ΑΦΗΓΗΜΑ
Το μοναδικό μυθιστόρημα που έγραψε ο κορυφαίος γερμανός ποιητής και θεατρικός συγγραφέας κυκλοφορεί σε αναθεωρημένη επανέκδοση με αφορμή τα 110 χρόνια από τη γέννησή του
Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ στις 30 Οκτωβρίου 1947 στην Ουάσιγκτον, όπως εμφανίστηκε ενώπιον της Επιτροπής Αντιαμερικανικών Ενεργειών την περίοδο των μακαρθικών διώξεων
Οτιδήποτε έγραψε αυτός ο μέγας Γερμανός δεν μπορεί να μας αφήσει αδιάφορους. Ξεχάστε τον διδακτισμό του και τη σχηματικότητα κάποιων έργων του. Ο Μπρεχτ είναι πάντα Μπρεχτ, ακόμη και όταν δεν βρίσκεται στις καλύτερες στιγμές του. Είναι ένας συγγραφέας που θέλεις να διαβάσεις όλο του το έργο. Ετσι, η επετειακή επανέκδοση του μοναδικού του μυθιστορήματος Οι δουλειές του κ. Ιουλίου Καίσαρος σε αναθεωρημένη μετάφραση με αφορμή τα 110 χρόνια από τη γέννησή του δείχνει την ευαισθησία απέναντι στο έργο του μεγάλου συγγραφέα αλλά και συμβάλλει στη γνωριμία του με μια νέα γενιά αναγνωστών. Ο Μπρεχτ είναι για όλες τις εποχές και όλες τις ηλικίες.
Το σκηνικό στο μυθιστόρημα είναι η αρχαία Ρώμη την εποχή του Ιούλιου Καίσαρα, αλλά ο Μπρεχτ τη χρησιμοποιεί για να σατιρίσει αγρίως τον σύγχρονο κόσμο των συμφερόντων, της καταπίεσης και της ανισότητας. Το μυθιστόρημα ωστόσο είναι κατ' ουσίαν μια σε βάθος ανάλυση του πλέγματος της εξουσίας σε όλες τις εποχές, της κοινωνίας που διαμορφώνει και της βαθιάς διάβρωσης που προκαλεί στις συνειδήσεις.
* Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στα βιβλιοπωλεία στις 17 τρέχοντος μηνός. [Α.Β., Το ΒΗΜΑ, 08/06/2008]
Σε μια αλλόκοτη φιλοσοφική κουζίνα μάς μυεί η καθηγήτρια Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Λουγκάνο Φραντσέσκα Ριγκότι προσπαθώντας να γεφυρώσει το χάσμα που χωρίζει αιώνες τώρα ύλη και πνεύμα. Παράδοξο εκ πρώτης όψεως το εγχείρημα, πλην επιτυχημένο: οι ιδέες αποκτούν γεύση γαργαλιστική και το φαγητό μια ξεχωριστή θέση στον φιλοσοφικό στοχασμό. Η συγγραφέας δεν δυσκο- λεύτηκε να τεκμηριώσει το υλικό της. Ετσι μαθαίνουμε ότι μετά το πρωινό (το οποίο συνήθως κατανάλωνε γύρω στις πέντε το πρωί) ο γερμανός φιλόσοφος Καντ συνήθιζε να «τιμά» δεόντως και το γεύμα, στο οποίο έκανε κατάχρηση μουστάρδας αλλά και βουτύρου, που πρόσθετε αφειδώς σε κρέατα και λαχανικά. Πάντως το αγαπημένο του πιάτο ήταν ο παστός μπακαλιάρος, τον οποίο ποτέ δεν χόρταινε - ακόμη και όταν είχε τελειώσει το φαγητό του, θεωρούσε πως θα μπορούσε να έχει φάει ακόμη ένα «βαθύ» πιάτο αυτού του θεϊκού εδέσματος. Μία ακόμη χαριτωμένη λεπτομέρεια είναι ότι ο Καντ, ενάντια στην πρωσική φύση του, συνήθιζε να σχολιάζει τα πιάτα, ακριβώς όπως οι Γάλλοι ή οι Ιταλοί, και μάλιστα συχνά με περιφρονητική διάθεση. Μπορεί τα γεγονότα της εποχής του να ήταν εξόχως δραματικά, εκείνος όμως στο τραπέζι δεν μιλούσε για τίποτε άλλο πέρα από τα μικρά μυστικά ενός καλού γεύματος και κρατούσε με εξονυχιστική ακρίβεια σημειώσεις για κάθε πιάτο που τον ενδιέφερε. Αν πάλι βρισκόταν στο σπίτι φίλων ή στο εστιατόριο, έβαζε να του εξηγήσουν τον τρόπο προετοιμασίας των πιάτων με τέτοια εμμονή που ο συγγραφέας Χίπελ αστειευόταν μαζί του λέγοντας ότι αργά ή γρήγορα θα κατέληγε να συγγράψει μια Κριτική της μαγειρικής τέχνης... [ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΟΥΛΙΑΡΑΚΗΣ, ΤΟ ΒΗΜΑ, 8/6/2008]
