Ο Εκο στο μάτι του κυκλώνα

• ΤΟΥ ΧΡΗΣΤΟΥ ΣΙΑΦΚΟΥ
• Επτά, Κυριακή 27 Μαρτίου 2011

Σπέρνει θύελλες ο Ουμπέρτο Εκο με το νέο του μυθιστόρημα, «Το Κοιμητήριο της Πράγας», που κυκλοφορεί την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Ψυχογιός, σε μετάφραση Εφης Καλλιφατίδη.

Ηδη κατηγορήθηκε στην Ιταλία αφενός ότι παρουσιάζει τους καθολικούς ως αντιδραστικούς και με εμμονές σχετικά με το σεξ και τον αντισημιτισμό, ενώ η ιστορικός Λουτσέτα Σκαράφα, σε άρθρο της στον «Οσερβατόρε Ρομάνο», το επίσημο όργανο του Βατικανού, έγραψε: «Διαβάζοντας όλα αυτά τα αηδή κατά των Εβραίων, ο αναγνώστης λεκιάζεται από το αντισημιτικό ντελίριο, και εν τέλει μπορεί και να πιστέψει πως από κάτω μπορεί να κρύβει κάποια αλήθεια». Ο συγγραφέας Κλάουντιο Μάγκρις με τη σειρά του, για να δείξει το παράδοξο, στον πρόλογο συνέντευξης που πήρε από τον Εκο, σημειώνει: «Υπάρχει ένας δικτυακός τόπος, ο "Ναζισμός'', του οποίου τις απόψεις πιθανότατα θα περιλάμβανε ο Εκο στο νέο του μυθιστόρημα, εφόσον βέβαια τις γνώριζε. Κατ' αυτόν, ο ναζισμός δεν ήταν άλλο παρά μια σκευωρία των εβραίων, που έφτασαν στο σημείο να δημιουργήσουν ώς και το Αουσβιτς, προκειμένου να κατακτήσουν τον κόσμο. Η ιδέα, επειδή ακριβώς είναι τόσο παράλογη, δεν αποδεικνύει τίποτ' άλλο παρά πως οι προκαταλήψεις έχουν την ισχύ τους πέραν πάσης λογικής. Και στην ιστορία οι εβραίοι δεν είναι τα μοναδικά, αλλά σίγουρα είναι τα τελευταία θύματά τους».
Αλλά ποια είναι επιτέλους η ιστορία του έκτου μυθιστορήματος του Εκο; Και πόση αλήθεια μπορεί να έχουν τέτοιες κατηγορίες; Κεντρικός ήρωας είναι ο πλαστογράφος και μυστικός πράκτορας Σιμόνε Σιμονίνι που, ηλικιωμένος πια, ζει στο διαμέρισμά του πάνω από το παλαιοπωλείο που χρησιμοποιεί ως προκάλυψη στο Παρίσι το 1897. Είναι τότε που αρχίζει να κρατάει σημειώσεις για τα γεγονότα που σημάδεψαν τη ζωή του. Ελπίζει πως έτσι θα μπορέσει να θυμηθεί κάποια από αυτά που η αμνησία έχει σβήσει από το νου του. Ενας δεύτερος ήρωας, ο αβάς Ντάλα Πίκολα, που ο Σιμονίνι φαίνεται πως δεν γνωρίζει, ασχέτως αν ζει σ' ένα διαμέρισμα πλάι στο δικό του, παρεμβαίνει μυστηριωδώς στις σημειώσεις του, αφού φαίνεται πως γνωρίζει καλά τα της ζωής του. Στο τέλος θα αποδειχτεί πως πρόκειται για μια κλασική περίπτωση διχασμού προσωπικότητας... ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Διαβάζοντας ελληνικά στο Παρίσι

• ΤΗΣ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΣ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ, Επτά, Κυριακή 27 Μαρτίου 2011

ΕΙΚΟΣΙ ΟΧΤΩ ΧΡΟΝΙΑ πέρασαν από την εποχή που ο Γιάννης Μαυροειδάκος -εγκατεστημένος από το 1967 στο Παρίσι για να σπουδάσει κινηματογράφο- άνοιγε στην καρδιά του Μονπαρνάς το βιβλιοπωλείο «Δεσμός», στήνοντας γέφυρες ανάμεσα στην ελληνική λογοτεχνία και το γαλλικό κοινό. Εκείνα τα «επικά χρόνια», όσοι συμπατριώτες μας είχαν μείνει στην πόλη και μετά το τέλος της δικτατορίας, βρήκαν στο «Δεσμό» ένα καινούριο, παρεΐστικο στέκι. Ενώ κάμποσοι φιλέλληνες και Ελληνες δεύτερης ή τρίτης γενιάς εντοπίζουν έκτοτε στα ράφια του δεκάδες ελληνικά έργα μεταφρασμένα στα γαλλικά πλάι στις πρωτότυπες εκδόσεις τους.

