτύπων των αξιόλογων βιβλίων που έφεραν νέες ιδέες στον κόσμο. Μέχρι το 2010 θα διατεθούν από την ΕΕ περίπου 69 εκατομμύρια ευρώ σε έρευνα με αντικείμενο τις ψηφιακές βιβλιοθήκες.

Ωστόσο, ακόμη και η χρήση των δυνατοτήτων της τεχνολογίας για τη διάδοση του πολιτισμού, στον καπιταλισμό σχετίζεται άμεσα με τις ανάγκες κερδοφορίας του κεφαλαίου. Ετσι στο «κάλεσμα» του περασμένου Αυγούστου (βλ. αναλυτική παρουσίαση στο «Ρ» 31/8/2008) η ΕΕ «πρότεινε» στα κράτη - μέλη να «συνεργαστούν με τον ιδιωτικό τομέα». Έφερε μάλιστα και το παράδειγμα της Σλοβενίας, η οποία «εξέδωσε το 2007 νόμο για τη σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, με τον οποίο προσφέρονται νέες ευκαιρίες για την ιδιωτική προώθηση έργων ψηφιοποίησης σε δημόσια ιδρύματα»...

Εμπορικό «προϊόν» τα έργα του λόγου


Κλιμάκωση της διαδικασίας εμπορευματοποίησης του πολιτισμού αποτελεί η συμφωνία συμβιβασμού μεταξύ του διαδικτυακού μονοπωλίου «Google» και των ενώσεων συγγραφέων και εκδοτών των ΗΠΑ, μετά από πολύχρονη δικαστική διαμάχη με αφορμή το πρόγραμμα ψηφιοποίησης αμερικανικών βιβλιοθηκών από το μονοπώλιο.

Χτες, ο ελληνικός Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Εργων του Λόγου (σ.σ. διαχειρίζεται τα συγγραφικά πνευματικά δικαιώματα) δημοσιοποίησε τα βασικά σημεία της πολυσέλιδης συμφωνίας (εκκρεμεί η επικύρωσή της από δικαστήριο των ΗΠΑ) αφού αποτελεί την πρώτη απόπειρα να θεσμοθετηθεί η κερδοσκοπική διαχείριση των έργων του λόγου στο πλαίσιο που διαμορφώνεται από την ιλιγγιώδη ανάπτυξη των ψηφιακών τεχνολογιών.

Ολα ξεκίνησαν πριν λίγα χρόνια, όταν η «Google» άρχισε, παράνομα, να ψηφιοποιεί βιβλία με στόχο τη δημιουργία μιας ψηφιακής βιβλιοθήκης με εμπορευματικούς σκοπούς. Αν και η αρχική αντίδραση των συγγραφέων και των εκδοτών στις ΗΠΑ είχε καταγγελτικά χαρακτηριστικά, ωστόσο διολίσθησε σε μια διαπραγμάτευση για το πόσο, ουσιαστικά, θα πουλήσουν τα έργα τους. Η χρόνια δικαστική διαμάχη τους εξόντωσε οικονομικά, γι' αυτό και συμβιβάστηκαν.

Το μονοπώλιο θα παρακρατά το 37% από τα έσοδα των πολυποίκιλων εμπορικών χρήσεων του «προϊόντος» και οι δικαιούχοι (συγγραφείς ή εκδότες ή και οι δύο ή συγγενείς) θα μοιράζονται - μέσω ενός μητρώου που θα συσταθεί - το 63%. Για όσα βιβλία παρανόμως ψηφιοποίησε η «Google» μέχρι τη συμφωνία, θα «αποζημιωθούν» με... 60 δολάρια έκαστο, αν και εφόσον οι δικαιούχοι τους προλάβουν να τεκμηριώσουν απαίτηση μέχρι τον ερχόμενο Μάη. Ενώ όσοι δικαιούχοι δε θέλουν να ενταχθούν στο πρόγραμμα, οφείλουν(!) να το δηλώσουν μέχρι τον Απρίλη του 2011, αλλιώς η «Google» θα μπορεί να ψηφιοποιεί τα έργα τους ελεύθερα. Αυτή όμως η «δηλωτική» πρακτική έρχεται σε αντίθεση με το θεσμικό πλαίσιο περί πνευματικών δικαιωμάτων που κυριαρχεί - προς το παρόν - στις ευρωπαϊκές χώρες, όπου ο δικαιούχος δεν οφείλει να δηλώσει το δικαίωμά του. Ομως, οι αμερικανικές βιβλιοθήκες που ψηφιοποιούνται, περιλαμβάνουν και άπειρο αριθμό βιβλίων Ευρωπαίων δικαιούχων, φυσικά και Ελλήνων. Η επικύρωση όμως αυτής της συμφωνίας, σημαίνει ότι θα ισχύει για όλους, ακόμη και γι' αυτούς που δε συμφωνούν με αυτήν. Ετσι και οι μη Αμερικανοί δικαιούχοι θα «σύρονται» στην «Google» για να «δηλώνουν» ή όχι τα έργα τους!

