Τα Άπαντα του Κωνσταντίνου Καβάφη στα ρώσικα

Την ευκαιρία να γνωρίσει και να ταξιδέψει σε έναν άλλον κόσμο, σε αυτόν του Κωνσταντίνου Καβάφη, έχει εδώ και δύο περίπου εβδομάδες το ρωσικό αναγνωστικό κοινό. Το «εισιτήριο» για τη μεταφορά στο έργο του μεγάλου Αλεξανδρινού ποιητή προσφέρει η εξαιρετικής αισθητικής έκδοση του βιβλίου «Κωνσταντίνος Καβάφης. Απαντα τα ποιητικά», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «OGI».

Στις 500 σελίδες του βιβλίου οι αναγνώστες θα έχουν τη χαρά να διαβάσουν το σύνολο των ποιημάτων του Κ. Π. Καβάφη. Η πραγματοποίηση της έκδοσης αυτής δεν θα λάμβανε σάρκα και οστά, αν ένας άνθρωπος δεν αφιέρωνε σχεδόν όλη τη ζωή του για την υλοποίηση αυτού του έργου.

Ο λόγος για την κ. Σόνια Ιλίνσκαγια, η οποία πέραν του ότι επιμελήθηκε την έκδοση και μετέφρασε μεγάλο μέρος των ποιημάτων, είναι αυτή που «γνώρισε» πριν από πολλά χρόνια τον Καβάφη στο ρωσικό κοινό. Η αρχή έγινε από την ίδια το 1967 μέσα από το λογοτεχνικό περιοδικό «Ξένη Λογοτεχνία», ενώ ακολούθησαν το 1984 η κυκλοφορία της ανθολογίας «Κ. Π. Καβάφης. Ποιήματα» και το 2000 ο τόμος «Ρωσική Καβαφειάδα». Το έργο μάλιστα της Σόνια Ιλίνσκαγια γύρω από το έργο του Καβάφη μαγνήτισε την προσοχή του Ρώσου νομπελίστα ποιητή Ιωσήφ Μπρόντσκι, με αποτέλεσμα να της ζητήσει στο τέλος να μεταφράσει ο ίδιος 19 ποιήματα του μεγάλου Ελληνα ποιητή.

Ελληνική Βιβλιοθήκη

Ο τόμος με τα άπαντα του Καβάφη εκδόθηκε με την υποστήριξη του ελληνικού υπουργείου Πολιτισμού στη σειρά «Ελληνική Βιβλιοθήκη», που εκδίδεται στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του Τμήματος Βυζαντινής και Νεοελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Λομονόσοφ, υπό την επιστημονική επιμέλεια του προέδρου του τμήματος και καθηγητή κ. Δ. Α. Γιαλαμά. Στο εισαγωγικό του σημείωμα ο πρόεδρος της έδρας αναφέρει πως επί πολλά χρόνια, όλοι, ερευνητές, διδάσκοντες, μεταφραστές, που αφιέρωσαν τη δραστηριότητά τους στη διάδοση της ελληνικής λογοτεχνίας στη Ρωσία, συνάντησαν ερωτήσεις όπως: «Διδάσκετε Καβάφη;» «Μεταφράζετε Καβάφη;», «Εκδίδετε Καβάφη;». Η απάντηση σε αυτές τις ερωτήσεις είναι «Ναι! Εκδίδουμε τον Καβάφη! Επωμισθήκαμε το δύσκολο αυτό έργο και φέρουμε την αντίστοιχη ευθύνη ενώπιον του αναγνώστη».

Στους προσεχείς στόχους της σειράς «Ελληνική Βιβλιοθήκη», είναι η έκδοση ανθολογίας με ποιήματα του Γιώργου Σεφέρη, το σύνολο του έργου του Ε.Χ. Γονατά, το «Τρίτο Στεφάνι» του Κώστα Ταχτσή και μια ανθολογία Ελλήνων ποιητών-υπερρεαλιστών.

Του ανταποκριτή της "Καθημερινής" [Πέμπτη, 5 Φεβρουαρίου 2009] στη Μοσχα Αχιλλεα Πατσουκα

Οι λογοτεχνικές συναντήσεις στο «Τρένο στο Ρουφ» ξαναρχίζουν

Πρόσκληση σε γεύμα από συγγραφείς

Η αμαξοστοιχία-θέατρο «το Τρένο στο Ρουφ» συνεχίζει και φέτος να νοστιμεύει τα κυριακάτικα μεσημέρια μας. Μετά την επιτυχημένη πρώτη περσινή παρουσίαση, ο Β' κύκλος των λογοτεχνικών συναντήσεων είναι πλέον γεγονός, σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου.