Αν η ιστορία του «Δεσμού» βρισκόταν καταχωρισμένη στο Διαδίκτυο, από τις σελίδες της θ' αναδύονταν οι μορφές του Κώστα Αξελού, του Ροβήρου Μανθούλη, του Ανδρέα Κέδρου ή του Αρη Φακίνου, στιγμιότυπα από πολιτιστικές εκδηλώσεις παρουσία των Χειμωνά, Αλεξάκη, Ζατέλλη, Σκαμπαρδώνη ή Μουρσελά, καθώς και όλα τ' αφιερώματα του δίγλωσσου τριμηνιαίου περιοδικού «Desmos-Le lien» που εκδίδεται από το 1999, με υπογραφές όπως των Ζακλίν ντε Ρομιγί, Ζαν-Πιέρ Βερνάν, Ολιβιέ Ρολέν, Κλοντ Μοσέ, Μισέλ Γκροντάν.  ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Ενας ποιητής απέναντι στον Στάλιν

• ΤΗΣ ΠΑΡΗΣ ΣΠΙΝΟΥ
• Επτά, Κυριακή 27 Μαρτίου 2011

«Ζούμε δίχως να νιώθουμε κάτωθέ μας τη χώρα,/ τα λόγια μας στα δέκα βήματα ψυχή δεν τ' ακούει τώρα,/ μονάχα του Κρεμλίνου τον βουνίσιο ακούς παντού,/ το φονιά και χαλαστή του χωρικού».

Οι επικριτικοί για τον Στάλιν στίχοι που έγραψε ο Οσιπ Μαντελστάμ και είχε την άτυχη έμπνευση να διαβάσει σε στενό κύκλο ομοτέχνων του σήμαναν την θανατική του καταδίκη: Σαν να μην έφτανε αυτό, είχε το θράσος να χαστουκίσει τον Αλεξέι Τολστόι, ο οποίος έσπευσε να παραπονεθεί στον επικεφαλής της σοβιετικής λογοτεχνίας, τον Γκόρκι, απειλώντας να τον αποκλείσει από εκδοτικούς οίκους και δημοσιεύσεις.

Από τους πιο λυρικούς και ταυτόχρονα τραγικούς ρώσους ποιητές των αρχών του 20ού αιώνα, πνεύμα ουμανιστικό και ελεύθερο, ο Οσιπ Μαντελστάμ χαρακτηρίστηκε «εχθρός του λαού» και βίωσε τη σκληρότητα του σταλινικού καθεστώτος. Εξορίστηκε και εκτοπίστηκε, οδηγήθηκε στο κατώφλι της τρέλας, έζησε σε ανέχεια, πέθανε σε στρατόπεδο εργασίας στο Βλαδιβοστόκ.

Τη συγκλονιστική ιστορία του καταγράφει η σύζυγός του Ναντιέζντα στη βιογραφία «Ελπίδα στα χρόνια της απελπισίας. Αναμνήσεις από τη ζωή μου με τον Οσιπ», που θα κυκλοφορήσει αύριο στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Μεταίχμιο», σε μετάφραση από τα ρωσικά της Σταυρούλας Αργυροπούλου και με πρόλογο του Αναστάση Βιστωνίτη. Πρόκειται για τις αναμνήσεις της από τα τέσσερα τελευταία χρόνια της ζωής του Μαντελστάμ -ξεκινά με την πρώτη του σύλληψη το 1934 και τελειώνει με τον θάνατό του το 1938, την αποκαλούμενη περίοδο του Μεγάλου Τρόμου.

«Αγαπητέ Σούρα! Βρίσκομαι στο Βλαδιβοστόκ/ Βορειοαντολικά Αναμορφωτικά Στρατόπεδα Εργασίας, 11ο παράπηγμα. Μου επιβλήθηκε ποινή 5 ετών για αντεπαναστατική δραστηριότητα από το Ειδικό Διακστήριο. (...) Η υγεία μου είναι σε κακή κατάσταση. Είμαι στο έπακρον εξαντλημένος...». Το τελευταίο γράμμα του ποιητή στον αδελφό του και στη σύζυγό του στάλθηκε τον Οκτώβριο του 1938. Ζητούσε να του στείλουν ρούχα, τρόφιμα και χρήματα, αλλά δεν τα έλαβε ποτέ. Δύο μήνες μετά πέθανε από καρδιακή ανεπάρκεια, σύμφωνα με τα επίσημα έγγραφα, ή τύφο κατά την επικρατέστερη εκδοχή.

