Ο πορτογαλικός υπερρεαλισμός & Μια λανθάνουσα μετάφραση στα αγγλικά της ανταπόκρισης του Ανδρέα Κάλβου για τα Επτάνησα

...στον «Πόρφυρα» Νο 132

Σελίδες για τον πορτογαλικό υπερρεαλισμό, που υπογράφει ο Σωτήρης Λιόντος, περιλαμβάνει το νέο τεύχος του περιοδικού «Πόρφυρας» (Νο 132, Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2009). Στις άλλες σελίδες, «Μια λανθάνουσα μετάφραση στα αγγλικά της ανταπόκρισης του Ανδρέα Κάλβου για τα Επτάνησα», από τον Λεύκιο Ζαφειρίου, η οποία εντοπίστηκε προσφάτως, δημοσιευμένη τον Ιούλιο του 1827 – λίγους δηλαδή μόνο μήνες ύστερα από τη δημοσίευση της ανταπόκρισης στη “Revue Encyclopédique” – στο περιοδικό του Λονδίνου “The Asiatic Journal”, όπου όμως δεν αναγράφεται το όνομα του μεταφραστή. Κι ακόμη, σελίδες του Μιγκέλ ντε Ουναμούνο («Ο Ισπανός Χριστός», σε μετάφρ. Σωτήρη Λίβα), ποίηση των Ορέστη Αλεξάκη, Βασίλη Καραβίτη, Γιώργου Κάρτερ, Εύας Μοδινού και Λεωνίδα Μερτύρη, πεζογραφία των Γιώργου Τζεβελεκάκη, Χρίστου Χατζήπαπα και Φίλιππου Δ. Δρακονταειδή, κι ακόμη δοκίμια της Μάρθας Βασιλειάδη και του Δημήτρη Κόκορη. Στις σελίδες «περίπλους», σχόλια, επισημάνσεις, μικρές επιστροφές και κριτική των Γιώργου Σπανού, Μίλτου Καρκαζή, Σταμάτη Ν. Φιλιππίδη, Δημήτρη Κονιδάρη και Γιάννη Καβάσιλα. Το εξώφυλλο σχεδίασε ο Πάνος Περιστέρης, η εικονογράφηση του τεύχους είναι της Άριας Κομιανού και το επαναλαμβανόμενο κόσμημα είναι του Σπύρου Αλαμάνου.

Βασίλης Γκουρογιάννης: Ο ελληνικός στρατός δεν είναι μόνο Λεωνίδες, Κολοκοτρώνηδες και Δαβάκηδες

• Το τέταρτο μυθιστόρημα του 58χρονου πεζογράφου Βασίλη Γκουρογιάννη είναι ένα βαθύ βλέμμα υπαρξιακής οδύνης και πόνου στην τραγωδία της Κύπρου το 1974, μετά τις δύο εισβολές του «Αττίλα».

Με το «Κόκκινο στην Πράσινη Γραμμή» («Μεταίχμιο»), που έχει προκαλέσει σωρεία αντιδράσεων κυρίως από ακροδεξιά έντυπα, γίνεται ο πρώτος μη Κύπριος συγγραφέας ο οποίος ασχολείται μ' ένα θέμα ταμπού για την ελληνική και την κυπριακή κυβέρνηση, που χωράει πολλή πατριδοκαπηλία και ακόμη περισσότερη συνθηματική αντιμετώπιση.

Ο Βασίλης Γκουρογιάννης, που δεν έζησε από κοντά την εισβολή, ήταν όμως φαντάρος εκείνη την εποχή στη Θράκη, δεν φτιάχνει ένα αντιπολεμικό μυθιστόρημα και αποφεύγει τον καταγγελτικό λόγο. Χωρίς να ακυρώνει το ιστορικό περιβάλλον της εποχής, θέτει το ερώτημα τι πρέπει να ξεχάσουμε και τι πρέπει να θυμόμαστε από το παρελθόν, όταν βαρύνεται από νεκρούς. Οι ήρωές του, κυρίως βετεράνοι εκείνου του πολέμου, δεν χωρίζονται σε καλούς και κακούς, σε θύτες και θύματα, εξ ου και δεν ξεπέφτει στην ευκολία του μαύρου και του άσπρου.

Βασικό πρόσωπο του μυθιστορήματος, που λύνει και δένει τη δράση αλλά δεν μαθαίνουμε ποτέ το όνομά του, είναι γνωστός ποινικολόγος των τηλεπαραθύρων, ο οποίος προεδρεύει σε σύλλογο βετεράνων μαχητών της Κύπρου. Δευτεραγωνιστής, αλλά όχι ήσσονος σημασίας, είναι ο νέος ιστορικός Μάριος Λιάκος, ο οποίος έχει προσκληθεί να συμμετάσχει σε συνέδριο στη Λευκωσία, με θέμα την εισβολή του '74. Μεγάλο μέρος του μυθοπλαστικού υλικού βασίζεται σε μαρτυρίες βετεράνων Ελλήνων και Τούρκων, που ήταν αυτόπτες μάρτυρες στα γεγονότα αυτά.

