Κέρκυρα... από τη σειρά ταξιδιωτικών οδηγών «Από πόλη σε πόλη»

Η σύγχρονη πόλη της Κέρκυρας, της Κέρκυρας της μουσικής και των γραμμάτων, και ιδίως το ιστορικό της κέντρο, μνημείο της παγκόσμιας φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO, αποτελεί τη συνέχεια της βενετσιάνικης Κέρκυρας. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη διατηρημένη και πυκνοκατοικημένη μεσαιωνική πόλη στην Ελλάδα, μεταξύ των βενετσιάνικων Παλαιού και Νέου Φρουρίου, με μίξη αρχιτεκτονικών και πολιτισμικών στοιχείων, και με ορατό ακόμα και σήμερα το παρελθόν της, όπως αποτυπώνεται ανάγλυφα στα εξαιρετικά ιστορικά της αρχεία, στον αστικό της ιστό, στα κτίρια και στα μνημεία της. Η νέα πόλη που απλώνεται δυτικά σε σχήμα τόξου, έχει επίσης να επιδείξει μ’ έναν ιδιαίτερο τρόπο τη ζωντάνια και την κίνηση, την οικονομία και τις ποικίλες υπηρεσίες.

Η Κέρκυρα, με κείμενα του Δημήτρη Κονιδάρη, είναι το δεύτερο βιβλίο της σειράς ταξιδιωτικών οδηγών «Από πόλη σε πόλη», των εκδόσεων Αρμονία. Είχε προηγηθεί ο Βόλος, ενώ ακολουθούν η Λάρισα, η Μυτιλήνη, η Λαμία, το Ρέθυμνο και τα Τρίκαλα. Με οδοιπορικό στο χρόνο (χρονολόγιο, με ενδιαφέρον και προς την απλή καθημερινότητα) και στο χώρο (προτεινόμενες διαδρομές με μικρούς χάρτες και αντίστοιχο φωτογραφικό υλικό), με σελίδες για όσα γνωρίζουμε και για πολλά που δεν γνωρίζουμε, με μικρά μυστικά για την πόλη, για την πολιτιστική της ταυτότητα και για το καθημερινό της πρόσωπο, με σελίδες για μουσεία, ιδρύματα και εκπροσώπους της πνευματικής διαδρομής του τόπου από τα βάθη των αιώνων μέχρι σήμερα, καθώς και με άφθονο παλαιό και σύγχρονο φωτογραφικό υλικό, είναι βέβαιο ότι ο επισκέπτης, που θα περπατήσει ή θα ξαναπερπατήσει στο πυκνό και πολύπλοκο σύστημα των λιθόστρωτων κερκυραϊκών δρόμων και των διασκορπισμένων πλατειών του ιστορικού κέντρου της πόλης, αλλά και ο ίδιος ο Κερκυραίος, θα εκπλαγούν από τα «κλειδιά» που τους προσφέρονται.

Η σειρά ταξιδιωτικών οδηγιών «Από πόλη σε πόλη» δεν υποκαθιστά άλλους οδηγούς και δεν μοιάζει με κανέναν άλλο οδηγό. Τα βιβλία της σειράς αυτής, γραμμένα από ανθρώπους που αγαπούν την πόλη τους, είναι πρωτότυπα στο στήσιμο και στη φιλοσοφία τους, με άξονα περιέλιξης την εκτίμηση ότι κάθε πόλη είναι ένας ζωντανός χώρος, μέσα στον οποίο παράγεται η σύγχρονη ταυτότητα των κατοίκων της. Οι πολλές και ποικιλόμορφες δυτικές επιρροές που έχει δεχτεί η Κέρκυρα συνέτειναν στην ανάπτυξη ενός σύνθετου τρόπου ζωής και πολιτισμού και ευνόησαν τις πνευματικές και καλλιτεχνικές δράσεις.

Σιέστα, το δικαίωμα στην τεμπελιά

• Ο πολεοδόμος Τιερί Πακό, εξυμνεί την τέχνη της, ακολουθώντας τη γαλλική παράδοση δοκιμίων

Η «σιέστα», η μεσημεριανή ανάπαυλα, που συνδέεται αναπόσπαστα μ’ έναν «υπνάκο», είναι μια τέχνη ταπεινή και μάλλον ξεχασμένη. Προνόμιο των προηγούμενων γενεών, των μεσογειακών λαών και των λατινοαμερικανικών κοινωνιών (λόγω κλιματολογικών, αλλά και ευρύτερων κοινωνικών συνθηκών), που εξήγαγαν τον «μεξικανικό ιδεότυπο» -ένας συνήθως αξύριστος χωρικός, που ρίχνει έναν μεσημεριανό ύπνο στην πλατεία του χωριού, στη σκιά του τεράστιου σομπρέρο του-, όπως τον γνωρίσαμε στα «σπαγγέτι ουέστερν», αλλά και στα «καουμπόικα» του Σαμ Πέκινπα, η σιέστα παρέμενε το κατ’ εξοχήν φάρμακο στην πίεση της καθημερινότητας, προτού ενσκήψουν το στρες, οι αυτοκίνητες μετακινήσεις και το συνεχές ωράριο. Το βιβλιαράκι του πολεοδόμου Τιερί Πακό, στην κομψή γαλλική παράδοση των μικρών δοκιμίων, εξυμνεί την «τέχνη της σιέστας» και, ταυτόχρονα, μας μεταφέρει μέσω της τέχνης, της λογοτεχνίας και της φιλοσοφίας, σε μια ξεχασμένη «μικροχαρά». Το ερώτημα, αν το βιβλίο προηγείται της σιέστας ή την ακολουθεί, παραμένει ανοιχτό στον αναγνώστη.

• Ραστώνη και οκνηρία

Η σιέστα, η ενδιάμεση ανάπαυλα που συνοδεύεται από έναν ύπνο, είναι η συμπύκνωση του dolce far niente σε ανύποπτο χρόνο. Ο Πακό, εγκαταλείπει πρόσκαιρα τις πολεοδομικές θεωρίες και, προεκτείνοντας τον Μοντέν («Περί απραξίας»), μας ξεναγεί αρχικά σε μία «πινακοθήκη της μεσημβρινής ραστώνης», ανάμεσα στη λαγνεία του Κουρμπέ και την υποβλητική ακινησία του Σερά, για να περάσει λίγο μετά στις βιβλιοθήκες που στεγάζουν μικρούς και μεγάλους πνευματικούς θησαυρούς για τον «δαίμονα της μεσημβρίας», τη στιγμή της μέρας, κατά την οποία, «η σκιά σπανίζει και ο ήλιος θριαμβεύει».

Αναζητώντας τις ιστορικές και εννοιολογικές αναφορές της από τους αρχαίους Ελληνες και τους Ρωμαίους μέχρι τις μεσαιωνικές, σαν υπνοβάτης, συνεχίζει την περιπλάνησή του, προσδιορίζοντας ευφυώς, με τη βοήθεια του Λιούις Μάμφορντ («η μηχανή-κλειδί της εποχής της εκβιομηχάνισης δεν είναι η ατμομηχανή, είναι το ρολόι»), την πρώτη, σημαντική τομή στην εξελικτική ιστορία της μεσημβρινής ανάπαυλας. Πλέον, η πρόσληψη και αξιολόγηση του χρόνου περνά από τη φυσιοκρατική-θρησκειολογική πρόσληψη στην «πραγμοποίηση», στον «μηχανικό χρόνο», που είναι ταυτόχρονα, όπως επισημαίνει ο Ζακ Λε Γκοφ, ο χρόνος των εμπόρων, της μισθωτής εργασίας, ο κατ’ εξοχήν αστικός χρόνος.