Τα κέρδη για το μονοπώλιο θα είναι τεράστια από την απεριόριστη εμπορική χρήση: Πώληση συνδρομών σε μεγάλους χρήστες (πανεπιστήμια, εταιρείες κλπ.), πώληση πρόσβασης σε συγκεκριμένα βιβλία, πώληση διαφημιστικού χώρου (με τους δικαιούχους να μην έχουν δικαίωμα αντίρρησης να τοποθετηθεί διαφήμιση στην ψηφιακή «σελίδα») κ.ά.

Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Εκδοτών (FEP)... χάρηκε επειδή η συμφωνία «αναγνωρίζει ντε φάκτο πως η ψηφιοποίηση και η δυνατότητα πρόσβασης δεν περιλαμβάνονται στην έννοια του "φέαρ γιουζ"» (σ.σ. δηλαδή του δικαιώματος χρήσης σε «ειδικές περιπτώσεις» χωρίς να ερωτούνται οι δικαιούχοι, επιχείρημα που χρησιμοποίησε η «Google»). Το μόνο που φαίνεται να ενοχλεί τους Ευρωπαίους εκδότες είναι η υποχρέωση δήλωσης. Ως προς αυτό αντιπαραβάλλουν τον τρόπο που «στήνεται» η «europeana», ο ευρωπαϊκός πολιτιστικός κόμβος με ψηφιοποιημένα αρχεία που ξεκίνησε τη λειτουργία του προχτές.

Βιτγκενστάιν: Υψηλός αλλά θλιβερός οίκος


The Guardian

Ο οίκος των Βιτγκενστάιν ανήκε στην υψηλή οικονομική αριστοκρατία της Βιέννης. Ομως, ο γενάρχης Καρλ Βιτγκενστάιν ήταν ένας τυχοδιώκτης που πλούτισε με σκληρότητα. Εγινε μεγιστάνας στη βιομηχανία του χάλυβα, ξεζουμώντας εργάτες, ανεβοκατεβάζοντας τις τιμές και δυναστεύοντας τους πάντες, μη εξαιρουμένης της ίδιας της οικογένειάς του. Αυτή η οικογένεια έμοιαζε με άσυλο φρενοβλαβών. Η σύζυγος και μητέρα των παιδιών Λεοπολντίν, κατέληξε τυφλή, η μια κόρη Χελένε έπασχε από στομαχικές διαταραχές, η άλλη η Γκρετλ από καρδιακή αρρυθμία και για τη σεξουαλική της ψυχρότητα, επισκέφθηκε τον Φρόιντ. Ο Πάουλ γνώριζε περιόδους παραφροσύνης και ο μικρότερος γιος Λούντβιχ που έγινε ο μεγάλος φιλόσοφος, ήταν στα όρια – όλα τα άρρενα μέλη της οικογένειας των Βιτγκενστάιν ήταν συχνά παραδομένα σε ανεξέλεγκτες εκρήξεις μανίας.

Αυτοκτονικές τάσεις

Πίσω από το ευπρεπές προσωπείο του πατέρα Καρλ, κρυβόταν ένας άνθρωπος των άκρων – σε αυτό θα του έμοιαζε ο γιος Λούντβιχ. Ο Καρλ στα 17 του μπάρκαρε για τη Νέα Υόρκη όπου έγινε μέλος ρωσικής μπάντας. Αφού γύρισε στη Βιέννη και πριν να γίνει μεγιστάνας, δούλεψε βιολιστής σε εστιατόρια, νυχτοφύλακας, πλοηγός σε πλοία καναλιών και δάσκαλος κόρνου σε σχολεία. Οι Βιτγκενστάιν μπορεί να έγιναν μία από τις πρώτες οικογένειες της Βιέννης, έκρυβαν όμως ένα σκοτεινό παρελθόν.