Πρώτη επιβάτις, η Ζυράννα Ζατέλη [φωτο], στις 15 Φεβρουαρίου, με το νέο μυθιστόρημά της, που θα κυκλοφορήσει σύντομα με τίτλο «Το πάθος χιλιάδες φορές» (εκδόσεις Καστανιώτης). Σ' αυτό ανασυγκροτεί το προσωπικό, μαγικό της σύμπαν, όπου οι ήρωες γεννιούνται, ζουν και πεθαίνουν κάθε φορά ως ακροατές μιας γριφώδους μελωδίας ή ως αποκρυπτογράφοι μιας αινιγματικής παρτιτούρας, που γράφτηκε για να διαιωνίσει την αναγκαιότητα του αφανούς και του άρρητου. Πρόκειται για το δεύτερο μέρος της τριλογίας «Με το παράξενο όνομα Ραμάνθις Ερέβους». Το πρώτο βιβλίο της («Ο θάνατος ήρθε τελευταίος») κυκλοφόρησε το 2001 και είχε τιμηθεί με Κρατικό Βιβλίο Μυθιστορήματος.

Την επόμενη Κυριακή (22 Φεβρουαρίου) ο Κωνσταντίνος Τζούμας θα μιλήσει για το πρώτο του βιβλίο («Ως εκ θαύματος», εκδόσεις Καστανιώτη). Ακολουθούν η Σώτη Τριανταφύλλου (8 Μαρτίου) και ο Πέτρος Μάρκαρης (22 Μαρτίου). Στην ιδιαιτερότητα τως συναντήσεων συμβάλλει και ο σεφ Λευτέρης Λαζάρου με το γευστικό πιάτο του.

* Κυριακή 12 το μεσημέρι με 2 μ.μ. Είσοδος με κρασί και φαγητό 22 ευρώ. Κρατήσεις θέσεων στα τηλ. 210-5298922 και 6937-604988. Και στο Τρενοθέατρο (Μακρυγιάννη 5-7, μετρό Ακρόπολη, τηλ. 210-9243609).

Ο επιθεωρητής Chen και ο Μάο

Εκτός από τον δικαστή Τι, τον ήρωα της σειράς των 24 τόμων του Ολλανδού σινολόγου Van Gulik, ελάχιστα γνωστοί είναι οι Κινέζοι επιθεωρητές στην αστυνομική λογοτεχνία.

Ενας από αυτούς, όμως, είναι ο Chen Cao, αστυνομικός στη Σανγκάη και ήρωας στο αστυνομικό μυθιστόρημα του Qiu Xiaolong «The Mao Case», ο οποίος καλείται από τον ίδιο τον υπουργό Δημόσιας Τάξης να εξιχνιάσει μια υπόθεση εξαιρετικά λεπτή.

Είναι γνωστό ότι ο Μάο λάτρευε τον χορό και τις χορεύτριες. Κάθε φορά που επισκεπτόταν τη Σανγκάη απολάμβανε τη συντροφιά της Shang Yunguan, της «βασίλισσας της οθόνης στη δεκαετία του '50», η οποία αυτοκτόνησε στα πρώτα χρόνια της πολιτιστικής επανάστασης, ενώ αργότερα η κόρη της σκοτώθηκε σε αυτοκινητικό δυστύχημα, αφήνοντας μόνη την κόρη της Jiao.

Αυτή είναι η αφορμή για τον Qiu Xiaolong ώστε να περιγράψει τα ψυχολογικά τραύματα τόσο τα δικά του όσο και πολλών άλλων συμπατριωτών του που τους άφησε η περίοδος της πολιτιστικής επανάστασης του Μάο, το 1966, και μάλιστα σήμερα που παραδόξως η νοσταλγία για τον Μεγάλο Τιμονιέρη κατακλύζει τα πλήθη. Το Κόκκινο Βιβλιαράκι έχει μετατραπεί σε συλλεκτικό αντικείμενο και η παραμικρή φραστική επίθεση στον Μάο και τη μνήμη του τιμωρείται.