• Ιδιωτική «χρονοτοπία»

Εκμηχανισμός της παραγωγής, ακόμα και της αγροτικής, και ευρύτερη εκβιομηχάνιση επιβάλλουν νέους ρυθμούς (που θα διασταλούν εκρηκτικά στην απελευθερωτική σάτιρα των «Μοντέρνων καιρών», του Τσάπλιν) και, ταυτόχρονα, επανεντάσσουν τη σιέστα στους «βιορυθμούς του καπιταλισμού».

Ο Πακό, ως υποδειγματικός «σιεστολόγος», είναι τρόπον τινά ένας ρεφορμιστής του «δικαιώματος στην τεμπελιά» (Π. Λαφάργκ). Στην παράδοση του γαλλικού δοκιμίου, και μιας «εθνικής σχολής» που αναδεικνύει την «ποιητική του στοχασμού», μας παραδίδει ένα εγκώμιο για τη σιέστα, ως «μέσον χειραφέτησης», έστω πρόσκαιρης και σύντομης. Η σιέστα, «αυτός ο νεκρός, μα τόσο ζωντανός χρόνος», ως επιλογή είτε ως διαφυγή, είναι η ιδιωτική «χρονοτοπία» και μια πρόσκαιρη απόδραση από την «αστικοποίηση των ηθών».

Στο τελευταίο κεφάλαιο («Για να μην τελειώνουμε»), ο Πακό θυμίζει έντονα τον Μαρτσέλο Μαστρογιάνι («Θυμάμαι, ναι, θυμάμαι», 1997), όμως, αν εσείς δεν θυμάστε την πρώτη σας σιέστα, μην ανησυχείτε, ούτε ο συγγραφέας τη θυμάται.

• Thierry Paquot, «Η τέχνη της σιέστας», μετ. Μ. Παγουλάτου, εκδ. Ποταμός, Αθήνα 2009.

• Του Κωστα Θ. Καλφοπουλου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 01/08/2009

Ρεπορτάζ και λογοτεχνία

• Ρίσαρντ Καπισίνσκι: «Εβενος, Το χρώμα της Αφρικής - Ο πόλεμος του ποδοσφαίρου - Ταξίδια με τον Ηρόδοτο». Μτφρ. Ζώγια Μαυροειδή, εκδόσεις Μεταίχμιο, σελ. 840

Εξαιρετικό καλοκαιρινό δώρο η πρωτοβουλία των εκδόσεων Μεταίχμιο να κυκλοφορήσουν σε τρεις συγκεντρωτικούς τόμους εμβληματικά έργα ξεχωριστών συγγραφέων: Ντάσιελ Χάμετ, Ρίσαρντ Καπισίνσκι και Ιαν Ράνκιν, ένας τόμος για τον καθένα. Ας μου επιτραπεί να σταθώ στον Πολωνό Καπισίνσκι (1932-2007). Τολμηρός πολεμικός ανταποκριτής, αλλά και χαρισματικός αφηγητής, ο Καπισίνσκι ήταν ένας ιδιαίτερα καλλιεργημένος και ανήσυχος άνθρωπος. Οργωσε τις εμπόλεμες ζώνες της Aφρικής, της Aσίας, της Λατινικής Aμερικής και της Kύπρου. Στον καλαίσθητο και ιδανικό για διακοπές αυτόν τόμο (μη σας τρομάξει ο όγκος του - είναι ένα καλοσχεδιασμένο paperback) περιλαμβάνονται τρία βιβλία του: «Eβενος, το χρώμα της Aφρικής» (εκπληκτική, πολυεπίπεδη καταγραφή των πολεμικών του εμπειριών στη μαύρη ήπειρο), «Ο πόλεμος του ποδοσφαίρου» (με αφορμή έναν ποδοσφαιρικό αγώνα μεταξύ Oνδούρας-Eλ Σαλβαδόρ, ο οποίος οδήγησε τις δύο χώρες σε... πόλεμο) και «Tαξίδια με τον Hρόδοτο», μια επίσης συναρπαστική μελέτη για ένα θέμα που ονειρευόταν από πολύ νέος να γράψει. Συνδυάζοντας βιωμένο υλικό (ταξίδεψε βήμα βήμα τις χώρες που περιγράφει ο Hρόδοτος) με κείμενα του αρχαίου Ελληνα ιστορικού, ο Kαπισίνσκι μας ταξιδεύει στο σήμερα και στο χτες μέσα από μια πολυπρισματική αφήγηση. Oπως μου είχε πει εξάλλου, σε μια συνέντευξη που έδωσε στην «Κ» τον Δεκέμβριο του 2002, θεωρούσε τον Hρόδοτο «πρώτο ρεπόρτερ της Iστορίας».

Γεννημένος στο Πινσκ της Λευκορωσίας το 1932, ο Καπισίνσκι σπούδασε Iστορία και τη δεκαετία του ’60 έγινε ο πρώτος απεσταλμένος του πολωνικού Tύπου στην Aφρική. Τη δεκαετία του ’70, διάσημος πλέον για τα ρεπορτάζ και τις ανταποκρίσεις του, άρχισε να εκδίδει σειρά βιβλίων βασισμένων στις πλούσιες εμπειρίες του (και εξαιρετικά ριψοκίνδυνες: κάλυψε δημοσιογραφικά 27 πραξικοπήματα και καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο τέσσερις φορές από δικτατορικά καθεστώτα), αλλά και στα διαβάσματά του, τα οποία κάλυπταν μια τεράστια γκάμα ενδιαφερόντων: λογοτεχνία, ιστορία, ανθρωπολογία, εθνογραφία, λαογραφία κ.ά. Δεν τον ενδιέφερε μόνο η πολιτική διάσταση του θέματος που κάλυπτε, δεν περιοριζόταν στην πληροφορία και τα γεγονότα, αλλά εξερευνούσε και όλα όσα κρύβονταν πίσω από αυτά. Γι’ αυτό και περισσότερο από συγγραφείς όπως ο Xέμινγουεϊ, ο Oργουελ ή ο Kόνραντ, τον είχαν επηρεάσει πολιτισμικοί ανθρωπολόγοι.

Συνολικά, έγραψε περί τα 20 βιβλία τα οποία κυκλοφορούν σε 30 γλώσσες. Αφησε, επίσης, μοναδικό φωτογραφικό υλικό. Tο όνομά του ακουγόταν έντονα τα τελευταία χρόνια στις υποψηφιότητες του Nομπέλ Λογοτεχνίας, δυστυχώς όμως, «έφυγε» ξαφνικά στα 74 του.

Παρά τη φήμη του, ο Καπισίνσκι ήταν ένας απλός, προσιτός, χαμογελαστός άνθρωπος που σε κέρδιζε αμέσως. Πώς είναι διάφοροι μεγαλόσχημοι εγχώριοι τηλεοπτικοί «αστέρες»; Ε, καμία σχέση!

• Τoυ Ηλια Μαγκλινη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 01/08/2009

Το ψέμα του Ομάρ Μπα

• Μυθομανής ο σενεγαλέζος φοιτητής που κατόρθωσε να συγκινήσει όλη τη Γαλλία με τα βιβλία του επινοώντας μια οδυνηρή ιστορία λαθρομετανάστευσης με ήρωα τον ίδιο

• του BENOIT HOPQUIN | ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 12 Ιουλίου 2009

Ο Ομάρ Μπα στις 2 Μαΐου 2009 στο πλατό της εκπομπής «Salut les Terriens» στο Canal+

Eδώ και έναν χρόνο ο Ομάρ Μπα είναι ένας πολύ προβεβλημένος λαθρομετανάστης. Ο Σενεγαλέζος είναι παρών σε όλα τα τηλεοπτικά πλατό και τα ραδιοφωνικά στούντιο, υπογράφει άρθρα, δίνει συνεντεύξεις και διοργανώνει ημερίδες και συνέδρια. Ευπροσήγορος, πρόσωπο συμπαθητικό, λόγος πειστικός, διηγείται με δάκρυα στα μάτια την οδύσσειά του από το Ντακάρ στο Παρίσι μέσω των Καναρίων νήσων, της Λαμπεντούζα και της Μελίγια, του θυλάκου της Ισπανίας στο Μαρόκο. Ομολογεί ότι μεταξύ 2000 και 2002 χτύπησε κρυφά όλες τις πόρτες της Ευρώπης, διέσχισε θάλασσες και ερήμους. Ενας περίπλους οδυνηρός, στρωμένος με τα πτώματα των άτυχων αδελφών του.