Οι γιοι ανέπτυξαν την παράξενη συνήθεια της αυτοκτονίας. Ο ωραίος, ευφυής, ομοφυλόφιλος Ρούντολφ, μπήκε μια μέρα σ’ ένα μπαρ του Βερολίνου, άδειασε ένα σωληνάριο υδροκυάνιο στο ποτήρι του, το ήπιε και πέθανε επιτόπου μέσα σε φρικτούς σπασμούς. Πριν από δύο χρόνια ο Χάνς Καρλ, είχε εξαφανιστεί δίχως λόγο και εικάζεται ότι αυτοκτόνησε στη θάλασσα. Ηταν ένα ντροπαλό παιδί με ταλέντο για τα μαθηματικά και τη μουσική, που η πρώτη του λέξη λέγεται πως ήταν «Οιδίπους»! Ο Κουρτ αυτοπυροβολήθηκε στη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, όταν υπηρετούσε τη θητεία του. Ο μετέπειτα φιλόσοφος Λούντβιχ άρχισε να σκέφτεται την αυτοκτονία στα 10 ή 11 χρόνια του. Ο Πάουλ, συμμαθητής του Αντολφ Χίτλερ, ετεροφυλόφιλος αυτός, έγινε διάσημος πιανίστας. Η οικογένεια των Βτκενστάιν ήταν λάτρεις της μουσικής και στο σπίτι τους μπαινόβγαιναν ο Μπραμς (εκεί πρωτοπαίχθηκε το κουιντέτο του με κλαρινέτο και έγχορδα), ο Μάλερ και ο Ρίχαρντ Στράους. Ο Ραβέλ έγραψε το «Κοντσέρτο για αριστερό χέρι» για τον Πάουλ, που είχε χάσει το ένα χέρι του στον πόλεμο. Ο Πάουλ πίστευε ότι η φιλοσοφία του αδελφού του Λούντβιχ ήταν «ασήμαντη» και ο Λούντβιχ πίστευε κάτι παρόμοιο για τις μουσικές ικανότητες του αδελφού του. Ενα μεγάλο μέρος της περιουσίας που κληρονόμησε ο Πάουλ, το έχασε σε ανόητες επενδύσεις σε πολεμικά κρατικά χρεόγραφα. Παρ’ όλα αυτά απόμεινε τεράστιο τμήμα, το οποίο περιήλθε στον Λούντβιχ, ο οποίος το χάρισε σε τρία από τα αδέλφια του.

Κηπουρός και δάσκαλος

Τα δωμάτια του φιλοσόφου στο Καίμπριτζ ήταν γυμνά και απέριττα σαν το στυλ του μοναδικού, εκδομένου του έργου, «Τρακτάτους Λογικο-Φιλοσόφικους» (Λογικοφιλοσοφική πραγματεία). Ομως, σαν αναβιώνοντας τις αποδράσεις του πατέρα του, ο Λούντβιχ έφυγε από το Καίμπριτζ, έγινε κηπουρός σε ένα αυστριακό μοναστήρι, έζησε σε ένα απομονωμένο αγροτόσπιτο στην Ιρλανδία, έχτισε το δικό του με τα χέρια του, σε ένα φιορδ της Νορβηγίας και υπηρέτησε δάσκαλος σε ορεινά δημοτικά σχολεία της Αυστρίας.

Σαν δάσκαλος ήταν σκληρός και οξύθυμος, μια φορά χτύπησε μια μαθήτρια τόσο άγρια που έβγαλε αίμα απο τ’ αυτιά της και ύτσερα χτύπησε ένα αγόρι τόσο που έπεσε λιπόθυμο στο πάτωμα, Μεταφέροντάς το στο γραφείο του διευθυντή, συναντώντας στον διάδρομο τον πατέρα του κοριτσιού, εξαγριωμένο για την κατάσταση τη κόρης του, παράτησε το λιπόθυμο παιδί και το έβαλε στα πόδια.