Η Ναντιέζντα «τριάντα χρόνια αργότερα του έστησε το λαμπρότερο κενοτάφιο που μπορούσε κανείς να φανταστεί γράφοντας το χρονικό "Ελπίδα στα χρόνια της απελπισίας"» σημειώνει ο Α. Βιστωνίτης. «Το χειρόγραφο του βιβλίου στάλθηκε κρυφά στη Δύση κι εκδόθηκε το 1970 προκαλώντας πολιτισμικό, κοινωνικό και πολιτικό σοκ.

Στη Σοβιετική Ενωση κυκλοφόρησε σε σαμιζντάντ, με αποτέλεσμα δεκάδες συγγραφείς και διανούμενοι που παρελαύνουν στις σελίδες του, να χάσουν τον ύπνο τους. Ηταν αναπόφευκτο. Κανένα βιβλίο δεν αποκάλυπτε τη μικρότητα, τη δειλία, τη ρουφιανιά και την αθλιότητα ενός διόλου ευκαταφρόνητου μέρους της συντεχνίας των συγγραφέων. Τόσο εκείνων (ή εκείνου) οι οποίοι κατέδωσαν τον Μαντελστάμ στις μυστικές υπηρεσίες όσο και αυτών που από ιδιοτέλεια, φόβο, φιλοτομαρισμό ή απλώς αδιαφορία αρνήθηκαν να τον βοηθήσουν».

Σ' αυτό το χρονικό προαναγγελθέντος θανάτου διαβάζουμε για τις εξονυχιστικές έρευνες στο διαμέρισμα του Μαντελστάμ από όπου εξαφανίστηκαν όλα του τα χειρόγραφα, για τα σωματικά βασανιστήρια, το μαρτύριο της αϋπνίας που υπέστη. «Ο ανακριτής θεωρούσε τη συγγραφή ποιημάτων "τρομοκρατική ενέργεια"» αναφέρει η Ναντιέζντα.

Στριμωγμένοι σε ένα βαγόνι για ζώα ασφυκτικά γεμάτο από άλλους κρατουμένους, το ζεύγος μεταφέρθηκε στο Τσερτίν. Στο νοσοκομείο της πόλης ο Μαντελστάμ επιχείρησε να αυτοκτονήσει πηδώντας από το παράθυρο. Οπως περιγράφει η σύντροφός του: «Ο Ο.Μ. κειτόταν στο πάτωμα ενός εντελώς άδειου δωματίου που ονομαζόταν χειρουργείο, προσπαθώντας να ξεφύγει από τους άντρες που τον κρατούσαν, ενώ η γιατρός τού έβαζε τον ώμο στη θέση του ξεφωνίζοντας βρισιές -αυτές αντικαθιστούσαν το αναισθητικό που ήταν ανύπαρκτο στο νοσοκομείο...».

Πολλές προσωπικότητες παρελαύνουν στις σελίδες του βιβλίου: Η Αννα Αχμάτοβα, κορυφαία ποιήτρια του ακμεϊσμού και πιστή φίλη του ζεύγους. Ο Μαξίμ Γκόρκι: «Οταν απευθυνθήκαμε σ' αυτόν με την παράκληση να δώσει στον Μαντελστάμ ένα παντελόνι κι ένα πουλόβερ, ο Γκόρκι διέγραψε τη λέξη "παντελόνι" και είπε "Θα τα καταφέρει και χωρίς αυτό..."». Ο Μπορίς Πάστερνακ και οι αμφιλεγόμενες προσπάθειές του να μεταπείσει τον Στάλιν να επανεξετάσει την υπόθεση του ποιητή. Ο νεότερος ποιητής Κόλια Τίχονοφ, ο οποίος έκρινε τα λογοτεχνικά χειρόγραφα: «Ποιος είναι όμως ο Μαντελστάμ, που δεν υπολογίζει κανέναν, κι από πάνω μας ζητάει σπίτι και δουλειά;».

Γεννημένος στη Ρίγα της Λετονίας το 1891, με γερμανοεβραϊκές ρίζες, ο Οσιπ Μαντελστάμ σπούδασε στο Παρίσι, τη Χαϊδελβέργη, την Πετρούπολη, διαμορφώνοντας μια ιδιαίτερη κουλτούρα. Αγαπούσε την παλαιορωσική λογοτεχνία, ενώ «ο Μαρξ τον είχε ελκύσει όταν ήταν γυμνασιόπαιδο -κι εκεί έληξε η υπόθεση». Ταξίδεψε στην Ιταλία και γοητεύτηκε από την «πανανθρώπινη γη» της Μεσογείου που συνδεόταν με την παγκόσμια κουλτούρα. Πίστευε στη νίκη της επανάστασης, απογοητεύτηκε όμως όταν είδε ότι ο ενθουσιασμός έδωσε τη θέση του στην απληστία, στην παρακμή και την αδράνεια.