Σήμερα, με μιαν άδεια παραμονής στα χέρια, ο νεαρός Ομάρ υπογράφει ως συγγραφέας το βιβλίο Je suis venu,j΄ai vu,je n΄y crois plus («Ηρθα, είδα, δεν πιστεύω πια», εκδόσεις Μax Μilo, σελ. 256, τιμή 18 ευρώ). Ενα ερωτικό τραγούδι απελπισίας για την Ευρώπη, αυτή την ήπειρο που δοξάζεται από τους Αφρικανούς ως Ελντοράντο. Ο συγγραφέας απευθύνει μιαν ικεσία στους υποψήφιους της εξορίας: «Μην έρχεστε!». Με την πένα ενός ανθρώπου που αψήφησε τον θάνατο για να κατακτήσει τον παράδεισο του ονείρου, το μήνυμα είναι πολύ δυνατό.

Και όμως αυτή η εποποιία είναι στο μεγαλύτερο μέρος της κατασκευασμένη, επινοημένη. Ο Ομάρ Μπα είχε περιγράψει τη διαδρομή του σε ένα προηγούμενο βιβλίο, με τίτλοSoif d΄Εurope. Τ moignage d΄un clandestin(«Δίψα για την Ευρώπη. Η μαρτυρία ενός λαθρομετανάστη»), που είχε κυκλοφορήσει το 2008 από τις εκδόσεις du Cygne. Μια αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο αλλά με πολλά κενά και αναχρονισμούς. Η περιγραφή των τόπων, τα ονόματα των δρόμων, οι καταστάσεις στη Λιβύη, στη Λαμπεντούζα, το ιταλικό νησί κοντά στις αφρικανικές ακτές, στη Μελίγια, στη Μαδρίτη, στα Κανάρια, στο Παρίσι δεν κολλούσαν μεταξύ τους. Ορισμένα κέντρα μεταναστών δεν υπήρχαν τη στιγμή που υποτίθεται ότι ήταν έγκλειστος σε αυτά, ενώ η παρουσίαση των διαδικασιών στην Ισπανία και στην Ιταλία είναι εντελώς λαθεμένη.

• Στα σκουπίδια

Ο Ομάρ Μπα βεβαιώνει ότι έφτασε στη Γαλλία το φθινόπωρο του 2002 και ότι απελάθηκε τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς. Οτι είχε κοιμηθεί στους δρόμους του Παρισιού, την 1η Νοεμβρίου, και ότι έψαχνε για φαγητό στα σκουπίδια, που ήταν σκεπασμένα από χιόνι. Και όμως η θερμοκρασία ήταν 10 βαθμοί πάνω από το μηδέν εκείνο το βράδυ στη γαλλική πρωτεύουσα. Η περιγραφή της απέλασής του είναι επίσης γεμάτη ανακρίβειες όσον αφορά τις διαδικασίες. Το βεβαιώνουν τόσο το υπουργείο Μετανάστευσης όσο και η νομική υπηρεσία της Cimade, της οργάνωσης που υπερασπίζεται τους λαθρομετανάστες. Ο δικηγόρος του Ομάρ, ένας κάποιος Πατρίς Κλεμάν, είναι άγνωστος στον δικηγορικό σύλλογο. Και το δικαστήριο του Μπομπινύ, που υποτίθεται ότι εκδίκασε την απέλασή του, δεν γνωρίζει τίποτε για τον σενεγαλέζο λαθρομετανάστη.

Συντριπτικά είναι όμως τα στοιχεία του συμπατριώτη τού Ομάρ Μπα, Αμπντούλ Αζίζ Σόου, ο οποίος βεβαίωσε ότι την εποχή που υποτίθεται ότι έγινε ο οδυνηρός περίπλους ο Ομάρ ήταν φοιτητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Γκαστόν-Μπερζέ στο Σεν Λουί της Σενεγάλης. Κρατώντας ως πειστήριο μια φωτογραφία, ο Αμπντούλ, που είναι βοηθός Νομικής και μένει πάντα στο Σεν Λουί, βεβαιώνει ότι κατοικούσαν με τον Ομάρ σε γειτονικά δωμάτια στη φοιτητική εστία. «Είναι ελεύθερος να γράφει ό,τι θέλει και να πουλάει ιστορίες στους τουμπάμπ (λευκούς), αλλά δεν έχει το δικαίωμα να διηγείται πράγματα που δεν έζησε» δηλώνει ο απογοητευμένος φίλος.

• Και ναι και όχι

Σετρεις συναντήσεις του με δημοσιογράφους της εφημερίδας «Le Μonde» ο Ομάρ Μπα ήρθε αντιμέτωπος με τις αντιφάσεις του. «Αυτό που λέω το είδα και το έζησα» επέμενε. Αλλά όταν ήρθε σε δύσκολη θέση ανακάλεσε εν μέρει την ιστορία του. Οχι, δεν ήταν ποτέ στη Λιβύη ούτε στη Λαμπεντούζα. Οχι, δεν κοιμήθηκε ποτέ στους δρόμους του Παρισιού, δεν συνελήφθη ποτέ, δεν απελάθηκε ποτέ. Ναι, ήταν φοιτητής στο Πανεπιστήμιο Γκαστόν-Μπερζέ του Σεν Λουί, από το 2001 ως το 2003. Ναι, ήρθε στη Γαλλία το 2003 με φοιτητική βίζα και παρακολούθησε για δύο χρόνια το Τμήμα Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Σεντ Ετιέν. Το 2005 ήρθε στο Παρίσι με σκοπό να γραφτεί στην Ανωτάτη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών (ΕΗΕSS), στην κατεύθυνση της Κοινωνιολογίας των Μέσων. Επομένως η αφήγηση είναι εν μέρει αληθής, επιμένει ο Ομάρ. Θα ήταν, για το οκτάμηνο μεταξύ Απριλίου και Δεκεμβρίου 2006 και όχι για τα τρία χρόνια που περιγράφει ο Ομάρ στο βιβλίο του.

• Κενά και ασάφειες

Ο συγγραφέας ετεροχρονολόγησε τα γεγονότα για να αποφύγει πιθανές διώξεις από τις υπηρεσίες μετανάστευσης. Στο τέλος του 2005, μη κατορθώνοντας να ανανεώσει την άδεια παραμονής του στη Γαλλία και επομένως να εγγραφεί στην ΕΗΕSS, ο Σενεγαλέζος επέστρεψε στο Ντακάρ για να αποκτήσει νέα βίζα. Αλλά επειδή εκεί στριμώχτηκε, αναγκάστηκε να πάρει τον δρόμο της λαθρομετανάστευσης και να επιστρέψει στην Ευρώπη.

