Για το "Μεγάλο Ελληνικό Μυθιστόρημα"!

Μια τυχαία περιδιάβαση σ' ένα καινούργιο (για μένα) blog, μου έδωσε χαρά. Αναφέρομαι στο μπλογκ του Μάκη Καραγιάννη, που διαπραγματεύεται εξόχως ενδιαφέροντα θέματα. Άφησα εκεί ένα σχόλιο και στη συνέχεια οδηγήθηκα στο μπλογκ του παλιού φίλου Αλέξη Σταμάτη, όπου έχει ανοίξει μια συζήτηση για το "Μεγάλο Ελληνικό Μυθιστόρημα", με αφορμή ένα άρθρο της εφημερίδας The Guardian, όπου γίνεται λόγος για το "Μεγάλο Βρετανικό Μυθιστόρημα", κατ' αναλογία του "Great American Novel". Και γράφει ο Αλέξης: Υπάρχει το "Μεγάλο Ελληνικό Μυθιστόρημα"; Αν ναι, ποιο είναι και ποια είναι τα στοιχεία που το ορίζουν ως τέτοιο; Αν όχι, προς τα πού θα έπρεπε ένα κείμενο μυθοπλασίας να κινηθεί ώστε να "αιχμαλωτίσει", να συλλάβει την πεμπτουσία της ελληνικότητας;

Μ' άρεσε αυτή η πρωτοβουλία του Αλέξη, άφησα ένα σχόλιο στο μπλογκ του, αλλά για να μη ταλαιπωρώ το χώρο του, θα καταθέσω κι εδώ μερικές σκέψεις. Είναι εύκολο να αναφέρει κάποιος τίτλους πεζογραφημάτων για τα οποία έχουν γραφτεί ύμνοι σε εφημερίδες και περιοδικά και τα οποία βρέθηκαν για καιρό στις πρώτες θέσεις των καταλόγων με τα "ευπώλητα"... Με το πέρασμα των χρόνων αποδείχτηκε ότι η πραγματικότητα διαψεύδει!

Τι εννοούμε με τη λέξη "ελληνικότητα"; Ο καθένας έχει τη δική του ερμηνεία. Ωστόσο έχουν γραφτεί δεκάδες σελίδες που πυροδότησαν κατά καιρούς ωραίες λογοτεχνικές διαμάχες. Και ένα βασικό ίσως επιχείρημα εναντίον των πεζογράφων της γενιάς του '30 ήταν ο "ελληνοκεντρισμός" της!

Σ' ένα άρθρο του με τίτλο "Ελληνοκεντρισμός και ελληνικότητα", στο Βήμα, ο Νάσος Βαγενάς (καθηγητής της Θεωρίας και Κριτικής της Λογοτεχνίας στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών), παραθέτει άφθονο υλικό "προσπαθώντας να προσδιορίσει τι δεν είναι ελληνοκεντρισμός". Διαβάστε το και τα ξαναλέμε.

Βραβεία Μετάφρασης...

Οι μεταφραστές είναι λογοτέχνες - ή εκ των πραγμάτων είναι! Μπορεί να είναι οι ενδιάμεσοι μεταξύ του αναγνώστη και του ξένου συγγραφέα, όμως έχει τεράστια σημασία πώς θα χειριστούν αυτή τη σχέση. Είναι φορές που όσοι γνωρίζουν και τη γλώσσα του συγγραφέα, δεν τον αναγνωρίζουν στη μετάφραση. Ωστόσο, αυτό συνέβαινε κάποτε εν εκτάσει, όταν λίγοι ήσαν οι γνωρίζοντες ξένες γλώσσες. Σήμερα όλος ο κόσμος, που λέει ο ο λόγος, γνωρίζει ξένες γλώσσες. Συνεπώς, ο μεταφραστής θα πρέπει να μεταφέρει στη γλώσσα μας όλα εκείνα που ο συγγραφέας ήθελε να πει, να εκφράσει, να υπαινιχθεί κ.ο.κ.