Ο Alexander Waugh στο βιβλίο του, που μόλις κυκλοφόρησε, The House of Witgenstein (εκδ. Bloomsbury, 384 σελ., 20 στερλίνες), παρέχει μια ευανάγνωστη και τεκμηριωμένη, όπως γράφει ο Τέρι Ιγκλετον στον «Γκάρντιαν», αφήγηση του οίκου των Βιτγκενστάιν. Και μια και ο Λούντβιχ ενδιαφέρει περισσότερο, διαφωτίζει όσο γίνεται τις αντιφατικές και συχνές αντίπαλες πλευρές του ιδιόρρυθμου χαρακτήρα του. Ήταν μεγαλοπρεπής και ταπεινός γνώστης της υψηλής καταγωγής και κληρονομιάς του και συνάμα εχθρός τους, αληθινός γόνος της αριστοκρατικής Βιέννης του τέλους του 19ου αιώνα, και, όπως φαίνεται στο μείζον έργο του «Φιλοσοφικές έρευνες», υπέρμαχος της επιστροφής στο ταπεινό και ατελές.

Image Hosted by ImageShack.us

Ο Λούντβιχ Βιτγκενστάιν [Ludwig Wittgenstein, 1889-1951] ήταν ένα μοναδικό, θα έλεγε κανείς εάν δεν υπήρχε ο Τολστόι, μείγμα μοναχού, ευγενούς και μύστη. Ηταν παράδειγμα του χαμένου, όπως φαίνεται για πάντα, κεντροευρωπαίου διανοουμένου με τις τολστοϊκές τάσεις για αγιότητα, ένας φιλόσοφος που περιφρονούσε τη φιλοσοφία. Αυτές οι αντιφάσεις εξηγούνται εάν τοποθετηθεί μέσα στο οικογενειακό του περιβάλλον, όπως κάνει ο Γουό, στο βιβλίο τούτο. Απογυμνώθηκε από τα πάντα, αλλά από το μόνο που τελικά δεν μπόρεσε να απογυμνωθεί, ήταν ο εαυτός του.

Αμερικανικά βραβεία λογοτεχνίας

Στους απόκληρους και περιθωριοποιημένους της Αμερικής έστρεψε το βλέμμα της η κριτική επιτροπή των κρατικών βραβείων λογοτεχνίας των ΗΠΑ. Η Ανέτ Γκόρντον Ριντ με τη βιογραφία της οικογένειας σκλάβων Χέμινγκσις, «The Hemingses of Monticello: Αn American Family» και ο Πίτερ Μάτιεσεν με το μυθιστόρημα «Shadow Country» για τον E.J. Watson ήταν οι φετινοί νικητές στις αντίστοιχες κατηγορίες. Ο Μαρκ Ντότι απέσπασε το βραβείο καλύτερης ποιητικής συλλογής με το «Fire To Fire».

Michael Appleton for The New York Times

On the night of her 50th birthday, Annette Gordon-Reed won the National Book Award for nonfiction for “The Hemingses of Monticello: An American Family.”

By MOTOKO RICH, The New York Times: November 19, 2008

Annette Gordon-Reed won the National Book Award for nonfiction on Wednesday night for “The Hemingses of Monticello: An American Family,” a sweeping, prodigiously researched biography of three generations of a slave family owned by Thomas Jefferson.
Ms. Gordon-Reed, who celebrated her 50th birthday on the night of the awards, was the first African-American author to win the prize for nonfiction since Orlando Patterson won for “Freedom” in 1991. “I can’t say what a wonderful November this has been,” she said. “It’s sort of wonderful to have the book come out at this time. People ask me if I planned it this way; I didn’t. All of America — we’re on a great journey now and I look forward to the years to come.” The book was published by W. W. Norton.

In the fiction category, Peter Matthiessen won for “Shadow Country,” a one-volume compilation of three previously released but revised and condensed novels based on the life of Edgar J. Watson, a 19th century ruthless cane farmer in Florida who was said to be a serial killer. It was published by Modern Library.

A National Book Award winner in 1979 for his nonfiction work “The Snow Leopard,” Mr. Matthiessen said, “I’ve had a hard time over the years persuading people that fiction was my natural thing,” and then raised his bronze statue above his head.

