Γιώργος Θεοτοκάς: Όνειρα...

Το ζήτημα δεν είναι πως θα πεθάνουμε κάποτε. Το ζήτημα, το μεγάλο ζήτημα, είναι πως δεν προφταίνουμε, όσο ζούμε, να χρησιμοποιήσουμε και να χαρούμε ούτε το ένα δέκατο από τις εμπνεύσεις μας της κάθε καινούργιας μέρας.

Το πολύ μεγαλύτερο μέρος των ονείρων μας, των πόθων μας, των σχεδίων μας, ναρκώνουνται για πάντα, προτού καλά-καλά συνειδητοποιηθούνε και κουβαλούμε μέσα μας ένα αμέτρητο πλήθος μικρούς πεθαμένους, που δεν έζησαν ποτέ. Το μισό μας τον καιρό τον περνούμε ονειροπολώντας.

Και τον άλλο το μισό αγωνιζόμαστε να καταργούμε τα περισσότερα όνειρά μας για να σώσουμε ένα ή δύο. Αλίμονο! Το ιδανικό το έργο δεν θα το φτάσουμε ποτέ. Μήτε θα βρούμε την ιδανική γυναίκα. Μήτε θα πραγματοποιήσουμε την ποίηση στη ζωή μας.

Μήτε τις ιδέες. Μήτε ο διπλανός μας θα καταλάβει ποτέ τι ζητούμε. Αυτά όλα είτανε παιδιαρίσματα, εφηβικοί ρεμβασμοί. Δεν υπάρχει πουθενά το Χρυσόμαλλο Δέρας. Μα υπάρχει το ταξίδι της Αργώς.

[Γιώργος Θεοτοκάς ΑΡΓΩ, Εστία]

Ο Γιώργος Θεοτοκάς (1905-1966) γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Γιος του δικηγόρου Μιχαήλ Θεοτοκά και της Ανδρονίκης το γένος Νομικού. Στην Κωνσταντινούπολη τέλειωσε το Ελληνογαλλικό Λύκειο και το 1922 εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στην Αθήνα, όπου γράφτηκε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου. Το 1925 εκλέχτηκε Γενικός Γραμματέας της δημοτικιστικής οργάνωσης Φοιτητική Συντροφιά (για τη δράση του κινδύνευσε το 1926 να αποβληθεί από το Πανεπιστήμιο) και υποδέχτηκε τον Γιάννη Ψυχάρη στη Χίο. Μετά την αποφοίτησή του (1927) έφυγε για τρία χρόνια στο Παρίσι και το Λονδίνο. Στο Λονδίνο έγραψε το πρώτο του βιβλίο Ελεύθερο Πνεύμα, που θεωρήθηκε ως το μανιφέστο της γενιάς του Τριάντα (δημοσιεύτηκε στην Αθήνα το 1929). Το 1929 επέστρεψε στην Αθήνα, όπου εργάστηκε ως δικηγόρος και δημοσίευσε πολλά κείμενά του στον ημερήσιο και περιοδικό Τύπο. Το 1940 κατατάχτηκε εθελοντικά στο στρατό και πολέμησε στην Αλβανία. Ο πρώτος γάμος του έγινε το 1948 με τη φιλόλογο Ναυσικά Στεργίου, η οποία πέθανε το 1959. Το 1952 ταξίδεψε στην Αμερική, το 1955 έθεσε υποψηφιότητα στις βουλευτικές εκλογές στο νομό Χίου, χωρίς επιτυχία. Ο δεύτερος γάμος του έγινε το 1966 με την ποιήτρια Κοραλία Ανδρεάδη. Πέθανε τον ίδιο χρόνο στην Αθήνα. Συνεργάστηκε με πολλά λογοτεχνικά περιοδικά και με την εφημερίδα Το Βήμα, ενώ υπήρξε επίσης μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού Εποχές. Υπήρξε συνιδρυτής του περιοδικού Νέα Γράμματα (1935). Διετέλεσε διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου (1945-1946 και 1951-1952) και πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Κ.Θ.Β.Ε. Εκπροσώπησε την Ελλάδα στις διεθνείς συναντήσεις της Γενεύης και στο Διεθνές Συνέδριο του Εδιμβούργου. Ταξίδεψε σε πολλές χώρες και έργα του μεταφράστηκαν σε πολλές ξένες γλώσσες. Τιμήθηκε με το βραβείο πεζογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών (1939 για το μυθιστόρημα Το δαιμόνιο) και το Α΄ Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου (1957 για το έργο του Τα προβλήματα του καιρού μας). Ο Γιώργος Θεοτοκάς τοποθετείται στη γενιά του ’30, της οποίας υπήρξε ένα από τα πολυγραφότερα πρόσωπα. Ασχολήθηκε με την πεζογραφία, το θέατρο, την ποίηση, το δοκίμιο, την κριτική, την ταξιδιωτική λογοτεχνία. Με το έργο του έθεσε τις βάσεις της θεωρίας της γενιάς του Τριάντα για την ελληνικότητα, η οποία πηγάζει παράλληλα από την ελληνική παράδοση (αρχαιοελληνική, βυζαντινή, λαϊκός πολιτισμός) αλλά και από την ευρωπαϊκή παράδοση και σύγχρονη πραγματικότητα. Ο αφηγηματικός του λόγος επηρεάστηκε έντονα από την ελληνική πεζογραφική δημιουργία του 19ου αιώνα. Από τα έργα του σημειώνουμε ως ορόσημα τον Λεωνή, τους Ασθενείς και οδοιπόρους, το Δαιμόνιο και την Αργώ. Για περισσότερα βιογραφικά στοιχεία του Γιώργου Θεοτοκά βλ. Αργυρίου Αλεξ. - Γεωργουσόπουλος Κώστας, "Θεοτοκάς Γιώργος", Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό 4. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1985, Γιαλουράκης Μανώλης, "Θεοτοκάς Γιώργος", Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας 7. Αθήνα, Χάρη Πάτση, χ.χ., Τζιόβας Δημήτρης, "Χρονολόγιο Γιώργου Θεοτοκά", Διαβάζω 137, 12/2/1986, σ.8-11 και Αράγης Γιώργος, "Γιώργος Θεοτοκάς", Η Μεσοπολεμική πεζογραφία Από τον πρώτο ως τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο (1914-1939) Δ', σ.8-81. Αθήνα, Σοκόλης, 1992.(Πηγή: Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών, Ε.ΚΕ.ΒΙ.).