• Το μυθιστόρημά σας παίρνει την αφορμή από το βιβλίο Ιστορίας της έκτης Δημοτικού της Μαρίας Ρεπούση και θησαυρίζει το διάλογο που προκάλεσε μεταξύ Ελλήνων και ξένων ιστορικών, όπως π.χ. του Μαζάουερ και του Λιάκου. Σε ποιο βαθμό η επικαιρότητα και η ειδησεογραφία επηρέασαν τη συγγραφή σας;

«Τα πραγματολογικά στοιχεία υποτάσσονται στο αισθητικό αποτέλεσμα. Δεν πρέπει κανένας να τα πάρει κατά λέξη και να τα προσλάβει ως θέση του συγγραφέα. Εν τέλει οι διαφορετικοί τρόποι, με τους οποίους αντιμετωπίζουν οι ιστορικοί τα διάφορα πρόσωπα του μυθιστορήματος, δείχνουν και τη σύγχυση που επικρατεί στη νεοελληνική κοινωνία για το ποια εκδοχή της Ιστορίας είναι ορθή και τι ακριβώς περιμένουμε από αυτήν. Περιμένουμε να βρούμε την "αλήθεια" ή να την εκβιάσουμε για να μας δικαιώσει;».

• Υπήρξαν αρνητικές αντιδράσεις για το βιβλίο σας;

«Υπήρξε μία ακροδεξιά εβδομαδιαία εφημερίδα, η οποία αντέδρασε με λυσσαλέους και δυσώδεις τίτλους και χαρακτηρισμούς, κυριολεκτικά με υλακές. Αλλά από τα γραφόμενά τους προκύπτει ότι οι συντάκτες και οι πληροφοριοδότες τους δεν διάβασαν το βιβλίο ή αν το διάβασαν, δεν το κατανόησαν. Διότι ο εγκέφαλός τους είναι προσανατολισμένος προς το κραυγαλέο εθνικό σύνθημα και δεν συμβιβάζεται με την εκδοχή ότι ο ελληνικός στρατός μπορεί να είναι κάτι λιγότερο από Λεωνίδες, Κολοκοτρώνηδες και Δαβάκηδες. Ενώ οι έχοντες την αίσθηση της ανθρώπινης φύσης και της κοινής λογικής, αντιλαμβάνονται ότι σε κάθε πόλεμο υπάρχουν οι θαρραλέοι και οι δειλοί, οι αληθινοί πατριώτες και οι πατριδοκάπηλοι κι ότι ο πόνος επεκτείνεται και στα δύο στρατόπεδα, όπως ακριβώς αναφέρονται στο βιβλίο μου. Ετσι, λοιπόν, αγνοώ τέτοιου είδους φασιστικές αντιδράσεις και μένω στη γνώμη ανθρώπων που με ειλικρίνεια μου περιέγραψαν τις μαρτυρίες τους από τον πόλεμο της Κύπρου, τα συναισθήματά τους, τις ψυχικές και σωματικές τους πληγές και τις αντιδράσεις ευγνωμοσύνης για το βιβλίο μου.

Εν τέλει, αντιλαμβάνομαι ότι μετά την κυκλοφορία του βιβλίου μου, η κυρίαρχη αίσθηση είναι ότι το έργο μου είναι εθνικό υπό την έννοια του Σολωμού: επειδή είναι αληθινό είναι και εθνικό. Σας διαβεβαιώ ότι το έγραψα με το χέρι στην καρδιά, χωρίς σκοπιμότητες, χωρίς φιλοδοξίες, αλλά με μοναδική πρόθεση ο ανθρώπινος πόνος να μεταμορφωθεί σε αισθητικό αποτέλεσμα».

• Ποια στάση κράτησαν οι άμεσα εμπλεκόμενοι, δηλαδή οι βετεράνοι πολεμιστές στην Κύπρο;

«Το βιβλίο αυτό γράφτηκε με αγάπη και πόνο γι' αυτούς. Αισθάνομαι ότι είμαι ένας από αυτούς, αν και δεν ήμουν κοντά τους, και επιθυμώ η τραγωδία τους να γίνει επιτέλους γνωστή. Μέχρι στιγμής, έχω δεχθεί τηλεφωνήματα από βετεράνους, που θεωρούν ότι το βιβλίο εκφράζει την πραγματικότητα και την ατμόσφαιρα εκείνης της εποχής. Εκείνοι που σιωπούν, ελπίζω να αισθάνονται ότι το βιβλίο τούς αγκαλιάζει κι ας σχηματίσουν όποια εντύπωση γι' αυτό, εάν και εφόσον το διαβάσουν».

• Συμφωνείτε μ' αυτό που κατά κόρον γράφτηκε, ότι το μυθιστόρημά σας είναι μία αναφορά σ' ένα δικό μας «Βιετνάμ»;

«Είναι Βιετνάμ ως προς τις συνέπειες των Ελλαδιτών, που έλαβαν μέρος στο πεδίο της μάχης, μακριά από τον κυρίως χώρο της Ελλάδας. Από την άλλη μεριά δεν είναι Βιετνάμ, γιατί πολέμησαν σε χώρο του Ελληνισμού, όπως είναι το έδαφος της Κύπρου, υπερασπιζόμενοι τον Ελληνισμό, δυστυχώς κάτω από αντιφατικές, παρανοϊκές και αλλοπρόσαλλες διαταγές τής τότε ανώτατης στρατιωτικής ηγεσίας της χούντας».

• Ποιος τελικά ήταν ο εχθρός: οι Τούρκοι εισβολείς ή το καθεστώς του Μακαρίου;

«Τον Ιούλιο του 1974 υπήρχαν στην Κύπρο δύο χιλιάδες Ελλαδίτες αξιωματικοί και στρατιώτες, πολλοί από τους οποίους στελέχωναν την Κυπριακή Εθνοφρουρά. Είναι αναμφισβήτητο ότι η προπαγάνδα που γινόταν στους απλούς στρατιώτες στις μονάδες της Εθνοφρουράς, αλλά και της ΕΛΔΥΚ, κατέτεινε να θεωρείται εχθρός ο Μακάριος και τα περί αυτόν ένοπλα σώματα (εφεδρικό σώμα, αστυνομία, αλλά και καπετανάτα, δηλαδή ιδιωτικός στρατός προσκείμενος σ' αυτόν) αλλά αγνοούσαν τελείως την πιθανότητα να κινδυνέψει η Κύπρος από εξωτερική εισβολή της Τουρκίας.

