Καλύτερα τύψεις παρά απωθημένα... ξανά!

Εδώ και μερικούς μήνες κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις "Άγκυρα" το "Καλύτερα τύψεις παρά απωθημένα" και περιμένει αγοραστές. Δεν ήταν τυχερό να δει πολλές κριτικές στα διάφορα έντυπα κι όπως φαίνεται ο συγγραφέας του πρέπει να πάρει την υπόθεση της επικοινωνίας στα χέρια του. Μια πρώτη εκδήλωση έγινε στη Στοά του Βιβλίου όταν παρουσιάστηκε από τους Θάνο Μικρούτσικο, Πέτρο Ευθυμίου, Κώστα Καλημέρη και Νίκο Μεγγρέλη και δεκάδες προσκεκλημένους. Πάντως, αξιοσημείωτη είναι η παρουσίαση [εδώ] από τον Τάσο Γουδέλη στο περιοδικό Το Δέντρο και από τον Βασίλη Καλαμαρά στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία.

Ακολούθησε μια εκδήλωση στις 27 Ιανουαρίου στο καφενείο του Σιδηροδρομικού Σταθμού Λεχαινών, την οποία είχε οργανώσει η Πολιτιστική Ομάδα "Φράγμα". Εκεί, σε μια καταπληκτική ατμόσφαιρα, μίλησαν ο συγγραφέας Αντώνης Σιμιτζής, και ο φιλόλογος Γιάννης Δεληγιάννης.

Η συνέχεια έχει ως εξής: Θα γίνουν εκδηλώσεις στην Αμαλιάδα, στον Πύργο, στο Μουσείο Κοτοπούλη στο Δήμο Ζωγράφου, στη Χαλκίδα. Και έπεται συνέχεια.

... το «Μπλε βαθύ, σχεδόν μαύρο»

Ξαναδιάβασα ένα από τα καλύτερα έργα της σύγχρονης πεζογραφίας μας: τη νουβέλα του Θανάση Βαλτινού Μπλε βαθύ, σχεδόν μαύρο (Εστία, 2006). Πρόκειται για έναν κοφτό με δραματικά στοιχεία μονόλογο που συμπυκνώνει και παρουσιάζει πολλά θέματα: τον έρωτα, την ψευδαίσθηση του έρωτα, τη φιλία, την απώλεια, τη μοναξιά, το πέρασμα του χρόνου, τα γηρατειά, τον θάνατο. Και όλα αυτά δεμένα σφιχτά, ενώ το ένα ζήτημα εισέρχεται στο άλλο αβίαστα, χωρίς παύσεις, δίχως περιττές λεπτομέρειες. Έτσι μένουν τα ουσιώδη σ' έναν λόγο πυκνό και συνάμα λιτό. Η ιστορία της αφηγήτριας θα μπορούσε λίγο ώς πολύ να είναι η ιστορία του καθενός. Αλλάζουν οι δραστηριότητες, οι διάφορες εκφάνσεις της ζωής. Η μοίρα του καθενός άλλωστε είναι κοινή: η αρχή και το τέλος, η σιωπή. Ορισμένα στοιχεία του βιβλίου, οι ανεπιτήδευτες διεισδυτικές και υπαρξιακές του πινελιές, φέρνουν στον νου το πρόσφατο μυθιστόρημα του Φίλιπ Ροθ Καθένας (Πόλις, 2006), το οποίο είναι μια σπουδή στην απώλεια και τον θάνατο. Και αν καθετί έρχεται και παρέρχεται, παραμένει ωστόσο η μνήμη ή όπως υπογραμμίζει η αφηγήτρια: «Τώρα θα πέσω σε μια μακριά σιωπή... Με το ταβόρ βέβαια δεν ξεχνάς, απλώς πέφτεις σε έναν κάπως μονοκόμματο ύπνο. Σαν να σου παραμερίζει προσωρινά τη μνήμη. Αλλά η μνήμη δεν παραμερίζεται. Η μνήμη είναι.