Από τον Εγγονόπουλο... στον Παπαδιαμάντη!

Δεν ξέρω τι απέδωσε μέχρι στιγμής η υλοποίηση του προγράμματος των εκδηλώσεων που οργάνωσε το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) και που είναι αφιερωμένες στον ποιητή Νίκο Εγγονόπουλο (1907-1985), αφού το 2007 αφιερώθηκε σ’ αυτόν με την ευκαιρία της συμπλήρωσης εκατό χρόνων από τη γέννησή του.

Δεν βάζω υπό κρίση την απόφαση του ΕΚΕΒΙ για τον Εγγονόπουλο [επίσημο site], αλλά λέω ότι αφού ξεκίνησε ένα τόσο φιλόδοξο πρόγραμμα, να βλέπουμε και τι γίνεται, πώς πάει η πρόοδος του προγράμματος, τι απήχηση έχει, συμμετέχει ο κόσμος ή περιορίζεται σ’ ένα στενό/κλειστό κύκλο υποψιασμένων ανθρώπων που η μάζα τούς βλέπει με μισό μάτι. Δεν ξέρω, δεν έχω ενημερωθεί, αλλά να, ξύπνησα μια μέρα κι άρχισα ν’ απορώ... Μπήκα στην ιστοσελίδα του ΕΚΕΒΙ, διάβασα τα σχετικά με τις εκδηλώσεις, τα ονόματα της οργανωτικής επιτροπής, που αποτελείται από αξιοσέβαστα πρόσωπα.

Διαβάζω επίσης ότι από 13 Νοεμβρίου 2007 έως 6 Ιανουαρίου 2008, στο Μουσείο Μπενάκη, Κτήριο οδού Πειραιώς, θα πραγματοποιηθεί μεγάλη αναδρομική έκθεση, με σκοπό να παρουσιάσει μια πλήρη εικόνα του ζωγράφου Εγγονόπουλου, αλλά και να σκιαγραφήσει τον Εγγονόπουλο ποιητή.

«Η έρευνα για τον εντοπισμό και την καταγραφή των έργων του Εγγονόπουλου έχει ξεκινήσει από το 2002. Έχουν εντοπιστεί έργα τα οποία δεν έχουν δημοσιευτεί ή εκτεθεί ποτέ» μας λέει η επιμελήτρια της έκθεσης και του καταλόγου που θα κυκλοφορήσει Κατερίνα Περπινιώτη-Αγκαζίρ.

Η έκθεση περιλαμβάνει αντιπροσωπευτικά έργα από τις πέντε δεκαετίες της καλλιτεχνικής του παραγωγής εικαστικής, εικαστικής και ποιητικής: υπερρεαλιστικές συνθέσεις, απεικονίσεις σπιτιών, εικόνες, σκηνικά, κοστούμια, σχέδια από εικονογραφήσεις βιβλίων, καθώς και εκδόσεις των ποιητικών συλλογών του. Θα εκτεθούν διακόσια πενήντα περίπου έργα, λάδια, τέμπερες, ακουαρέλες και σχέδια, καθώς επίσης και σκίτσα της εποχής της μαθητείας του στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών.