Γι' αυτό ακριβώς η τουρκική εισβολή ακόμη και σε πολλούς ανώτατους αξιωματικούς φάνηκε σαν απίστευτο γεγονός. Αρνούνταν να το συνειδητοποιήσουν ακόμη κι όταν οι Τούρκοι έστησαν το προγεφύρωμα στην Κερύνεια. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ελληνικές δυνάμεις άρχισαν σποραδικά και ασυντόνιστα να βάλλουν πυρά δύο ώρες μετά την ανενόχλητη αποβίβαση των πρώτων Τούρκων στρατιωτών στο κυπριακό έδαφος».

• Στο βιβλίο σας ανατρέπεται η κυρίαρχη άποψη ότι η χούντα του Ιωαννίδη ενήργησε προδοτικά για την Κύπρο;

«Μακάρι ο Ιωαννίδης και οι περί αυτόν να ήταν ικανοί πνευματικώς να διαπράξουν προδοσία. Πιστεύω ότι η προδοσία θα είχε πολύ μικρότερες συνέπειες από την ανοησία που επέδειξαν, και λέω ανοησία λίαν επιεικώς, ενώ η πραγματική λέξη που την αποδίδει είναι "μαλακία"».

• Το μυθιστόρημά σας έχει ένα υπαρξιακό στίγμα, πέρα από εθνικά σύνορα και πατριωτικά συνθήματα;

«Το πραγματολογικό υλικό μπορώ να το θεωρήσω σαν έναν διάδρομο απογείωσης, από τον οποίο το μυθιστόρημα απογειώνεται. Κι όταν πάρει το ύψος του, εκεί ακριβώς δείχνει να είναι ένα μυθιστόρημα για την περιπέτεια του ανθρώπου, για κάθε πόλεμο και για κάθε Κύπρο».

• Αντιμετωπίζετε με κριτικό μάτι τη σημερινή στάση μιας μερίδας των Κυπρίων, που προτιμούν να ξεχάσουν την εισβολή υπέρ μιας σύγχρονης υπερτίμησης του πλούτου;

«Είναι γεγονός ότι την Κύπρο την πονούν όλο και λιγότεροι Ελλαδίτες, όλο και λιγότεροι Κύπριοι».

• Τριάντα πέντε χρόνια συμπληρώνονται φέτος από την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο. Σε ποιο βαθμό είμαστε ακόμη όμηροι παρεξηγήσεων και παρανοήσεων αναφορικά με το κυπριακό πρόβλημα;

«Η προσέγγιση και συνειδητοποίησή μας του κυπριακού ζητήματος ή προβλήματος είναι το βάδην επί ταινιοδρόμου γυμναστηρίου. Παρά τα όποια και τα όσα φαινομενικά βήματα γίνονται, παραμένουμε στο ίδιο σημείο. Εξακολουθούν να υπάρχουν οι ίδιες προλήψεις, η ίδια μονομέρεια αντιμετώπισης των πραγμάτων και δεν διαφαίνεται το θάρρος εκείνο που απαιτείται από λαό και ηγέτες να δώσουν τη λιγότερο οδυνηρή, αλλά την αναπόφευκτα οδυνηρή λύση».

• Καλώς ή κακώς δεν ψήφισε ο κυπριακός λαός το Σχέδιο Ανάν;

«Πάντως η Ελλάδα, κατά το μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης, επιθυμούσε να ψηφιστεί το Σχέδιο Ανάν, για να δοθεί ένα τέλος, πιστεύοντας στη δυναμική των Ελληνοκυπρίων που γρήγορα θα υπερκάλυπταν τα δυσμενή και επώδυνα σημεία του σχεδίου. Από την άλλη πλευρά, οι Κύπριοι, που έχουν δοκιμάσει παρόμοια συστήματα επίλυσης του Κυπριακού, παραδείγματος χάρη της Ζυρίχης και του Λονδίνου, κατανοούν ότι και η περιπλοκή του Σχεδίου Ανάν με τις άπειρες διατάξεις, ασάφειες και σκοπιμότητες θα οδηγούσε και πάλι σε μία νέα ενδοκοινοτική σύγκρουση. Ετσι, λοιπόν, αυτή τη στιγμή ισχύει το κατά το δυνατόν, μακριά και αγαπημένοι».

**Ο Βασίλης Γκουρογιάννης έχει γράψει ακόμη τα βιβλία: «Διηγήσεις παραφυσικών φαινομένων» (αφηγήματα), «Το ασημόχορτο ανθίζει», «Ο θίασος των Αθηναίων», «Βέβηλη πτήση» (μυθιστορήματα), «Από την άλλη γωνία» (διηγήματα). Κυκλοφορούν από τις εκδόσεις «Καστανιώτη» και «Μεταίχμιο».

Οι βετεράνοι Τούρκοι αποκαλύπτουν τις ωμότητες που διέπραξαν

Μετά την εισβολή του 1974: Πρόσφυγας θρήνεί επι των ερειπίων

Παίρνετε ίσες αποστάσεις από τους Ελλαδίτες και τους Τούρκους πολεμιστές. Καταλογίζετε και στις δύο πλευρές ότι προέβησαν σε βιαιοπραγίες κατά αμάχων;

«Δεν σας κρύβω ότι νιώθω μια δυσανεξία όταν ακούω κι όταν αναγκάζομαι να χρησιμοποιώ τις λέξεις Ελλαδίτης και Κύπριος, γιατί υποσυνείδητα αισθάνομαι ότι καλλιεργείται ένας διαχωρισμός λεκτικός μεν, αλλά με βαθύτερη έννοια μεταξύ Ελλήνων. Εγώ, όταν λέω Κύπριος, το λέω με την έννοια όπως λέω Ηπειρώτης ή Κρητικός.

