22η Έκθεση Βιβλίου (8-21 Απριλίου 2011) στην πλατεία Κλαυθμώνος

• Την Παρασκευή 8 Απριλίου ανοίγει τις πύλες της η 22η Έκθεση Βιβλίου 2011 στην πλατεία Κλαυθμώνος.

Η ανοιξιάτικη έκθεση βιβλίου μετακομίζει μετά από 21 χρόνια από τον υπαίθριο χώρο του Ζαππείου, σε ένα ιστορικό και πολύ κεντρικό σημείο της Αθήνας, την πλατεία Κλαυθμώνος.

Φέτος το Επαγγελματικό Σωματείο Εκδοτών Βιβλιοπωλών Ελλάδος έκρινε, εξ αιτίας και της οικονομικής κρίσης, ότι θα πρέπει, για πρώτη φορά, να λειτουργήσει την έκθεση περισσότερες ώρες σε πιο κεντρικό σημείο για να μπορεί να την επισκεφτεί περισσότερο κοινό με μεγαλύτερη ευκολία.

Έτσι επιλέχθηκε η πλατεία Κλαυθμώνος, σημείο εύκολης πρόσβασης και κόμβος πολλών συγκοινωνιών.

Οι ώρες λειτουργίας της 22ης Έκθεσης Βιβλίου είναι, καθημερινά και Κυριακές, από τις 11:00 το πρωί έως τις 22:00 το βράδυ και η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι Μεγάλη Πέμπτη 21 Απριλίου.

Παίρνουν μέρος περίπου 100 εκδότες (λόγο της οικονομικής κρίσης έχει περιοριστεί ο αριθμός των εκδοτών που παίρνουν μέρος) με 40.000 τίτλους, όπου το 60% είναι βιβλία που έχουν εκδοθεί την τελευταία πενταετία.

Σκοπός της έκθεσης δεν είναι μόνο οι πωλήσεις των βιβλίων, αλλά κυρίως η έκθεση έχει ενημερωτικό χαρακτήρα.

Ενημερώνει το ελληνικό κοινό για την παγκόσμια και ελληνική πνευματική παραγωγή και μέσα από τα βιβλία για τα προβλήματα που απειλούν τον πλανήτη Γη και τη ζωή πάνω σε αυτόν. Την απειλή από τα πυρηνικά εργοστάσια, τη δηλητηρίαση της τροφικής αλυσίδας, τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα , την κατασκευασμένη οικονομική κρίση.

Με το διάβασμα ενός βιβλίου, λογίζομαι ελεύθερα, τις απάτες και τα ψέματα του πολιτικοοικονομικού κατεστημένου, ονειρεύομαι και αγωνίζομαι για ένα καλύτερο αύριο.

Μέσα σε όλα αυτά τα θλιβερά που συμβαίνουν σήμερα έχουμε και αισιόδοξα μηνύματα:
Θα κληρώνουν κάθε βράδυ ένα LAPTOP (φορητό υπολογιστή) με οθόνη 15' με τεχνική υποστήριξη για δυο χρόνια από το Πλαίσιο, καθώς και μια εικοσάτομη οικολογική εγκυκλοπαίδεια. Η αξία των δώρων κάθε μέρα είναι 1.000€.

Οι πελάτες που θα κάνουν αγορά από τον ίδιο εκδότη τουλάχιστον 10 ευρώ θα προσέρχονται στη γραμματεία για να συμπληρώσουν ένα κουπόνι με το όνομα και το τηλέφωνο τους και θα το τοποθετούν μόνοι τους στο ειδικό κουτί που θα υπάρχει γι αυτό το λόγο μέσα στη γραμματεία.

Κάθε βράδυ θα γίνεται κλήρωση. Πελάτες θα τραβούν δυο νούμερα και το πρώτο θα κερδίζει το LAPTOP και το δεύτερο την εικοσάτομη έγχρωμη εγκυκλοπαίδεια δερματόδετη.  Αμέσως θα ειδοποιείται τηλεφωνικά ο αναγνώστης που κληρώθηκε το κουπόνι του. Τα ονόματα των νικητών θα βρίσκονται αναρτημένα στο περίπτερο της γραμματείας.

Το σωματείο Ε.Σ.Ε.Β.Ε. που διοργανώνει την Έκθεση Βιβλίου καλεί όλους τους φίλους του βιβλίου να την επισκεφτούν και μέσα απο την πνευματική ανάταση να σταθούν όρθιοι και να αγωνιστούν για ένα καλύτερο αύριο.

«Βουλιμικοί»... αναγνώστες οι Ελληνες!

• Πώς το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (το αστικό κράτος κατ' επέκταση) ερμηνεύει τα αποτελέσματα έρευνας για την αναγνωστική συμπεριφορά...

Αν πάρει κανείς στην κυριολεξία τα συμπεράσματα του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) από τα αποτελέσματα της «Γ' Πανελλήνιας Ερευνας Αναγνωστικής Συμπεριφοράς και Πολιτιστικών Πρακτικών» που το ίδιο παρήγγειλε, και παρουσίασε χτες, δεν καταλαβαίνει για ποια χώρα γίνεται λόγος... 

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα «προκύπτει - για άλλη μια φορά - ένα προφίλ αναγνωστικού κοινού που η σχέση του με το βιβλίο δεν καθορίζεται από τα δεδομένα μιας κοινωνικής και πολιτιστικής ελίτ που αντιλαμβάνεται το βιβλίο ως προνόμιο και την ανάγνωση ως στοιχείο διάκρισης αλλά από ένα ζωντανό, πολύμορφο, και βουλιμικό - "παμφάγο" αναγνωστικό κοινό, που κατά 60% συνδυάζει την ανάγκη για αναγνωστική απόλαυση με αυτές για γνώση, πληροφόρηση, ψυχαγωγία και "διαφυγή" (...) Πρόκειται, επομένως, για αναγνωστικό κοινό που συνδυάζει την πολυγλωσσία και τα ταξίδια στο εξωτερικό με την ισχυρή προτίμηση για την ελληνική μουσική (...)» κλπ!