The awards, celebrating their 59th year, were presented at a black-tie dinner for the first time at Cipriani’s Wall Street in Manhattan, on a day when the Dow Jones industrial average fell to its lowest level in five years. Harold Augenbraum, executive director of the National Book Foundation, said that despite the economic climate, there were nearly 700 attendees, 50 more than last year, paying up to $12,000 per table.

Eric Bogosian, the writer and actor, was the host of the ceremony, taking a political tone in his remarks. Congratulating President-elect Barack Obama, he said, “As far I know, Barack Obama is a reader,” adding, “hopefully we will have a president who reads history and hopefully is not condemned to repeat it.”

This year’s winners received a bronze statue and $10,000.

The prize for young people’s literature was awarded to Judy Blundell for “What I Saw and How I Lied,” a noirish novel published by Scholastic Press about a teenage girl who enters into a complex relationship with a soldier who served with her father during World War II.

Ms. Blundell, who has spent most of her career as a writer for hire, said this was the “first book I put my name on.”

Mark Doty won the award for poetry for “Fire to Fire,” a collection of poems from seven previous volumes.

A National Book Award can help fuel sales. “The Absolutely True Diary of a Part-Time Indian” by Sherman Alexie, which won the young people’s fiction award last year, has sold 128,000 copies in hardcover, according to Nielsen BookScan, which tracks about 70 percent of sales. It has remained on the New York Times best-seller list for children’s chapter books for 48 weeks.

Maxine Hong Kingston, the author of “The Woman Warrior,” was awarded the 2008 Medal for Distinguished Contribution to American Letters.

Barney Rosset, the publisher of Grove Press and The Evergreen Review, a literary magazine, received the 2008 Literarian Award for Outstanding Service to the American Literary Community. Hunched over and walking with a cane, Mr. Rosset, 86, received a standing ovation. He spoke of his victorious fight to publish “Tropic of Cancer” by Henry Miller and praised the election of Mr. Obama.

“The country looks like it may emerge from these dark decades with a new and uplifting agenda,” Mr. Rosset said, adding that he hoped publishing “now will go through a similar renewal.”

“I hope so,” he said. “I think so.”

Michael Appleton for The New York Times

Peter Matthiessen, accepting the fiction award for for “Shadow Country.”



«Δεν μπορώ να περιγράψω πόσο υπέροχος ήταν αυτός ο Νοέμβριος. Πόσο ωραίο είναι ότι κυκλοφορεί το βιβλίο μου τώρα. Κάποιοι μάλιστα με ρώτησαν αν το είχα σχεδιάσει! Στην Αμερική ξεκινάμε ένα ωραίο ταξίδι κι εγώ ανυπομονώ για τα χρόνια που έρχονται».

Η 50χρονη Αννέτ Γκόρντον-Ριντ, καθηγήτρια στη Νομική Σχολή της Νέας Υόρκης και στο τμήμα Ιστορίας του Πανεπιστημίου Ράτζερς στο Νιούαρκ, έχει ως Αφροαμερικανή έναν λόγο παραπάνω να πανηγυρίζει την εκλογή του πρώτου μαύρου προέδρου. Και ως συγγραφέας της μελέτης «Οι Χέμινγκς του Μοντιτσέλο: Μια αμερικανική οικογένεια» κάθε λόγο να πανηγυρίζει για το βραβείο δοκιμίου των φετινών αμερικανικών National Book Awards. Τα υπόλοιπα βραβεία πήραν ο Πίτερ Ματίεσεν για το μυθιστόρημά του «Shadow Country», ο Μαρκ Ντότι για την ποιητική του συλλογή «Fire to Fire» και στην κατηγορία της Νεανικής Λογοτεχνίας η Τζούντι Μπλάντελ για το βιβλίο της «What Ι saw and how Ι lied».

Η Αννέτ Γκόρντον-Ριντ γοητεύτηκε από την ιστορία του Τόμας Τζέφερσον και της Σάλι Χέμινγκς από τα 14 της χρόνια. Ως ιστορικός πια, εξακολουθεί να τη μελετά
Το βιβλίο που απασχόλησε όμως περισσότερο απ' όλα τον αμερικανικό Τύπο είναι η μελέτη της Ριντ για την ιστορία της οικογένειας της Σάλι Χέμινγκς, της περίφημης μαύρης σκλάβας, ερωμένης του τρίτου κατά σειράν Αμερικανού προέδρου Τόμας Τζέφερσον (1743-1826) και, όπως αποδείχτηκε το 1997 ύστερα από εξετάσεις στο DNA των απογόνων τους, μάνας επτά εξώγαμων παιδιών του.