Σχετικά με τις βιαιοπραγίες, έγινε και στην Κύπρο ό,τι γίνεται και σε κάθε πόλεμο. Στην Κύπρο διαπράχθηκαν εγκλήματα και θηριωδίες πολέμου εκ μέρους των Τούρκων εισβολέων και των Τουρκοκυπρίων, διότι ήταν νικητές και είχαν τη δυνατότητα και τον πειρασμό να εκδηλώσουν όλη τη βαρβαρότητά τους, όχι μόνο απέναντι στους πολεμιστές, αλλά και στα γυναικόπαιδα.

Ωστόσο και από τη δική μας την πλευρά διαπράχθηκαν θηριωδίες από τους ατάκτους ένοπλους Κυπρίους και παραστρατιωτικές οργανώσεις, οι οποίες εγκλώβισαν αμάχους Τουρκοκυπρίους σε κάποιους θυλάκους και σε χωριά μικτού πληθυσμού. Ετσι, λοιπόν, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε και τις δικές μας ευθύνες, για να μπορούμε τουλάχιστον με ανοιχτά μάτια να αντιλαμβανόμαστε τις αντιπαλότητες στην πραγματική τους διάσταση και να ηρεμούμε τα ένστικτά μας».

Ποιες είναι οι πληροφορίες που έχετε αντλήσει σχετικά με τους βετεράνους Τούρκους που εισέβαλαν στην Κύπρο;

«Εχω μείνει έκπληκτος από την ειλικρίνεια κάποιων στρατιωτών, των οποίων έχουμε μαρτυρίες. Δεν διστάζουν να αποκαλύψουν τις ωμότητες που διέπραξαν ως νεαροί και παρορμητικοί στρατιώτες υπό τη μέθη της νίκης. Τώρα, που έχουν φθάσει σε ώριμη ηλικία, έχουν κυριευτεί από τύψεις και έχουν χάσει τον ύπνο τους. Μπορούμε να πούμε ότι για τον τουρκικό στρατό, ο πόλεμος της Κύπρου ήταν ένα σοκ, τουλάχιστον στην πρώτη φάση της εισβολής, όπου δεν ήταν σίγουρο ότι θα κυριαρχήσουν. Ετσι, μπορούμε να πούμε και για τους δύο στρατούς ότι είναι θύματα, άσχετα αν είναι οι ηττημένοι ή οι νικητές.

Αλλά με εντυπωσιάζει επίσης το γεγονός ότι οι Τούρκοι παραδέχονται τη μαχητική ικανότητα των συγκροτημένων ελληνικών μονάδων, όπως είναι η ΕΛΔΥΚ, οι καταδρομείς και κάποια τάγματα της Εθνοφρουράς. Ενα από αυτά είναι το 336 Τ.Ε., που διέσωσε τη Λευκωσία, με επικεφαλής τον Ελλαδίτη ταγματάρχη Δημήτρη Αλευρομάγειρο, που επέδειξε εξαίρετη γενναιότητα και αυτοθυσία. Οι μάχες της Κύπρου δεν είναι μάχες υποχωρήσεως και δειλίας, αλλά κάποιες απ' αυτές είναι κορυφαίες στιγμές ηρωισμού, όπως η μάχη τού στρατοπέδου της ΕΛΔΥΚ, η μάχη για την εξουδετέρωση του προγεφυρώματος της Κερύνειας υπό την ηγεσία του αντισυνταγματάρχη Παύλου Κουρούπη, που σκοτώθηκε στο πεδίο της μάχης, του λοχαγού τού Μηχανικού Σωτήρη Σταυριανάκου, του πλωτάρχη Λευτέρη Χανδρινού, ο οποίος χωρίς να ζητήσει διαταγή από το αρχηγείο πήρε το ρίσκο και βομβάρδισε και εξουδετέρωσε τον τουρκοκυπριακό θύλακο της Πάφου. Και πολλών άλλων, που δεν είναι δυνατόν να αναφερθούν στο πλαίσιο μιας συνεντεύξεως».

• Του ΒΑΣΙΛΗ Κ. ΚΑΛΑΜΑΡΑ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 25 Ιουλίου 2009

Το ψηφιακό βιβλίο έγινε επιτακτικό «παρών». Τι λέμε;

• Του Αρη Πετροπουλου*, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 25/07/2009
  