Αναρωτιέται πραγματικά κανείς πώς είναι το... «ανορεξικό» αναγνωστικό κοινό, όταν χαρακτηρίζεις «βουλιμικό» - για διάβασμα - έναν πληθυσμό του οποίου μόλις το 8,1% των ερωτηθέντων απάντησε ότι διάβασε περισσότερα από 10 βιβλία τον τελευταίο χρόνο;! Ακόμη κι αν αυτό το ποσοστό εμφανίζεται σταθερό συγκριτικά με του 1999 και 2004.

Το χειρότερο, όμως, είναι το κράτος (μέσω του ΕΚΕΒΙ) καθιστά σαφές ότι οι αριθμοί έχουν μεγαλύτερη αξία από την ουσία. Π.χ., ενώ αναφέρεται ως «κακό νέο» ότι «ο μέσος όρος των αναγνωσμένων βιβλίων μειώνεται (5,6 βιβλία το 2010, έναντι 7 βιβλίων το 1999 - οι μισοί από όσους δήλωσαν ότι διαβάζουν βιβλία, διάβασαν έως 3 βιβλία, έναντι 4 το 1999)», ταυτόχρονα, αυτό εμφανίζεται και ως... «καλό νέο» διότι: «Λόγω της αύξησης των ποσοστών και του μεγέθους του πληθυσμού, ο μέσος αυτός όρος των 5,6 βιβλίων ανάγεται σε 24,6 εκατ. αναγνωσμένα αντίτυπα το χρόνο, έναντι μόνο 15 εκατ. το 1999»!

Από την έρευνα προκύπτει, επίσης, ότι ο κόσμος έχει όλο και λιγότερο ελεύθερο χρόνο, δηλαδή και εργάζεται περισσότερο και έχει λιγότερα χρήματα: «Ο περιορισμός της αγοραστικής συμπεριφοράς του κοινού στα 11,6 ευρώ το μήνα για αγορά βιβλίων, κατά άτομο (19,9 ευρώ για τους συστηματικότερους αναγνώστες). Αντίθετα, αυξάνεται ο ιδιωτικός δανεισμός βιβλίων από φίλους και συγγενείς (κυρίως) και από τις βιβλιοθήκες (19% των αναγνωστών απάντησαν ότι τις επισκέπτονται, έναντι 13% το 1999)»... ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Τρίτη 5 Απρίλη 2011

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

8/7/2001

 -- Οψεις μιας... πικρής εικόνας

6/12/2000

 -- Ο παραμορφωτικός καθρέφτης του ΕΚΕΒΙ

19/5/1999

 -- Πόσο διαβάζουν οι Ελληνες;

4/5/1999

 -- Ο Μάιος του βιβλίου

28/3/1996

 -- "Εθνικό" για ελάχιστους

Ο μάστορας του χρονογραφήματος

Μικρή αναφορά στη σχέση του μεγάλου διανοούμενου Κώστα Βάρναλη, με τη δημοσιογραφία

Δημοσιογραφική ταυτότητα του Βάρναλη το 1934

Σημαντική πλευρά του πολυσχιδούς έργου του Κώστα Βάρναλη αποτελεί η δημοσιογραφική. Μπορεί η «ένταξη» της δημοσιογραφίας στο δημιουργικό «πανόραμα» ενός διανοούμενου του μεγέθους του Βάρναλη να ξενίζει, πολύ περισσότερο που ο ίδιος την αντιμετώπισε - τουλάχιστον αρχικά - ως ένα είδος «αναγκαίου κακού» για να μπορέσει να ζήσει, ωστόσο είναι τόσο βαθύ το «χνάρι» που άφησε και σε αυτόν τον τομέα, που αντικειμενικά καθιστά προβληματική μια συνολική προσέγγιση του έργου του που θα απέκλειε τα δημοσιογραφικά του κείμενα. 

Η δημοσιογραφία, στην περίπτωση του Βάρναλη, δεν είναι ένα ακόμη «προσωπείο» ενός εκρηκτικού πνεύματος, ή, μάλλον, είναι κάτι περισσότερο από αυτό. Διότι ο Βάρναλης ως δάσκαλος δεν είναι «άλλος» από τον Βάρναλη ως λογοτέχνη ή ως δημοσιογράφο.

Δηλαδή, το εννοιολογικό περιεχόμενο και, άρα, ο ιδεολογικός και πολιτικός προσανατολισμός του δεν «εξαρτώνται» από τα εκφραστικά του μέσα, αλλά προσαρμόζονται στο πλαίσιο της αντικειμενικής αναγκαιότητας να ακολουθηθεί η δημοσιογραφική τυπολογία, για παράδειγμα. Πιο απλά, ο Βάρναλης, όχι μόνο δεν κάνει «εκπτώσεις» στον ιδεολογικοπολιτικό του προσανατολισμό όταν δημοσιογραφεί - για μια σειρά προσχηματικούς λόγους - με τον ίδιο τρόπο που δεν το κάνει στη λογοτεχνική του δημιουργία. Και ακόμη πιο απλά με τον μοναδικό τρόπο του ίδιου του ποιητή, όπως μας τον μετέφερε ο αξέχαστος σύντροφος και δάσκαλός μας, Νίκος Καραντηνός, από τη δική του χρονογραφική στήλη στον «Ρ», το Δεκέμβρη του 2003:

«Σ' αυτήν την εκδήλωση (σ.σ. το 1966 η ΕΣΗΕΑ απένειμε στον Βάρναλη το Χρυσό Εύσημο Δημοσιογραφίας) ο Κ. Βάρναλης απαντητικά θα πει και ετούτα τα λόγια: (...) ΜΠΟΡΩ να σας διαβεβαιώσω πως σ' όλη μου τη ζωή, του δασκάλου, του λογοτέχνη και του δημοσιογράφου, ποτέ, ούτε έκανα, ούτε έγραψα τίποτα παρά τη συνείδησή μου και εναντίον του λαού, εναντίον της ελευθερίας και των ελευθεριών του». Αυτό έκανε ο Βάρναλης. Εγραψε υπέρ της ελευθερίας και των ελευθεριών του λαού, είτε σαν δημοσιογράφος, είτε σαν ποιητής. Και δίδαξε υπέρ αυτών και ως δάσκαλος.