Και σε αυτή την εκδοχή, η αφήγηση του περίπλου περιλαμβάνει πολλά κενά και ασάφειες. Υποτίθεται ότι επιστρέφοντας στη Σενεγάλη συνόδευε ένα αυτοκίνητο από τη Μασσαλία στο Μαρόκο. Δεν υπάρχει όμως τέτοια ατμοπλοϊκή γραμμή, όπως βεβαιώνει ο οργανισμός λιμένος Μασσαλίας. Κατά την επιστροφή, οι συνθήκες του περίπλου ως τα Κανάρια νησιά, έτσι όπως παρουσιάζονται από τον Ομάρ, διαφέρουν σημαντικά από τις μαρτυρίες λαθρομεταναστών που ο «Μonde» είχε συναντήσει επί τόπου, ακριβώς το 2006. Πολλά λάθη επίσης ως προς την περιγραφή της Μελίγια. Τα μέτρα που περιγράφονται δεν αντιστοιχούν με αυτά που έλαβε η Ισπανία το 2006 για να προστατέψει τον θύλακό της στο Μαρόκο από τη λαθρομετανάστευση. Ο φάκελος του Ομάρ Μπα στην ΕΗΕSS τον διαψεύδει. Ο φοιτητής είχε εγγραφεί κανονικά το 2005 και τα χαρτιά του ήταν απολύτως νόμιμα. Αλλά οι πολλές απουσίες υποχρέωσαν τη διευθύντρια σπουδών να επιβάλει τη διακοπή της φοίτησής του. Το φθινόπωρο του 2006, ενώ υποτίθεται ότι ήταν λαθρομετανάστης μακριά από τη Γαλλία, πολιορκούσε την ΕΗΕSS στο Παρίσι προκειμένου να επιτύχει την επανεγγραφή του. Παρουσίασε ψεύτικες βεβαιώσεις και η σχολή τον διέγραψε. Μια παριζιάνα διακοσμήτρια που χρησιμοποίησε τον Ομάρ σε δουλειά της βεβαιώνει ότι αυτός είχε νόμιμα χαρτιά εκείνη την εποχή. Ο Ομάρ έχει βεβαρημένο παρελθόν. Στο δικαστήριο του Εβρύ υπάρχουν οκτώ φάκελοι στο όνομα Ομάρ Μπα, «γεννηθέντος το 1982 στο Τιέ της Σενεγάλης», επίσημα στοιχεία χρόνου και τόπου γέννησης, του προσώπου. Το δικαστήριο του Κρετέιγ έχει επίσης καταχωρίσει το όνομά του στα αρχεία του για υπόθεση πλαστογραφίας, που δεν έχει εκδικαστεί. Ο Ομάρ ερωτήθηκε για αυτό και δήλωσε ότι δεν έχει να κάνει κανένα σχόλιο.

• Αλληλεγγύη

Ο εκδότης Μαξ Μιλό δηλώνει έκπληκτος και ταραγμένος από τις αποκαλύψεις. «Παρ΄ όλα αυτά είμαστε αλληλέγγυοι προς την περίπτωση του Ομάρ Μπα, γιατί δεν μπορεί κανείς να αμφισβητήσει την τραγωδία της λαθρομετανάστευσης» λέει ο εκδότης. «Η προσωπική ιστορία του είναι ένας σύνθετος καμβάς, όπως αυτός πολλών μεταναστών που έρχονται από την Αφρική σπρωγμένοι από τη βίαιη ελπίδα να κατακτήσουν το Ελντοράντο. Ζουν στον φόβο και είναι προφανώς υποχρεωμένοι να ψεύδονται για να επιβιώσουν στην Ευρώπη».

Μικρός εκδοτικός οίκος που διευθύνεται από καλόπιστους ανθρώπους, οι εκδόσεις du Cygne, που εξέδωσαν τοSoif d΄Εurope, δεν κρύβουν την αμηχανία τους. Ο Γιουσέφ Ζεβρί, ο διευθυντής της σειράς που βοήθησε τον Ομάρ Μπα να εκδώσει το βιβλίο, δηλώνει ότι δεν είχε τη δυνατότητα να επιβεβαιώσει την ακρίβεια των περιγραφομένων. «Αν είπε ψέματα» λέει «θα κάνει κακό στην υπόθεση των μεταναστών, που υποτίθεται ότι υπερασπίζεται».

Χρήστος Χωμενίδης: Στην Ελλάδα πνευματικοί άνθρωποι είναι μόνον τα μέντιουμ

• Καφές και πολλά τσιγάρα στη λιακάδα. Η Ρούλα Γεωργακοπούλου συναντάει τον Χρήστο Χωμενίδη λίγο πριν κυκλοφορήσει το νέο του μυθιστόρημα «Λόγια-φτερά», δηλαδή έπεα πτερόεντα.

Προετοιμάζοντας αυτή τη συνάντηση, άλλαξα χιλιάδες φορές γνώμη. Πώς να χαιρετήσεις σήμερα τον Χρήστο Χωμενίδη χωρίς να τον πονέσεις, αλλά και να μη βγει τζούφια η χειραψία; Ευτυχώς που η λογοτεχνία παραμένει στις μέρες μας η ευγενέστερη και η πιο ουσιαστική χειρονομία. Ένα βιβλίο με σκηνικό τον 8ο π.Χ. αιώνα και ήρωα έναν ροκ σταρ, ραψωδό από την Ιωνία, που τρέχει στα θρησκευτικά πανηγύρια και τους αθλητικούς αγώνες πλαισιωμένος από αρχαιογκρούπις και λοιπά αρχαιολαμόγια, προετοιμάζοντας την έλευση του μεγάλου ραψωδού. Μήνιν άοιδε, θεά, λοιπόν...

• Μόλις την περασμένη εβδομάδα τελείωσα το βιβλίο σας και δεν μπορώ να αποφύγω τον πειρασμό: εσάς γιατί δεν σας είδαμε στον τελικό του Σκάι για τους μεγάλους Έλληνες;
  

Καταρχήν δεν προσεκλήθην, οπότε δεν έκανα και καμία ηρωική πράξη άρνησης. Το παρακολούθησα όμως και θεωρώ ότι έπρεπε να βγει ο Παπανικολάου. Όλα αυτά βέβαια προϋποθέτουν ότι αποδέχεσαι την ιδέα αυτού του δημοψηφίσματος, η οποία είναι στα όρια του φαιδρού. Τους βγάζουνε και τους μετράνε, ποιος είναι μεγαλύτερος ή ποιος την έχει μεγαλύτερη. Και οι ίδιοι οι φιναλίστ φαντάζομαι ότι δεν θα δέχονταν να συμμετάσχουν σε ένα τέτοιο ριάλιτι. Βέβαια, από αυτό μπορεί να βγάλει κανείς πολλά συμπεράσματα για το πού βρίσκεται σήμερα η κοινή γνώμη. Πώς σου φαίνεται ότι ο Καραμανλής ψηφίστηκε σαν μεγαλύτερος πολιτικός από τον Περικλή; Πώς σου φαίνεται ότι μέσα στους δέκα μεγάλους Έλληνες δεν υπάρχει ο Καβάφης, ο μόνος Έλληνας ποιητής που κυριάρχησε στον 20ό αιώνα και μάλλον θα κυριαρχήσει στον 21ο; Επίσης, είναι τελείως παράλογο να διαγωνίζονται και ο Σωκράτης και ο Πλάτωνας. Είναι σαν να βάζεις και τον Μίκυ Μάους και τον Γουόλτ Ντίσνεϊ.

• Μυθιστόρημα για τον αρχαίο κόσμο στην εποχή του Νταν Μπράουν και του Λιακόπουλου;
  

Ε, καλά δεν είναι μόνο αυτοί. Υπήρξε η Γιουρσενάρ, ο Γκορ Βιντάλ, υπάρχει και «O κύριός μου ο Αλκιβιάδης» του Άγγελου Βλάχου.

• Αυτά όμως είναι παλιά.