Bιβλίο και ψηφιακή εποχή. Η εξέλιξη της τεχνολογίας. Τα e-books και η ψηφιακή διακίνηση κειμένων. Θέματα που συζητιούνταν μεμονωμένα, αποσπασματικά, σε προσωπικές επαφές ή στο εσωτερικό μεγάλων εκδοτικών εταιρειών. Η συντριπτική πλειοψηφία δεν έδινε σημασία ή ξοδευόταν σε αναθέματα. Στο μεταξύ στην Ευρώπη αλλά και παγκοσμίως η τεχνολογία κάλπαζε. Στην Ελλάδα ο ΟΣΔΕΛ προσπάθησε να εισαγάγει τον προβληματισμό για τη νέα εποχή με μικρή, είναι η αλήθεια, ανταπόκριση. Ωσπου στις αρχές Νοεμβρίου 2008 έσκασε σαν βόμβα η ανακοίνωση της συμφωνίας Google μεταξύ της ομώνυμης εταιρείας από τη μια πλευρά, και από την άλλη της Ενωσης Αμερικανών Εκδοτών και της Ενωσης Αμερικανών Συγγραφέων. Ξαφνικά όλα άλλαξαν. Το «απώτερο μέλλον» έγινε επιτακτικό παρόν, χρόνος ενεστώτας. Ο ΟΣΔΕΛ ανέλαβε επισήμως την ενημέρωση των Ελλήνων συγγραφέων, μεταφραστών και εκδοτών, οι τηλεφωνικές του γραμμές πήραν φωτιά, τα mail έφταναν κατά ριπάς, το ερώτημα ένα και κοινό: τι να κάνουμε; Επειδή όμως ο Λενινισμός έχει περάσει πια στην ιστορία, η απάντηση θα δοθεί πρώτα από κάθε κάτοχο πνευματικών δικαιωμάτων και μετά ίσως εκφραστεί συλλογικά. Στο μεταξύ, από τις διεργασίες, τόσο εγχώριες όσο και διεθνείς, προέκυψαν κάποια ερωτήματα στα οποία θα πρέπει οπωσδήποτε να απαντήσει κάποιος πριν τοποθετηθεί συνολικά στη Συμφωνία Google:

Ανεξαρτήτως Google, μπορούμε να αγνοήσουμε την ψηφιακή τεχνολογία και να παραμείνουμε αποκλειστικά στην εποχή του Γουτεμβέργιου - χαρτί, εκτύπωση, βιβλιοδεσία άντε και καμιά φωτοτυπία; Yπάρχει, λόγω Google, ο κίνδυνος δημιουργίας ενός παγκόσμιου μονοπωλίου της γνώσης τουλάχιστον σε επίπεδο γραπτού λόγου; Με τι κριτήρια και ποιες διαδικασίες θα επιλέγει η Google τα έργα τα οποία θα περιλαμβάνονται στην ψηφιακή βιβλιοθήκη της; Γιατί η Συμφωνία δεν περιορίστηκε μεταξύ Google και αμερικανικών έργων του λόγου, αλλά καταλαμβάνει και βιβλία όλων των χωρών του κόσμου; Mήπως είναι σκόπιμο όλες οι εθνικές γλώσσες να δημιουργήσουν τις δικές τους εθνικές ψηφιακές βιβλιοθήκες -με το σύνολο των έργων τους- και μετά να συνδεθούν σε διεθνές επίπεδο π.χ. βαλκανικό, μεσογειακό, ευρωπαϊκό ή ακόμα και παγκόσμιο; Οποιος έχει τις απαντήσεις είναι σε θέση να τοποθετηθεί απέναντι στη Συμφωνία Google, μόνο που ο χρόνος πιέζει, η καταληκτική ημερομηνία της 4ης Σεπτεμβρίου είναι κοντά. Εκτός και αν δοθεί παράταση, θέμα για το οποίο εργάζονται πυρετωδώς σε όλο τον κόσμο. Εκτός Αμερικής φυσικά.

* Ο Αρης Πετρόπουλος είναι γενικός διευθυντής του Οργανισμού Διαχείρισης Εργων Λόγου.

ΗΧΗΡΑ «ΟΧΙ» ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΕΔΡΕΙΟ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

• «Ώς εδώ και μη παρέκει» από Μάρκαρη - Διβάνη

Τα πρώτα ηχηρά «Όχι» στον τομέα του πολιτισμού έφτασαν χτες στο γραφείο του υπουργού Αντώνη Σαμαρά, φέρνοντας στο φως ένα κλίμα δυσαρέσκειας που έχει δημιουργήσει απέναντί του από τη στιγμή που άρχισε να προωθεί τους δικούς του ανθρώπους. Ο Πέτρος Μάρκαρης και η Λένα Διβάνη, πρόεδρος και αντιπρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου από τον Ιανουάριο του 2008 (για το υπόλοιπο της θητείας του παραιτηθέντος Δημήτρη Νόλλα), γνωστοποίησαν εγγράφως με αφορμή τη λήξη της θητείας του Διοικητικού Συμβουλίου του ΕΚΕΒΙ ότι «δεν προτιθέμεθα να συνεχίσουμε ως μέλη τού υπό διορισμόν νέου Δ.Σ.».

Οι δύο συγγραφείς εγκαλούν την Πολιτεία για τη «συνεχιζόμενη αδιαφορία της απέναντι στο Κέντρο και στον σκοπό του» - αδιαφορία που καθιστά, λένε, την παρουσία τους «εν πολλοίς άκαρπη και προσχηματική», πόσω μάλλον που πρόκειται για πρόσωπα τα οποία δεν πολιτεύονται. Η κατ΄ εξοχήν εργασία τους, όπως λένε, είναι η συγγραφή, και αυτή έχει ανάγκες... Η κίνηση αυτή έχει ειδικό βάρος, δεδομένου ότι Μάρκαρης και Διβάνη είχαν πάρει ζεστά τις αρμοδιότητές τους και συνεργάζονταν δημιουργικά και αρμονικά με τη διευθύντρια του ΕΚΕΒΙ Κατρίν Βελισσάρη, της οποίας το «συμβόλαιο» λήγει στα τέλη του χρόνου. Μάλιστα, όπως σημειώνουν, δεν υπέβαλαν τις παραιτήσεις τους νωρίτερα διότι είχαν ευθύνη «να βοηθήσουμε στην καλύτερη οργάνωση της 6ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου που έλαβε χώρα στη Θεσσαλονίκη με μεγάλη επιτυχία τον παρελθόντα Μάιο».