Εκπρόσωπος του ακμεϊσμού, παραλλήλιζε τον εαυτό του με οικοδόμο που χτίζει στη γη κάτι όμορφο: «Η αίσθηση του κόσμου για τον καλλιτέχνη είναι ταυτοχρόνως όπλο και μέσο, όπως το σφυρί στα χέρια του λιθοξόου, και η μοναδική πραγματικότητα είναι το ίδιο το έργο» έγραφε στην «Αυγή του ακμεϊσμού».

«"Η ποίηση είναι εξουσία" έλεγε ο Ο.Μ. "Και εφόσον σκοτώνουν για χάρη της, τη φοβούνται". Συμπεριφερόταν ως κάτοχος της εξουσίας κι αυτό απλούστατα φιτίλιαζε όσους επιδίωκαν να τον εξοντώσουν» γράφει η σύζυγός του, η οποία σχεδόν ώς το τέλος της ζωής της, το 1980, αναγκαζόταν να μετακινείται σε διαφορετικές πόλεις της Ρωσίας, ζώντας ως δασκάλα ξένων γλωσσών και από ασήμαντες μεταφράσεις που δημοσίευε με ψευδώνυμο.

Πόση χρονική αντοχή μπορεί να έχουν τα πνευματικά δικαιώματα;

Η εξέλιξη στη διαμάχη για την κυκλοφορία έργων του Νίκου Καζαντζάκη ανοίγει το θέμα

• Tης Ολγας Σελλα, Η Καθημερινή, Παρασκευή, 25 Mαρτίου 2011

Στις 15 Μαρτίου εκδόθηκε η υπ' αριθμόν 346/2011 απόφαση του Αρείου Πάγου, σύμφωνα με την οποία «απερρίφθησαν οι αιτήσεις αναίρεσης των αδελφών Θεοδώρας και Αναστασίας Σακλαμπάνη, εγγονών της αδελφής του Νίκου Καζαντζάκη, οι οποίες είχαν αμφισβητήσει τα πνευματικά δικαιώματα του εντολέα μου Πάτροκλου Σταύρου, επί του έργου του Νίκου Καζαντζάκη». Αυτό το δελτίο Τύπου έφτασε στα δημοσιογραφικά γραφεία στις 16 Μαρτίου από τους δικηγόρους του Πάτροκλου Σταύρου, γνωστοποιώντας την οριστική νομική κατάληξη ενός θέματος που απασχολεί αρκετά χρόνια όχι μόνο τη Δικαιοσύνη, όχι μόνο τους διεκδικητές των πνευματικών δικαιωμάτων του Νίκου Καζαντζάκη, αλλά και τη λογοτεχνική κοινότητα.

Ομως, αυτό το δελτίο Τύπου έκλεινε ένα, αλλά άνοιγε άλλα θέματα. Πρώτ' απ' όλα, το θέμα της Επιτροπής που σύστησε τον περασμένο Ιανουάριο το υπουργείο Πολιτισμού, με σκοπό την επανέκδοση του έργου του μεγάλου Κρητικού συγγραφέα με ερμηνευτικά σχόλια και σημειώσεις από έγκυρους μελετητές και με τυπογραφική εμφάνιση που να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες αισθητικές απαιτήσεις. 

Μέλη αυτής της Επιτροπής (που δεν έχει συνεδριάσει ποτέ από τη σύστασή της) είναι οι: Αθανάσιος Αγαθός, Γιώργης Γιατρομανωλάκης, Δημήτριος Γουνελάς, Αγγελος Δεληβορριάς, Σταύρος Ζουμπουλάκης, Τάκης Θεοδωρόπουλος, Μιχάλης Κοπιδάκης, Ελπινίκη Νικολουδάκη - Σουρή, Κωνσταντίνος Παπαδάκης, Νικόλαος Παπαδάκης, Δημήτρης Φίλιας, Σταμάτης Φιλιππίδης. Πανεπιστημιακοί, φιλόλογοι, μελετητές του έργου του Καζαντζάκη, άνθρωποι των γραμμάτων όλοι. «Κάποιοι παρέσυραν το υπουργείο Πολιτισμού να συστήσει επιτροπή» σημειώνεται στο δελτίο Τύπου, και ανακοινώνεται ότι ήδη ο κ. Σταύρου έχει προσφύγει στη Διοικητική Δικαιοσύνη, «για την ακύρωση της παράδοξης αυτής απόφασης...».

Τι καινούργιο δείχνει αυτή η εξέλιξη; Τις καλές προθέσεις αλλά τους άστοχους χειρισμούς του υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού από τη μια -αν πράγματι δεν ενημέρωσε τον κ. Σταύρου όπως όφειλε- και, απ' ό,τι φαίνεται, τη διατήρηση της παρουσίας των ίδιων εκδόσεων του Νίκου Καζαντζάκη στα βιβλιοπωλεία της Ελλάδας και του εξωτερικού.