Για να μην πολυλογώ, ο μεταφραστής αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για να απολαύσουμε ένα ξένο κείμενο. Κάποτε, λοιπόν, θα έπρεπε να γίνει η αρχή. Και την έκανε την αρχή το ΕΚΕΜΕΛ. Τα βραβεία τα θεσμοθέτησε για πρώτη φορά φέτος το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μετάφρασης Λογοτεχνίας και Επιστημών του Ανθρώπου (ΕΚΕΜΕΛ), σε συνεργασία με το Βρετανικό Συμβούλιο, το Γαλλικό Ινστιτούτο, το Ινστιτούτο Γκέτε, το Ινστιτούτο Θερβάντες και το Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο. Καθένα συνοδεύεται από το ποσόν των 3.000 ευρώ, το οποίο δίνεται εξ ημισείας από το ΕΚΕΜΕΛ και από το αντίστοιχο ξένο ινστιτούτο και οι βραβευμένοι έχουν δικαίωμα διαμονής στο «Σπίτι της Λογοτεχνίας», στις Λεύκες της Πάρου.

Αναλυτικά τα βραβεία απονεμήθηκαν στους εξής: αγγλόφωνης λογοτεχνίας στην Αθηνά Δημητριάδου («Βίος και Πολιτεία του Μάικλ Κ» του Τ. Μ. Κουτσί, «Μεταίχμιο»), γαλλόφωνης στη Μαρία Ευσταθιάδη («Η Ζήλια» του Αλέν Ρομπ - Γκριγιέ, «Σμίλη»), γερμανόφωνης λογοτεχνίας στον Αλέξανδρο Ισαρη («Ο ξανθός Εκμπερτ. Το Ρούνενμπεργκ» του Λούντβιχ Τικ [1773-1853], «Σμίλη»), ισπανόφωνης στην Ισμήνη Κανσή («Η ζωή του Λαθαρίγιο ντε Τόρμες», έργο ανωνύμου του 1554, «Printa») και ιταλόφωνης στην Αννα Παπασταύρου («Ο κήπος των Ρενάλ» του Αντρέα Κονόμπιο, «Ψυχογιός»).

Βραβείο (παιδικής και εφηβικής) Λογοτεχνίας Carnegie

Από τις εκδόσεις Ψυχογιός είναι το παρακάτω δελτίο τύπου. Η Υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων Πόπη Γαλάτουλα με ενημερώνει τακτικά για τις δραστηριότητες των εκδόσεων Ψυχογιού, από την εποχή που έκανα τις εκπομπές για το βιβλίο στην τηλεόραση...

Το Βραβείο (παιδικής και εφηβικής) Λογοτεχνίας Carnegie, δημιουργήθηκε στη Βρετανία το 1936 προς τιμήν του Σκοτσέζου φιλάνθρωπου Andrew Carnegie. Τα υποψήφια βιβλία πρέπει να έχουν γραφτεί στην αγγλική γλώσσα και να έχουν εκδοθεί για πρώτη φορά στη Μ. Βρετανία μέσα στη χρονιά που πέρασε.

Η κριτική επιτροπή του βραβείου αποτελείται από 13 βιβλιοθηκονόμους που ανήκουν στην ομάδα νεανικών βιβλιοθηκών CILIP και το Carnegie θεωρείται παρόμοιο με το αμερικανικό βραβείο Newbery. Τα υποψήφια βιβλία διαβάζονται και από μαθητές που στέλνουν τη γνώμη τους στην κριτική επιτροπή. Φέτος (2007) είναι η 70ή επέτειος απονομής του Carnegie Medal CILIP και μέσω του διαδικτύου πραγματοποιήθηκε ψηφοφορία για το καλύτερο βραβευμένο βιβλίο όλων των ετών.

Η ψηφοφορία ξεκίνησε στις 20 Απριλίου και τα αποτελέσματα ανακοινώθηκαν στις 21 Ιουνίου στη βρετανική Βιβλιοθήκη. Το πιο αγαπημένο βραβευμένο με το Carnegie Medal CILIP βιβλίο, είναι το πρώτο της τριλογίας του Φίλιπ Πούλμαν «Το αστέρι του Βορρά» και την Ελλάδα κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ψυχογιός, ενώ σύντομα θα το δούμε στη μεγάλη οθόνη με πρωταγωνίστρια τη Νικόλ Κίντμαν.