Με αφορμή, λοιπόν το Έτος Εγγονόπουλου, έκανα μια αναδρομή κι εγώ σε παλιότερες γιορτές για τον Παπαδιαμάντη και συγκεκριμένα το 1960, με την ευκαιρία τότε της συμπλήρωσης πεντηκονταετίας από το θάνατο του Σκιαθίτη διηγηματογράφου. Έπεσα σε μια σχετική μελέτη του Ζήσιμου Λορεντζάτου που μάλλον γράφτηκε με αφορμή τις λεγόμενες "εκδηλώσεις":

Πού αποβλέπουν τάχατες οι ψεύτικες και ανούσιες σημερινές γιορτές; Να προβάλουν το άτομο του Παπαδιαμάντη; Τότε είναι ψεύτικες. Να προβάλουν το έργο του, όπως προβάλλουμε συνήθως ένα έργο λογοτεχνικό; Τότε είναι ανούσιες, δηλ. χάνουν ή δεν πιάνουν την ουσία. Πρώτα ψεύτικες.

Όταν ο Νιρβάνας τον φωτογράφιζε κάποτε στη Δεξαμενή - γύρω τους δεν βρισκότανε σχεδόν κανένας - ο Παπαδιαμάντης του είπε ανήσυχα και βιαστικά: "Nous excitons la curiosité du pupblic..." ("Παναθήναια" ΙΓ΄ 1906). Όταν του κάνανε τη φιλολογική γιορτή στον "Παρνασσό" - πήγε όλη η Αθήνα (13/3/1908) - εκείνος είχε καταφύγει στο σπίτι του Νικόλα του Μπούκη του μανάβη, που ήταν φίλος του, και βεβαίωνε τη γυναίκα του:

"Όλα αυτά δεν έχουν για μένα καμιά σημασία. Προτιμώ να περάσω τη βραδιά στο σπίτι σας. Κυρία Πολυξένη, κάνε μου, παρακαλώ, ένα χαμομήλι, και δος μου ένα σπίρτο.
Άναψε το τσιγάρο του και άρχισε να ψάλλη".
(O. Merlier "Γράμματα Α. Παπαδιαμάντη" 1934).

Το άτομό του, λοιπόν, δεν χρειάζεται, προβολή, χρειάζεται μάλλον προφύλαξη και αποσιώπηση. Ησυχία. Από τη Σκιάθο έγραφε του Βλαχογιάννη "ενοικίασα ένα πυργάκι, υψηλόν, αγναντερόν, μαγευτικόν, όπου θα εργάζωμαι" (10/5/1904). Το αληθινό κλίμα του Παπαδιαμάντη είναι η ανωνυμία. Αυτή που αποχτήσανε, ύστερα από μεγάλο αγώνα (να νικήσουν ακριβώς το άτομό τους), οι απρόσωποι τεχνίτες όλων των μεγάλων παραδόσεων, είτε σε Ανατολή είτε σε Δύση.

Έπειτα οι γιορτές είναι ανούσιες, δηλ. δεν έχουν ουσία. Μήπως αποβλέπουν να προβάλουν το έργο του; Έτσι βεβαιώνει τουλάχιστον η εφημερίδα (Έθνος, 26/11/60): "Θα καταβληθή προσπάθεια όσον το δυνατόν ευρυτέρας προβολής του έργου του Παπαδιαμάντη". Ποιο είναι το έργο αυτό; Είναι ο Σκιαθίτης διηγηματογράφος, οι λογοτεχνικές σελίδες που από επαγγελματική - ας το πούμε έτσι - άποψη μπορούν ισοδύναμα να συγκριθούν με παρόμοιες σελίδες από άλλες λογοτεχνίες, επιτεύγματα ανθρώπων που ξέρουν "να γράφουν καλά" ή που είναι καλοί "ποιητές" ή "πεζογράφοι", και που αξιώνουνται μια διεθνή κατάταξη και ανθολόγηση μέσα στη λεγόμενη περιοχή των γραμμάτων;

Ο καλλιτέχνης ή ο τεχνίτης του λόγου. Αυτό είναι το έργο που θα ζητήσουμε να προβάλουμε; Ή το έργο είναι αυτό μόνον; Αυτή είναι η σημασία του Παπαδιαμάντη; Δεν μπορεί, δεν γίνεται, αυτό το ξέρουμε όλοι. Αλλά ποιο είναι τότε το έργο ή εκείνο το ανεξήγητο καθεστώς - πώς αλλιώς να το πω - το καθεστώς των πατέρων, που μας αγκαλιάζει αμέσως, εμάς τους θεληματικά απόκληρους από την παράδοση, μόλις προφέρουμε τ' όνομά του;