Στις σημερινές «Αντιπαραθέσεις» ένα μέλος της Επιτροπής του ΥΠΠΟΤ, ο ομότιμος καθηγητής Γιώργης Γιατρομανωλάκης και ο δικηγόρος του Πάτροκλου Σταύρου, κ. Αντώνης Βγόντζας, τοποθετούνται καταρχήν για την ποιότητα και την επάρκεια των βιβλίων του Ν. Καζαντζάκη που σήμερα κυκλοφορούν, για την περίφημη -πλέον- επιτροπή του ΥΠΠΟΤ και για ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα, που ίσως είναι καιρός ν' ανοίξει: για το πνευματικά δικαιώματα, για τα χρόνια που μεσολαβούν από τον θάνατο του δημιουργού μέχρι την απελευθέρωσή τους, για τον ρόλο των κληρονόμων των πνευματικών δικαιωμάτων. Τα πνευματικά δικαιώματα του Καζαντζάκη απελευθερώνονται το 2027. Αν δεν υπάρξει διάθεση συνεννόησης, είναι πολύς ο καιρός...

«Η επιτροπή παραβιάζει νόμιμα δικαιώματα»

• Του Aντωνη N. Bγοντζα*

«Δεν συμμερίζομαι τη διαπίστωση για την ύπαρξη προβλημάτων στις εκδόσεις του έργου του Ν. Καζαντζάκη. Η επισήμανση αφορά ένα συγκεκριμένο κύκλο ανθρώπων, που διεκδικούν για τον εαυτό τους τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Γνωρίζω ότι σε πολλά έργα του Ν. Καζαντζάκη υπάρχουν αξιόλογα και πολυσέλιδα σημειώματα από πολύ γνωστά ονόματα στον χώρο των γραμμάτων. Και όσον αφορά την εμφάνιση, θα ήθελα να συζητήσω εναλλακτικές προτάσεις. Ομως δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο “εκσυγχρονισμός” των έργων μεγάλων συγγραφέων είτε στη μορφή είτε στη στίξη είτε στην απλούστευση της στίξης είτε της μεταφοράς τους σε πιο σύγχρονη λαλιά είναι η εξαίρεση και συχνά το αποτέλεσμα χαρακτηρίζεται από αποτυχία. Αναφέρομαι συγκεκριμένα στη δουλειά “εκσυγχρονισμού” του έργου του άλλου μεγάλου της ελληνικής λογοτεχνίας, Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη».

Ο Αντώνης Βγόντζας απαντά και στο θέμα της περίφημης επιτροπής που σύστησε τον περασμένο Δεκέμβριο το υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού για την προώθηση και φιλολογική επιμέλεια του έργου του Καζαντζάκη. «Ο Πάτροκλος Σταύρου αντιδρά στην ίδρυση της Επιτροπής, διότι παραβιάζει τα πνευματικά δικαιώματα των οποίων είναι νόμιμος κάτοχος (η αναφορά σε αυτά από την υπουργική απόφαση είναι υποκριτική και προσχηματική). Διότι τον αγνοεί προκλητικά.

Δεν ρωτήθηκε ποτέ ούτε για την Επιτροπή ούτε για τη σύνθεσή της. Μερικά από τα πρόσωπα της Επιτροπής, υβρίζουν τον ίδιο, όσο και τη μνήμη της Ελένης Καζαντζάκη. Και, σε κάθε περίπτωση, ο Πάτροκλος Σταύρου έχει σημαντικό φιλολογικό έργο, είναι υπεύθυνος και έχει παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στα πράγματα της Κύπρου». Και συμπληρώνει ο κ. Βγόντζας για τον θεσμό της πνευματικής ιδιοκτησίας: «Ιστορικά έχει αποδειχθεί ότι η πνευματική ιδιοκτησία αποτελεί τον πιο πρόσφορο τρόπο χρηματοδότησης της πνευματικής δημιουργίας. Παρέχει στον δημιουργό τα αναγκαία οικονομικά οφέλη για να ζήσει και να συνεχίζει τη δημιουργία του και αποτελεί κίνητρο για πολιτιστική ανάπτυξη».

*Ο κ. Αντ. Βγόντζας είναι δικηγόρος και εκπροσωπεί τον κ. Πάτροκλο Σταύρου.

Μας ενδιαφέρει ο Αρειος Πάγος της Λογοτεχνίας!