Θεσμός που δημιουργήθηκε επί υπουργίας Θάνου Μικρούτσικου κι έφερε το ελληνικό βιβλίο και τους ανθρώπους του στο κέντρο των πολιτισμικών πραγμάτων της χώρας, το ΕΚΕΒΙ εμψυχώθηκε αρχικά από την πρώην εκδότρια και βουλευτή του ΠΑΣΟΚ Μυρσίνη Ζορμπά, και αφού πέρασε από πολλά σκαμπανεβάσματα έφτασε με την Κατρίν Βελισσάρη να γίνει μια καλά οργανωμένη μηχανή πολιτισμικής πολιτικής και προβολής της χώρας. Η Νέα Δημοκρατία δεν κατάφερε όμως να εκτιμήσει το εύρος της σημασίας του και στάθηκε πολύ τσιγγούνικη απέναντί του, χωρίς να είναι σαφείς οι προθέσεις της. Ο Αντώνης Σαμαράς, ειδικότερα, δεν δέχθηκε να συναντήσει το προεδρείο του ΕΚΕΒΙ παρά τις επανειλημμένες αιτήσεις του και μείωσε δραματικά τον προϋπολογισμό του, κάτω από τα επίπεδα που είχε επί Χρήστου Ζαχόπουλου. Αυτόν τον καιρό άλλωστε ακούστηκε ότι ο κ. Σαμαράς έβλεπε για μελλοντικό του πρόεδρο τον καθηγητή Χρήστο Γιανναρά, που πάντως δεν έχει εξοικείωση με τον επαγγελματικό κλάδο του βιβλίου. Το μέλλον λοιπόν του ΕΚΕΒΙ προβάλλει αυτή τη στιγμή αβέβαιο.

• Μικέλα Χαρτουλάρη, ΤΑ ΝΕΑ: Παρασκευή 24 Ιουλίου 2009

Μια αγάπη για το καλοκαίρι. «Ο έρωτας ζει και πέρα από τα 104»

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΡΙΑΡΑΣ

• «Ερωτεύτηκα πολύ. Έζησα όλη μου τη ζωή ερωτευμένος. Με την κυριολεξία του όρου. Με συγκίνηση», λέει ο καθηγητής Εμμ. Κριαράς

«Έρωτας είναι η επιδίωξη του ιδανικού. Σε όλες του τις εκφάνσεις. Ξεχωρίζω δύο: τον σαρκικό- πνευματικό έρωτα προς τη- τον σύντροφο και τον έρωτα προς την εργασία. Αυτό που λέμε φιλεργία. «Ο έρωτας είναι το αντίδοτο του θανάτου. Είναι ίσως η ίδια η ζωή. Μόνο όταν είσαι ερωτευμένος ζεις. Ειδάλλως είσαι... πέτρα...».

Όχι. Ο υπεραιωνόβιος πλέον (διάγει το 104ο έτος της ζωής του) ομότιμος καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ, Εμμανουήλ Κριαράς, δεν νιώθει «πέτρα»...

«Κρατώ ακόμα ψήγματα έρωτα και προς τη μνήμη της γυναίκας μου και προς την εργασία. Ζω. Νιώθω. Εργάζομαι ακόμα, αλλά με δυσκολία. Δεν δίδει η ζωή χωρίς έρωτα- ευτυχία. Είμαστε τραγικές μορφές. Το γεγονός ότι έχουμε συνείδηση δεν νομίζω ότι είναι στοιχείο ουσιαστικής ευτυχίας. Ο άνθρωπος ζει πιο ευτυχισμένα όταν δεν έχει συνείδηση της τραγικότητας της ζωής του. Εγώ- δυστυχώς- την έχω. Επιθυμία μου είναι πλέον να μη ζήσω. Είναι βάρος πια η ζωή μου».

• Κουράζει η ζωή;

Κουράζει ίσως το περιβάλλον της ζωής. Ο χώρος και οι άνθρωποι στον οποίο και με τους οποίους είσαι καταδικασμένος να ζεις. Αυτό που τώρα λένε οικονομική ή κοινωνική κρίση.

• Η οικονομική κρίση συνάδει με την κοινωνική- αυτή που λέμε αξιών; Είναι προϊόν η μία της άλλης ή απλώς συνυπάρχουν με κοινή προέλευση, παράλληλη έκφραση και αδιέξοδο αποτέλεσμα;

Η κατάσταση είναι άσχημη από κάθε άποψη. Είναι πολύ πιο εντυπωσιακή βέβαια αυτή που λέμε οικονομική κρίση και οι επιπτώσεις της είναι τραγικές, αλλά- επιτρέψτε μου- είναι τραγικότερες οι επιπτώσεις της άλλης κρίσης, αυτής της λεγόμενης κοινωνικής. Αυτοκαταδιωκόμεθα άπαντες. Υπάρχει γενικώς μια ανισορροπία. Διάγει κρίση η πολιτική ζωή, διά γει κρίση η Παιδεία, η Δικαιοσύνη- έννοιες πρωταρχικές... Όσον αφορά το αμιγώς οικονομικό φαινόμενο, δεν είμαι ίσως αρμόδιος να δώσω λύσεις. Έζησα και το κραχ του ΄29 αλλά ήταν αλλιώς τότε... Τώρα είναι διαφορετικά. Συνδυάζεται με την παγκοσμιοποίηση. Το κοινωνικό λοιπόν πρόβλημα είναι προϊόν της ευημερίας. Προϋπάρχει λοιπόν της οικονομικής κρίσης. Αυτό που ζούμε τώρα θα προτιμούσα να μην το είχα προλάβει, να μην το είχα ζήσει».