[Η συνέχεια στο βιβλίο του Λορεντζάτου ΜΕΛΕΤΕΣ (Σολωμός - Σεφέρης - Τ.S.Eliot - Ένας ορισμός του Σολωμού για το ύφος - Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης), Εκδόσεις Γαλαξίας]

Ο Μπάμπης Αννινος και αι Αθήναι του 1850

Είναι πολύ εύκολο να μη χαθείς στον κατακλυσμό των νέων εκδόσεων που σε καλούν να μουρλαθείς, χαζεύοντας εξώφυλλα με έξοχη εικονογράφηση και ελκυστικούς τίτλους που εν πολλοίς δεν ανταποκρίνονται και στο περιεχόμενο - όπως συμβαίνει και με διάφορες ηλίθιες εκπομπές στην τηλεόραση (: Άκου να δεις, κοίτα ν' ακούσεις, Έχει γούστο κ.λπ.).

Χάζεψα κάμποσο στη βιβλιοθήκη του σπιτιού και δίχως να το σκεφτώ, πήρα στα χέρια μου το βιβλιαράκι του Μπάμπη Άννινου "Αι Αθήναι του 1850 - εντυπώσεις δύο Γάλλων περιηγητών", στις υπέροχες εκείνες εκδόσεις του Γαλαξία (Μάιος 1971). Βέβαια το έργο του Άννινου κυκλοφόρησε για πρώτη φορά κυκλοφόρησε το 1925.

Είναι αποσπασμένο από το βιβλίο του "Ιστορικά Σημειώματα", που περιέχει τρεις ακόμη εκτενείς μονογραφίες ("Η απολογία του Οδυσσέως Ανδρούτσου", "Οι Φιλέλληνες του 1821", και "Ο Παπουλάκης"), καθώς επίσης μια μετάφραση της ιστορικής πραγματείας του Κόμητα Γκάμπα "Ο Βύρων εν Ελλάδι" και σειρά μικρότερων ιστορικών δοκιμίων.

Ευφάνταστος ο Άννινος (1852-1934) αξιοποίησε στη μονογραφία του την περιήγηση των Αθηνών από τον Gustave Flaubert και τον Maxim du Camp, όπως διασώθηκε στις γραπτές αναμνήσεις των δύο νεαρών τότε Γάλλων διανοουμένων, οι οποίοι σχολιάζοντες και σχολιαζόμενοι από τον Άννινο περιηγούνται την Αθήνα και τα περίχωρά της και μέσα από πρόσωπα γνωστά (όπως ο Κανάρης) και άγνωστα και πράγματα της εποχής, διαγράφεται η απεικόνιση των Αθηνών του 1850, μιας πόλης που αριθμούσε μόλις 24.000 κατοίκους.

Γράφει ο Άννινος:
Παραθέτω εν μεταφράσει τινάς των εκ της περιοδείας ταύτης εντυπώσεων και των περιέργων περιπετειών των, όπως διηγείται αυτάς ο Δυκάν.

"Μετέβημεν εις Μαραθώνα, εις Ελευσίνα, εις Σαλαμίνα· η εις τα μέρη ταύτα εκδρομή εγίνετο εκάστοτε εντός της ημέρας. Αλλά δια την περιοδείαν μας εις Φωκίδα και εις Βοιωτίαν εχρειάσθησαν δέκα όλαι ημέραι αίτινες δεν κατηναλώθησαν ανωφελώς. Μετεβαίνομεν αναπολούντες τας αναμνήσεις του παρελθόντος, αναμνήσεις των οποίων τα ίχνη ανευρίσκομεν μόνον εις την σκέψιν μας, διότι και η γη αυτή ένθα τα γεγονότα συνέβησαν ουδέν ίχνος αυτών διετήρησε.

Πολλαί εγένοντο επιδρομαί, πολλοί βάρβαροι διήλθον εκείθεν, και ουδέν πλέον απομένει· εάν υπάρχη δε και κάποιον ερείπιον, αυτό μένει άφωνον. Εις τα Λεύκτρα, εις τας Πλαταιάς, εις την Χαιρώνειαν, ένθα ο Φίλιππος, μεθυσμένος και νικητής, περιήρχετο το πεδίον της μάχης, χλευάζων τον Δημοσθένη, μερικοί λίθοι ακόμη δεν εξηφανίσθησαν. Εις το Καστρί ηρωτήσαμεν το μαντείον των Δελφών· εις την Λεβάδειαν, κύπτοντες άνωθεν του άντρου, εκαλούμεν τον Τροφώνιον, όστις δεν απήντησεν.