Είναι γνωστόν ότι το 1776, όταν ο Τζέφερσον συνέτασσε τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας, είχε στην ιδιοκτησία του 100 σκλάβους. Αν και απεχθανόταν τον θεσμό της δουλείας, θεωρούσε τους μαύρους κατώτερους. Αυτό δεν τον εμπόδισε, ωστόσο, να συνάψει σχέση με τη Σάλι Χέμινγκς. Το είδος της απασχολεί πρωτίστως τη Ριντ που, αμφιβητεί ανοιχτά την έως τώρα επικρατούσα άποψη, ότι μια ερωτική σχέση μεταξύ ενός λευκού ηγεμόνα και μιας σκλάβας δεν μπορεί παρά να είχε μοναδικό κίνητρο τη σεξουαλική ορμή και έκφρασή της ακόμα και τον βιασμό.

Στη μελέτη της υποστηρίζει πως η σχέση τους ήταν βασισμένη στην αμοιβαία αγάπη κι αποδίδει ό,τι η ίδια θεωρεί ως ιστορική διαστρέβωση στην απόλυτη αδυναμία των ιστορικών της εποχής να δουν μια μαύρη γυναίκα ως έναν ισότιμο άνθρωπο, ικανό να αγαπηθεί. Η Ριντ έχει άλλωστε μιλήσει συχνά για τις ιστορικές διαστρεβλώσεις που οδήγησαν «στην ιστορική διαγραφή της ατομικότητας των μαύρων» και την αντιμετώπισή τους ως άμορφου πλήθους.

Τολμηρές αλλά και τεκμηριωμένες απόψεις είχε η συγγραφέας και στην πρώτη πρώτη σχετική μελέτη που είχε εκδώσει το 1997 με τίτλο «Τόμας Τζέφερσον - Σάλι Χέμινγκς: Μια Αμερικανική Αντιπαράθεση» όπου κατέληγε ότι οι ιστορικοί απέκρυψαν επίτηδες τα πραγματικά γεγονότα «για να διατηρήσουν ανέπαφη τη φήμη του».

Η περίοδος που ο Τζέφερσον έζησε στο Παρίσι ως πρέσβης της χώρας του απασχόλησε και τον σκηνοθέτη Τζέιμς Αϊβορι. Στο φιλμ «Ο Τζέφερσον στο Παρίσι» τον ρόλο τού μετέπειτα Αμερικανού προέδρου είχε ο Νικ Νόλτε και της Σάλι η Θάντι Νιούτον
Ακόμα πιο φιλόδοξο είναι το τωρινό της εγχείρημα να ξαναπεί την ιστορία από την πλευρά των τριών γενεών της οικογένειας Χέμινγκς, ξεκινώντας από τη μάνα τής Σάλι, Ελίζαμπεθ Χέμινγκς, σκλάβα και ερωμένη του πεθερού τού Τζέφερσον, Τζον Γουέιλς.

Σημαδιακή χρονιά για την αφήγησή της είναι το 1787, όταν η 14χρονη Σάλι γνώρισε τον Τζέφερσον στο Παρίσι (όπου αυτός υπηρετούσε κι εκείνη συνόδευε την κόρη του από τον γάμο του με τη Μάρθα Γουέλς) κι έγινε «παλλακίδα» του. Το 1789, όταν ανακλήθηκε στις ΗΠΑ τον συνόδευσε, παρ' όλο που η παραμονή της στη Γαλλία, όπου η δουλεία ήταν παράνομη, θα σήμαινε την ελευθερία της. Ο Τζέφερσον της υποσχέθηκε όμως ότι αν πάει μαζί του θα ελευθέρωνε όλα τα παιδιά της μόλις ενηλικιώνονταν. Και κράτησε τον λόγο του... Το βιβλίο της Ριντ κλείνει με τον θάνατο του Τζέφερσον το 1826. Με επόμενη μελέτη της θα παρακολουθήσει -όπως έχει πει- την ιστορία των απογόνων της Σάλι μέχρι τέλους.