• «Βάθυνε» τη δημοσιογραφία

«Ριζοσπάστης» 7 Μάρτη 1936. Διακρίνεται το χρονογράφημα του Κώστα Βάρναλη

 Ο ποιητής έρχεται σε επαφή με τον Τύπο από νωρίς, από τα είκοσί του χρόνια, όταν το 1904 το περιοδικό «Ακρίτας» του Σ. Σκίπη δημοσιεύει μερικά ποιήματά του. Θα ακολουθήσουν κι άλλες δημοσιεύσεις σε εφημερίδες και περιοδικά, τόσο ποιημάτων όσο και μεταφράσεων και αργότερα θεωρητικών κειμένων του. Δεν πρόκειται όμως ακόμη περί δημοσιογραφίας και είναι πιθανό ότι η σχέση του Βάρναλη με τον Τύπο θα συνέχιζε να είναι σχέση ενός διανοούμενου - συνεργάτη με αυτόν, παρά δημοσιογράφου, αν δεν έρχονταν οι διώξεις εναντίον του την περίοδο του μεσοπολέμου. Συγκεκριμένα, το 1925 και ενώ εργάζεται στην Παιδαγωγική Ακαδημία, τιμωρείται με εξάμηνη παύση με αφορμή στίχους από το έργο «Το Φως που καίει» και «Ο λαός των μουνούχων». Ηδη από τα τέλη της προηγούμενης δεκαετίας θα έχει αρχίσει να ενστερνίζεται το μαρξισμό.

Ενα χρόνο μετά τιμωρείται με δυσμενή μετάθεση στα Χανιά που θα εξελιχθεί σε οριστική απόλυση, γεγονός που θα τον φέρει στο Παρίσι από όπου και θα ξεκινήσει την αμιγώς δημοσιογραφική του περίοδο εργαζόμενος ως ανταποκριτής της εφημερίδας «Πρόοδος». Επόμενος δημοσιογραφικός «σταθμός» είναι το 1930 με τη συνεργασία του με το περιοδικό «Νέοι Πρωτοπόροι» όπου γίνεται και μέλος της συντακτικής του επιτροπής.

Τον Οκτώβρη του 1934 υπογράφει σειρά δημοσιευμάτων στην εφημερίδα «Ελεύθερος Ανθρωπος» με τις εντυπώσεις του από την ΕΣΣΔ την οποία είχε επισκεφθεί τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου προσκεκλημένος, μαζί με τον Γληνό, των Σοβιετικών συγγραφέων, για να παρακολουθήσει το ιστορικό τους, πλέον, Α' Συνέδριο της Ενωσής τους. Αρθρα στα οποία η δημοσιογραφική και λογοτεχνική δεινότητα του Βάρναλη, η παρατηρητικότητα, αλλά και η πλήρης συνειδητοποίηση της ανάγκης να γίνει ο ελληνικός λαός κοινωνός της εποποιίας της σοσιαλιστικής οικοδόμησης, συνδυάστηκαν άψογα, προσφέροντας ακόμη ένα λαμπρό παράδειγμα κομμουνιστικής δημοσιογραφίας.

Το 1935 δημοσίευσε τις εντυπώσεις του από το Διεθνές Συνέδριο Συγγραφέων στο Παρίσι στα «Νεοελληνικά Γράμματα» και συνεργάζεται με τον «Ριζοσπάστη», στον οποίο γίνεται μόνιμος συνεργάτης το 1936, αφού πρώτα φεύγει από την εφημερίδα «Ανεξάρτητος» λόγω του αντικομμουνισμού της.

Το δημοσιογραφικό είδος στο οποίο διέπρεψε ο Βάρναλης και το οποίο θα πλουτίσει με την πένα του είναι το χρονογράφημα. Το οποίο δεν είχε και σε μεγάλη υπόληψη, τουλάχιστον αρχικά. Οπως γράφει ο Καραντηνός, ο Βάρναλης είχε πει ότι «το χρονογράφημα είναι κάτι το πρόχειρο. Κι εγώ δεν μπορώ να γράφω έτσι πρόχειρα». Και ο Γ. Καράντζας (σ.σ. ο ΕΑΜίτης πρόεδρος της ΕΣΗΕΑ στα χρόνια της Κατοχής) του είχε απαντήσει - «προφητικά» μάλλον - ότι «επειδή είσαι τέτοιος που σε ξέρω και δεν μπορείς να γράφεις τόσο πρόχειρα, θα δώσεις κάποιο βάθος στο χρονογράφημα (...)».

Ο παραπάνω διάλογος είχε γίνει το 1940 με αφορμή την πρόταση να εργαστεί ο Βάρναλης στην εφημερίδα «Πρωία», όπως κι έγινε. Λόγω της δικτατορίας του Μεταξά ο Βάρναλης αναγκάστηκε να υπογράφει στην «Πρωία» με τα αρχικά της στήλης του, δηλαδή Τ.Ζ. από το «Τέχνη και Ζωή». Μόνο στις 28 Οκτώβρη και στην κήρυξη του πολέμου ο Βάρναλης υπέγραψε με το όνομά του. Στην «Πρωία» θα δουλέψει μέχρι που έκλεισε, το 1944. Ακολούθησε πάλι ο «Ριζοσπάστης», ο «Ρίζος της Δευτέρας», η «Αυγή» και ο «Προοδευτικός Φιλελεύθερος». Μια πορεία που επιβεβαίωσε την «πρόβλεψη» του Καράντζα ότι ο Βάρναλης θα προσδώσει βάθος στο χρονογράφημα.