Η Ελλάς υπάρχει εις τας τέχνας μας, εις τα ήθη μας, εις την φιλοσοφίαν μας, εις την ποίησίν μας, εις την ευγλωττίαν μας· υπάρχει εις τον πολιτισμόν μας ολόκληρον, αλλά δεν υπάρχει πλέον εις την Ελλάδα· η ψυχή της εγένετο η ψυχή του ανθρωπίνου γένους. Εάν δεν ήθελον προϋπάρξει η Ελλάς και ο Χριστιανισμός, ο κόσμος ολόκληρος θα διετέλει ακόμη εν αγρία καταστάσει, θα ευρίσκετο εις την λιθίνην εποχήν της διανοίας.

Τα έργα των ανθρώπων εξεμηδενίσθησαν, συνετρίβησαν εις κόνιν δια των δακτύλων του χρόνου, αλλ' η φύσις έμεινεν αναλλοίωτος· το όρος, η στενοπορία, η θάλασσα, ο ποταμός, εξακολουθούν να παραμένουν, αιώνιοι μάρτυρες διηγούμενοι τα συμβάντα. Ο τόπος, ένθα το μέγα γεγονός συνετελέσθη, δεν ηλλοιώθη.

Εάν ο Λεωνίδας και οι τριακόσιοι επανήρχοντο εις τας Θερμοπύλας, θα επανεύρισκον αυτάς εις ην ήσαν κατάστασιν εν έτει 480 προ Χριστού. Εκαθήσαμεν εκεί και εγευματίσαμεν με ένα μηρόν ερίφου, ενίψαμεν τας χείρας μας εις την θερμήν πηγήν, την αναβλύσασαν δια θαύματος ης Αθηνάς, όπως πλυθή ο Ηρακλής, ο κουρασμένος εκ της πάλης του προς τον Ανταίον.

Το όρος Οίτη εξέτεινε το έμβολόν του μέχρι του Μαλιακού κόλπου, του μόλις 'ρικνουμένου υπό της πρωινής αύρας. Η ατμόσφαιρα ήτο ψυχρά και το νερόν των ιερών πηγών, των ηρωικών πηγών, εξητμήζετο περιστρέφον με το 'ρεύμα του τον τροχόν μύλου τινός.

Πάσα πρόοδος είναι αξιέπαινος· αλλ' όμως ομολογώ ότι ο μύλος των Θερμοπυλών μου εφάνη ώς τι βέβηλον. Εκεί πλησίον υπάρχει είδος τι τύμβου, το οποίον συνηθίζουν να ονομάζουν τάφον του Λεωνίδα, αλλά κατ' αλήθειαν είναι πρόχωμα εγερθέν κατά τας πρώτας μάχας του υπέρ ανεξαρτησίας πολέμου..."

Ο "φιλαράκος" Guy de Maupassant

[Λεζάντα: Une des images que nous laissera Maupassant, ce sont ses parties de canotage sur la Seine des impressionnistes, parfois en compagnie galante. Ce tableau pourrait très bien le figurer]

O Μοπασάν [πλήρες όνομα: Henri René Albert Guy de Maupassant] γεννήθηκε στις 5 Αυγούστου 1850 και πέθανε στις 6 Ιουλίου 1893. Ήταν ένας από τους πιο δημοφιλείς Γάλλους συγγραφείς του 19ου αιώνα, ενώ θεωρείται (και μάλλον είναι) ένας από τους πατέρες της σύγχρονης νουβέλας. Υπήρξε προστατευόμενος και στενός φίλος του Flaubert, και η συνάφεια μαζί του τον οδήγησε στα μεγάλα λογοτεχνικά σαλόνια της εποχής, όπου συνδέθηκε με διάσημους λογοτέχνες και κριτικούς.

Το πλέον διάσημο από τα έργα του που το έχω διαβάσει 3-4 φορές είναι φυσικά το Bel Ami, ο θρυλικός Φιλαράκος, που δημοσιεύτηκε το 1885. Το έργο αυτό έγινε ταινία το 1937 σε σκηνοθεσία Willi Forst, το 1947 σε σκηνοθεσία Albert Lewin με τον τίτλο 'The Private Affairs of Bel-Ami', το 1954 σε σκηνοθεσία Louis Daquin, και το 1968 σε σκηνοθεσία Helmut Käutner. Πώς ένας ατάλαντος δημοσιογράφος, ο Georges Duroy, θα φτάσει ψηλά, ενώ θα παρακολουθήσουμε τη δράση της παρισινής κοινωνίας της εποχής

Ο Maupassant, πιστός του νατουραλισμού, πήρε τα θέματά του για τις απαισιόδοξες ιστορίες του και τα μυθιστορήματά του, κυρίως από τη συμπεριφορά της αστικής τάξης, του Γαλλο-Πρωσικού πολέμου, και της μοντέρνας ζωής του Παρισιού. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων της ζωής του, ο Maupassant ταλαιπωρήθηκε, αφού βασανιζόταν από τα νεανικά του χρόνια από σύφιλη (στα είκοσί του), στη συνέχεια έπαθε νευρικό κλονισμό. Έκανε απόπειρα αυτοκτονίας, τον έκλεισαν σε ένα ιδιωτικό άσυλο και τελείωσε η ταραχώδης ζωή του ενώ είχε πάθει γενική παραλυσία.

Η πρώτη νουβέλα του ήταν η Μια Ζωή [Une Vie, 1883], που έγινε ταινία δυο φορές: το 1947 σε σκηνοθεσία Toivo Särkkä και το 1958 σε σκηνοθεσία του Alexandre Astruc.

Το Πιέρ και Ζαν [Pierre Et Jean, 1888], είναι μια ψυχολογική μελέτη της μοιχείας, που έγινε ταινία: το 1924 σε σκηνοθεσία Donatien, το 1943 σε σκηνοθεσία André Cayatte, και το 1951 σε σκηνοθεσία του Luis Buñuel, με τον τίτλο Une mujer sin amor. Έξοχο μυθιστόρημα όπου στον πρόλογό του καταθέτει τις αισθητικές αρχές του.

Μερικά ακόμα έργα:

Ιστορία του παλιού καιρού [Histoire Du Vieux Temps, 1879].

Des Vers, 1880

Η παχουλή [Boule De Suif, 1880], έγινε ταινία: το 1934 σκηνοθεσία Mihail Romm, το 1935 σκηνοθεσία Kenji Mizokuchi, το 1939 σκηνοθεσία John Ford, και το 1945 σκηνοθεσία Christian-Jacque.

Το Σπίτι των Τελιέ [La Maison De Tellier, 1881]

Contes De La Bécasse, 1883

Η Δεσποινίς Φιφί [Mademoiselle Fifi, 1883].

Στον Ήλιο [Au Soleil, 1884].

Ιβέτ [Yvette, 1884], έγινε ταινία: το 1927 σκηνοθεσία Alberto Cavalcanti, το 1938 σκηνοθεσία Wolfgang Liebenheimer με τον τίτλο 'Die Tochter einer Kurtisane'.

Οι Αδελφές Ροντολί [Les Sœurs Rondoli, 1884].

Monsieur Parent, 1884

Ιστορίες της μέρας και της νύχτας [Contes du jour et de la nuit, 1885].

Η Μικρή Ροκ [La Petite Roque]., 1886

Ιστορίες και Νουβέλες [Contes Et Nouvelles, 1886].

Le Horla, 1887

Mont-Oriol, 1887

Στο νερό [Sur L'eau, 1888].

Le Rosier De Madame Husson, 1888

Δυνατός σαν το θάνατο [Fort Comme La Mort, 1889].

Το αριστερό χέρι [La Main Gauche, 1889].

Η καρδιά μας [Notre Coeur, 1890].

Η άχρηστη ομορφιά [L'inutile Beauté, 1890].

Ποιος ξέρει; [Qui Sait?, 1890]

La Vie Errante, 1890]

La Paix Du Ménagre, 1893]

Ο Ariosto και ο Orlando furioso...

Ludovico Ariosto

Ο Ιταλός ποιητής Αριόστο [Ludovico Ariosto], γεννήθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 1474 και πέθανε στη Φεράρα στις 6 Ιουλίου 1533. Παρά το γεγονός ότι έχει αφήσει τεράστιο έργο και πλούσιο, εντούτοις έμεινε στην ιστορία της λογοτεχνίας με το έργο του Ορλάνδος Μαινόμενος [Orlando furioso].

Πρόκειται για ένα συγγραφικό έπος που στηρίχτηκε, ως προς την άντληση του υλικού του, στον «Ερωτευμένο Ορλάνδο» [Orlando innamorato] του Ματέο Μαρία Μπογιάρντο [Matteo Maria Boiardo], αλλά εμπλουτίστηκε από τον Αριόστο με υλικό από παραμύθια και αφηγήσεις ιπποτικών περιπετειών.

Η δράση επικεντρώνεται στον πόλεμο ανάμεσα στους Χριστιανούς στη Γαλλία και τους Σαρακηνούς, και στον έρωτα ανάμεσα στον Orlando και την Angelica, στον Ruggiero και την Bradamante.

Παραθέτω μερικά από τα 46 άσματα, με μια αξιοθαύμαστη εικονογράφηση που βρήκα. Για τη μετάφραση θα δω στην πορεία. Προς το παρόν όποιος ξέρει, καλώς, κι όποιος δεν ξέρει να περιμένει...

[Η εικονογράφηση είναι από τους αδελφούς Paul & Gaëtan Brizzi]

Eccovi fuor de la prima spelonca,
che gente intorno al sacro cerchio ingrossa;
ma, come vuole entrar, la via l'è tronca,
come lo cinga intorno muro e fossa.
In quella stanza, ove la bella conca
in sé chiudea del gran profeta l'ossa,
entravan l'ombre, poi ch'avean tre volte
fatto d'intorno lor debite volte.

A prima giunta io gli getto le braccia
al collo, ch'io non penso esser veduta;
lo bacio in bocca e per tutta la faccia,
come far soglio ad ogni sua venuta.
Egli più de l'usato si procaccia
d'accarezzarmi, e la sua fraude aiuta.
Quell'altro al rio spettacolo condutto,
misero sta lontano, e vede il tutto.

Egli, ch'allato avea una tasca, aprilla,
e trassene una ampolla di liquore;
e negli occhi possenti, onde sfavilla
la più cocente face ch'abbia Amore,
spruzzò di quel leggiermente una stilla,
che di farla dormire ebbe valore.
Già resupina ne l'arena giace
a tutte voglie del vecchio rapace.

Tenea Ruggier la lancia non in resta,
ma sopra mano, e percoteva l'orca.
Altro non so che s'assimigli a questa,
ch'una gran massa che s'aggiri e torca;
né forma ha d'animal, se non la testa,
c'ha gli occhi e i denti fuor, come di porca.
Ruggier in fronte la ferìa tra gli occhi;
ma par che un ferro o un duro sasso tocchi.

Di citatorie piene e di libelli,
d'esamine e di carte di procure
avea le mani e il seno, e gran fastelli
di chiose, di consigli e di letture;
per cui le facultà de' poverelli
non sono mai ne le città sicure.
Aveva dietro e dinanzi e d'ambi i lati,
notai, procuratori ed avocati.

Chi vuol fuggir, Rinaldo fuggir lassa,
ed attende a cacciar chi vuol star saldo.
Si cade ovunque Ariodante passa,
che molto va quel dì presso a Rinaldo.
Altri Lionetto, altri Zerbin fracassa,
a gara ognuno a far gran prove caldo.
Carlo fa il suo dover, lo fa Oliviero,
Turpino e Guido e Salamone e Ugiero.

Tornando a lui la vincitrice in sella,
disse ridendo: - Questa t'appresento;
e quanto più la veggio e grata e bella,
tanto, ch'ella sia tua, più mi contento.
Or tu in mio loco sei campion di quella;
ma la tua fé non se ne porti il vento,
che per sua guida e scorta tu non vada
(come hai promesso) ovunque andar l'aggrada.

Πεζογραφία και ποίηση...

Προσφάτως κουβέντιαζα μ' ένα φίλο και μου έλεγε ότι, πάει πια η ποίηση, δεν έχει τίποτε να πει στον σημερινό κόσμο - "ποιος διαβάζει ποίηση;". Είναι αλήθεια ότι το μυθιστόρημα σήμερα "σαρώνει" στις αναγνωστικές προτιμήσεις του κοινού. Δεν είμαι βέβαιος αν το ίδιο το κοινό είναι εκείνο που καθορίζει ποιο λογοτεχνικό είδος πρέπει να πλημμυρίσει την αγορά ή οι εκδότες. Δεν με απασχολεί. Αν είναι η εποχή της πεζογραφίας, καλώς να είναι. Ίσως να ήταν πάντα...

Ωστόσο, στις μέρες μας, αυτός ο κατακλυσμός του πεζού λόγου κι εκείνων που τον κουλαντρίζουν, δείχνει ότι κάποιοι επιθυμούν να εξουδετερώσουν ή μάλλον να εξαλείψουν τους σφριγηλούς εκείνους στιχοπλόκους που στριμώχνονται ανάμεσα στον συρφετό των πεζογράφων για ν' ακουστεί η φωνή τους.

Βλέπουμε στις προθήκες των βιβλιοπωλείων, κάπου-κάπου, κάποιες ποιητικές συλλογές και λέμε, α, πόσα έδωσε κι αυτός για την έκδοση της συλλογής του ή τι τον έπιασε και γράφει στίχους και άλλα τέτοια που φανερώνουν μια πρόθεση υποτίμησης εκείνων οι οποίοι αποτολμούν το απονεννοημένο διάβημα!

Οι εκδόσεις Γαβριηλίδης έχουν καθιερώσει τις Καθ' οδόν αναγνώσεις ποιημάτων στην οδό Μαυρομιχάλη κι αυτό έδωσε μια ανάσα σ' εκείνους που αγαπούν την ποίηση και τους ποιητές. Δίχως φανφάρες, εκεί στο πεζοδρόμιο της Μαυρομιχάλη, φίλοι και γνωστοί, θεράποντες του ωραίου λόγου και μιας εποχής... αντιποιητικής!