ΝΑΤΑΛΙ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 21/11/2008

Εγκαινιάστηκε η μεγαλύτερη e-βιβλιοθήκη

ΤΑ ΝΕΑ: Πέμπτη 20 Νοεμβρίου 2008. Τελευταία ενημέρωση: 20/11/2008 15:00, Web-Only


Η Ευρωπαϊκή Ένωση εγκαινίασε σήμερα τη Europeana, μια διαδικτυακή βιβλιοθήκη που φιλοδοξεί να συγκεντρώσει σταδιακά εκατομμύρια βιβλία, πίνακες, χειρόγραφα και άλλα στοιχεία της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η ηλεκτρονική βιβλιοθήκη της ΕΕ δημιουργήθηκε έπειτα από πρόταση της Γαλλίας το 2005. Είναι η ευρωπαϊκή απάντηση απάντηση στο αμερικανικό Google Βοοκ Search, μια υπηρεσία αναζήτησης με λέξεις κλειδιά, η οποία σήμερα καλύπτει επτά εκατομμύρια ψηφιοποιημένα βιβλία.

Όπως αναφέρει το AFP, η πολύγλωσση Europeana προσφέρει στο ντεμπούτο της τα πλήρη κείμενα περίπου 2 εκατ. τόμων, με την προοπτική να φτάσει τα 10 εκατ. όταν τεθεί επισήμως σε πλήρη λειτουργία το 2010, Η βάση δεδομένων δεν περιλαμβάνει μόνο βιβλία -εκτός από σημαντικά έργα της λογοτεχνίας όπως τη Θεία Κωμωδία του Δάντη, οι επισκέπτες μπορούν ήδη να θαυμάσουν αριστουργήματα της ζωγραφικής, όπως το Κορίτσι με Μαργαριταρένιο Σκουλαρίκι του Βερμέερ, ή ακόμα και χειρόγραφες παρτιτούρες μουσικών όπως ο Μπετόβεν.

Η τεχνολογία «επιτρέπει σε ένα Τσέχο φοιτητή να περιηγηθεί στη βρετανική βιβλιοθήκη χωρίς να ταξιδέψει στο Λονδίνο, ή σε έναν Ιρλανδό λάτρη της τέχνης να πλησιάσει τη Μόνα Λίζα χωρίς να περιμένει στην ουρά στο Λούβρο» δήλωσε η Βίβιαν Ρέντινγκ, Ευρωπαία Επίτροπος για την Κοινωνία της Πληροφορίας και τα ΜΜΜΕ.

Το σίγουρο πάντως είναι ότι το πρόγραμμα θα έχει σημαντικές δυσκολίες να αντιμετωπίσει. Με 14 μόνιμους εργαζόμενους και ετήσιο προϋπολογισμό 2,5 εκατ. δολαρίων, η Europeana ήδη συναντά εμπόδια που αφορούν τα πνευματικά δικαιώματα και τα δικαιώματα χρήσης του υλικού online.

Η πολυπλοκότητα ενός τόσο μεγάλου έργου «γονάτισε» εξάλλου και τη Microsoft, η οποία ξεκίνησε τη δική της ηλεκτρονική βιβλιοθήκη το 2006, εγκατέλειψε όμως την προσπάθεια ενάμισι χρόνο αργότερα. Το Google Βοοκ Search, επίσης, ακόμα δεν έχει καταφέρει να καθησυχάσει τους εκδότες και να ξεπεράσει τους νομικούς σκόπελους γύρω από τα πνευματικά δικαιώματα.

Εκτός από τα εμπόδια αυτού του είδους, η Europeana αντιμετωπίζει ακόμα και την τεράστια τεχνική πρόκληση της ψηφιοποίησης. Μέχρι σήμερα έχει μεταγραφεί σε ηλεκτρονική μορφή μόνο το 1% των βιβλίων στις εθνικές βιβλιοθήκες της Ευρώπης, ποσοστό που αναμένεται να αυξηθεί μόλις στο 4% έως το 2012.

Δημιουργοί υπέρ των «ελευθεριών» του κεφαλαίου!

Στην ολοκλήρωση της μετατροπής της γλώσσας σε εμπορικό προϊόν και «εργαλείο» αύξησης της ανταγωνιστικότητας του ευρω-ενωσιακού κεφαλαίου, προχωρά η ΕΕ, με τη συνάντηση των υπουργών Παιδείας και Πολιτισμού των «27», που ξεκίνησε χτες και ολοκληρώνεται σήμερα, με θέμα «Η Ευρωπαϊκή στρατηγική για την πολυγλωσσία».