Η μαρξιστική του μόρφωση, η πλήρης κατανόηση της διαλεκτικής και η εκπληκτική του δυνατότητα να εμφανίζει το γενικό μέσα από το ειδικό καθιστούν διαχρονικά χρήσιμα τα χρονογραφήματά του, έστω κι αν αντικειμενικά υποτάσσονται στις ανάγκες της συγκυρίας μέσα στην οποία γράφτηκαν. Είτε απαντά στους αστούς ομότεχνούς του, είτε γράφει για το «ταπεινό» κουλούρι, ο Βάρναλης έκανε πράξη αυτό που έγραφε στο χρονογράφημα που δημοσιεύθηκε στις 30/3/1947 στον «Ρ», απαντώντας στους Ουράνη, Αγγ. Τερζάκη, Ι. Μ. Παναγιωτόπουλο, Πέτρο Χάρη και Νάσο Χρηστίδη για τους λόγους παραίτησής τους από την Εταιρία Λογοτεχνών:

«(...) Οι μόνοι πραγματικά λεύτεροι πνευματικοί ηγέτες του λαού, σ' όποιον τόπο και σ' όποιον καιρό, είναι οι αγωνιστές της ελευθερίας του ενάντια σ' όποιο δυνάστη, ντόπιον ή ξένο (...) Δεν υπάρχει λοιπόν Τέχνη εξωπολιτική. Το πρόβλημα είναι τι πολιτική θ' ακολουθήσει: προοδευτικήν ή αντιδραστική; (...) Αν το χρέος του πνευματικού ηγέτη είναι να χτυπάει και να γκρεμίζει το κακό και να οικοδομεί το καλό σε κάθε καιρό, αυτό το χρέος γίνεται πιο μεγάλο και πιο άμεσα στα χρόνια του αποφασιστικού αναμετρήματος των δυο κόσμων: του κόσμου που ξόφλησε και του κόσμου που πάει να αντικαταστήσει. Σ' αυτά τα χρόνια ο παλιός και σάπιος κόσμος γίνεται πιο ανελεύθερος, πιο απολυταρχικός και προσπαθεί να πνίξει στο αίμα κάθε ιδέα και κάθε κίνημα ελευθερίας (...) Οπως δεν υπάρχει άνθρωπος έξω από την κοινωνία, έτσι δεν υπάρχει και εξωταξικός άνθρωπος και συνεπούμενα αταξική τέχνη σε ταξική κοινωνία (...)».

Γρηγόρης ΤΡΑΓΓΑΝΙΔΑΣ, ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 3 Απρίλη 2011

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

1/8/2004

 -- Ο Κ. ΒΑΡΝΑΛΗΣ

21/12/2003

 -- ΤΟ «ΦΩΣ ΠΟΥ ΚΑΙΕΙ»

16/12/2001

 -- ΚΩΣΤΑΣ ΒΑΡΝΑΛΗΣ

19/12/1999

 -- Ο ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΟΣ Κ. ΒΑΡΝΑΛΗΣ

13/12/1998

 -- ΑΤΙΤΛΟ

Μελωδός ενός καλύτερου κόσμου

Δεκάδες μουσικοί δημιουργοί εμπνεύστηκαν από το έργο του Κώστα Βάρναλη και μελοποίησαν ποιήματά του

Γρηγοριάδης Κώστας

Μπολιασμένη με την υπέρτατη αξία της απελευθέρωσης του ανθρώπου από τα κοινωνικά του δεσμά, η ποίηση του Κώστα Βάρναλη, λυρική, σατιρική, ριζοσπαστική, στοχαστική, βαθιά ανθρώπινη, επηρέασε δεκάδες Ελληνες μουσικούς δημιουργούς. Γοητεύτηκαν από το έργο και την αισθητική του, ένιωσαν το βαθύ ανθρωπισμό και στοχασμό του, την αγωνία του για την απαλλαγή του ανθρώπου από την καταπίεση και την εκμετάλλευση, αφουγκράστηκαν τη μουσική του στίχου του και μελοποίησαν διαλεχτά ποιήματά του... 

Οσο για τον ίδιο τον Βάρναλη, όπως γράφει ο Μ. Μ. Παπαϊωάννου, «από νωρίς εξοικειώνεται με τη γλώσσα και το τραγούδι των κουτσαβάκηδων, αυτών που αργότερα επικράτησε να λέγονται ρεμπέτες». Αναφέρει μάλιστα πως στην πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα, ο Κωνσταντίνος Χρηστομάνος (συγγραφέας της «Αυτοκράτειρας Ελισσάβετ» και ιδρυτής της «Νέας Σκηνής»), είχε προσλάβει με μισθό τον Κώστα Βάρναλη όπως και τον Μάρκο Αυγέρη για να του μαζεύουν δημοτικά τραγούδια. «Καθισμένοι δίπλα - δίπλα με τον Αυγέρη στο μοναδικό μας τραπέζι αντιγράφαμε τα δημοτικά τραγούδια από τη συλλογή του Πόσσωβ - δέκα δεκάρες τη σελίδα - για το Χρηστομάνο.

Επρεπε να γράφουμε δέκα σελίδες την ημέρα για να πάρουμε δίφραγκο!», γράφει στα «Φιλολογικά απομνημονεύματά» του ο Βάρναλης. «Ηταν στον καιρό που αγκομαχούσανε για το ψωμί τους», σημείωνε ο Μ. Μ. Παπαϊωάννου. «Απ' αυτή τη δούλεψη στον εξωφρενικό εστέτ βγήκε το "Τραγούδι της τάβλας" και τα άλλα μεσαιωνικά δημοτικοφανή τραγούδια του Αυγέρη και το βλάμικο "Ρωμαίικο" του Βάρναλη, το δημοσιευμένο στο περιοδικό των νέων ποιητών "Ηγησώ" (1908):

"Τη νύχτα το νταϊλίκι μου το διαλαλεί η κουμπούρα - και τ' αμαξιού το καμουτσί το ντέρτι κελαϊδάει^.- τραγούδια που ξεθύμαναν στων δρόμων τα κανάλια - βραχνά σου λέει η παρέα μου σε παράταιρη κιθάρα^.- και συ κολλάς στην αγκαλιά της μάνας σου σα φίδι^.- Κακός δεν είμαι: η αγάπη σου με χάλασε. Η δουλιά μου - έρεψε κ' η κατάντια μου χνώτο έγινε ταβέρνας". Στο ίδιο τεύχος (9, Γενάρης 1908) δημοσιεύτηκε και το "Τσιγγάνικό" του».

• Τραγούδια «Μοιραίων» και «Σκλάβων Πολιορκημένων»

«Μες στην υπόγεια την ταβέρνα/, μες σε καπνούς και σε βρισιές/, (απάνου εστρίγγλιζε η λατέρνα)/ όλη η παραία πίναμε εψές/, εψές, σαν όλα τα βραδάκια/, να πάνε κάτου τα φαρμάκια/. Σφιγγόταν ο ένας πλάι στον άλλο/ και κάπου εφτυούσε καταγής/, ω! πόσο βάσανο μεγάλο/ το βάσανο είναι της ζωής!/ Οσο κι ο νους αν τυραννιέται/ άσπρην ημέρα δε θυμιέται!..»

«Οι Μοιραίοι», ένα από τα πιο γνωστά ποιήματα του Κ. Βάρναλη, που πρωτοδημοσιεύτηκαν το 1922 στο περιοδικό «Νεολαία» της ΟΚΝΕ, είναι ένα από τα δύο ποιήματά του, που μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης, το 1964, ως ελάχιστο φόρο τιμής στον μεγάλο ποιητή. Το άλλο ήταν η «Μπαλάντα του Αντρίκου». Και τα δύο τραγούδια, ερμηνευμένα από τον Γρηγόρη Μπιθικώτση, συμπεριλήφθηκαν στον κύκλο τραγουδιών «Πολιτεία Β'». Αξίζει να σημειωθεί ότι «Οι Μοιραίοι» μελοποιήθηκαν και από τον Χρήστο Χαιρόπουλο, με ερμηνευτή τον Γιάννη Μάνο.

Ο Μ. Θεοδωράκης μελοποίησε και άλλα ποιήματα του Κ. Βάρναλη: Στη δίπρακτη όπερά του «Κώστας Καρυωτάκης» (μαζί με ποίηση Κ. Καρυωτάκη), «Η Μάνα του Χριστού» (στη δεύτερη διασκευή της «Σουίτας αρ. 2), έργο για τρίφωνη γυναικεία χορωδία και ορχήστρα - 1955, «Οι πόνοι της Παναγιάς» (σχέδιο) για μεικτή χορωδία - 1958. «Οταν ανθίζουν πασχαλιές», τιτλοφορείται ο δισκογραφικός καρπός της «συνάντησης» του Σταύρου Κουγιουμτζή με την ποίηση του Βάρναλη - ερμηνευτής ήταν ο Γιάννης Καλατζής (1971).

«Αϊ! με το γύφτικο ζουρνά,/ με νταγερέ, που κουδουνά,/ σύρε σκοπόν αντάμικο./ Εστράβωσα τη φέσα μου,/ έρωτας που 'ναι μέσα μου/ για να χορέψω τσάμικο./ Χίλια χέρια κι άρματα/ να 'χα να σας φράξω,/ να 'χα και δυο κέρατα/ τον οχτρό να σκιάξω!..»

Το 1974 ο Νίκος Μαμαγκάκης παρουσιάζει τη μελοποίηση του σπουδαίου έργου του Κ. Βάρναλη «Σκλάβοι Πολιορκημένοι», στο οποίο ο ποιητής δίνει το ιστορικό και ψυχολογικό ντοκουμέντο της εποχής του. Η Μαρία Δημητριάδη και ο Δημήτρης Ψαριανός ερμηνεύουν τα κομμάτια: «Το τραγούδι του τρελού», «Μαντινάδες», «Ησουν ωραίος σαν άγγελος», «Το τραγούδι του καλού λαού», «Πόσο οι άνθρωποι είναι μόνοι», «Γεια σου Κωνσταντή», «Η μάνα του Χριστού», «Το τραγούδι του Ιούδα», «Η χαρά του πολέμου». Οι «Σκλάβοι Πολιορκημένοι» κυκλοφόρησαν και το 2008, με νέους ερμηνευτές, τους Ανδρέα Καρακότα, Ναταλί Ρασούλη, Μαρίνα Δακανάλη, Παναγιώτη Παπαϊωάννου.

Το 1974 κυκλοφορεί και το μελοποιημένο από τον Σπύρο Σαμοΐλη «Βάστα καρδιά» του Κ. Βάρναλη, το οποίο ερμήνευσε ο Πέτρος Πανδής στον ομότιτλο δίσκο. Στην «Τρίτη Ανθολογία» (1975) ο Γιάννης Σπανός μελοποιεί και παρουσιάζει «Το πέρασμά σου» με ερμηνευτή τον Κώστα Καράλη, ενώ Βάρναλη μελοποιεί ο Τάκης Βούης στον «Βρώμικο Πόλεμο» (1976) και η Μαρίζα Κωχ στο «Παναγιά μου, Παναγιά μου» (1976) - τον «Τρελό». Το 1977 κυκλοφορεί η «Λαΐκή Ανθολογία Βάρναλη» σε μελοποίηση του Γιάννη Ζουγανέλη και ερμηνευτές τον ίδιο, μαζί με την Ισιδώρα Σιδέρη και την Αφροδίτη Μάνου. Περιλαμβάνει τα τραγούδια: «Της εξορίας», «Θα γεννηθώ ξανά», «Ο Κωνσταντής», «Λευτεριά», «Αγνωστος Ηρωας», «Ο οδηγητής», «Στυλίτης», «Τέρμα», «Χορός Ωκεανίδων», «Χρυσή Πατρίδα».