Κρίση και έλλειψη παιδείας

• Παλαιότερα υποστηρίζατε ότι το μέλλον της ανθρωπότητας είναι ο σοσιαλισμός. Εξακολουθεί να παραμένει όραμα και στόχος σας;

Εξακολουθώ να το πιστεύω. Η λύση θα έρθει- εγώ δεν θα το προλάβω, ούτε την ανόρθωση της παιδείας που θα πρέπει να προηγηθεί, θα προλάβω. Δεν μ΄ ενδιαφέρει πλέον η πολιτική με τον τρόπο που ασκείται. Η πολιτική μας ζωή οδηγείται σε συντηρητισμό κι αμφιβάλλω αν θα μπορέσει σύντομα να ανακάμψει. Είναι η κρίση σε συνδυασμό με την έλλειψη παιδείας. Δεν τιμώνται πλέον οι αξίες. Βιώνουμε την έσχατη πλέον ανάγκη ανόρθωσης της παιδείας. Είναι όμως η υλιστική κατεύθυνση της παιδείας. Με την τεχνολογία τα ανθρωπιστικά γράμματα υποτιμούνται κι έτσι δημιουργείται μια ανισορροπία... Η αρχή είναι η ΠΑΙΔΕΙΑ. Ένας λαός προάγεται όταν έχει προηγμένη παιδεία. Αν όμως οι ανάξιοι επιπλέουν σ΄ όλους τους τομείς και κυρίως σ΄ αυτούς της πολιτικής... Πρέπει να υπερνικήσουμε την τάση αυτή. Το αποτέλεσμα είναι η δυσπιστία όλων...

Ο υλισμός είναι που σκότωσε το όραμα. Κι ο υλισμός είναι που διδάσκεται από γονείς και δασκάλους. Όλα γίνονται με στόχο την εξασφάλιση παχυλού κέρδους.

«Ανυψώνει τον άνθρωπο ο έρωτας.
Ο πραγματικός, ο αληθινός έρωτας»

«Εξαγοράζονται πλέον εύκολα οι άνθρωποι...»

Η τρομοκρατία είναι μια μορφή δράσης και «λύσης»; Ο Εμμανουήλ Κριαράς διαφωνεί: «Δεν αποτελεί ευχάριστο φαινόμενο. Δεν ήταν ποτέ λύση η τρομοκρατία. Εκτός αν εννοείτε την τρομοκρατία των ισχυρών της Γης. Την τρομοκρατία του κεφαλαίου και του υλισμού. Όχι, με την άλλη- αυτήν τη μεμονωμένη των αγανακτισμένων παιδιών- φοβάμαι ότι η εκτροπή καραδοκεί. Δεν απέχει πολύ η όποια εκτροπή από τα έσχατα αυτά φαινόμενα απόλυτου συντηρητισμού στα οποία πολιτικά ασυνείδητα καταφεύγουν οι άμυαλοι απογοητευμένοι».

• Τι να κάνουμε; Εκατό και πλέον χρόνια μετά (ο Β. Ι. Λένιν έθεσε το ερώτημα το 1902 στο ομότιτλο βιβλίο του);

Οι Σπαρτιάτες το έθεσαν λακωνικότερα όλων το 410 π.Χ. μετά τη ναυμαχία της Κυζίκου. «Έρρει τα κάλα, Μίνδαρος απεσύα, Πεινώντι τώνδρες, Απορίομες τι χρη δραν». (Καταστράφηκαν τα πλοία. Ο Μίνδαρος σκοτώθηκε. Οι άνδρες πεινούν.

Απορούμε τι πρέπει να πράξουμε.) Να υπομένουμε. Μια λύση είναι εσείς να μιλάτε. Να λέτε πάντα αυτό που πιστεύετε... Και να πληροφορείτε σωστά. Μη δέχεσθε να γίνετε όργανα του οποιουδήποτε. Εξαγοράζονται πλέον εύκολα οι άνθρωποι... Πριν από λίγα χρόνια διάβαζα καθημερινά και μάλιστα εμβριθώς δυο, τρεις εφημερίδες. Τώρα πια με κουράζει αυτή η ελαφρότητα... Το μόνο ιδανικό που απέμεινε είναι ίσως ο Έρωτας. Υπό την έννοια της αέναης επιδίωξης του ιδανικού...

• Ο έρωτας είναι

Η επιδίωξη του ιδανικού Η ίδια η ζωή Το αντίδοτο του θανάτου Η φιλεργία Η λύση- κυρίως- στα χρόνια της... χολέρας στα οποία ζούμε

• Στιγμές ζωής

Η γέννηση. Στον Πειραιά στις 29 Νοεμβρίου 1906 Η επιλογή για σπουδές φιλολογίας (1924)
Η συνάντηση με τη σύντροφο της ζωής του Αικατερίνη Στριφτού στα 1935 Η απόλυση από τη χούντα (1968) Η απώλεια της συντρόφου (Μάιος 2000)

• Τον ενοχλούν

Το ψεύδος Η υποκρισία Η επικράτηση της απάτης Η «βασιλεία» του κέρδους Η έλλειψη παιδείας

• Της Βίκυς Χαρισοπούλου, ΤΑ ΝΕΑ: Τετάρτη 22 Ιουλίου 2009

Τεράστιο διαδικτυακό βιβλιοπωλείο από την Barnes & Noble

Οσοι διαβάζουν τα βιβλία τους σε ηλεκτρονικές συσκευές, όπως οι αναγνώστες στη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης, στη φωτογραφία, θα έχουν στη διάθεσή τους 700 χιλιάδες τίτλους ακόμα. Τους παρέχει η αλυσίδα βιβλιοπωλείων στις ΗΠΑ Barnes & Noble, δημιουργώντας το μεγαλύτερο διαδικτυακό βιβλιοπωλείο, ξεπερνώντας ακόμα και την Amazon.