Είναι αλήθεια ότι σήμερα ιδεολογικοποιούν πολύ την αρχαιότητα. Εγώ δεν είχα πρόθεση να ασχοληθώ με τον αρχαίο κόσμο επειδή με εμπνέει ιδιαίτερα ή με ιντριγκάρει. Με ενδιέφερε κυρίως η αφήγηση ως κινητήριος μοχλός της ιστορίας. Το μόνο πράγμα που μπορεί να κάνει ο άνθρωπος για να βάλει τάξη στο χαώδες της ζωής του είναι να την αφηγηθεί. Αφηγούμενος τη ζωή, της δίνει νόημα και σχήμα. O πρώτος άνθρωπος που ξέρουμε ότι το έκανε –γιατί προφανώς το έκαναν κι άλλοι, πολλές χιλιετίες πίσω– ήταν ο Όμηρος. Άρα ο Όμηρος ως αοιδός-αφηγητής είναι η μεγάλη κοιλιά ή το μεγάλο μυαλό ή η μεγάλη ψυχή από την οποία βγήκαν όλοι οι μετέπειτα αφηγητές. Αφηγητής είναι και ο μεγάλος πολιτικός ο οποίος εκπορεύει ένα όραμα μέσα στο οποίο ο κάθε πολίτης μπορεί να βρει το δικό του προσωπικό όνειρο. Oι πολιτικοί λένε ιστορίες. O Oμπάμα λέει μια ιστορία. Ότι «μπορούμε να ξαναφτιάξουμε την Αμερική» και εξηγεί πώς θα γίνει αυτό. Εξηγώντας τον τρόπο, εντάσσει στην αφήγησή του τα όνειρα όσων τον ψήφισαν. Τοποθετεί τις ζωές τους σε ένα πλαίσιο. Αυτό έκανε και ο Όμηρος για τον αρχαίο κόσμο.

• Μιλήσατε με φιλολόγους πριν γράψετε αυτό το βιβλίο;
  

Έκανα εντατικά μαθήματα αρχαιογνωσίας για ένα χρόνο με την Εριφύλη Μαρωνίτη. Κανονικά, σαν τα ιδιαίτερα που κάνουν οι μαθητές. Σε τακτικές ώρες έναντι αμοιβής κ.λπ. Πήγαινα με τις απορίες μου, της έλεγα «θέλω να μάθω τι παπούτσια φόραγαν οι άνθρωποι του 8ου αιώνα ή τι τρώγανε».

• Τρώγανε και τυρόπιτες; Oι ήρωες του βιβλίου σας τρώνε τυρόπιτες.
  

Ναι, βέβαια. Είχαν τους πλακούντες. Oι πλακούντες είναι ζυμάρι με μέλι και τυρί. Τον πλακούντα τον τρώγανε στο χέρι σαν τυρόπιτα. Όλα αυτά βέβαια, ποιητική αδεία, διότι ήμουν πολύ πονηρός και επέλεξα μια περίοδο για την οποία δεν έχουμε πάρα πολλά στοιχεία. Αν έγραφα μια ιστορία που διαδραματίζεται στον 5ο π.Χ. αιώνα, θα έπρεπε να τσεκάρω κάθε λεπτομέρεια. O 8ος αιώνας είναι ακόμη μισοσκότεινος, άρα δίνει στον συγγραφέα τη δυνατότητα μυθιστορηματικής ανάπλασης της καθημερινής ζωής. Πάρα πολλοί συγγραφείς σημερινοί αντιλαμβάνονται τους αρχαίους σαν να ήταν αρχαίοι. Τους παρουσιάζουν σεβάσμιους, σχεδόν ασπρόμαυρους. Πρόσωπα που δεν έχουν πάθη, που δεν πέρδονται, που δεν αστειεύονται. Το πολύ-πολύ να έχουν πολιτικού χαρακτήρα αντιμαχίες ή πάθη του τύπου «παντρεύτηκα τη μάνα μου και έβγαλα τα μάτια μου». Oι ίδιοι όμως οι αρχαίοι δεν ένιωθαν αρχαίοι.

• Μέχρι και μοντέρνες βρισιές ανταλλάσσουν οι ήρωές σας.
  

Μα δεν ήθελα να μιλάνε σαν αρχαίοι. Βέβαια, δεν έκανα και αναχρονισμούς. Δεν τους έβαλα να καπνίζουν ούτε να λένε «σε γράφω στ’ αρχίδια μου» γιατί τότε δεν είχε ανακαλυφθεί η γραφή.

• Ήταν ανάγκη να πάτε τόσο πίσω στο χρόνο;
  

Ενώ δεν μ’ αρέσει καθόλου να νοσταλγώ, έχω την εντύπωση ότι οι παλιότεροι άνθρωποι είχαν καλύτερη σχέση με τη μνήμη και την ιστορία τους.

• Αυτό είναι λίγο παρακινδυνευμένο.
  

Θυμάστε τότε με την Ιστορία της Ρεπούση τι έλεγε ο Λαζόπουλος; Ότι εμείς την ιστορία μας θέλουμε να τη μαθαίνουμε μέσα από τις διηγήσεις των παππούδων μας. Εγώ δεν λέω αυτό. Καμία σχέση. Η ιστορία γράφεται με ορθολογικά κριτήρια και είναι τόσο επιστήμη όσο και η ιατρική. Αν ο Λαζόπουλος έχει τέτοια άποψη για την ιστορία, να πάει αύριο σε έναν γιατρό και να του πει «δεν έκανες καλά τη δουλειά» και να πάω εγώ μετά ντυμένος χήρα Μήτση και να τον χειρουργήσω. O Λαζόπουλος είναι πληγή για τη δημόσια ζωή.

• Πληγή;
  

Εμ, βέβαια. Είναι ένας άνθρωπος ο οποίος, ενώ ξεκίνησε σαν καλός κωμικός, ξαφνικά θεώρησε ότι είναι η συνείδηση των Ελλήνων. Όταν τον βλέπω στην τηλεόραση, μου θυμίζει κάτι Αμερικανούς ιεροκήρυκες οι οποίοι ουρλιάζουνε κι από κάτω το πλήθος γουστάρει. Και το χειρότερο είναι πως πια δεν είναι κωμικός. O stand up comedian δεν κολακεύει, αλλά βρίζει το κοινό του. O Λένι ο βρομόστομος δεν έβριζε την εξουσία κολακεύοντας τον απλό άνθρωπο. Του έλεγε «εσύ είσαι o διεφθαρμένος και μαλάκας που ανέχεσαι. Εσύ που κάθεσαι στην πολυθρονίτσα και περιμένεις από μένα να βρίσω τον Νίξον είσαι σαν τον Νίξον». O Λαζόπουλος κολακεύει τον κόσμο και ιδίως τους νέους. Τους αποδίδει το αλάθητο, λες και δεν συμβαίνει αυτό που έλεγε ο Χατζιδάκις, ότι ανάμεσα στους νέους βρίσκονται και οι αυριανοί χαφιέδες και οι αυριανοί χασάπηδες και απατεώνες. Εν πάση περιπτώσει, η εξουσία του Λαζόπουλου δείχνει αυτό που έλεγα προηγουμένως. Την έλλειψη ενός καλού αφηγητή.

• Σύγχρονο πρόβλημα αυτό;
  

Σπουδαίος αφηγητής ήταν, ας πούμε, ο Ανδρέας Παπανδρέου, ασχέτως αν έλεγε σωστά ή λάθος πράγματα. Σπουδαίος αφηγητής ήταν ο Παλαμάς. O Παλαμάς ήταν η συνείδηση της προπολεμικής Ελλάδας. O τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνονταν τότε οι Έλληνες τον εαυτό τους είχε πολύ να κάνει με όσα έλεγε ο Παλαμάς. Αυτό έκανε και ο Μίκης Θεοδωράκης τότε με τον Oτσαλάν, που βγήκε στην τηλεόραση με τις πιτζάμες και είπε «Έλεος. Δεν μπορούνε να βγαίνουν δυο κυρίες από το Κουρδιστάν και να κρίνουν τον ελληνικό λαό σύσσωμο και την ελληνική κυβέρνηση». O άνθρωπος ανέλαβε να πει την ιστορία διαφορετικά.