Η Jiao παρακολουθεί μαθήματα ζωγραφικής σε ένα γηραιό ζωγράφο, το εργαστήρι του οποίου επισκέπτονται τακτικά άνθρωποι από το Χονγκ Κονγκ, την Ταϊβάν και από δυτικές χώρες. Οι υψηλά ιστάμενοι φοβούνται πως αυτή η γυναίκα μπορεί να κρατά στα χέρια της κάποια σημαντικά ντοκουμέντα για τη σεξουαλική ζωή του άλλοτε πανίσχυρου προέδρου και μπορεί να τα χρησιμοποιήσει αμαυρώνοντας τη μνήμη του.

Ο συγγραφέας έχει τους λόγους του να καταπιαστεί με αυτό το θέμα: γεννημένος το 1953 στη Σανγκάη, βλέπει τον πατέρα του να χαρακτηρίζεται εχθρός του λαού γιατί διατηρούσε μια μικρή επιχείρηση -κάτι που σήμερα ο κάθε Κινέζος καλείται να κάνει. Ο Qiu Xiaolong θυμάται τις επισκέψεις του στο νοσοκομείο, όπου ο εξουθενωμένος πατέρας του έπρεπε να στέκεται όρθιος για πολλές ώρες έχοντας κρεμασμένη στον λαιμό μια πινακίδα με προσβλητικά σχόλια για τον ίδιο. Σύντομα τον διώχνουν από το σχολείο και μαθαίνει αγγλικά μόνος του. Ενθουσιάζεται με την ποίηση του Τ.S. Eliot και παίρνει μια αμερικανική υποτροφία για το Πανεπιστήμιο του Σεντ Λιούις, γενέθλια πόλη του Eliot. Εκεί βρίσκεται όταν αρχίζουν οι διώξεις μετά τα γεγονότα στην Πλατεία Τιεν Αν Μεν, το 1989. Για να συμπαρασταθεί στους Κινέζους φοιτητές του πανεπιστημίου του, φτιάχνει ο ίδιος σπρινγκ ρολς και τους τα μοιράζει. Για κακή του τύχη, τα τοπικά ΜΜΕ ενδιαφέρονται για την κίνησή του και η περίπτωσή του φτάνει ώς τα αυτιά των κινεζικών αρχών. Ετσι, αναγκάζεται να εγκατασταθεί μόνιμα στις ΗΠΑ, όπου όταν δεν διδάσκει φιλολογία, αφιερώνεται στη συγγραφή των περιπετειών του επιθεωρητή Chen Cao.

Ο σύντροφος επιθεωρητής Chen είναι μια ξεχωριστή προσωπικότητα: ένας ποιητής που για βιοποριστικούς λόγους γίνεται αστυνομικός και με τις γνώσεις του των κλασικών Κινέζων ποιητών -και του Eliot- βρίσκει λύσεις στους γρίφους που αντιμετωπίζει στη δουλειά του.

Στο μυθιστόρημά του αυτό η εξήγηση του έργου του ποιητή-προέδρου συμβάλλει στη λύση του αινίγματος. Στην πραγματικότητα, το πρόβλημα του επιθεωρητή δεν είναι να ανακαλύψει την αλήθεια, αλλά ΤΗΝ επίσημη αλήθεια χωρίς να θέσει σε κίνδυνο την καριέρα του. Πώς να παραμείνει ακέραιος σε ένα διεφθαρμένο σύστημα όπου οι νεόπλουτοι επιδεικνύουν τα πλούτη τους και όπου τα συμφέροντα της μαφίας συμπίπτουν με αυτά των πολιτικών;

• Της ΒΙΚΗΣ ΤΣΙΩΡΟΥ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 04/02/2009

Ο ΒΡΑΒΕΥΜΕΝΟΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΗΣ ΝΤΕΪΒΙΝΤ ΚΟΝΟΛΙ: «Στο πανεπιστήμιο δεν ξέρουν ούτε τον Σεφέρη»

«Το πανεπιστήμιο δεν μπορεί να είναι κέντρο επαγγελματικής κατάρτισης» λέει ο μεταφρασεολόγος-μεταφραστής Ντέιβιντ Κόνολι, που πήρε πρόσφατα το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης

«O καημός μου είναι ότι στην Ελλάδα η μετάφραση αντιμετωπίζεται λιγάκι ερασιτεχνικά» λέει ο Ντέιβιντ Κόνολι, ο γνωστότερος και εγκυρότερος μεταφραστής της ελληνικής λογοτεχνίας στα αγγλικά. «Η μετάφραση χρειάζεται σπουδές και πρακτική άσκηση. Δεν είσαι μεταφραστής επειδή ξέρεις μια ξένη γλώσσα. Στις εφημερίδες όλοι δηλώνουν μεταφραστές - ως δεύτερη ιδιότητα. Λόγου χάρη, συγγραφέας και μεταφραστής. Κι εγώ τι είμαι; Μεταφραστής και μεταφραστής;».

Θα μπορούσε να δηλώνει... καθηγητής πανεπιστημίου και μεταφραστής. Αλλά δεν το κάνει, βέβαια, αφού και στο Πανεπιστήμιο- το Αριστοτέλειο- ως μεταφρασεολόγος βρίσκεται. Τον κάλεσαν πριν από μερικά χρόνια προσφέροντάς του κατευθείαν τη θέση του αναπληρωτή καθηγητή (Θεωρίας και Μεθοδολογίας της Μετάφρασης στο Τμήμα Αγγλικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας), έχοντας κατά νου τη δημιουργία Τμήματος Μετάφρασης. Κάτι που δεν έχει γίνει ακόμα- πέραν του Ιονίου Πανεπιστημίου-, παρά το γεγονός ότι όλα σχεδόν τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια διαθέτουν Τμήματα Μετάφρασης.

Το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης για τη μεταφραστική εργασία του στον Εγγονόπουλο (από τα ελληνικά στα αγγλικά) το χάρηκε ιδιαίτερα. «Έχω μπει δέκα φορές στη short list των βραβείων αλλά το παίρνω πρώτη φορά. Είμαι περήφανος για αρκετές μεταφραστικές εργασίες: για την ανθολογία φανταστικής λογοτεχνίας (που βραβεύτηκε στην Αγγλία), για την ανθολογία σύγχρονου ελληνικού διηγήματος, για το ΄΄Καλούμενον ερωτικόν΄΄ του Γιώργη Γιατρομανωλάκηδύσκολο λόγω κρητικού ιδιώματος-, για τον Ελύτη, τη Δημουλά. Τον Εγγονόπουλο, πάντως, τον μετέφραζα επί δέκα χρόνια ως πράξη αγάπης, χωρίς να μου το παραγγείλει κανείς».

Στα σχεδόν 30 χρόνια που βρίσκεται στην Ελλάδα έχει μεταφράσει περίπου 35 βιβλία- είναι μεταξύ άλλων μεταφραστής και του Πέτρου Μάρκαρη, ο οποίος είναι «ο μόνος σύγχρονος Έλληνας συγγραφέας που πραγματικά κυκλοφορεί στο εξωτερικό». Αλλά δεν είναι ευχαριστημένος από τη συμβολή του ελληνικού κράτους στον χώρο του.

«Θεωρώ επίτευγμά μου ότι υπέταξα το προσωπικό μου ύφος στο ύφος των συγγραφέων που μετέφρασα, κάτι που φαίνεται ιδιαίτερα στις ανθολογίες»

«Τα τελευταία τέσσερα χρόνια έχουν διακοπεί από το υπουργείο Πολιτισμού οι επιχορηγήσεις των μεταφράσεων και κάποιοι μικρότεροι βρετανικοί εκδοτικοί οίκοι που θέλουν να μεταφράσουν ελληνική λογοτεχνία δεν μπορούν και ψάχνουν απεγνωσμένα ενισχύσεις. Στο πανεπιστήμιο προωθούμε και το θεωρητικό σκέλος των σπουδών- για να βγάλουμε μεταφρασεολόγους- και το πρακτικό- για να βγάλουμε μεταφραστές. Η θεωρία της μετάφρασης, άλλωστε, προκύπτει από την πρακτική και όχι το αντίστροφο. Το ενδιαφέρον μάλιστα είναι τρομερό. Το μάθημα της Μεθοδολογίας της Μετάφρασης το παρακολουθούν 160 φοιτητές. Αλλά δεν έχουμε διδακτικό προσωπικό. Ενώ υπάρχουν μεταφρασεολόγοι με διδακτορικά από το εξωτερικό, έρχονται στην Ελλάδα και κάνουν άσχετες δουλειές με 700 ευρώ. Προσωπικά ενδιαφέρομαι περισσότερο πλέον να μεταδώσω όσα έχω μάθει παρά να συνεχίσω τις μεταφράσεις».

Για τα μαθήματα στο ελληνικό πανεπιστήμιο, ο Ντέιβιντ Κόνολι παρατηρεί: «Μιλάω στους φοιτητές για νεοελληνική λογοτεχνία και δεν ξέρουν. Εκατόν πενήντα παιδιά δεν έχουν ακούσει ποτέ για τον Μένη Κουμανταρέα ή τον Σωτήρη Δημητρίου. Είναι απελπιστική η κατάσταση. Ζήτησα τις προάλλες να μου πουν έναν στίχο του Σεφέρη. Δεν ήξεραν ούτε καν έναν στίχο από τους μελοποιημένους του Θεοδωράκη. Τι κάνουν στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση;».

ΙΝFΟ: Η βραβευμένη ανθολογία του Νίκου Εγγονόπουλου «Ωραίος σαν Έλληνας/ Τhe beauty of a Greek» από τις Εκδόσεις Ύψιλον. Σύντομα και το βιβλίο του «Ο μεταφραστής και ο ποιητής, μια εκλεκτική συγγένεια».

«Οι ταραχές θα συνεχιστούν»

«Πολύ φοβάμαι ότι οι ταραχές θα συνεχιστούν και θα περάσουν και σε άλλες χώρες», λέει ο Ντέιβιντ Κόνολι αναφερόμενος στα πρόσφατα γεγονότα.

«Είμαστε στο αμήν, ιδεολογικά δεν υπάρχει τίποτα. Το θέμα βέβαια είναι να προσδιοριστούν τα αιτήματα. Θέλουν αλλαγή; Κι εγώ μαζί τους. Αλλά ποιο είναι το αίτημα; Όχι γενικώς αλλαγή χωρίς συγκεκριμένες προτάσεις. Το πρόβλημα νομίζω είναι πιο βαθύ. Οι δύο πρώτες γενιές μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο επωφελήθηκαν από μία ξέφρενη ανάπτυξη. Αλλά αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί άλλο. Πρέπει λοιπόν να μάθουμε να ζούμε με λιγότερα. Ζούμε σε πολύ υλιστική εποχή, το βλέπεις ακόμη και στη λογοτεχνία με τα λάιφ στάιλ μυθιστορήματα. Αλλά η νέα γενιά βλέπει τι είχαμε εμείς και καταλαβαίνει ότι δεν θα το έχει».

Εφτά επιλογές

●«Το ημερολόγιο του αθέατου Απριλίου», «Τα ελεγεία της οξώπετρας» του Οδυσσέα Ελύτη ●«Η εφηβεία της λήθης» της Κικής Δημουλά ●«Άμυνα ζώνης», «Ο Τσε αυτοκτόνησε» του Πέτρου Μάρκαρη ●Ανθολογία σύγχρονου ελληνικού διηγήματος «Αngelic & Βlack» ●«Ωραίος σαν Έλληνας» του Νίκου Εγγονόπουλου

• Του Μανώλη Πιμπλή, ΤΑ ΝΕΑ: Τρίτη 3 Φεβρουαρίου 2009

ΒΡΑΔΙΕΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

Το περιοδικό Mανδραγόρας & το Kεντρικό Ωδείο

σας καλούν σε βραδιά ποιητικών αναγνώσεων

στο χώρο του καφέ του Ωδείου την Τρίτη 10.2.2009 στις 9μ.μ.

(Πατησίων & Tήνου 12, στάση Kεφαλληνίας, τηλ. 210-8217844)

Διαβάζουν οι ποιητές:

Xρυσούλα Aγκυρανοπούλου, Τάσος Γαλάτης, Λάμπρος Σπυριούνης

Συνοδεύουν οι μουσικοί:

Αστάλη Ρασιδάκη τραγούδι, κιθάρα & Άρτεμις Κονδυλοπούλου κιθάρα

Στο πιάνο:

η Χρυσούλα Αγκυρανοπούλου

Ταξιδεύοντας με τον Καβάφη...

Αφιέρωμα «Ταξιδεύοντας με τον Καβάφη» οργανώνει το Παράρτημα του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού στην Αλεξάνδρεια. Το αφιέρωμα θα διαρκέσει έως τις 28 Φεβρουαρίου, περιλαμβάνει έκθεση με 16 σχέδια και χαρακτικά της μορφής του Αλεξανδρινού ποιητή από την Ασπασία Παπαδοπεράκη, γλύπτρια της προτομής του Καβάφη στο Γενικό Προξενείο της Ελλάδας στην Αλεξάνδρεια.

Επίσης, πίνακες του Ανδρέα Κάραγιαν (προσφορά του ζωγράφου προς το Μουσείο Καβάφη) και σχέδια διαφόρων καλλιτεχνών, από το ίδιο μουσείο.

Επιπλέον, μια έκθεση βιβλίων συγκεντρώνει εκδόσεις με μεταφράσεις ποιημάτων του Καβάφη σε 25 γλώσσες, καταδεικνύοντας την απήχηση του ποιητή σε ολόκληρο τον κόσμο.

«Οι εκδοτικές προσπάθειες αποτελούν αδιάψευστο τεκμήριο για τη μεγάλη αγάπη μεταφραστών και εκδοτών από όλο τον κόσμο στο έργο του Καβάφη», αναφέρει ο πρόεδρος του ΕΙΠ Γ. Μπαμπινιώτης. Το αφιέρωμα περιλαμβάνει ακόμη προβολή ντοκιμαντέρ (έγινε χθες) και ποιητική βραδιά, «Με το φως των κεριών», από Αιγύπτιους ποιητές, στο Μουσείο Καβάφη (σήμερα, 30 Ιανουαρίου).

ΣΤΕΦΕΝΙ ΜΕΪΕΡ: Η συγγραφέας που απειλεί τον Χάρι Πότερ

Με τη σειρά του «Λυκόφωτος» η 37χρονη Αμερικανίδα, χωρίς προηγούμενη εμπειρία στη λογοτεχνία, προκαλεί κύματα ενθουσιασμού γράφοντας για αναγνώστες της πρώτης μετεφηβικής ηλικίας

Η Στέφενι Μέιερ

Στον μουντό και μονότονο κόσμο της Μπέλα, ο έρωτας με τον Εντουαρντ φαντάζει στο εφηβικό μυαλό της ως μοναδική διέξοδος. Αν όμως ο Εντουαρντ είναι βρικόλακας, ελευθερία είναι στην πραγματικότητα ο θάνατος. Ο σύγχρονος Αντερσεν (όπως φαίνεται εκ πρώτης όψεως) της εφηβικής λογοτεχνίας ακούει στο όνομα Στέφενι Μέιερ. Υπογράφει, με τα τέσσερα βιβλία της εποποιίας του Λυκόφωτος [ Λυκόφως 2005, Νέα Σελήνη 2006, Εκλειψη 2007 (υπό έκδοση στα ελληνικά), Βreaking Dawn 2008], τον ιδανικό εφηβικό μύθο του έρωτα, του φόβου και της αποχής.

Ο χαρακτηρισμός «επιτυχία άνευ προηγουμένου» έχει ήδη αποδοθεί στην Τζ. Κ. Ρόουλινγκ, τη συγγραφέα του Χάρι Πότερ, και αυτή τη στιγμή τα 40 εκατομμύρια αντίτυπα που πούλησαν παγκοσμίως τα βιβλία του Λυκόφωτος της Στέφενι Μέιερ δεν συνιστούν ρεκόρ (μπροστά στα 400 εκατομμύρια που έχει επιτύχει η πρώτη). Ωστόσο είναι προφανές ότι βρισκόμαστε μπροστά σε ένα νέο (κοινωνικό, ιστορικό, εκδοτικό) φαινόμενο σε παγκόσμια κλίμακα.

Μια κυρία του σαλονιού
Τι ώθησε αυτή τη γυναίκα να εμπνευστεί τον σκοτεινό και ρομαντικό μύθο που σήμερα διαβάζεται σε 37 διαφορετικές γλώσσες; Γιατί η Αμερική διαβάζει με τόσο φανατισμό τα βιβλία της; (Τα τρία πρώτα της σειράς έχουν ξεπεράσει σε πωλήσεις τα 5,3 εκατομμύρια αντίτυπα, εκ των οποίων τα 4 εκατομμύρια πουλήθηκαν μέσα στο 2008.)