Τι θα πάρεις μαζί σου στις διακοπές για διάβασμα;

Τι θα πάρεις μαζί σου στις διακοπές για διάβασμα;
Το ερώτημα μπορεί να απαντηθεί αμέσως κατά τις Κυριακές, όταν πάρει κανείς στα χέρια του τα διαφημιστικά των εκδοτικών οίκων και επιλέξει κάποια βιβλία από τα προτεινόμενα. Υπάρχουν και οι επιλογές των εφημερίδων, αλλά κι αυτές γίνονται στο πλαίσιο της διαφημιστικής συνεργασίας.
Είναι όμως λύση να περιμένεις τι θα σου προτείνουν διάφοροι ή θα ήταν καλύτερα να πάρεις τα ποδαράκια σου και να κάνεις μια γυροβολιά στα βιβλιοπωλεία - ίσως και με μια παρέα - να απολαύσεις κι ένα κρύο καφέ ή αναψυκτικό στο υπαίθριο café και να πάρεις τα βιβλία που σου "έκλεισαν" το μάτι.
Ξέχνα τις "σειρήνες" των εφημερίδων και των περιοδικών που καιροφυλακτούν να σε πεδικλώσουν και να ενορχηστρώσουν τη σκέψη σου με τη δική τους.
Όλοι αυτοί θέλουν κοινό - εσύ θέλεις ινστρούκτορες;
Ζήτω η ελευθερία!

Στην Πάτρα, στην Πάτρα...

[Η εικονογράφηση του κειμένου θεωρώ ότι είναι σχετική με το θέμα. Για την πρώτη φωτογραφία δυο λέξεις: είναι ποίηση! Για τη δεύτερη που είναι η Γέφυρα του Ρίο, πάλι δυο λέξεις: είναι ποίηση! Και για την τρίτη φωτογραφία που είναι μια άποψη της Πάτρας, καλό θα είναι όσοι ενδιαφέρονται, να γράψουν τι είναι...]

Ο Μανδραγόρας ενημερώνει και θεωρώ σκόπιμο κι εδώ να περάσω το δελτίο του - παρότι ξανάγραψα. Αναφέρομαι στο φετινό Συμπόσιο Ποίησης που θα πραγματοποιηθεί από το απόγευμα (17.30) της Πέμπτης 28 Ιουνίου 2007, έως το μεσημέρι της Κυριακής 1ης Ιουλίου 2007. Θεματική του 27ου Συμποσίου είναι η αναγκαιότητα, η σκοπιμότητα, η λειτουργικότητα, η λειτουργία, ή μη, της ποίησης σήμερα, η οντολογική, ανθρωπολογική και πολιτισμική της φύση και η ιστορική της διαδρομή.

Δεκαεννέα εισηγήσεις από ειδικούς ερευνητές και λογοτέχνες διερευνούν ποικίλες εκφάνσεις του θέματος: Σωκράτης Λ. Σκαρτσής, ποιητής, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών, Μιχάλης Γ. Μερακλής, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, κριτικός, Φώτης Τερζάκης, δοκιμιογράφος, ποιητής, Δημήτρης Φίλιας, Επίκ. Καθηγητής Ιονίου Πανεπιστημίου, Γιώργος Βαρθαλίτης, δρ. Φιλολογίας Πανεπιστημίου Χαϊδελβέργης, Σάββας Μιχαήλ, δοκιμιογράφος, κριτικός, Παναγιώτης Νούτσος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ποιητής, Γιώργος Ζαρκάδης, Επίκ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών, ποιητής, Κώστας Σφήκας, σκηνοθέτης, Βούλα Επιτροπάκη, ποιήτρια, Γιώργος Βέλτσος, Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου, ποιητής, Οδυσσέας Χατζόπουλος, εκδότης, Λάμπρος Σπυριούνης, ποιητής, Θανάσης Νάκας, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, Ναταλία Μελά, γλύπτρια, Γιώργος Κεντρωτής, Καθηγητής Ιονίου Πανεπιστημίου, ποιητής, Τζίνα Καλογήρου, Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αθηνών, Ξένη Σκαρτσή, δρ φιλολογίας, ποιήτρια, Κώστας Δανασσής, ποιητής.