«Δε λυγάνε τα ξεράδια και πονάνε τα ρημάδια!/ Κούτσα μια και κούτσα δυο της ζωής το ρημαδιό!/ Mεροδούλι, ξενοδούλι! Δέρναν ούλοι: αφέντες, δούλοι/, ούλοι: δούλοι, αφεντικό και μ' αφήναν νηστικό...» Στο δισκογραφικό «Σάλπισμά» του (1978) ο Λουκάς Θάνος παρέδωσε δύο εξαιρετικές μελοποιήσεις του Κ. Βάρναλη, ερμηνευμένες με μοναδικό τρόπο από τον Νίκο Ξυλούρη. Είναι «Η μπαλάντα του κυρ Μέντιου» και οι «Πόνοι της Παναγιάς»: «Πού να σε κρύψω γιόκα μου/ να μη σε φτάνουν οι κακοί/ σε ποιο νησί του ωκεανού/ σε πια κορφή ερημική./ Δε θα σε μάθω να μιλάς/ και τ' άδικο φωνάξεις/ ξέρω πως θα χεις την καρδιά/ τόσο καλή τόσο γλυκή/ που μες τα βρόχια της οργής/ ταχειά, ταχειά θε να σπαράξεις...».

Βάρναλη μελοποίησε ο Νίκος Γεωργούσης στον «Ελεύθερο Κόσμο» (1979), ο Θωμάς Μπακαλάκος στην «Πορεία στη νύχτα» (1977) με ερμηνευτή τον Γιώργο Υδραίο, ο Τίμος Αρβανιτάκης, ο Σωτήρης Ρεμπάπης κ.ά.

• «Οδηγητής» της Νέας Ζωής

«Δεν είμ' εγώ σπορά της Τύχης,/ Ο πλαστουργός της νιας ζωής./ Εγώ 'μαι τέκνο της Ανάγκης/ κι ώριμο τέκνο της Οργής...»

Συνείδηση του ίδιου του λαού, που ξεκίνησε ορμητικά για τον τελειωτικό αγώνα είναι ο «Οδηγητής» του Κ. Βάρναλη, έργο που αναδεικνύει την πρωτοπορία της μάζας που μάχεται και γκρεμίζει το σάπιο κόσμο, για να πλαστουργήσει τη Νέα Ζωή μέσα στο βασίλειο της Δουλιάς και της πανανθρώπινης αγάπης. Ο συνθέτης της Αντίστασης, Αλέκος Ξένος, μελοποιεί τον «Οδηγητή» (για φωνή, πιάνο -1964), καθώς και άλλα ποιήματά του, τη «Θάλασσα», «Το αηδόνι» κ.ά. Σχεδόν δύο δεκαετίες αργότερα, το 1981, κυκλοφόρησε ο μελοποιημένος και ερμηνευμένος από τον Χρήστο Λεοντή «Οδηγητής», με τη συνοδεία Χορωδίας - περιλαμβάνεται στο δίσκο «Χρήστος Λεοντής - Θάνος Μικρούτσικος Συναυλίες '81».

Πολλοί είναι οι συνθέτες της λόγιας μουσικής που εμπνεύστηκαν από το έργο του Κώστα Βάρναλη. Ο Λεωνίδας Ζώρας συνέθεσε το έργο «Στη γης αυτή» (απαγγελία, πιάνο), ο Ιάκωβος Χαλιάσας το «Ηταν αργά» (για μεσόφωνο, τενόρο, μικρό σύνολο), ο Γιώργος Κουρουπός το «Χαιρετισμό στην Ειρήνη», ο Γιώργος Μηνάς το ορατόριο «Στυλίτης», ο Αλκης Μπαλτάς το «Να σ' αγναντεύω θάλασσα» κ.ά. Βάρναλη μελοποίησε και ο Βούλγαρος συνθέτης Σιμεόν Πιρόνκοφ.

Οι συνθέτες Θόδωρος Αντωνίου, Αθανάσιος Ζέρβας, Δημήτρης Θέμελης, Θοδωρής Καραθόδωρος, Ντίνος Κωνσταντινίδης, Χρήστος Σαμαράς, Κυριάκος Σφέτσας, μελοποίησαν ποίηση του Κ. Βάρναλη σε έργα τους που περιλαμβάνονται στο CD «Στα ηχοκύματα υψωμένοι» - Ποιήματα Κώστα Βαρναλη (έκδοση του Συλλόγου «Η Αγχίαλος»).

Ο ποιητικός λόγος του Κ. Βάρναλη, παρά το πέρασμα του χρόνου, συνεχίζει να εμπνέει νεότερους μουσικούς δημιουργούς. Το 1998, οι «Active Member», στο CD «Μύθοι του βάλτου» καταθέτουν το μελοποιημένο ποίημα του Βάρναλη «Καμπάνα». «Οι πόνοι της Παναγίας» περιλαμβάνονται στο CD της Angelique Ionatos «D' un bleu tres noir» (2000), ενώ «Το πέρασμά σου» παρουσιάζεται από τους «Χειμερινούς Κολυμβητές», στον ομότιτλο δίσκο τους (2007). Από τις πιο πρόσφατες μελοποιήσεις έργων του Κ. Βάρναλη είναι αυτή που έκανε ο Μάκης Γεωργακάκης, νέος δημιουργός από τη Θεσσαλονίκη. Επηρεασμένος απ' το έργο και την αισθητική του Βάρναλη μελοποίησε το σατιρικό και επίκαιρο ποίημά του «Το καμάρι ο Θοδωρής» (από τη συλλογή «Οργή Λαού»), που αναφέρεται στην καρικατούρα του «χαφιέ».