Η κοινότοπη ζωή της Μέιερ μάς προκαλεί να επανεξετάσουμε τον προσδιορισμό «συγγραφέας». Διότι ώσπου να εισχωρήσει στον φανταστικό κόσμο της λογοτεχνίας, στα 31 της χρόνια, το 2003, ο μόνος κόσμος που καταλάβαινε ήταν τα τρία της παιδιά, ο άνδρας της, ένας λογιστής ονόματι Κρίστιαν (τον οποίο παντρεύτηκε στα 21 της χρόνια) και το μεγάλο σπίτι τους στη μικρή πόλη Κέιβ Κρικ, έξω από το Φοίνιξ της Αμερικής. Εκεί πέρασε τα παιδικά της χρόνια, κόρη οικονομικού διευθυντή μεγάλης εταιρείας. Είναι οπαδός του μορμονισμού, δεν πίνει ποτά και καφέ (η μόνη «παρατυπία» της είναι η κόκα-κόλα), δεν βλέπει ακατάλληλα έργα. «Εχουμε την ελευθερία της επιλογής,πράγμα που είναι θείο δώρο.Οι εξαρτήσεις μάς στερούν αυτή την ελευθερία» έχει δηλώσει στον ξένο Τύπο.

Ωστόσο, παρ΄ ότι η καθημερινότητά της οργανώνεται γύρω από την αποχή και την πειθαρχία, τα μυθιστορήματά της είναι χείμαρροι που μιλάνε για την ανθρώπινη αδυναμία και δύναμη μπροστά στον πειρασμό, για τη μικρότητα και το μεγαλείο της ανθρώπινης φύσης, για την αμφισημία του συναισθήματος. Μακράν τού να είναι αποστειρωμένοι όπως η ίδια, οι ήρωές της είναι ίσως πολύ πιο σφαιρικοί (και συνάμα αμφίθυμοι) από τους μικρούς μάγους της Ρόουλινγκ: μέσα από τα διλήμματα, τους φόβους και τα πάθη τους, ο (έφηβος αλλά και ο ενήλικος) αναγνώστης γνωρίζει περισσότερο τον εαυτό του. Και η ίδια, αρνούμενη τις υψηλές αξιώσεις, παρατηρεί: «Δεν πιστεύω ότι είμαι συγγραφέας.Είμαι παραμυθού.Οι λέξεις που χρησιμοποιώ δεν είναι πάντα οι πιο σωστές».

Ο ερωτισμός της αποχής
Το παράδοξο λοιπόν είναι ότι ο παρωχημένος, φοβικός, κλειστός μορμονισμός της έχει τροφοδοτήσει γόνιμα την έμπνευσή της. Η όμορφη έφηβη Μπέλα μετακομίζει από το Φοίνιξ σε μια γκρίζα κωμόπολη της Πολιτείας Ουάσιγκτον. Στο καινούργιο της σχολείο γνωρίζει και γοητεύεται από την απόκοσμη τελειότητα του βρικόλακα Εντουαρντ Κάλεν, ο οποίος από το 1918 παραμένει 17 ετών. Εχει υπερφυσικές ικανότητες και με το φως της ημέρας το δέρμα του δεν καίγεται: αστράφτει. Οι Κάλεν είναι μια οικογένεια βρικολάκων που για λόγους ηθικής έχουν απαρνηθεί το ανθρώπινο αίμα και τρέφονται μόνο από το αίμα των άγριων ζώων. Από την πρώτη στιγμή οι δύο έφηβοι πλημμυρίζουν από μιαν ακαταμάχητη έλξη, αλλά εκείνος διψάει και για κάτι παραπάνω: το αίμα της. Η Μπέλα δεν είναι μια ανέμελη έφηβη: κλαίει με λυγμούς, βλέπει εφιάλτες, βιώνει όλη την υπαρξιακή μεταμόρφωσή της με το πετσί της.

Ολη η δύναμη της τετραλογίας του Λυκόφωτος συνίσταται στο παιχνίδι με τον κίνδυνο, στη δύναμη του να μην υποκύπτεις. Ο έρωτας είναι γοητευτικός αλλά και θανατηφόρος. Η συναισθηματική φόρτιση στα βιβλία της Μέιερ προέρχεται από την παρατεταμένη, αφύσικη προσπάθεια δύο εφήβων να μην ενδώσουν στον έρωτά τους. Δεν υπάρχει σεξ ανάμεσά τους, αλλά ο υποφώσκων ερωτισμός γίνεται πιο οξύς όταν προσπαθείς να του αντισταθείς- πιο τυραννικός, ίσως και πιο βίαιος: Υπάρχει μια στιγμή στο Λυκόφως όπου ο Εντουαρντ πλησιάζει τον λαιμό της Μπέλα για να τη μυρίσει. Θα της σκίσει τον λαιμό; Θα την αφήσει άθικτη; Παραμένουμε μέχρι τέλους σε αυτό το τεντωμένο σκοινί. Η επιφάνεια λοιπόν μοιάζει αγνή, σαν καθαρό διαμάντι, αλλά στο βάθος όλα έχουν την υφή της αμαρτίας. Ο κόσμος της Μέιερ αντανακλά με κρυστάλλινο τρόπο την απατηλή επιφάνεια των πραγμάτων. « Ο,τι αδιέξοδο ή δίλημμα και αν αντιμετωπίζεις,πάντα στη ζωή υπάρχει η επιλογή ενός διαφορετικού δρόμου» παρατηρεί η ίδια. «Το ότι αντιστέκομαι στο κρασίδεν σημαίνει ότι δεν μπορώ να εκτιμήσω ένα μπουκέτο τριαντάφυλλα».

Η λαϊκή απήχηση
Δεν είναι τυχαίο ότι σημείο αναφοράς για τη συγγραφέα είναι το απόλυτο γοτθικό μυθιστόρημα του ανεκπλήρωτου έρωτα: τα Ανεμοδαρμένα Υψη της Εμιλι Μπροντέ. Ούτε ότι το Λυκόφως ήδη μεταφέρθηκε στη μεγάλη οθόνη από την Κάθριν Χάρντγουικ- το πρώτο από τα τρία έργα που θα ακολουθήσουν- έχοντας κόψει μόνο στην Ελλάδα πάνω από 250.000 εισιτήρια από την αρχή του χρόνου. Στην Αμερική υπάρχουν αναγνώστες που ντύνονται όπως οι χαρακτήρες των βιβλίων της και συστάθηκαν ακόμη και ροκ μπάντες προς τιμήν τους. Υπάρχουν αναγνώστες που σκανδαλίζονται από τη θεματική των βιβλίων της και προτείνουν την καύση των αντιτύπων του Βreaking Dawn, του τελευταίου τόμου της σειράς. Την πρώτη ημέρα στα βιβλιοπωλεία των ΗΠΑ πούλησε 1,3 εκατομμύρια αντίτυπα. Οταν υπογράφει βιβλία στα βιβλιοπωλεία, μαζεύει περίπου 3.000 θαυμαστές. Η Εκλειψη εκτόπισε για λίγο τον Χάρι Πότερ σε μερικές λίστες ευπωλήτων στην Αμερική. Τα τρία πρώτα βιβλία της εποποιίας έχουν καταλάβει πρώτες θέσεις στις λίστες των δέκα εμπορικότερων βιβλίων όλων των εποχών, ανάμεσα στις οποίες και των «Νew Υork Τimes».

Οι αντιστοιχίες ανάμεσα στην Τζ. Κ. Ρόουλινγκ και στη Στέφενι Μέιερ είναι προφανείς: Αγγλίδα η πρώτη, Αμερικανίδα η δεύτερη, μητέρες με καμία προηγούμενη εμπειρία στη λογοτεχνία. Και οι δύο έχουν πείσει εκατομμύρια παιδιά να διαβάζουν βιβλία 500 σελίδων. Και οι δύο δημιουργούν πρωτότυπους φανταστικούς κόσμους κατά το πρότυπο των κλασικών παραμυθιών. Αλλά αν η Μέιερ χρωματίζει τα παραμύθια της με τα φοβερά στοιχεία του έρωτα και του θανάτου, η γλώσσα της δεν φθάνει στην εκλέπτυνση ενός Αντερσεν. Η Μέιερ εξήγησε την επιτυχία της ως εξής: «Το ίδιο πράγμα γοητεύει και εμένα και τον Σαίξπηρ:Τοποθετείς τους χαρακτήρες σου σε συνθήκες που δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα και εκεί δρουν όπως θα δρούσε ο καθένας.Αυτό είναι ο άνθρωπος». Βλάσφημη ή αφελής η αναλογία της; Ισως τελικά αυτή η όμορφη αφέλεια (που πιθανότατα οδήγησε ορισμένους κριτικούς της λογοτεχνίας να απορρίψουν τη λογοτεχνική της οντότητα) να εξηγεί τη λαϊκή της απήχηση.

• της κατερινας δαφερμου | το βήμα, Κυριακή 1 Φεβρουαρίου 2009