Καθώς ψαχούλευα στη βιβλιοθήκη του γραφείου μου κάτι βιβλία, έπεσε στα χέρια μου η ποιητική συλλογή Ομίχλη πέτρινη του παλιού φίλου Δημήτρη Κανελλόπουλου, που είχε κυκλοφορήσει το 1986 από τις εκδόσεις Ηριδανός. Όρθιος (ξανα)διάβασα, απνευστί, τους στίχους κι ενθουσιάστηκα. Να ένα δείγμα:

ΔΥΟ ΣΗΜΑΙΝΟΥΣΕΣ

Ετούτος ο καιρός
κρατάει κρυφό το πρόσωπό του και υποχωρεί
χωρίς σημαίες.
Κανένα ίχνος
από παρελθόν ηρωικό.
Μπροστά ωχρή η σελήνη.

Ο τελευταίος αντάρτης έπεσε
κατά το έτος
1949.

ΥΓ. Η φωτογραφία τραβήχτηκε από τον Ορέστη και είναι αναγνωρίσιμη - είναι ένα κομμάτι της Πάρνηθας. Δεν ξέρω αν η φωτιά κατέκαψε την περιοχή που βλέπουμε!

Ο Πόρφυρας - από την Κέρκυρα!

Ένα περιοδικό που το απολαμβάνουμε. Έρχεται από την όμορφη Κέρκυρα. Ο Πόρφυρας! Περιοδικό για τα Γράμματα που το διαχειρίζοναι ωραίοι άνθρωποι, ταγμένοι στην υπηρεσία του λόγου. Ο Δημήτρης Κονιδάρης, ο Περικλής Παγκράτης, ο Θεοτόκης Ζερβός, ο Νάσος Μαρτίνος, ο Σωτήρης Τριβιζάς και ο Θεοδόσης Πυλαρινός. Κάποτε πέρασα με την ΕΡΤ από την Κέρκυρα και κάναμε μια εκπομπή. Αξέχαστες μέρες του '84-'85. Κοντά τους, κορυφαίοι άνθρωποι της λογοτεχνίας μας, καθηγητές, κριτικοί, θεατρολόγοι, ποιητές, πεζογράφοι...

Ο "Πόρφυρας" κυκλοφορεί αδιαλείπτως, προφανώς με πόνο ψυχής και κούραση που όμως δεν τη λογαριάζουν. Το περιοδικό κάθε χρόνο γίνεται και καλύτερο και θα έλεγα ότι αποτελεί πρότυπο λογοτεχνικού εντύπου. Ας μην μακρηγορώ μ' αυτά.

Αφορμή στάθηκε το υπ' αριθμόν 123 τεύχος (Απρίλιος - Ιούνιος 2007). Όλα τα περιεχόμενα είναι αξιοσημείωτα. Κανένα δεν ξεχωρίζω. Πρώτο-πρώτο το κείμενο του Βάλτερ Πούχνερ "Ο Παναγιώτης Σούτσος και η ρομαντική δραματουργία". Ο Πούχνερ, είναι μια ιδιάζουσα περίπτωση στον πολιτισμό μας. Πολυμαθής και πολυγραφότατος, με δεκάδες βιβλία πάντα για το θέατρο, είναι καθηγητής στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, αγαπητός στους φοιτητές και στους θεατρολόγους, ανοίγει δρόμους και τους ορίζοντες της θεατρικής έρευνας στον τόπο μας, αυτός ένας αυστριακός την καταγωγή αλλά πλέον πολιτογραφημένος Έλληνας!

Η Anna Zimbone γράφει για "Τρεις Μεγάλους Ευρωπαίους", τον Spanheim, τον Leopardi και τον Εμμανουήλ Ροϊδη. Ο Σταύρος Κρητιώτης αναφέρεται στα "Αναγραμματιζόμενα ψευδώνυμα στον Ασμοδαίο (1880-1885)". Ακολουθεί ένα μικρό αφιέρωμα στον Διονύσιο Σολωμό, μιας και διανύουμε το Έτος Σολωμού. Γράφουν: Μίλτος Καρκαζής "Ο Σολωμός για τον Κανόβα", Ανδρέας Παστελλάς "Το σολωμικό έργο - έργο εθνικής αυτογνωσίας και υψηλής αισθητικής διδαχής".

Άλλα κείμενα: Αγγέλα Κστρινάκη "Ο Καζαντζάκης και οι Πηνελόπες", Νίκος Φαλαγκάς "Μια ειδολογική διερεύνηση τριών εγγραφών από τις Μέρες Α΄του Γιώργου Σεφέρη", Ελένη Κοσμά "Για την απελευθέρωση των μορφών, ολίγα", Σάββας Πατσαλίδης "Γκοντό: Η διεθνής εξουσία της αναμονής", Γιάννης Πανούσης "Στους λαβυρίνθους της εξιχνίασης εγκλημάτων στο αστυνομικό μυθιστόρημα" και άλλα.