• Του Γιωργη Γιατρομανωλακη*

Σύμφωνα με αμετάκλητη απόφαση του Αρείου Πάγου, μοναδικός δικαιούχος των πνευματικών δικαιωμάτων του έργου του Νίκου Καζαντζάκη είναι πλέον και με τη βούλα ο κ. Πάτροκλος Σταύρου, θετός (και ηγαπημένος, όπως γράφει ο ίδιος) υιός της χήρας του συγγραφέως. Μας ενόχλησε η απόφαση; Ποσώς και λόγος δεν μας πέφτει... Στο κάτω κάτω της γραφής ο Αρειος Πάγος της Λογοτεχνίας είναι που μας ενδιαφέρει, και εξ όσων δείχνουν τα σχετικά δικόγραφα αυτό το δύστροπο Δικαστήριο μάλλον δεν πρόκειται να εκδώσει παρόμοια απόφαση. Εξάλλου, η απόφαση μπορεί να έλυσε θέματα νομιμότητας, αλλά άφησε άλυτα πολλά προβλήματα, που έχουν να κάνουν και με την ηθική πλευρά της υπόθεσης και, κυρίως, με αυτή καθεαυτή τη χρήση των «πνευματικών δικαιωμάτων». Εχει λ.χ. το δικαίωμα κάποιος να εκδίδει κατά το δοκούν ένα έργο για το οποίο ουδέποτε μόχθησε και ίσως ούτε και κατάλαβε; Επειδή είναι ακατανόητο γιατί, λ.χ., ο κ. Σταύρου συστέγασε σε έναν τόμο, κάτω από το όνομα «Νίκου και Ελένης Καζαντζάκη», το λιτό κείμενο του 1938 «Ταξιδεύοντας Ιαπωνία - Κίνα» με το ξεχειλωμένο ημερολόγιο της Ελένης για την επίσκεψη στην Κίνα το 1956; Και μάλιστα με την ένδειξη: «Μετά είκοσι χρόνια, που δεν πρόφτασε να γράψει ο Καζαντζάκης». Δηλαδή, όσα δεν προφτάνουν να γράψουν οι συγγραφείς, τα γράφουν οι χήρες τους;

Αλλά αυτή η απόφαση έχει και άλλα παρεπόμενα. Πριν από μερικούς μήνες, το ΥΠΠΟΤ, χωρίς κανένα νομικό έλεγχο, κυκλοφόρησε εγκύκλιο με την οποία συστήθηκε επιτροπή που σε συνεργασία με το ΕΚΕΒΙ, τον κ. Σταύρου και άλλους θα αναλάμβανε να επανεκδώσει τα έργα του Καζαντζάκη με σχόλια κ.λπ. Ο «δικαιούχος» κ. Σταύρου έχει προσφύγει σε Διοικητικά Δικαστήρια για την ακύρωση της σχετικής εγκυκλίου και τη διασφάλιση των δικαιωμάτων (=ποσοστών) του. Ωραία! Και ο δημιουργός; Ποια δικαστική απόφαση προστατεύει τα «πνευματικά δικαιώματά» του;

Δίδαγμα: όταν η λογοτεχνία, όταν ο Καζαντζάκης, για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, σύρεται για όποιο λόγο στα δικαστήρια, όποια και να είναι η απόφαση, τελικά εις βάρος του δημιουργού είναι.

*Ο κ. Γιώργης Γιατρομανωλάκης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Νομικά εμπόδια για την ηλεκτρονική βιβλιοθήκη της Google

Αμερικανικό δικαστήριο “φρέναρε” την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ της Google και των εκδοτών και συγγραφέων για την ψηφιοποίηση και online δημοσίευση εκατομμυρίων βιβλίων, κρίνοντας ότι η εταιρεία θα αποκτήσει υπερβολικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

 

Η Google έχει ήδη ψηφιοποιήσει εκατομμύρια βιβλία και τα έχει καταστήσει διαθέσιμα στο διαδίκτυο, μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας της eBooks, αποσκοπώντας να γίνει η μεγαλύτερη ηλεκτρονική βιβλιοθήκη στον κόσμο. Ωστόσο δικαστήριο της Νέας Υόρκης, ύστερα από ένα χρόνο ερευνών, αποφάσισε ότι η συμφωνία με τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, παρέχει στην εταιρία "υπερβολικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα".

Η Google μετά από πολυετείς διαμάχες, έκλεισε το 2008 συμφωνία διακανονισμού με τις ενώσεις των Αμερικανών εκδοτών και συγγραφέων και θα συνέχιζε έτσι να ψηφιοποιεί βιβλία και να πωλεί την ηλεκτρονική πρόσβαση σε αυτά, έναντι 125 εκατ. δολαρίων για τα πνευματικά δικαιώματα (copyright) κάθε χρόνο στους δικαιούχους.

Ωστόσο, το πρόβλημα προέκυψε με πολλά ήδη ψηφιοποιημένα έργα για τα οποία δεν είχε καταστεί δυνατό να προσδιοριστεί κάποιος δικαιούχος.