(Χρύσα Σπυροπούλου, Τα Νέα, 3.3.2007)

Aφιέρωμα στο έργο της Zωής Kαρέλλη

Στο ποιητικό έργο της Zωής Kαρέλλη είναι αφιερωμένο το επόμενο, 26ο στη σειρά, Λογοτεχνικό Πρωινό [εδώ] του Kρατικού Θεάτρου Bορείου Eλλάδος, που θα πραγματοποιηθεί την Kυριακή (4.3.207) και συμπίπτει με την Παγκόσμια Hμέρα Ποίησης. H εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στις 12 το μεσημέρι στο Θέατρο της Eταιρείας Mακεδονικών Σπουδών, με ελεύθερη είσοδο στο κοινό. Ποιήματα της Zωής Kαρέλλη θα διαβάσουν οι ηθοποιοί Aννα Φόνσου, Δημήτρης Kαρέλλης, Iφιγένεια Δεληγιαννίδη, Γιώργος Kαύκας, Σοφία Λάππου-Kαλού, Λίλια Παλάντζα και Γιάννης Xαρίσης. Tη λογοτεχνική επιμέλεια έχει η Pούλα Aλαβέρα, τη σκηνοθετική επιμέλεια ο Nίκος Nαουμίδης, την οργάνωση παραγωγής η Iωάννα Λιάκου, ενώ οι φωτισμοί είναι του Γιώργου Zίγκα. (2.3.2007)

«Τι μπορεί να εκφράσει, να πει ο ποιητής προσπαθώντας να γράψει μια εισαγωγή στο έργο του; Εξηγήσεις, όταν τόσα εξηγούνται ή γίνεται προσπάθεια να εξηγηθούν, να σχολιαστούν και το μυστήριο της ύπαρξης απομένει. Και η ποίηση, πιστεύω πως είναι, τελικά, ένα μυστήριο, όχι μόνο αισθητικό γεγονός αλλά και υπαρκτική κίνηση. Φαινόμενο της ανθρώπινης έκφρασης. Τι έκανε, τι οδήγησε τον άνθρωπο να δημιουργήσει τον ποιητικό λόγο; Αφού υπάρχει ο πεζός, πλούσιος, σαφής, άνετος, γιατί αυτό το είδος της ομιλίας, με ιδιαίτερους νόμους και κανόνες; Σε όποιαν άλλη καλλιτεχνική εκδήλωση δεν παρατηρείται τούτο το διφυές, δεν υπάρχει μια τέτοια διαφορά.

Εξήγηση λοιπόν, ας πούμε, όσον αφορά και στην ουσία και στην τεχνική της ποίησης, όταν σ’ επίμετρο, στην κρίσιμη εποχή μας δημιουργούνται και νέες σχέσεις και ανταποκρίσεις στην διάρθρωση του ποιητικού λόγου, ακόμα και η πειθαρχία που μπορεί ν’ αποδώσει πιο σωστά το ουσιώδες ή το βαθύτερο νόημα. Ακοή και υπακοή στο ρυθμό, αίσθημά του βαθύτερο.

Τον ρυθμικό λόγο πιστεύω πως άκουσα μιαν ηλιόλουστη πρωΐα Κυριακής, στις «10 Απριλίου 1938». Πήγαινα στο νεκροταφείο (για ένα μνημόσυνο). Αισθανόμουν να με κατέχει η λαμπρότητα της ζωής και βαθύτερα, το δέος του θανάτου: αποστροφή, έκπληξη πρωτόγονη, πρωταρχική, και η παράξενη γοητεία του φόβου. Περπατούσα σχεδόν παραπαίοντας στον ακατάστατο δρόμο. Αυτή ήταν η αρχή της «Πορείας». Δεν μπορούσα βέβαια, τότε, να φανταστώ τη συνέχειά της. Ότι θα έφτανα στο «Σταυροδρόμι». Δεν ήταν καν δυνατό να το σκεφτώ. [...]»