• Θα γράφατε κάτι με ήρωα τον Μέγα Αλέξανδρο ή το θέμα έχει εκχωρηθεί σε άλλους.
  

O Παπαθεμελής και όλοι αυτοί δεν αφήνουν κανένα περιθώριο για την αμφισεξουαλικότητα του Αλέξανδρου. Είναι σαν να φοράνε σε ένα αρχαίο άγαλμα βρακί, όπως παλιά έκανε η χούντα. Αυτό κάνουν και με τον Αλέξανδρο, έναν άνθρωπο παράφορο, βίαιο, που είχε μπλέξει το ιδιωτικό με το δημόσιο, που δεν μπορούσε να αποφασίσει αν ήταν θεός ή άνθρωπος. Ασχέτως αν ο απολογισμός της ζωής του προκαλεί θαυμασμό, ο ίδιος προκάλεσε πολύ πόνο. Τον γουστάρουμε ως μούρη και ως ροκ σταρ, αλλά ας μην ξεχνάμε ότι έκαψε πόλεις και σάρωσε λαούς. Δεν νομίζω ότι θα έγραφα γι’ αυτόν. Θεωρώ απείρως πιο αντιπροσωπευτική για τον ελληνικό πολιτισμό την εκδοχή του Καραγκιόζη για τον Μεγαλέξανδρο. Όπου ο Μεγαλέξαντρος σκοτώνει το καταραμένο φίδι και αντιποιείται την πράξη αυτή ο Καραγκιόζης, ο οποίος βγαίνει και λέει ότι το σκότωσε αυτός. Ακριβώς όπως κάνουμε εμείς που λέμε ότι είμαστε οι απόγονοι των αρχαίων, άρα δικά μας είναι τα μάρμαρα, δικά μας και τα έργα του Πλάτωνα. Ε, έτσι έλεγε κι ο Καραγκιόζης, «δικό μου είναι το φίδι».

• Στο βιβλίο σας ο αρχαίος κόσμος δεν έχει άσπρες μαρμαροκολόνες και αρχαιοελληνικό μέτρο.
  

Καταρχήν, το βιβλίο μου δεν ήθελα να βρομάει αρχαιίλα και αραχνιασμένο μουσείο. Και νομίζω ότι αυτό το πέτυχα. Άλλωστε τα μάρμαρα του Παρθενώνα την εποχή που ήταν χρηστικά ήταν βαμμένα και μάλιστα με χρώματα εκτυφλωτικά. Υπήρχε το χρυσό, υπήρχε το κόκκινο. Άκου κάτι που έμαθα και μου έχει κάνει πολύ μεγάλη εντύπωση. Τα άσπρα σπιτάκια των Κυκλάδων δεν ήταν πάντα άσπρα. O Μεταξάς υποχρέωσε τους Κυκλαδίτες να τα ασβεστώσουν για λόγους υγειονομικούς. Μέχρι τότε ο καθένας μπορούσε να βάλει σπίτι του μια πόρτα κατακόκκινη. Δεν φοβόντουσαν το χρώμα οι άνθρωποι. Δεν το έβρισκαν κιτς. Εμένα, ας πούμε, μ’ αρέσει να ακούω τα δημοτικά έτσι όπως τα λένε οι πανηγυρτζήδες, παρά έτσι όπως τα λέει η Ειρήνη Παπά. Και το βιβλίο μου αυτό είναι. Ένα πανηγυρτζίδικο βιβλίο. O Τσιτσάνης χρησιμοποιούσε ντραμς και ηλεκτρική κιθάρα. O ήχος που έβγαζε στο «Χάραμα» ήταν ένας ήχος βρόμικος, δεν ήταν ένας ήχος αποστειρωμένος.

• Διαβάζοντας το βιβλίο, η χαρά του συγγραφέα μού ήταν κάτι παραπάνω από ορατή. Πρέπει ο συγγραφέας να την «καταβρίσκει» έτσι φόρα παρτίδα;
  

Αυτό που φαίνεται δεν ισχύει για πολλούς λόγους. Πρώτον, εγώ, όταν γράφω, μέσα σε ένα εξάωρο καθημερινής δουλειάς φτάνω το πολύ τις τριακόσιες λέξεις. Κάθε πρόταση επαναδιατυπώνεται δέκα φορές. Άρα αυτό δεν είναι διασκεδαστικό. O σκοπός είναι όμως, διαβάζοντας ο αναγνώστης το τελικό κείμενο, να νομίσει ότι καταδιασκέδασα. Όσο πιο σκληρή δουλειά έχεις κάνει τόσο πιο ανάλαφρο είναι το αποτέλεσμα. Μόνο τα τσιγάρα που έχω καπνίσει από τότε που άρχισα να γράφω, αν τα βάλεις στη σειρά, φτάνουνε μέχρι την Κίνα.

• Φέτος το χειμώνα όλη η Αθήνα πάγωσε όταν μαθεύτηκε ότι χάσατε το παιδί σας.

Άκου. Όταν ξεκίνησα να γράφω αυτό το μυθιστόρημα, αρρώστησε η μάνα μου και τα πρώτα δύο τρίτα του βιβλίου είναι γραμμένα επιστρέφοντας καθημερινά από το νοσοκομείο. Βέβαια, το να πεθάνει η μάνα σου στα εβδομήντα της, όσο και να την αγαπάς και να τη λατρεύεις, δεν είναι παράλογο. O καρκίνος της μάνας μου μού έδωσε την ευκαιρία να τη στηρίξω και να της δείξω στην πράξη πόσο την αγαπάω και ταυτόχρονα να της ανταποδώσω όλα όσα μου είχε προσφέρει σ’ όλη μου τη ζωή. Να κουβαλάει το παιδί τον γονιό του στην πλάτη του είναι μεγάλη ικανοποίηση και για τον γονιό και για το παιδί. Το άλλο όμως, που μετά πέθανε το παιδί μου τριών μηνών βρέφος, είναι κάτι που με διέλυσε. Το παιδί είναι το μόνο πρόσωπο που αγαπάς περισσότερο από τον εαυτό σου. Δεν υπάρχουν καν λέξεις για να το πεις αυτό. Κάποιος που χάνει τον γονιό του είναι ορφανός. Κάποιος που χάνει τον σύντροφό του είναι χήρος. O θάνατος του παιδιού σου είναι κάτι στην κυριολεξία άφατο. Στο βαθμό όμως που αποφασίζει κάποιος ότι δεν θα αυτοκτονήσει, κάτι πρέπει να βρει. Εμένα μου έσωσε τη ζωή το γράψιμο και πάνω απ’ όλα οι φίλοι μου, που ήταν διαρκώς δίπλα μου. Στενοί φίλοι, από το δημοτικό σχολείο. Με κράτησε επίσης και η έννοια μου για τη μαμά του παιδιού. Δεν είχα περιθώριο να κατεβάσω τα ρολά. Έπρεπε να βοηθήσω την ίδια και τον εαυτό μου. Γι’ αυτό αφιερώνω το βιβλίο «Στο παιδάκι που θα επιστρέψει». Δεν έχει να κάνει με τη μετεμψύχωση. Πιστεύω όμως πολύ ότι αυτή η αγάπη που είχα για το παιδί μου θα ξαναδιοχετευτεί. Το παιδάκι θα επιστρέψει μέσα μου σαν αποδέκτης της αγάπης μου σε ένα άλλο παιδάκι.