Ρουμπίνη ΣΟΥΛΗ, ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 3 Απρίλη 2011

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

3/5/2009

 -- Μέσα στις φλέβες μου είσαι...

30/11/2008

 -- Το «ταξίδι» του Λόρκα στην ελληνική μουσική

30/4/2008

 -- Τραγούδησε τη Ρωμιοσύνη και την Επανάσταση

16/12/2007

 -- Του δίσκου τα γυρίσματα...

5/7/2003

 -- Ποίηση με τη φωνή του Γ. Μπιθικώτση

ΚΩΣΤΑΣ ΒΑΡΝΑΛΗΣ: Aληθινή η τέχνη που ανοίγει δρόμο στο μέλλον

Διήμερο συνέδριο, με τίτλο: «Κ. Βάρναλης, φως που πάντα καίει», οργανώνει η ΚΕ του ΚΚΕ στις 16 και 17 του Απρίλη

«Σ' όλη τη ζωή του δασκάλου, του λογοτέχνη καιτου δημοσιογράφου, ποτέ ούτε έκανα ούτε έγραψα
τίποτα παρά τη συνείδησή μου ή εναντίον του λαού, εναντίον της ελευθερίας του και των δικαιωμάτων του»
(από το γράμμα του, το 1966, στη βράβευσή του από τους δημοσιογράφους).

Δε θα μπορούσε να είναι διαφορετική η πορεία του Κώστα Bάρναλη. Γνωρίζουμε πόσο συνεπής στάθηκε, στα ιδανικά του. Διώξεις, εξορία, άρνηση κάθε αναγνώρισης, λοιδορίες, ήταν το τίμημα της πίστης στα υψηλά ιδανικά της κομμουνιστικής ιδεολογίας. Αυτός ήταν ο Βάρναλης ο πιο ριζοσπαστικός ποιητής της νεότερης Ελλάδας. Ο σοφός πνευματικός δημιουργός, ένας γνήσιος κι αληθινός άνθρωπος, ο μπάρμπα - Κώστας, ο φίλος του λαού και των προλετάριων. Με την τέχνη του πολέμησε το κοινωνικό κατεστημένο, κατήγγειλε τις αδικίες, την ανισότητα και τις αθλιότητές του. 

«Με της άνοιξης τον ήλιο

μόλις σκάει απ' το βουνό,

ήλιος κι άνοιξη κινάμε

για έναν κόσμο αυριανό

(...)

Σε μια λεύτερη πατρίδα

δίχως άλυσες, ντροπή,

σκέψη λεύτερη και λόγος

θέληση και προκοπή.

(...)

Κι ανεβάζουμε όσο πάει

μ' ολοφώτεινα φτερά

την ανθρώπινη αξία

πιο ψηλά κάθε φορά».

• Ποιητής πλαστουργός μιας «νιας ζωής» 

Ο Βάρναλης συντάχθηκε με τους πρωτοπόρους διανοούμενους, τους φοιτητές, τους εργάτες και η μαρξιστική ιδεολογία άνοιξε νέους ορίζοντες στην ποίησή του. Ο ποιητής πλαστουργός μιας «νιας ζωής» που με το όραμα και τον αγώνα μεταμορφώνει τις συνειδήσεις και τις διαπαιδαγωγεί. Συνήθως, ο λόγος περιστρέφεται γύρω από τον Βάρναλη ποιητή, ή και τον πεζογράφο. Ομως, πίσω από τον λογοτέχνη βρίσκεται ο φιλόσοφος, ο στοχαστής αγωνιστής, ο οποίος από τη στιγμή που εγκαταλείπει τη διονυσιακή, την αισθησιακή τάση, δίνει στην ποίησή του αποκλειστικά κοινωνικό περιεχόμενο. Παραθέτουμε μερικά αποσπάσματα από τα θαυμάσια αισθητικά δοκίμιά του που μαρτυρούν τις απόψεις του Βάρναλη για την τέχνη και το ρόλο του διανοούμενου στην κοινωνία.

Στο αισθητικό δοκίμιο, με τίτλο «Ωφελιμότητα της τέχνης», γράφει μεταξύ άλλων:
«Τα μεγάλα έργα στον καιρό τους, δεν χάνουνε το μεγαλείο τους με τα χρόνια. Ούτε πεθαίνουνε. Ζούνε κι αντιστέκονται στον καιρό χάρη στην πολλαπλότητα των σκοπών, που επιζητούσαν.

Η Τέχνη "ομοψυχοποιεί". Αλλα ποιους; Εκείνους που έχουν από τα πριν την "όμοια" ψυχή. Γιατί δεν έχουν όλοι την ίδια κοινωνική συνείδηση - αφού η κοινωνία είναι χωρισμένη σε τάξεις. Κ' έτσι πάντα υπάρχει πάλη τάξεων. Σε καιρούς καθοδι­κούς, δηλ. καιρούς αποσύνθεσης του κοινωνικού "είναι", η πάλη τούτη των τάξεων εντείνεται κι ο χωρισμός τους μεγαλώνει.

Η Τέχνη των κυρίαρχων (των ολίγων) βάζει σκοπό της: α) να "διασκεδάσει" αυτούς τους ολίγους β) ν' αποτρέψει τους πολλούς (λέγε την ολότητα!) απ' τον πραγματικόν κόσμο κι άπ' τ' ά­μεσα ζωτικά τους συμφέροντα και γ) να ωραιοποιήσει τη σαπί­λα του καθεστώτος κ' έτσι ν' αμβλύνει την αντίθεση του παλιού κόσμου, που καταρρέει, με τον καινούργιο, που ανεβαίνει.