Η δικαστική απόφαση επέκρινε το δικαίωμα της εταιρείας “να εκμεταλλεύεται ολόκληρα βιβλία χωρίς την άδεια των κατόχων του copyright”. Άφησε ωστόσο ανοιχτή την προοπτική για την Google, τους εκδότες και τους συγγραφείς να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Ήδη οι ενώσεις των συγγραφέων και εκδοτών δήλωσαν ότι θα προσπαθήσουν να καταλήξουν σε μια νέα συμφωνία με την εταιρία.

«Σαφώς απογοητευτική», χαρακτήρισε την απόφαση η Google. Η εταιρία και οι υποστηρικτές της επιμένουν ότι η συμφωνία θα καθιστούσε προσβάσιμα στο ευρύ κοινό εκατομμύρια σπάνια και εκτός κυκλοφορίας βιβλία, δημιουργώντας παράλληλα μια νέα πηγή εσόδων για πολλούς από τους δημιουργούς ή τους απογόνους τους.

Η υπηρεσία Google eBookstore έχει ήδη ψηφιοποιήσει από το 2004 περίπου 15 εκατ. βιβλία, προερχόμενα από τουλάχιστον 100 χώρες.

Από τις 5 ως τις 8 Μαΐου η φετινή 8η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου στη Θεσσαλονίκη

Αφιερωμένη στη Μέση Ανατολή αλλά και στο ρόλο του βιβλίου στην Εκπαίδευση θα είναι η φετινή όγδοη διοργάνωση της Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου, που θα πραγματοποιηθεί από τις 5 ως τις 8 Μαΐου στη Θεσσαλονίκη.

Στην Έκθεση θα συμμετάσχουν 12 φημισμένοι διανοούμενοι και συγγραφείς από εννέα χώρες: οι Ταρίκ Αλί (Πακιστάν-Ηνωμένο Βασίλειο), Σάλουα Αλ Ναΐμι (Συρία), Γιοάνες Γκεμπρεγκεόργκις (Αιθιοπία), Γκαμάλ Γιτάνι (Αίγυπτος), Νταβίντ Γκρόσμαν (Ισραήλ), Τουνά Κιρεμιτσί (Τουρκία), Xόντα Μπαρακάτ (Λίβανος), Σοφί Μπεσίς (Τυνήσια), Mπουαλέμ Σανσάλ (Αλγερία), Μαλέκ Σεμπέλ (Αλγερία), Μπαχά Ταχέρ (Αίγυπτος) και Σούμπχι Χαντίντι (Συρία).

Επίσης, θα διοργανωθεί αφιέρωμα για το νομπελίστα Αιγύπτιο συγγραφέα Ναγκίμπ Μαφχούζ, στο οποίο θα συμμετάσχουν ο Αιγύπτιος Γκαμάλ Γιτάνι, προσωπικός φίλος του Μαχφούζ, ο μαθητής του Σούμπχι Χαντίντι από τη Συρία καθώς επίσης η Xόντα Μπαρακάτ από τον Λίβανο. Τον συντονισμό της εκδήλωσης έχει αναλάβει η Πέρσα Κουμούτση, μεταφράστρια του Ναγκίμπ Μαχφούζ στα ελληνικά.

Στην Έκθεση έχουν προγραμματιστεί να παρουσιαστούν συνολικά 170 εκδηλώσεις: συζητήσεις, παρουσιάσεις και ομιλίες, μέσω των οποίων θα τεθούν ζητήματα λογοτεχνίας, πολιτικής, ελευθερίας, πολέμου και ειρήνης με φόντο τον Αραβικό κόσμο και τη σχέση του με τη Δύση. Επίσης, θα διοργανωθεί διεθνές συνέδριο με θέμα «Βιβλίο και εκπαίδευση: Τι πρέπει να αλλάξει;».

Η Έκθεση Βιβλίου διοργανώνεται από το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, τη Helexpo και την Πανελλήνια Ομοσπονδία Εκδοτών Βιβλιοπωλών. Είναι ενταγμένη στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Μακεδονία - Θράκη 2007-2013 του ΕΣΠΑ και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης).

Το αφιέρωμα στη Μέση Ανατολή θα πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο του προγράμματος «Θεσσαλονίκη, σταυροδρόμι πολιτισμών» του υπουργείου Πολιτισμού και του Τουρισμού.

Με κλείσιμο απειλούνται παιδικές και εφηβικές βιβλιοθήκες της χώρας

• Λόγω μη χρηματοδότησης

Πολύτιμες οι βιβλιοθήκες, πολλές από τις οποίες απειλούνται με κλείσιμο   (Φωτογραφία:  ΑΠΕ )

---

Με κλείσιμο κινδυνεύουν οι μισές από τις 28 παιδικές και εφηβικές βιβλιοθήκες της χώρας, λόγω μη χρηματοδότησής τους από το υπουργείο Παιδείας. Οι βιβλιοθήκες και το Κέντρο Παιδικού και Εφηβικού βιβλίου παραμένουν κλειστά από τον Μάρτιο του 2010, όταν οι εργαζόμενοι μετά από τέσσερις μήνες μη καταβολής των μισθών τους έκαναν επίσχεση εργασίας.