Η lingua franca της εποχής μας είναι βεβαίως τα αγγλικά και επομένως η γλώσσα της σύγχρονης Ευρώπης τα λεγόμενα ευρωαγγλικά, δηλαδή το γραφειοκρατικό ιδίωμα που χρησιμοποιείται στα έγγραφα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ο Ουμπέρτο Εκο όμως έχει διαφορετική άποψη. «Η γλώσσα της σύγχρονης Ευρώπης» υποστηρίζει «λέγεται μετάφραση». Ο ευφυής Ιταλός δεν έχει άδικο, αν σκεφτεί κανείς πως σε ελάχιστο χρόνο μετά την έκδοσή τους στο πρωτότυπο πολλά βιβλία ευρωπαίων συγγραφέων, ιδίως αν έχουν τιμηθεί με κάποιο σημαντικό βραβείο, εκδίδονται και στη γλώσσα μας. Αυτό ήταν επόμενο να συμβεί και με το μυθιστόρημα του Ζιλ Λερουά Alabama Song (ελληνικός τίτλος: Ενα μπλουζ για τη Ζέλντα) που σε λιγότερο από ένα χρόνο μετά τη βράβευσή του στη Γαλλία με το Goncourt κυκλοφορεί και στη γλώσσα μας.
Ο συνεχής και αδιάλειπτος - κυρίως ο ανορθόδοξος - πόλεμος μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων έχει εμπνεύσει αρκετούς συγγραφείς στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ενδεικτικά, μπορούν να αναφερθούν οι Τζον Αμπντάικ και Γιασμίνα Χάντρα που πρόσφατα εμφανίστηκαν με μυθιστορήματα πάνω στο θέμα της τρομοκρατίας. Παρόμοιο έργο έγραψε τη δεκαετία του '70 ο Τζον Λε Καρέ. Την ίδια εποχή που ο βρετανός μετρ τής ούτως ειπείν κατασκοπικής λογοτεχνίας ασχολούνταν με το θέμα, ο συμπατριώτης του και εισηγητής του είδους Ερικ Αμπλερ (1911-1998), ο δημιουργός του περίφημου Η μάσκα του Δημήτριου, εξέδιδε το μυθιστόρημα Ο Λεβαντίνος, απηχώντας τις αντιδράσεις για την ένοπλη δράση των Παλαιστινίων στη Μέση Ανατολή. Αυτό έγινε το 1972, μερικά χρόνια μετά τον Πόλεμο των Εξι Ημερών, όταν το μικρό Ισραήλ αιφνιδίασε τα γειτονικά αραβικά κράτη που το απειλούσαν και μέσα σε λίγες ημέρες τα κατατρόπωσε στρατιωτικά.
Μέσα σε δέκα χρόνια (από το 1954 ως το 1964) ο Μαξ Φρις, ο σημαντικότερος πεζογράφος της Ελβετίας και ένας από τους κορυφαίους γερμανόφωνους συγγραφείς του Μεταπολέμου, δημοσίευε τα τρία μυθιστορήματα που τον έκαναν διάσημο σε όλο τον κόσμο: Στίλερ, 1954, Homo Faber, 1957, και Ας με λένε Γκαντενμπάιν, 1964. Προτού στραφεί στο μυθιστόρημα ο Φρις είχε ήδη δώσει σημαντικό έργο στο θέατρο, που δεν έπαψε να το υπηρετεί ως το τέλος της ζωής του, και δύο αξιολογότατα θεατρικά έργα (Ο Μπίντερμαν και οι εμπρηστές, 1953, και Ανδόρα, 1961) εξακολουθούν να κατέχουν εξέχουσα θέση στο παγκόσμιο ρεπερτόριο. Δικαίως θεωρείται ο πιο σημαντικός μετά τον Ντύρενματ θεατρικός συγγραφέας της Ελβετίας. Ας σημειώσουμε ακόμη πως πολύ μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα ημερολόγιά του που αξίζει και αυτά να μεταφραστούν κάποτε στη γλώσσα μας, όχι ως συμπληρώματα του μυθοπλαστικού έργου του αλλά καθαυτό για τη ζωηρότητα, το υψηλό ύφος τους και την πρωτοτυπία με την οποία διαπραγματεύονται τα ζητήματα της ταυτότητας, της αποξένωσης και του υπαρξιακού κενού.