Γκίντερ Γκρας: ποιήματα και σκίτσα

Mετά τον σάλο που προκάλεσε το αυτοβιογραφικό «Kαθαρίζοντας το κρεμμύδι» και η παραδοχή του Γκίντερ Γκρας [Günter Grass] για τη στρατολόγησή του στα Bάφεν - Eς Eς στα 17 του και στα τέλη του B΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Γερμανός νομπελίστας θα εκδώσει στις 19 Mαρτίου μια συλλογή ποιημάτων και σκίτσων του. Tο βιβλίο, 80 σελίδων, θα περιλαμβάνει 41 μικρά ποιήματα και 28 σκίτσα, εμπνευσμένα από εικόνες της καθημερινότητας, όπως δέντρα, ψάρια και η γάτα του συγγραφέα. (2.3.2007).

Günter Grass was born in 1927 in Danzig-Langfuhr of Polish-German parents. After military service and captivity by American forces 1944-46, he worked as a farm labourer and miner and studied art in Düsseldorf and Berlin. 1956-59 he made his living as a sculptor, graphic artist and writer in Paris, and subsequently Berlin. In 1955 Grass became a member of the socially critical Gruppe 47 (later described with great warmth in The Meeting at Telgte), his first poetry was published in 1956 and his first play produced in 1957. His major international breakthrough came in 1959 with his allegorical and wide-ranging picaresque novel The Tin Drum (filmed by Schlöndorff), a satirical panorama of German reality during the first half of this century, which, with Cat and Mouse and Dog Years, was to form what is called the Danzig Trilogy.

In the 1960s Grass became active in politics, participating in election campaigns on behalf of the Social Democrat party and Willy Brandt. He dealt with the responsibility of intellectuals in Local Anaesthetic, From the Diary of a Snail and in his "German tragedy" The Plebeians Rehearse the Uprising, and published political speeches and essays in which he advocated a Germany free from fanaticism and totalitarian ideologies. His childhood home, Danzig, and his broad and suggestive fabulations were to reappear in two successful novels criticising civilisation, The Flounder and The Rat, which reflect Grass's commitment to the peace movement and the environmental movement. Vehement debate and criticism were aroused by his mammoth novel Ein weites Feld which is set in the DDR in the years of the collapse of communism and the fall of the Berlin wall. In My Century he presents the history of the past century from a personal point of view, year by year. As a graphic artist, Grass has often been responsible for the covers and illustrations for his own works.

Grass was President of the Akademie der Künste in Berlin 1983-86, active within the German Authors' Publishing Company and PEN. He has been awarded a large number of prizes, among them Preis der Gruppe 47 1958, "Le meilleur livre étranger" 1962, the Büchner Prize 1965, the Fontane Prize 1968, Premio Internazionale Mondello 1977, the Alexander-Majakowski Medal, Gdansk 1979, the Antonio Feltrinelli Prize 1982, Großer Literaturpreis der Bayerischen Akademie 1994. He has honorary doctorates from Kenyon College and the Universities of Harvard, Poznan and Gdansk... Τα υπόλοιπα στο site...

Άρθουρ Σλέσινγκερ, ο «φιλόσοφος» του Κένεντι

Ο Αρθουρ Σλέσινγκερ, ο βραβευμένος με Πούλιτζερ ιστορικός και συνεργάτης του προέδρου Κένεντι, ο οποίος συνέβαλε στον προσδιορισμό του φιλελευθερισμού στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, πέθανε σε ηλικία 89 ετών. Οπως δήλωσε ο γιος του Στέφεν, ο Σλέσινγκερ υπέστη έμφραγμα το βράδυ της Τετάρτης στη διάρκεια οικογενειακής εξόδου στο Μανχάταν. Ως φιλελεύθερος, ο Σλέσινγκερ έριχνε ευθύνες στον πόλεμο του Βιετνάμ για τον ηθικό εξτρεμισμό Δεξιάς και Αριστεράς και εξέφραζε την ανησυχία του θεωρώντας ότι ο εκτελεστικός τομέας λειτουργεί «ηγεμονικά». Το 1998 αντιτάχθηκε σθεναρά στις προσπάθειες των Ρεπουμπλικανών να απομακρύνουν από την εξουσία τον Μπιλ Κλίντον και αργότερα επέκρινε έντονα τον πρόεδρο Μπους για το δόγμα του «προληπτικού πολέμου» λέγοντας χαρακτηριστικά: «Νομίζω πως η αντίληψη ότι η Αμερική μπορεί να ενεργεί ως δικαστής, σώμα ενόρκων και εκτελεστής του κόσμου, είναι μια τραγικά λανθασμένη αντίληψη».