Χτες, με αφορμή τη σύνοδο, κυκλοφόρησε σε πανευρωπαϊκό επίπεδο μια «πρόσκληση για μια ευρωπαϊκή πολιτική μετάφρασης» προς υπογραφή από συγγραφείς της ΕΕ. Από την Ελλάδα υπέγραψαν οι: Νάνος Βαλαωρίτης, Θανάσης Βαλτινός, Νίκος Δήμου, Κική Δημουλά, Λένα Διβάνη, Ζυράννα Ζατέλη, Τάκης Θεοδωρόπουλος, Σεσίλ Μαργέλου, Πέτρος Μάρκαρης, Νίκος Μπακουνάκης, Μισέλ Φάις, Ανταίος Χρυσοστομίδης.

Δυστυχώς, το κείμενο υιοθετεί, απροκάλυπτα, τη στρατηγική του κεφαλαίου. Αν και αρχικά αναφέρει ότι «η προσφυγή σε μια "διάλεκτο συναλλαγής"» μπορεί να «διευκολύνει τις ανταλλαγές», αλλά «με κίνδυνο τη φθορά σε συλλογικό επίπεδο», αμέσως παρακάτω το κείμενο λέει «ναι» στη διαδικασία ολοκλήρωσης της ΕΕ και την καλεί να εφαρμόσει τις «ελευθερίες» του κεφαλαίου και στη μετάφραση(!): «Τουλάχιστον στο εσωτερικό των προσωρινών συνόρων της, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει διασφαλίσει την κυκλοφορία των αγαθών, των κεφαλαίων και των προσώπων. Είναι καιρός να θέσει τώρα ως αποστολή της την κυκλοφορία της γνώσης, των έργων και της φαντασίας, ξανασμίγοντας έτσι με τις πιο γόνιμες στιγμές της ιστορικής Ευρώπης»!

Πλην όμως, όταν αποδέχεται την ολοκλήρωση της μονοπωλιακής κυριαρχίας, που σημαίνει μόνον εξόντωση των εκμεταλλευόμενων, τα περί «υπέρβασης της ταυτότητας και εμπειρία της διαφοράς» και περί «υλοποίησης μιας πραγματικής ευρωπαϊκής πολιτικής της μετάφρασης» δεν είναι απλώς αφελή, είναι επικίνδυνα.

Η ΕΕ δεν κρύβει τις προθέσεις της για το τι, πραγματικά, ετοιμάζει πίσω από τα περί «προστασίας» της «πολυγλωσσίας». Συνέστησε ακόμη και «φόρουμ» επιχειρηματιών, για το πώς οι γλώσσες θα αυξήσουν την κερδοφορία τους. Το καλοκαίρι του 2007 (βλ. «Ρ» 7/8/ 2008) η Γενική Διεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισμού της ΕΕ, προετοιμάζοντας το διεθνές συνέδριο για «τις επιχειρήσεις, τις γλώσσες και τις διαπολιτισμικές δεξιότητες» που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες (21/9/2007), έδωσε επισήμως το «σύνθημα»: «LANGUAGES MEAN BUSINESS» («Γλώσσες σημαίνουν μπίζνες»)!

Στις 31/1/2008 (βλ. «Ρ» 15/2/2008) η ΕΕ «επιστράτευσε» και ομάδα αστών διανοουμένων-δημιουργών, για να καταθέσει προτάσεις πάνω στο ότι «οι γλώσσες μπορούν να προωθήσουν το διαπολιτισμικό διάλογο και την αμοιβαία κατανόηση με τη δημιουργία εμφανούς διασύνδεσης μεταξύ της γλωσσικής πολυμορφίας και της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης»! Ουσιαστικά, οι διανοούμενοι πρότειναν μια περισσότερο ευέλικτη δράση για το κεφάλαιο, αφού στόχος είναι η «ομαλή λειτουργία των κοινοτικών θεσμικών οργάνων», η «συνέχιση» και «παγίωση της ευρωπαϊκής οικοδόμησης»...

ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Παρασκευή 21 Νοέμβρη 2008