• Θα κάνετε κι άλλο παιδί;
  

Δέκα. Μα νομίζω ότι το οφείλω σ’ αυτό το παιδάκι που έφυγε. Όταν μετά από ένα τέτοιο δράμα ο άνθρωπος αρχίζει να έρχεται κάπως στα συγκαλά του, κοιτάζει τους άλλους και βλέπει ότι πάντα υπάρχουν και πιο τραγικές από τη δική του ιστορία. Πάντα υπάρχει το χειρότερο. Oι άνθρωποι που έχουν ζήσει τραγωδίες κυκλοφορούν δίπλα μας. Δηλαδή βλέπεις κάποιον στο δρόμο ο οποίος είναι δύστροπος, σε βρίζει στο φανάρι κ.λπ. και πρέπει να σκέφτεσαι ότι δεν είναι κατ’ ανάγκην αγενής ή βλάχος. Μπορεί και να κουβαλάει έναν τεράστιο σταυρό. Δυστυχώς η κοινωνία στην οποία ζούμε θεοποιεί τη χαρά, την επιτυχία, το ουάου και τον πόνο τον βάζει κάτω από το χαλί με πάρα πολύ μεγάλη επιμέλεια. Αυτό διδάχτηκα το τελευταίο διάστημα.

• Ότι το πένθος είναι ενοχλητικό;
  

Κοίτα. Σκοτώθηκε ο Γρηγορόπουλος και έγιναν όλα αυτά φέτος το χειμώνα. Τη μαμά του τη σκέφτηκε κανείς; Τώρα έχουν τελειώσει οι ιστορίες με τα Δεκεμβριανά δήθεν τάχα μου και η επικαιρότητα έχει αλλάξει θεματολογία. Το ρολόι όμως αυτής της μητέρας έχει σταματήσει σ’ εκείνη την ημέρα. Γι’ αυτήν ο Αλέξης δεν είναι ένα σύμβολο ούτε ένας ήρωας. Είναι το παιδάκι της.

• Έχετε σκοπό να περάσετε όλη σας τη ζωή γράφοντας;
  

Μα υπάρχει ωραιότερο πράγμα; Γιατί, τι καλύτερο έχω να κάνω δηλαδή; Να γίνω ευρωβουλευτής;

• Πολύ καίριο. Θα ψηφίσουμε για την Ευρώπη ή για να λύσουμε τα εσωτερικά μας θέματα;
  

Δεν την ξέρουμε την Ευρώπη. Στέλνουμε εκεί πέρα ανθρώπους και δεν ξέρουμε τι ακριβώς κάνουν. Το μόνο για τον οποίο ξέρουμε δυο-τρία πράγματα είναι ο Δήμας. Από την άλλη, είναι αλήθεια ότι οι ευρωεκλογές δεν είναι γκάλοπ, όπως επίσης αλήθεια είναι ότι αυτή η κυβέρνηση είναι η χειρότερη που θα μπορούσαμε να έχουμε. Σκέφτομαι ότι όλες οι μεταπολιτευτικές κυβερνήσεις έχουν πέσει λόγω σκανδάλων και όχι λόγω πολιτικής ανεπάρκειας. Ακόμη κι ο Σημίτης δεν κρίθηκε πολιτικά, αλλά από τα πούρα των γύρω του. Σήμερα όμως το κακό έχει παραγίνει. Είναι εξωφρενικοί αυτοί οι τύποι. Το σκάνδαλο Κοσκωτά συγκρινόμενο με το Βατοπέδι και τα άλλα είναι οικονομικά μηδαμινό. Εγώ πολιτικά είμαι στα αριστερά του ΠΑΣOΚ. Παρ’ όλα αυτά, πιστεύω ότι πρέπει να υπάρχει αξιόπιστη συντηρητική παράταξη. Δεν μπορεί η συντηρητική παράταξη να εξευτελίζεται από τα ίδια της τα στελέχη.

• O τίτλος του πρώτου βιβλίου σας έχει κολλήσει πάνω σας για τα καλά. Oι νεότεροι συνάδελφοί μου στο γραφείο με ρωτάνε πότε θα πάρω συνέντευξη από το «σοφό παιδί».
  

Είναι σαν να λέγανε τον Παπαδιαμάντη «Φόνισσα» ή τον Ντοστογιέφσκι «Ηλίθιο». Όσο διατηρώ το μπέιμπι φέις μου, δεν υπάρχει πρόβλημα. Αν συνεχιστεί όμως αυτό για καμιά δεκαετία, θα είναι φαιδρότητα. Θα είμαι ένας γέρων που τον λένε «σοφό παιδί». Σκέψου τι θα γράψουν οι εφημερίδες όταν πεθάνω: «Έφυγε το σοφό παιδί». Αν όμως επικρατήσει το καινούριο μου βιβλίο «Λόγια-φτερά», θα είναι χειρότερο, γιατί θα παραπέμπει στη φτερού.

• Βγαίνετε συχνά στην τηλεόραση σε πολιτικές εκπομπές.
  

O καθένας μας οφείλει να είναι ενεργός πολίτης, να έχει δηλαδή άποψη, την οποία όμως να είναι σε θέση να επανεξετάζει συνέχεια και να μη φοβάται να την εκφράσει όταν του δίνεται βήμα. Εγώ ούτε σε πρωινάδικα ούτε σε μεσημεριανάδικα έχω πάει. Πήγα στην εκπομπή του Πρετεντέρη τη Μεγάλη Εβδομάδα που είχε γκάλοπ για το πόσο θεοσεβούμενοι είμαστε. Βγήκε ένα μεγάλο ποσοστό και τότε όλοι άρχισαν να πανηγυρίζουν. Ε, εγώ είπα «παιδιά, δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι υπάρχει Θεός και, αν υπήρχε, μπορεί και να μας δημιουργούσε προβλήματα». Και μη νομίζεις... Μου έχει στοιχίσει πολύ που είμαι άνθρωπος της αγοράς και τα λέω, αντί να κάθομαι σπίτι μου και να το παίζω ιερό τέρας ή πνευματικός άνθρωπος, που λέει το ποίημα περί ειρήνης και αδελφοσύνης. Αυτό το κακό το έκανε ο Σαμαράκης, ο οποίος όμως, όπως είμαι σε θέση να ξέρω, ήταν ένας πάρα πολύ καλός άνθρωπος και πίστευε μέχρι κεραίας αυτά που έλεγε. Ε, τώρα βγαίνουν και τα λένε όλοι, με τη διαφορά ότι δεν τα κάνουν πράξη στη ζωή τους όπως εκείνος.

• Δηλαδή δεν υπάρχουν πνευματικοί άνθρωποι σήμερα;
  

Τον τίτλο του πνευματικού ανθρώπου νομίζω ότι στη σημερινή Ελλάδα τον δικαιούνται μόνο τα μέντιουμ.

Info: Το βιβλίο του Χρήστου Χωμενίδη «Λόγια-φτερά», κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Πατάκη».

• Συνέντευξη στη Ρούλα Γεωργακοπούλου, φωτογραφίες Σκεύη Ερωτοκρίτου

• ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ: Παρασκευή 29 Μαΐου 2009

Πέτρος Μάρκαρης: «Το ΥΠΠΟ απαξιώνει το ΕΚΕΒΙ»

• Του ΒΑΣΙΛΗ Κ. ΚΑΛΑΜΑΡΑ, Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 27 Ιουλίου 2009

Την απόφασή τους να μη δεχθούν την ανανέωση της θητείας τους, σε περίπτωση που τους προταθεί από τον υπουργό Πολιτισμού, ανακοίνωσαν ο πρώην πρόεδρος και η πρώην αντιπρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, Πέτρος Μάρκαρης και Λένα Διβάνη.

«Η Λένα Διβάνη κι εγώ υποβάλαμε ένα σχέδιο στρατηγικής στον τότε υπουργό Μιχάλη Λιάπη, κατόπιν δικού του αιτήματος. Ποτέ δεν το συζητήσαμε, ούτε και με τον διάδοχό του», λέει ο Π. Μάρκαρης

Την εξέφρασαν με επιστολή τους που απεστάλη στο υπουργείο Πολιτισμού, στην οποία υπογραμμίζουν ότι συνεργάστηκαν δημιουργικά και αρμονικά με τη διευθύντρια Κατρίν Βελισσάρη.