ΒΙΒΛΙΟ. Η Barnes & Noble αντεπιτίθεται! Προχθές τη Δευτέρα, ανακοίνωσε επίσημα τη δημιουργία του μεγαλύτερου διαδικτυακού βιβλιοπωλείου στον κόσμο – μεγαλύτερο κι από αυτό της Amazon.com, με περισσότερους από 700.000 τίτλους, τους οποίους θα μπορεί κανείς να διαβάζει και σε συσκευές όπως το iPhone της Apple.

Το κορυφαίο αμερικανικό βιβλιοπωλείο προγραμματίζει οι πελάτες του να «κατεβάζουν» τους περισσότερους νέους τίτλους και τα bestseller έναντι 9,99 δολαρίων. Την ίδια τιμή έχει και η Amazon.

Επίσης, η Barnes & Noble ανακοίνωσε ότι θα είναι ο αποκλειστικός χορηγός ψηφιακών βιβλίων μέσω της συσκευής ηλεκτρονικής ανάγνωσης (e-reader) Plastic Logic, συσκευή που αναμένεται να ανταγωνιστεί το δημοφιλές Kindle. Το Plastic Logic πρόκειται να βγει στην αγορά στις αρχές της επόμενης χρονιάς.

Η Barnes & Noble εξαπολύει τα βέλη της στην αγορά καθώς σε αντίθεση με την πολιτική της Αmazon που θέλει τα ψηφιακά της βιβλία να διαβάζονται μόνο μέσω του Kindle, τα ψηφιακά βιβλία της Barnes & Noble θα μπορούν να αναγνωστούν σε iPhone ή iPod, σε Blackberry αλλά και στους περισσότερους προσωπικούς υπολογιστές (Mac και PC), φορητούς ή σταθερούς. Η εταιρεία ευελπιστεί ότι η συλλογή της θα υπερβεί το ένα εκατομμύριο τίτλους μέσα στην επόμενη χρονιά και ότι θα περιλαμβάνει όλα τα ηλεκτρονικά βιβλία όλων των εκδοτικών οίκων. Οσον αφορά την Amazon, μέσω του Kindle πουλάει περισσότερους από 300.000 τίτλους.

Οι υπεύθυνοι της Barnes & Noble πιστεύουν ότι θα καταφέρουν να καταστήσουν «φαν» του ηλεκτρονικού βιβλίου τους περισσότερους από «77 εκατομμύρια παραδοσιακούς βιβλιοφάγους» πελάτες της. Το Plastic Logic περιγράφεται ως μία εξαιρετικά λεπτή συσκευή, λίγο πιο παχιά από μια κόλλα χαρτί. Εν αναμονή λοιπόν.

ΠΕΘΑΝΕ Ο ΒΡΑΒΕΥΜΕΝΟΣ ΜΕ ΠΟΥΛΙΤΖΕΡ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΦΡΑΝΚ ΜΑΚΚΟΡΤ

• Άφησε πίσω του τις «Στάχτες της Άντζελας»

Ο Φρανκ ΜακΚορτ, ο συγγραφέας του μπεστ σέλερ «Οι στάχτες της Άντζελας» (που είχε γίνει και ταινία με την Έμιλι Γουότσον το 1999) πέθανε στα 78 του χρόνια, από μεταστατικό μελάνωμα.

«Οι στάχτες της Άντζελας» (1996), το μυθιστόρημα που βασίστηκε στις αναμνήσεις του από τα παιδικά του χρόνια στην Ιρλανδία, πούλησε εκατομμύρια αντίτυπα σε όλο τον κόσμο. Επιπλέον, το βιβλίο αυτό του άλλαξε πορεία: ο επί 30 χρόνια καθηγητής σε γυμνάσιο της Νέας Υόρκης κέρδισε με τις «Στάχτες» του το Βραβείο Πούλιτζερ. Και μαζί μια περίοπτη θέση στη διεθνή κοινότητα των συγγραφέων.

Γεννημένος στη Νέα Υόρκη από γονείς Ιρλανδούς μετανάστες, ταξίδεψε σε μικρή ηλικία στην Ιρλανδία την εποχή του Μεγάλου Κραχ. Η οικογένεια ΜακΚορτ ήλπιζε να βρει εκεί μια καλύτερη τύχη, αλλά τα πράγματα ήταν πιο μαύρα απ΄ ό,τι περίμεναν. Ο πατέρας του, εξαρτημένος από το αλκοόλ, ξόδευε στο ποτό ό,τι έβγαζε από τα περιστασιακά μεροκάματα και στο φινάλε παράτησε την οικογένεια κι έφυγε διά παντός. Τρία από τα επτά αδέλφια του πέθαναν από ασιτία και από αρρώστιες, ενώ και ο ίδιος κινδύνεψε από τυφοειδή πυρετό.

Στις «Στάχτες της Άντζελας» περιγράφει πώς πλημμύριζε το σπίτι όπου έμεναν κάθε τρεις και λίγο, πώς περπατούσαν ανάμεσά τους τα ποντίκια, πώς ζούσαν σε άθλιες συνθήκες. Η δυστυχία όμως και ο θάνατος δεν του στέρησαν το χιούμορ. Παρά τα δεινά εκείνης της εποχής, οι περιγραφές του είναι γεμάτες χιούμορ, εξαιρετικά ζωντανές και γεμάτες αγάπη και κατανόηση για την οικογένειά του. Ακόμη και για τον πατέρα του που τους εγκατέλειψε, λέει ότι σε εκείνον χρωστούσε την αγάπη του για τη γλώσσα και τη διήγηση ιστοριών.

• TA NEA: Τρίτη 21 Ιουλίου 2009