Ο Σλέσινγκερ ήταν εκ των διασημότερων και πλέον αξιοσέβαστων ιστορικών της εποχής του και εθεωρείτο ότι διέθετε μια σφαιρική άποψη για τον αμερικανικό πολιτισμό και την πολιτική. Τιμήθηκε με το Εθνικό Βραβείο Καλύτερου Βιβλίου για το «Ο Ρόμπερτ Κένεντι και η Εποχή του» και με το Εθνικό Βραβείο Καλύτερου Βιβλίου και συγχρόνως Πούλιτζερ για το έργο του «Χίλιες Μέρες», ένα χρονικό της διακυβέρνησης του Τζον Κένεντι. Με Πούλιτζερ βραβεύθηκε και το 1946 για την «Εποχή του Τζάκσον», που αναφέρεται στην κυβέρνηση Αντριου Τζάκσον.

Ενώ ο φιλελευθερισμός διήλθε κρίση στην εποχή του, οι δικές του απόψεις παρέμειναν σταθερά φιλελεύθερες και δεν δίστασε ποτέ να τις εκφράζει με ισχυρά επιχειρήματα. Αναζητούσε συμφιλιωτικές τακτικές και καταδίκαζε τόσο την άκρα Δεξιά όσο και την άκρα Αριστερά, γενικότερα κάθε σύστημα αντίθετο με τη «συνεχή ένταση» μιας δυναμικής δημοκρατίας. Ο Τζον Κένεντι τον είχε στο πλευρό του ως ειδικό σύμβουλο, κάτι σαν «φιλόσοφο της αυλής» με συμβολικό και πραγματικό ρόλο. (Ασοσιέιτεντ Πρες, Ελευθεροτυπία, 02/03/2007)

Ενας δρόμος για τον Ελιοτ

Το βιβλίο του Κρεγκ Ρέιν για τον αρχιερέα του μοντερνισμού στην ποίηση

International Herald Tribune

Στην εποχή του, που μολονότι αντικειμενικά δεν είναι πολύ μακρινή από τη δική μας, φαίνεται όμως να είναι πάρα πολύ απόμακρη, ο ποιητής Τ.Σ. Ελιοτ έχαιρε της φήμης ενός σημερινού αστέρα της ροκ. Το 1950 είδε τη μορφή του στο εξώφυλλο του περιοδικού «Τάιμ» και λίγα χρόνια αργότερα 14 χιλιάδες άτομα γέμισαν ένα στάδιο του μπέιζμπολ στη Μινεάπολη των ΗΠΑ για να τον ακούσουν να μιλά περί των ορίων της κριτικής.

Μορφή και περιεχόμενο. Τότε ο μοντερνισμός κυριαρχούσε εντός και εκτός των πανεπιστημίων και ο Ελιοτ ήταν ένας από τους αρχιερείς του. Το πιο ξακουστό ποίημά του, τότε και τώρα, η «Ερημη Χώρα», είχε εγκωμιασθεί όχι μόνο για την πρωτοποριακή τεχνική του και τα αστραφτερά σαρίδια της γλώσσας του αλλά και για τη δυσκολία του· πυκνότητα, υπαινικτικότητα, παντογνωσία (επάνω και κάτω από την επιφάνεια). Τώρα, σε ένα επιπλέον βιβλίο για τον ποιητή Τ.Σ. Ελιοτ, που εκδόθηκε πρόσφατα (Oxford University Press, 202 σελ., 21 δολ.), ο επίσης Βρετανός αλλά γηγενής ποιητής Craig Raine κομίζει έναν νέο, πιο βατό, πιο προσπελάσιμο Ελιοτ. Εναν Ελιοτ που τον περιγράφει ως πονηρή αλεπού όσον αφορά τα τεχνικά ζητήματα της τέχνης του και ως αργό σκαντζόχοιρο αναφορικά με τα θέματά του.

Ο Ρέιν έχει μια βασική θέση και την αναπτύσσει μεθοδικά και πειστικά στις σελίδες του βιβλίου του, όπως γράφει η Μιτσίκο Κακουτάνι στην «Ιντερνάσιοναλ Χέραλντ Τρίμπιουν». Αυτή είναι ότι η κύρια ιδέα που διαρρέει ολόκληρη την ποίησή του είναι η «θαμμένη ζωή». Δηλαδή η ιδέα της ζωής που δεν βιώθηκε επαρκώς, μια ζωή χαμένων ευκαιριών, καταπιεσμένων αισθημάτων, άδειων ερώτων.

Ο ίδιος ο Ελιοτ παρουσίαζε τον εαυτό του στην εικόνα του σοβαρού υπαλλήλου τραπέζης που προσέχει τα λόγια του. Αυτή η προφύλαξη και η σοβαρότητα σημάδεψαν ολόκληρη τη ζωή του που την πλαισίωναν από τη μια, η αυστηρή οικογένεια εντός της οποίας ανατράφηκε και από την άλλη ένας μακρύς και δυστυχής γάμος με την ανισόρροπη Βίβιαν Χέιγουντ [Vivienne Haigh-Wood]. Αντίθετα, προς πολλούς πανεπιστημιακούς θεωρητικούς και κριτικούς, οι οποίοι αφιέρωσαν βαρύ μόχθο στην αποκάλυψη των πηγών της ποίησης του Ελιοτ, ο Ρέιν εστιάζεται στον συναισθηματικό πυρήνα των ποιημάτων. Χρησιμοποιεί τη δική του αναστροφή και είναι αλήθεια, βαθιά γνώση της δημιουργίας του Ελιοτ (ποιητικής και κριτικής) για να μεταδώσει στον απλό αναγνώστη μια ολοκληρωμένη άποψη της εξέλιξής του, πώς συνέλαβε τις ιδέες του και πώς τις εξέφρασε.

Ως ποιητής ο ίδιος, ο Ρέιν, εμπειρικά κατανοεί τα μεγάλα θέματα της ποίησης, γλώσσα, ρυθμός και ήχος και την κατανόησή του αυτή χρησιμοποιεί σε βάθος για να μεταφέρει στον αναγνώστη μια αίσθηση της ομορφιάς και της δύναμης των στίχων του Ελιοτ. Θίγει ζητήματα που φαίνονται παράξενα σε πρώτο κοίταγμα, όπως είναι η χρησιμοποίηση κοινών, λαϊκών λέξεων μέσα σε κείμενο, καταφάνερα έργο λογίου και καταδείχνει το δραστικό τους ρόλο στη δημιουργία της ατμόσφαιρας εκείνης που θέλει να πλάσει ο ποιητής. Η ατμόσφαιρα αυτή δημιουργείται από τη σύμπλεξη διαφορετικών φωνών που η κάθε μια μιλάει για τον κόσμο της, αλλά όλες μαζί φτιάχνουν τον κόσμο του ποιητή.

Υπογραμμίζει τον υπόγειο ερωτισμό που κρύβεται κάτω από εκφράσεις, όπως «η ανθρώπινη μηχανή προσμένει όπως το ταξί προσμένοντας δονείται», από την «Ερημη χώρα» και εντοπίζει θεματικές σχέσεις μεταξύ της «Ερημης χώρας» και λιγότερο γνωστών ποιημάτων, όπως το Animula: Με γνώση και λεπτότητα παρατηρητική βρίσκει εδώ και εκεί στοιχεία του κοινού, όπως υποστηρίζει, θέματος σε ολόκληρη την ποίηση του Ελιοτ· ζωή θαμμένη κάτω από επιταγές, συμβάσεις, υποχρεώσεις. Πιο φανερά είναι τα στοιχεία αυτά και πιο άμεσα, σε γνωστά ποιήματα, όπως οι «Κούφιοι άνθρωποι» για άβουλες αδειανές ψυχές, αποριγμένες και από τον παράδεισο και από την κόλαση γιατί δεν είχαν το θάρρος να επιλέξουν ούτε την αμαρτία ούτε την αρετή. Και το «Ερωτικό τραγούδι του Τζ. Αλφρεντ Προύφροκ», το οποίο αναπλάθει ποιητικά την περίπτωση ενός ευαίσθητου, ντροπαλού νέου που δεν μπορεί να δράσει και καταλήγει να μείνει καταπιεσμένος στις επιθυμίες του προκειμένου να αποφύγει τον κίνδυνο της αληθινής ζωής όπου κρύβονται επιλογές και το θάρρος να τις πάρει κανείς.

Η «Ερημη Χώρα» είναι από τον τίτλο της, αναφορά στην έρημο, σύμβολο στειρότητας, κενού, αποτυχίας. Την ιδέα αυτή της αποτυχίας επισκέπτεται πάλι ο Ελιοτ στην «Τετάρτη των τεφρών» (την οποία ολοκλήρωσε λίγα χρόνια μετά την είσοδό του στην Εκκλησία της Αγγλίας και που θεωρείται γενικά ως θρησκευτικό ποίημα) αλλά με τρόπο διαφορετικό απ’ ό, τι στο παρελθόν. Τώρα πια την κοιτάζει, κατά τον Ρέιν, από την άλλη άκρη του τηλεσκοπίου, όχι πια σαν αποτυχία αλλά σαν επιλογή· «μια ασκητική άρνηση των απολαύσεων, των εφήμερων, των συγκινήσεων, του ίδιου του εαυτού χάριν του στόχου που είναι η αγκαλιά των αιωνίων αληθειών».

Πρόκειται για διεισδυτικές αναγνώσεις και αναλύσεις των ποιημάτων. Δυστυχώς, όμως, στο τέλος του βασικού κορμού του βιβλίου προσαρτά ένα κακό κείμενο υπεράσπισης του αντισημιτισμού του Ελιοτ. Αυτός έχει ήδη αποδειχθεί πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας.

Ο αντισημιτισμός. Στο τελευταίο αυτό κεφάλαιο, ο θαυμασμός οδηγεί τον συγγραφέα σε ένα είδος τύφλωσης, η οποία τον εμποδίζει να δει το ωμό γεγονός ότι ένα μεγάλος καλλιτέχνης, από τους εξοχότερους ποιητές του 20ού αιώνα και ίσως ο μεγαλύτερος μοντερνιστής στην ποίηση, ήταν ταυτόχρονα τρομερά μισαλλόδοξος. (Η Καθημερινή, 2/3/2007)

«Aυθεντικός» Tολστόι με 600 σελίδες λιγότερες

Aντί για 1.500 σελίδες, το κορυφαίο έργο του Tολστόι κι ένα από τα επιβλητικότερα λογοτεχνικά κείμενα παγκοσμίως, το «Πόλεμος και Eιρήνη», θα εκδοθεί τον Aπρίλιο κατά 600 σελίδες λιγότερο, με τον χαρακτηρισμό «αυθεντική εκδοχή». Aπό την έκδοση, που έχει αναλάβει ο οίκος «Fourth Estate» θα απαλειφθούν οι φιλοσοφικοί στοχασμοί του Tολστόι. Hδη οι πρώτοι φόβοι περί ημιτελούς έκδοσης έχουν διατυπωθεί. H Pωσίδα ερευνήτρια Eβελίνα Zάιντενσνουρ, που επιμελήθηκε την, με τίτλο «War and Peace: The original version», έχει μελετήσει επί πενήντα χρόνια χιλιάδες σελίδες με τα προσχέδια του Tολστόι, συνδυάζοντας τα μελάνια και τις αλλαγές στον γραφικό χαρακτήρα και στους τύπους του χαρτιού, προσπαθώντας να συνθέσει την πρώτη αυθεντική εκδοχή του συγγραφέα. (28/2/2007).