Ο μοναδικός λόγος, τον οποίο επικαλούνται, που μέχρι τώρα δεν προέβησαν σε δημόσια δήλωση, αν και η θητεία τους έληξε στις 9 Μαΐου, ήταν, όπως υποστηρίζουν, «η ευθύνη που είχαμε αναλάβει να βοηθήσουμε στην καλύτερη οργάνωση της 6ης Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου».

Και η επιστολή καταλήγει: «Οι ανάγκες της κατ' εξοχήν εργασίας μας, της συγγραφής, αλλά και η συνεχιζόμενη αδιαφορία τής πολιτείας απέναντι στο Κέντρο και τον σκοπό του καθιστούν την παρουσία μας εν πολλοίς άκαρπη και προσχηματική». Ο Πέτρος Μάρκαρης είχε αντικαταστήσει στη θέση του προέδρου τον παραιτηθέντα Δημήτρη Νόλλα, τον Ιανουάριο του 2008. Επικοινωνήσαμε μαζί του και του θέσαμε ορισμένα ερωτήματα.

• Ποιες είναι οι εντυπώσεις, που αποκομίσατε από την «κολοβή» θητεία σας στο Εθνικό Κέντρο Βιβλίου;

«Για μένα οι εντυπώσεις που αποκόμισα είναι εξαιρετικά θετικές μέχρι ενθουσιώδεις από τη συνεργασία μου με την Κατρίν Βελισσάρη. Εκτός αυτού, εκτίμησα ιδιαίτερα όχι μόνο το υψηλό επίπεδο γνώσης αντικειμένου, αλλά και τη φοβερή προσήλωση στο βιβλίο που έχουν τα στελέχη του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου. Πρέπει να πω ότι δεν υπερβάλλω. Σπάνια έχω γνωρίσει αυτόν τον συνδυασμό σε ελληνικό οργανισμό πολιτισμού. Αυτά τα δύο στοιχεία έκαναν δύσκολη τη σύνταξη της επιστολής που στείλαμε με τη Λένα Διβάνη. Λυπούμαστε και οι δύο που τελείωσε αυτή η συνεργασία».

• Αν κάνατε έναν προσωπικό απολογισμό, θα λέγατε πως πετύχατε στη θητεία σας;

«Δεν θέλω να μιλήσω για τον εαυτό μου, δεν είναι σωστό».

• Αν κάνατε ωστόσο μία εκ των υστέρων αποτίμηση, ποια είναι τα θετικά και ποια τα αρνητικά, όσο χρόνο εμπλακήκατε με τον συγκεκριμένο θεσμό;

«Για μένα, στα πολύ θετικά ανήκουν οι Λέσχες της Ανάγνωσης, στα πολύ θετικά ανήκουν η Διεθνής Εκθεση Βιβλίου της Θεσσαλονίκης, καθώς και η Εκθεση Παιδικού και Νεανικού Βιβλίου στην Αθήνα. Στα αρνητικά, ανήκει η έλλειψη ενδιαφέροντος για το ΕΚΕΒΙ από την πλευρά της Πολιτείας. Εκτιμώ ότι το υπουργείο Πολιτισμού θεωρεί ότι η όποια υποχρέωσή του απέναντι στο ΕΚΕΒΙ εξαντλείται στο να του δίνει κάποια χρήματα.

Η Λένα Διβάνη κι εγώ, τέλος Μαρτίου του 2008, υποβάλαμε ένα σχέδιο στρατηγικής στον τότε υπουργό Πολιτισμού Μιχάλη Λιάπη, κατόπιν δικού του αιτήματος. Σας πληροφορώ ότι ποτέ δεν το συζητήσαμε με τον υπουργό που το ζήτησε, ούτε με τον διάδοχό του Αντώνη Σαμαρά, τον οποίο δεν έχω συναντήσει ποτέ μου».

• Τι έχετε να πείτε για τη συνεχόμενη αβελτηρία και αδιαφορία του υπουργείου Πολιτισμού για το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου;

«Αν εξαιρέσουμε ορισμένες περιπτώσεις υπουργών Πολιτισμού, θεωρώ ότι ελάχιστοι ήταν αυτοί που ήθελαν να αφήσουν έργο. Εκτιμώ ότι οι περισσότεροι βλέπουν το υπουργείο αυτό ως έναν βατήρα, για να εκτιναχθούν πιο ψηλά πολιτικά. Υπό αυτούς τους όρους, το ΥΠΠΟ λειτουργεί ως μια δυνατότητα προβολής και δημοσίων σχέσεων».

• Από το υπουργείο ακούγεται ότι η παραίτησή σας προλαβαίνει την απόφασή του να μην ανανεώσει τη θητεία σας. Ποιο είναι το δικό σας σχόλιο;

«Μου είναι παντελώς αδιάφορο. Δεν θέλουμε να συνεχίσουμε μια κατάσταση πλήρους αδιαφορίας και απαξίωσης. Φανταστείτε ότι στα εγκαίνια της φετινής ΔΕΒΘ δεν ήρθαν ούτε ο υπουργός ούτε ο γενικός γραμματέας, ούτε απέστειλαν έστω έναν χαιρετισμό. Δεν έχει σημασία αν είμαι εγώ πρόεδρος ή άλλος άνθρωπος του πολιτισμού. Με τη σημερινή επικρατούσα νοοτροπία δεν θα μπορέσει να κάνει σωστή και παραγωγική δουλειά». *

Ο πορτογαλικός υπερρεαλισμός & Μια λανθάνουσα μετάφραση στα αγγλικά της ανταπόκρισης του Ανδρέα Κάλβου για τα Επτάνησα

...στον «Πόρφυρα» Νο 132

Σελίδες για τον πορτογαλικό υπερρεαλισμό, που υπογράφει ο Σωτήρης Λιόντος, περιλαμβάνει το νέο τεύχος του περιοδικού «Πόρφυρας» (Νο 132, Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2009). Στις άλλες σελίδες, «Μια λανθάνουσα μετάφραση στα αγγλικά της ανταπόκρισης του Ανδρέα Κάλβου για τα Επτάνησα», από τον Λεύκιο Ζαφειρίου, η οποία εντοπίστηκε προσφάτως, δημοσιευμένη τον Ιούλιο του 1827 – λίγους δηλαδή μόνο μήνες ύστερα από τη δημοσίευση της ανταπόκρισης στη “Revue Encyclopédique” – στο περιοδικό του Λονδίνου “The Asiatic Journal”, όπου όμως δεν αναγράφεται το όνομα του μεταφραστή. Κι ακόμη, σελίδες του Μιγκέλ ντε Ουναμούνο («Ο Ισπανός Χριστός», σε μετάφρ. Σωτήρη Λίβα), ποίηση των Ορέστη Αλεξάκη, Βασίλη Καραβίτη, Γιώργου Κάρτερ, Εύας Μοδινού και Λεωνίδα Μερτύρη, πεζογραφία των Γιώργου Τζεβελεκάκη, Χρίστου Χατζήπαπα και Φίλιππου Δ. Δρακονταειδή, κι ακόμη δοκίμια της Μάρθας Βασιλειάδη και του Δημήτρη Κόκορη. Στις σελίδες «περίπλους», σχόλια, επισημάνσεις, μικρές επιστροφές και κριτική των Γιώργου Σπανού, Μίλτου Καρκαζή, Σταμάτη Ν. Φιλιππίδη, Δημήτρη Κονιδάρη και Γιάννη Καβάσιλα. Το εξώφυλλο σχεδίασε ο Πάνος Περιστέρης, η εικονογράφηση του τεύχους είναι της Άριας Κομιανού και το επαναλαμβανόμενο κόσμημα είναι του Σπύρου Αλαμάνου.