Το θέμα συμπληρώνουν δεκατέσσερις προγραμματισμένες παρεμβάσεις (Ζ. Δαράκη, Χρ. Τουμανίδης, Ξ. Βερύκιος, Αλ. Λυκουργιώτης, Α. Δελώνης, Αλ. Αραμπατζής, Α. Πεπέ, Ι. Λιόση, Ι. Πάττα, Γ. Παπαδάκης, Δ. Παπαδοπούλου, Γ. Καλαντζής, Γ. Τσακιράκης, Π. Λεβεντόπουλος). Παρεμβάσεις μπορούν να κατατίθενται και στη Γραμματεία κατά τη διάρκεια του Συμποσίου.

Στην απογευματινή συνεδρίαση του Σαββάτου που είναι, όπως πάντα, αφιερωμένη στην παρουσίαση ποιητών από κριτικούς, δώδεκα κριτικοί παρουσιάζουν ισάριθμους ποιητές οι Αλέξης Ζήρας την ποιήτρια Ζέφη Δαράκη, ο Δημήτρης Κατσαγάνης τον Γιώργο Βέλτσο, ο Δημήτρης Τζουμάκας τον Βύρωνα Λεοντάρη, ο Γιάννης Ζέρβας την Παυλίνα Παμπούδη, η Λύντια Στεφάνου τη Μαίρη Γυφτάκη, ο Χρήστος Γιαννακός τον Κώστα Κουτσουρέλη, η Χρυσούλα Σπυρέλη τον Γιάννη Υφαντή, ο Ερνέστος Αγγελής τον Θόδωρο Μπασιάκο, ο Σπύρος Θεριανός τον Λίνο Ιωαννίδη, ο Γιώργος Πρεβεδουράκης τον Μιχάλη Παπαντωνόπουλο, ο Σωκράτης Σκαρτσής τον Θανάση Τσίρο και ο Κώστας Κρεμμύδας τον Παναγιώτη Νούτσο. Δόκιμοι και νεότεροι ποιητές διαβάζουν ποιήματα στα ενδιάμεσα των εισηγήσεων. Διαβάζουν οι: Λύντια Στεφάνου, Θανάσης Κωσταβάρας, Ιωσήφ Βεντούρας, Δούκας Καπάνταης, Σωτήρης Σαράκης, Αριστέα Παπαλεξάνδρου, Λάμπρος Σπυριούνης, Χρήστος Τουμανίδης, Θόδωρος Κουλούρης, Μαργαρίτα Τσάμη, Παναγιώτης Βούζης, Σπύρος Θεριανός, Ελίνα Μαρμαρίδου, Θωμάς Παπαστεργίου, Πάτροκλος Λεβεντόπουλος.

Στην απογευματινή συνεδρία της Πέμπτης 28 Ιουνίου θα παρουσιαστεί η πρόσφατη Ανθολογία Κρητικής Ποίησης (1950-2007, εκδ. «Ταξιδευτής»), στη σειρά των τοπικών Ανθολογιών που εγκαινιάστηκε στο 25ο Συμπόσιο --έχουν προηγηθεί η Ανθολογία Αχαϊκής Ποίησης (1950-2005) και η Ανθολογία Επτανησιακής Ποίησης (1950-2006, εκδ. «Περί Τεχνών»--, ενώ σε χωριστή ενότητα διαβάζουν ποιήματά τους Πατρινοί ποιητές: Γιάννης Αλεξανδρόπουλος, Γιάννης Βούλτος, Σπύρος Βρεττός, Μίμης Κωστήρης, Στέλιος Μαφρέδας, Δημήτρης Παπανικολάου, Μάρκος Σκληβανιώτης, Νίκος Σκούτης, Τηλέμαχος Τσαρδάκας, Αλέξανδρος Φωσταίνης).

Την πρώτη ημέρα του Συμποσίου εγκαινιάζονται επίσης οι συνεδρίες με κύκλους ποιητών που ζουν και δραστηριοποιούνται στον ίδιο γεωγραφικό χώρο, για να συζητήσουν το ζήτημα της ποίησης στην περιοχή τους και στις οποίες καλούνται να συμμετάσχουν ισότιμα ποιητές της περιοχής. Εφέτος συμμετέχουν η Κύπρος (Ελένη Αντωνιάδου, Λεύκιος Ζαφειρίου, Βάκης Λοϊζίδης, Γιώργος Μύαρης), η Λάρισα (Λίνα Καράμπα, Θανάσης Κριτσινιώτης, Κώστας Λάνταβος, Χριστίνα Πλατή, Παύλος Λάλος) και η Κρήτη (Γιώργος Καράτζης, Ζαχαρίας Κατσακός, Αντώνης Περαντωνάκης, Ελένη Μωυσιάδου, Βαγγελιώ Πετρουγάκη, Μαρία Φραγκιαδάκη).

Από το 1981, οπότε και ξεκίνησε το Συμπόσιο Ποίησης, υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου Πατρών, οι συνεδριάσεις πραγματοποιούνται ανελλιπώς, στο Συνεδριακό Κέντρο του Πανεπιστημίου, στο Ρίο, την πρώτη εβδομάδα του Ιουλίου. Την ευθύνη της διοργάνωσης έχει 14μελής Οργανωτική Επιτροπή που συγκροτείται από τους Σωτήρη Βαρνάβα, Ξενοφώντα Βερύκιο, Κώστα Καπέλα, Δημήτρη Κατσαγάνη, Γιώργο Κεντρωτή, Κώστα Κρεμμύδα, Αλέξη Λυκουργιώτη, Σάββα Μιχαήλ, Θανάση Νάκα, Σωκράτη Λ. Σκαρτσή, Ξένη Σκαρτσή, Λύντια Στεφάνου, Δημήτρη Χαρίτο, τον Πρύτανη του Πανεπιστημίου Πατρών και των δύο επίτιμων μελών της Οργανωτικής Επιτροπής Μιχάλη Γ. Μερακλή και Ανδρέα Μπελεζίνη.

Μέχρι σήμερα έχουν εκδοθεί 27 τόμοι Πρακτικών (2 τόμοι για το πρώτο Συμπόσιο) που εκτείνονται σε περισσότερες από 11.000 σελίδες. Ευρετήριο Περιεχομένων των Πρακτικών των πρώτων 25 Συμποσίων δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα [ΕΔΩ] του Συμποσίου. Είναι ανοιχτό σε όλους και η παρακολούθησή του είναι ελεύθερη.

Σχέδια με τον Σεφέρη!

Σχέδια για ένα καλοκαίρι. [Άνθη της πέτρας]

Άνθη της πέτρας μπροστά στην πράσινη θάλασσα
με φλέβες που μου θύμιζαν άλλες αγάπες
γυαλίζοντας στ' αργό ψιχάλισμα,
άνθη της πέτρας φυσιογνωμίες
που ήρθαν όταν κανένας δε μιλούσε και μου μίλησαν
που μ' άφησαν να τις αγγίξω ύστερ' απ' τη σιωπή
μέσα σε πεύκα σε πικροδάφνες και σε πλατάνια.

(Γιώργος Σεφέρης, από τα Ποιήματα, Ίκαρος 1974)

Μέσα στον κουρνιαχτό από σκάνδαλα, απατεωνιές, βασανιστήρια, ψευτιές από καθέδρας, κυκλοφοριακό χάος, καταθλίψεις, θανάτους, το καλοκαίρι μας καλεί νας κάνουμε σχέδια (αν ήδη δεν τα έχουμε έτοιμα...) και να πάρουμε τα βουνά ή τις θάλασσες - ανάλογα με το κέφι, το χρήμα και το πατρικό σπίτι!

Μαργκερίτ Ντιράς και Παναγιώτης Κονδύλης...

Εκατοντάδες είναι τα βιβλία που κυκλοφορούν και ο φιλαναγνώστης τα "χάνει" και δεν ξέρει προς ποια κατεύθυνση πρέπει να προσανατολίσει τις επιλογές του. Χρειάζεται πολύ ψάξιμο στις προθήκες των βιβλιοπωλείων για να καταλήξει στη σωστή επιλογή του βιβλίου ή των βιβλίων που θα τον συντροφεύσουν την περίοδο του καλοκαιριού στις διακοπές. Και μυθιστορήματα καλά κυκλοφορούν αλλά και άλλου είδους βιβλία τα οποία είναι εξίσου ευχάριστα. Όπως ας πούμε το βιβλίο «Τετράδια του πολέμου και άλλα κείμενα» της Μαργκερίτ Ντιράς (μετάφραση: Τάσος Μπέτζελος. Εκδ. «Μεταίχμιο», σελ. 472, τιμή: 22 ευρώ). Στο βιβλίο αυτό περιλαμβάνονται κείμενά της γραμμένα ανάμεσα στο 1943 και το 1949, όπου ξεδιπλώνονται η θεματική του έργου της καθώς και η πολιτική της σκέψη, ενώ αποτυπώνονται με μοναδική αμεσότητα γεγονότα που σημάδεψαν τη ζωή της, όπως: ο θάνατος του πρώτου της παιδιού, οι δραστηριότητές της κατά την Αντίσταση, ο εκτοπισμός και η επιστροφή του συζύγου της Ρομπέρ Αντέλμ, η γέννηση του γιου της Ζαν, η εφηβεία της στην Ινδοκίνα και η σχέση της με τον πολύ μεγαλύτερο ηλικιακά εραστή της. Ενα μοναδικό αυτοβιογραφικό ντοκουμέντο αλλά και μια πολύτιμη μαρτυρία για τη γέννηση μιας σπουδαίας λογοτεχνικής φωνής.

Άλλο βιβλίο είναι «Το πολιτικό και ο άνθρωπος», το τελευταίο -και ημιτελές, μολονότι δίτομο στην ελληνική έκδοση ("Θεμέλιο")- βιβλίο του φιλοσόφου Παναγιώτη Κονδύλη. Εννιά χρόνια μετά τον ξαφνικό θάνατο του σπουδαίου αυού διανοητή, μας δίνεται η ευκαιρία να επικοινωνήσουμε με η σκέψη ενός Έλληνα που χάθηκε στα πενήντα του χρόνια. Με σχεδόν ολόκληρο το έργο του γραμμένο στα γερμανικά, ο Κονδύλης (1943 - 1998) υπήρξε ένας από τους μεγάλους διανοητές και κοινωνικούς φιλοσόφους της σύγχρονης εποχής. Ο Falk Horst επιμελήθηκε την έκδοση του εννιακοσιοσέλιδου χειρογράφου του πρώτου τόμου και ελπίζει από τα καταλειπόμενα σημειώματα και προσχέδια να δημοσιεύσει δύο ακόμα τόμους. Ο ένας πραγματεύεται την «Κοινωνία ως πολιτικό συλλογικό υποκείμενο», ο άλλος φέρει τον τίτλο «Ταυτότητα, Ισχύς και Πολιτισμός» και εξετάζει τις προϋποθέσεις τους. Στον υπάρχοντα πρώτο τόμο συνομιλητές του είναι κοινωνικοί επιστήμονες και φιλόσοφοι της κοινωνίας, σε κριτική αντιπαράθεση με τους οποίους αναπτύσσει τρία μεγάλα θέματα: Τη δομή της κοινωνικής σχέσης, το θέμα της κατανόησης στις επιστήμες του ανθρώπου και το ζήτημα της ορθολογικότητας. Σχολιάζοντας συγγραφείς από τον Αριστοτέλη, τον Χούσερλ, τον Χάιντεγκερ, τον Μπούμπερ και τον Χάμπερμας μέχρι τους Ντιρκέμ, Ζίμελ, Βέμπερ, Πάρσονς και Λούμαν, ο Κονδύλης διεκδικεί μια συνολική προσέγγιση του ανθρώπου και της κοινωνίας ελεύθερη από προκαταλήψεις, προσδοκίες και ιδεολογικές δεσμεύσεις.