Ο πρόεδρος του Οργανισμού Παιδικών και Εφηβικών Βιβλιοθηκών Στάθης Ποταμίτης, μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου του Οργανισμού το μεσημέρι της Τετάρτης, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για την κατάσταση, λέγοντας ότι αν δεν βρεθούν άμεσα 800.000 ευρώ -αφού οι ανελαστικές δαπάνες του Οργανισμού είναι ένα εκατ. ευρώ- αναγκαστικά θα κλείσουν οι μισές βιβλιοθήκες και θα απολυθούν οι μισοί από τους 38 εργαζομένους.

Οι βιβλιοθήκες λειτουργούν σε απομονωμένες περιοχές της χώρας, όπως η Αιτωλοακαρνανία, η Ημαθία, η Σάμος, τα Ιωάννινα, η Σύρος τα Κύθηρα, οι Σέρρες, ο Έβρος, η Ξάνθη και άλλες, εξυπηρετώντας κατά μέσο όρο 2.400 παιδιά την ημέρα και δανείζοντας 700 περίπου βιβλία ημερησίως.

Το Ερευνητικό Κέντρο Παιδικού και Εφηβικού Βιβλίου διαθέτει 43.000 τίτλους βιβλίων και πλούσια συλλογή παλαιών εκδόσεων, ενώ ταυτόχρονα λειτουργεί υποστηρικτικά προς τις κατά τόπους βιβλιοθήκες, με την παραγωγή και αποστολή σε αυτές ειδικών παιδαγωγικών προγραμμάτων δράσης.

Ο Οργανισμός, ο οποίος ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 1993, χρηματοδοτείται από το Δημόσιο και σε μικρότερο βαθμό από ιδιώτες χορηγούς.

Με τα σημερινά δεδομένα, ο Οργανισμός έχει ανελαστικές δαπάνες ύψους περίπου ενός εκατομμυρίου, ενώ οι ιδιωτικές χορηγίες καλύπτουν ποσό περίπου 200.000 ευρώ.

Μέχρι το 2008, παρά την ύπαρξη δυσκολιών και καθυστερήσεων, το δημόσιο κάλυπτε τις χρηματοδοτικές ανάγκες, έκτοτε όμως η δημόσια χρηματοδότηση έχει καταρρεύσει και φέτος εκταμιεύτηκαν μόλις 245.000 Ευρώ.

Με βάση αυτά τα δεδομένα, ο Πρόεδρος του Οργανισμού Στάθης Ποταμίτης είπε ότι η μόνη λύση είναι η διατήρηση του Ερευνητικού Κέντρου και των μισών βιβλιοθηκών με παράλληλη προσπάθεια να μεταφερθούν οι υπόλοιπες στους Δήμους, οι οποίοι και να αναλάβουν το λειτουργικό κόστος τους.

«Αφού το υπουργείο Παιδείας δεν έχει ανταποκριθεί στα αγωνιώδη αιτήματά μας και άρα δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται για το έργο του Οργανισμού και των βιβλιοθηκών οι οποίες αντιμετωπίζονται από τις τοπικές κοινωνίες με αγάπη και εκτίμηση, ενώ είναι ταυτόχρονα γνωστή η ανάγκη των νέων και των παιδιών για πρόσβαση σε βιβλία, είναι η μόνη λύση» τόνισε ο κ. Ποταμίτης.

Η Δέσποινα Κοτώνη, υπεύθυνη της Βιβλιοθήκης στη Μύκη Ξάνθης, τόνισε το πόσο απαραίτητη και σημαντική είναι η Βιβλιοθήκη για ένα μειονοτικό χωριό στην ορεινή Ξάνθη, που δεν έχει ούτε παιδική χαρά.

Οι διοικήσεις του Οργανισμού, της Εταιρίας Ίδρυσης και των Φίλων, όλοι εθελοντές, ζητούν από το Υπουργείο είτε να διαθέσει αμέσως τα απαραίτητα κονδύλια, είτε να αναλάβει το κλείσιμο, αναλαμβάνοντας τις οικονομικές εκκρεμότητες και τη διάθεση των περιουσιακών τους στοιχείων σύμφωνα με τις νόμιμες προβλέψεις, θέση η οποία δεν βρίσκει σύμφωνους τους εργαζόμενους, οι οποίοι προτείνουν την ένταξη των Παιδικών και Εφηβικών Βιβλιοθηκών στις σχολικές μονάδες και θα εξυπηρετούν μαθητές και εκπαιδευτικούς. [Newsroom ΔΟΛ, με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ]