Η Χαλκίδα του Γιάννη Σκαρίμπα

Η εκπομπή «Παρασκήνιο» μας μεταφέρει στη Χαλκίδα του Γιάννη Σκαρίμπα. Η ιδανική πόλη μέσα από τα μάτια και τα κείμενα του συγγραφέα, σε μια περιπλάνηση ταύτισης και γνωριμίας. Ο Σκαρίμπας ατενίζει την πόλη από το κάστρο του Καράμπαμπα και συνεχίζει να ζει ανάμεσα στους ανθρώπους, να τους παρατηρεί, να τους σχολιάζει, να εμπνέεται. Τα γραπτά του γεμάτα ευαισθησία, οξυδέρκεια, χιούμορ και αυτοσαρκασμό σε μια λειτουργική, διαχρονική σχέση με τις εικόνες της Χαλκίδας του χθες και του σήμερα. Ο Σκαρίμπας συστήνεται ξανά στο κοινό μέσα από το «Παρασκήνιο» και από τις ολοκληρωμένες επανεκδόσεις των έργων του, που στην εποχή τους βρίσκονταν στην αιχμή της πρωτοπορίας - και μάλιστα εκτός Αθηνών. Οι Ελληνικοί Χοροί του Χαλκιδέου Νίκου Σκαλκώτα επενδύουν τις εικόνες και το λόγο του ντοκιμαντέρ με την αίσθηση μιας άλλης Ελλάδας, αυτής του πολιτισμού (Δευτέρα, 17/3, ΕΤ-1, 24.00).

«Λεμόνι», το βιβλιοπωλείο - καμάρι του Θησείου

Στο λιλιπούτειο «Λεμόνι», το βιβλιοπωλείο - καμάρι του Θησείου, έκανε μια βόλτα ο Δημητρης Ρηγοπουλος κι έγραψε ένα αισθαντικό σημείωμα στην "Καθημερινή":

Eίναι ωραία αυτές τις μέρες στο Θησείο. Παίρνεις τον ηλεκτρικό, ανηφορίζεις την Αποστόλου Παύλου και ο ήλιος, μαζί με τη θέα του καταπράσινου λόφου της Ακρόπολης, μπορούν να σε αποζημιώσουν για όλα τα κακά και τα στραβά μιας δύσκολης εβδομάδας. Κι αν στο Θησείο οι επιλογές μοιάζουν λίγο - πολύ προβλέψιμες (καφές, βόλτα, καφές, βόλτα), αξίζει να δώσετε μία δεύτερη ευκαιρία στον πεζόδρομο της Ηρακλειδών. Προσπεράστε τις αντικριστές καφετέριες και αφήστε τις γραμμές του παλιού τραμ να σας οδηγήσουν στο «Λεμόνι», ακριβώς στο νούμερο 22... [συνέχεια στην εφημερίδα]

Να θυμηθούμε τον Γιώργο Καφταντζή!

Συναυλία - αφιέρωμα στη μνήμη του Σερραίου λογοτέχνη Γιώργου Καφταντζή, διοργάνωσε χθες ο δήμος Σερρών, με αφορμή τη συμπλήρωση 10 χρόνων από το θάνατό του.

Στη συναυλία, που πραγματοποιήθηκε στο αμφιθέατρο του ΤΕΙ Σερρών, παρουσιάστηκε το έργο του μαέστρου Λευτέρη Αερόπουλου «Ροδοφόρια εκ βαθέων» ορατόριο - καντάτα σε ποίηση του Γιώργου Καφταντζή.

Ο αείμνηστος λογοτέχνης γεννήθηκε στην Ηράκλεια Σερρών στις 22 Μαρτίου 1920. Πήρε μέρος στη Μάχη της Κρήτης, όπου αναφέρεται το μυθιστόρημά του «Δώδεκα μέρες» (1955) και στην Εθνική Αντίσταση ως κορυφαίο στέλεχος της ΕΠΟΝ (Μαλέας). Αδιαμφισβήτητη ηγετική φυσιογνωμία της αγωνιζόμενης νεολαίας της Μακεδονίας, ιδιαίτερα της Θεσσαλονίκης, στην περίοδο του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, περίοδο που σφράγισε το έργο του και τον καθιέρωσε ως έναν από τους αξιολογότερους Έλληνες μεταπολεμικούς ποιητές. Στις 30 Απριλίου 1944 εκλέχτηκε εθνοσύμβουλος Θεσσαλονίκης (γενικές εκλογές στην πόλη σύμφωνα με την αριθ. 3 πράξη της ΠΕΕΑ).

Ποιήματά του περιλαμβάνονται σε πολλές ελληνικές και ξενόγλωσσες ανθολογίες (Γαλλική, Ιταλική, Αγγλική, Ρωσική, Πολωνική, Ουγγρική).

Σημειώσεις για τον Ρίλκε

«Κάτω από τόσα βλέφαρα (Σημειώσεις για τον Ρίλκε)», τιτλοφορείται η μελέτη του Αλέξανδρου Ισαρη για τον ποιητή (που θεωρείται από τους μεγαλύτερους γερμανόφωνους ποιητές του 20oού αιώνα), που θα παρουσιάσουν το Ευρωπαϊκό Κέντρο Λογοτεχνικής Μετάφρασης και οι εκδόσεις «Ικαρος», στις 18/3 (7μμ) στο βιβλιοπωλείο «Πατάκη» (Ακαδημίας 65). Θα μιλήσουν οι: Γιάννης Ευσταθιάδης, Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, Αλέξανδρος Ισαρης. Αποσπάσματα θα διαβάσει η ηθοποιός Μάγια Λυμπεροπούλου.

Rainer Maria Rilke (4/12/1875 – 29/12/1926). Writer and poet, considered one of the greatest lyric poets of modern Germany. Rilke created the "object poem" as an attempt to describe with utmost clarity physical objects, the "silence of their concentrated reality." He became famous with such works as DUINESER ELEGIEN and DIE SONETTE AN ORPHEUS. They both appeared in 1923. After these books, Rilke had published his major works, believing that he had done his best as a writer.

"Works of art are indeed always products of having been in danger, of having gone to the very end in an experience, to where man can go no further." (from Letters)

Rainer Maria Rilke was born René Karl Wilhelm Johann Joseph Maria Rilke in Prague, as the son of Josef Rilke, a railway official and the former Sophie Entz, the daughter of a bank official with the title of Imperial Counsellor. A crucial fact in Rilke's life was that his mother called him Sophia and forced him to wear girl's clothes until he was aged five - thus compensating for the earlier loss of a baby daughter. However, his father gave him toy soldiers and dumbbells for exercise. Later Rilke blamed his mother for his dark childhood, but she also encouraged him to read and write poetry. Rilke also learned early many of Schiller's ballads by heart.

Rilke's parents separated when he was nine. At the age of ten Rilke was sent by his militarily inclined father to a military academy. Rilke spent miserable years at St. Pölten and Mahrisch-Weisskirchenn until 1891, and then entered a business school in Linz after studies at a preparatory school. He also worked in his uncle's law firm. Rilke continued his studies at the universities of Prague, Munich, and Berlin.

[...] An important part of Rilke´s writings are his letters (to Marina Tsvetaeva, Auguste Rodin, André Gide, H.v.Hofmannstahl, B.Pasternak, Stefan Zweig etc.), which have been published posthumously in different collections. The Russian poet and novelist Boris Pasternak was a great admirer of Rilke's work; Pasternak's father Leonid had met Rilke in Russia and Italy. When Leonid congratulated Rilke on his 50th birthday, the poet confirmed his love of the old Russia: "... but even if we do not live to see it at its resurrection, the profound, the real, the other surviving Russia has only fallen back on her secret root system, as she did before, under the Tatar yoke; who could doubt that she is still there and is gathering her forces in that dark place, invisible to her own children, leisurely with her own sacred slowness, on to a possibly still-remote future?!"

Περισσότερες πληροφορίες: Rilke on Death and Other Oddities by John Mood (2007); Rilkes Frauen by Gunnar Decker (2004); The Beginning of Terror: A Psychological Study of R.M. Rilke's Life and Work by D. Kleinbard (1993); Rainer Maria Rilke by Patricia Brodsky (1988); A Ringing Glass by Donald Prater (1986); The Sacred Threshold by J.F. Hendry (1983); Rainer Maria Rilke by Heiz F. Peters (1977); Rilke on Love and Other Difficulties by John Mood (1975); Rilke: Man and Poet by N. Purtscher (1972); Rainer Maria Rilke by R.H. Wood (1970); Rainer Maria Rilke: The Poetic Instinct by Siegfried Mandel (1965); Rilke's Duino Elegies by Romano Guardini (1961); Rainer Maria Rilke by H.F. Peters (1960); Rainer Maria Rilke: The Ring of Forms by F. Wood (1958); Rainer Maria Rilke by by E. Buddenberg (1953); Rainer Maria Rilke by H. Kunisch (1944); Rilke's Apotheosis by E.C. Mason (1938) - Film by Antero Alli, based on Rilke's life, see "The Greater Circulation" (working title) - Links: John Mood (Rilke on Death and Other Oddities and Rilke on Love and Other Difficulties)

Η παρακμή της Ευρώπης

Μια διαδικασία που επέρχεται με τη βεβαιότητα φυσικού φαινομένου

• Walter Laqueur: The last days of Europe: Epitaph for an Old Continent. «St. Martin's Press, ΝΥ», $ 17,13
  

Η συζήτηση για την παρακμή της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας κράτησε αιώνες και ακόμα συνεχίζεται. Η συζήτηση για την παρακμή της αμερικανικής αυτοκρατορίας έχει αρχίσει εδώ και μερικά χρόνια, και σίγουρα θα συνεχιστεί στις επόμενες δεκαετίες. Η συζήτηση για την παρακμή της Ευρώπης, της «γηραιάς Ευρώπης» -όρος που κατά τον Laqueur περιλαμβάνει τη σημερινή Ρωσία και όλες τις χώρες δυτικά από τα Ουράλια- φαίνεται μόλις να έχει αρχίσει. Παρακμή συγκεκριμένα της Ευρώπης, όχι γενικά της Δύσης.

«Κυρίες και κύριοι, επισκέπτεστε το σκηνικό ενός υψηλά αναπτυγμένου πολιτισμού, που κάποτε ηγείτο του κόσμου. Μας έδωσε τον Σέξπιρ, τον Μπετόβεν και πολλά άλλα εξαιρετικά πράγματα...», εξηγεί ο ξεναγός προς εύπορη ομάδα τουριστών, πιθανότατα από την Κίνα και την Ινδία. Μια Ευρώπη ξεναγών, γονδολιέρηδων και διερμηνέων, ένα θεματικό πάρκο, κάτι σαν Ντίσνεϊλαντ, ένα μουσείο της παγκόσμιας ιστορίας και του παγκόσμιου πολιτισμού, που κηρύσσει τη σημασία της ηθικής στις διεθνείς υποθέσεις σε ένα ανύπαρκτο ακροατήριο - κάπως έτσι σκιαγραφεί ο Laqueur την Ευρώπη του μέλλοντος. Ευφάνταστο σενάριο; Οχι ακριβώς, υποστηρίζει ο συγγραφέας. Είναι, μάλιστα, πολύ πιθανό - ή τουλάχιστον δεν μπορεί να αποκλειστεί. Βέβαια, κατά κάποιον τρόπο, η ανατριχιαστική φράση «τελευταίες μέρες» δεν είναι παρά... ένα σχήμα λόγου. Ωστόσο, η παρακμή της Ευρώπης επέρχεται με τη βεβαιότητα φυσικού φαινομένου, η διαδικασία δεν είναι αναστρέψιμη και το μόνο που απομένει είναι να συζητήσει κανείς ποιες ακριβώς από τις παραδόσεις και τις αξίες της ηπείρου μπορούν να διασωθούν. Η εποχή της αυταπάτης τελείωσε, το αναπόφευκτο ως νομοτελειακή πορεία, είναι θέμα χρόνου. Ο Αμερικανός ιστορικός είναι κατηγορηματικός… [ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΑΠΕΤΑΝΓΙΑΝΝΗΣ πολιτικός επιστήμων, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ της Ελευθεροτυπίας, 7/3/2008]

Η λογοτεχνία ως ομοίωμα της τρέλας

Τι παθαίνει μια γλώσσα που καλείται να μεταγράψει και να εκφράσει την καθαρή ένταση και όχι τη σημασία;

• ΣΕΛΙΝ: Ταξίδι στην άκρη της νύχτας. Μτφρ.: Σασίλ Ιγγλέση-Μαργέλλου. «Εστία», σελ. 640, ευρώ 25

The lunatic is in my head. Pink Floyd, «Brain damage»

Ενα ψευδο-βιογραφικό στιγμιότυπο ίσως είναι ο πλέον ευθύβολος τρόπος για να εισαχθούμε στο σύμπαν του Σελίν. Αναφέρομαι στη διά τρυπανισμού εγχείρηση στο κεφάλι, στην οποία υποτίθεται ότι υπεβλήθη ο εν λόγω κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, και για την οποία γνωρίζουμε σήμερα ότι ουδέποτε έλαβε χώρα. Ενα τραύμα στο κεφάλι, η σοβαρότητα του οποίου έχει αμφισβητηθεί από την πλειονότητα των βιογράφων του, αλλά στο οποίο ο συγγραφέας επανέρχεται, τόσο ενώπιον των δημοσιογράφων όσο και στα γραπτά του. Ετσι, ήδη στο αμέσως επόμενο αριστούργημά του, τον επίσης «βιογραφικό» «Θάνατο επί πιστώσει» (1936), διαβάζουμε τα εξής:

«Πυρετός, ξεπυρετός, βουίζω πάντα και τόσο μες στα δυο αυτιά που δεν μπορεί να μου μάθει πια αυτό και σπουδαία πράγματα. Απ' τον πόλεμο με κουδούνισε. Ετρεξε ξοπίσω μου η τρέλα... δώσ' του και ξανά για είκοσι δύο χρόνια. Είναι κάμποσο. Προβάρισε μια δεκαπενταριά εκατοντάδες θορύβους, ένα πελώριο πατιρντί, αλλά εγώ παραλήρησα πιο γρήγορα από δαύτη, την επήδηξα, την εγάμησα στο φινάλε. Ορίστε! Αραδιάζω μπούρδες, τη ρίχνω, την αναγκάζω να με ξεχάσει. Η μεγάλη μου αντίζηλος είναι η μουσική (...) Κουβαλάω όλους τους θορύβους της φύσης, απ' το φλάουτο ίσαμε τον Νιαγάρα... Περιφέρω το ταμπούρλο και μια χιονοστιβάδα τρομπόνια... Παίζω τρίγωνο βδομάδες ολόκληρες... Κανείς δεν μου τη βγαίνει στη σάλπιγγα. Διαθέτω ακόμα όλον για πάρτη μου έναν πλήρη ορνιθώνα με τρεις χιλιάδες πεντακόσια είκοσι εφτά πουλάκια που πότε δεν θα ησυχάσουν... Είμαι γω τ' αρμόνια του Σύμπαντος...» («Mort a credit», μτφρ. Σεσίλ Ιγγλέση-Μαργέλλου, «La Pleiade», τόμος Ι, 1981, σσ. 536-7)… [ΧΑΡΗΣ Ε. ΡΑΠΤΗΣ, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ της Ελευθεροτυπίας, 7/3/2008]

Αφαιρώντας (από) τον Προυστ

Το εκκρεμές του αφηγηματολόγου

• GERARD GENETTE: Σχήματα ΙΙΙ Ο λόγος της αφήγησης. Δοκίμιο μεθοδολογίας και άλλα κείμενα. Μτφρ.: Μπάμπης Λυκούδης. Επιμέλεια: Ερατοσθένης Καψωμένος. «Πατάκης», σελ. 352, ευρώ 20,5

Τριάντα πέντε χρόνια μετά την πρώτη του έκδοση στο Παρίσι (1972), κυκλοφορεί και στα ελληνικά ένα βιβλίο που συστηματοποιεί -ως προς τη ρητορική παρουσίασή της- τη θεωρία ενός από τους σημαντικότερους σύγχρονους θεωρητικούς και κριτικούς της λογοτεχνίας, μια θεωρία που ήδη από τη δεκαετία του 1980 είχε καθιερωθεί διεθνώς ως μία από τις πιο έγκυρες μεθόδους έρευνας και ερμηνείας των φαινομένων του αφηγηματικού λόγου. Το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου του Gerard Genette (σ. 79-339) καταλαμβάνει η περίφημη μελέτη «Ο λόγος της αφήγησης: Δοκίμιο μεθοδολογίας», που αποτελεί έναν από τους μεγάλους σταθμούς στη συγκρότηση της αφηγηματολογίας και προσφέρει ένα πολύ αξιόπιστο εργαλείο για την ανάλυση των αφηγηματικών κειμένων. Ο τόμος συμπληρώνεται με τέσσερα μικρότερα κείμενα, «Κριτική και ποιητική», «Ποιητική και ιστορία», «Η συρρίκνωση της ρητορικής» και «Μετωνυμία στον Προυστ», αλλά το κύριο ενδιαφέρον βρίσκεται στον «Λόγο της αφήγησης» που θα μας απασχολήσει στη συνέχεια... [Βαγγέλης Αθανασόπουλος, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ της Ελευθεροτυπίας, 7/3/2008]