Είναι φανερό, πως η Τέχνη που ζητάει τέτιαν "όμοψυχο- ποιία" του συνόλου, είναι τέχνη αντιδραστική, ψεύτικη, δουλική. Είναι, στα χρόνια μας, η πορνογραφική, γκαγκστερική, εξω­λογική, εξωπραγματική κ' έξωπολιτική Τέχνη.

Αλλά σε τέτιους καιρούς μόνον η Τέχνη που συνειδητο­ποιεί την ανάγκη της αλλαγής κι ανοίγει το δρόμο στο μέλλον, αυτή μόνον είναι Τέχνη αληθινή κι ωφέλιμη και πραγματώνει τον ιστορικό της προορισμό. Αλλά την τέτια Τέχνη, τη ζων­τανή Τέχνη, την καταδιώκουν, ενώ τη νεκρή και την ψεύτικη την υποστηρίζουνε με κάθε τρόπο και την τιμούνε τ' αντιδρα­στικά καθεστώτα»!

...«η αληθινή Τέχνη "ομοψυχοποιεί" το λαό, συνειδητοποιεί τον αγώνα του, τον χωρίζει από τους κυρίους του και τον οδηγεί στον ιδανικό του δρόμο. Και μόνον αυτή η Τέ­χνη, που είναι ζωντανή στον καιρό της, επιζεί σ' όλους τους καιρούς κ' είναι ωφέλιμη».

• Στρατευμένη τέχνη

Ο τιμημένος με το Βραβείο «Λένιν» για την Ειρήνη (1969) Κώστας Βάρναλης, σε εκδήλωση στη Μόσχα, αναφερόμενος στην κατηγορία ότι ανήκει στη «στρατευμένη Τέχνη», απάντησε με αυτά τα σταράτα λόγια:

«...το δόγμα "η Τέχνη δεν κάνει πολιτική" διαψεύδεται από τα πράγματα. Ο Αριστοφάνης, ο Ντάντες, ο Θερβάντες, ο Ζολά, ο Τολστόι κάνουνε πολιτική. Πολιτική κατά των "κακώς κειμένων". Πολιτική έξω απ' τα δόντια. Ποιος μυθολόγος της εξωπολιτικής Τέχνης θα 'χει το κουράγιο να υποστηρίξει πως αυτοί οι ήλιοι του πνευματικού στερεώματος δεν είναι μέγιστοι δημιουργοί του λόγου; Να λοιπόν, μια απόδειξη πως η Τέχνη μπορεί να κάνει πολιτική, χωρίς να πάψει να 'ναι Τέχνη και μάλιστα τρισμεγάλη. Ζήτημα, λοιπόν, υπάρχει μόνο για το ποια πολιτική δίνει ζωή και δύναμη στην Τέχνη και την απλώνει στο χώρο και στο χρόνο και ποια πολιτική τη χαλάει, τη σκοτώνει και τη μεταβάλλει σε καπνό χωρίς φλόγα...».

Σε άλλο αισθητικό δοκίμιο, με τίτλο «Τέχνη και Πολιτική» γράφει μεταξύ άλλων: «Δεν υπάρχει κανένα φανέρωμα του κοινωνικού εποικοδο­μήματος, που να μην είναι πολιτικά (κοινωνικά), καθορισμένο. Θρησκεία, Ηθική, Δίκαιο, Επιστήμη, Φιλοσοφία και Τέχνη είναι δημιουργήματα πολιτικής και την πολιτική (τον κοινωνικόν αγώνα) εξυπηρετούν. Το να λες, πως όλες oι κοινωνικές "αξίες" στέκουν έξω από το κοινωνικό "γίγνεσθαι" είναι σα ν' αρνιέσαι, πως συνεχώς αλλάζουνε· σα να παραδέχεσαι την ακινησία της κίνησης»...
«Το κοινωνικό "γίγνεσθαι" δε σταματάει ούτε στιγμή.

Αλλοτες προχωρεί προς τα πάνω κι άλλοτες προς τα κάτω. Κ' οι "αξίες" του στην περίπτωση ανόδου είναι θετικές και στην περί­πτωση καθόδου αρνητικές. Στη δεύτερη περίπτωση, η Τέχνη, που στηρίζει το σύστημα, που κλονίζεται, είναι αντιδραστική κι η Τέχνη, που βοηθάει τις δυνάμεις του μέλλοντος να νικήσουν είναι προοδευτική (ιδανική). Αλλ' ας τα κάνουνε λιανά. Ας τοποθετηθούμε στην εποχή μας, εποχήν έσχατης παρακμής. Για ποιους γράφουμε; `Η για τους ολίγους χρειοκόπους του συστήματος ή για τον λαό, την ελπίδα της σωτηρίας.

Και μας λένε οι αντιδραστικοί. "Οποιος γράφει για το λαό (για την ελευθερία και τα δίκια του λαού) κάνει πολιτική. Κι οποίος γράφει για τους ολίγους (τη συναισθηματική και την ιδεολογική καθιέρωση της άδικίας τους) δεν κάνει πολιτική. "Οποιος διαφωτίζει και φρονηματίζει το λαό στον αγώνα του κάνει πολιτική κι οποίος τον σκοτίζει και του αποσυνθέτει το ηθικό δεν κάνει πολιτική»...

• Τέχνη και πολιτική

«Είδαμε, πως το ίδιο ισχυρίζονται (ότι δηλαδή δεν κάνουνε πολιτική) κι η θρησκεία και το Δίκαιο κ' η Επιστήμη κ' η Φιλοσοφία κι ακόμα κι αυτή η... Πολιτική! Ποιος είναι τόσο αφελής να πιστέψει αυτό το ψέμα; Κι ό,τι είναι ψέμα και σκόπιμη απάτη για όλους τους τομείς του κοινωνικού εποικοδομήματος, είναι ψέμα κι άπατη και για την Τέχνη. Η πραγματικότητα (η ιστορία της Τέχνης και προ πάντων της Τέχνης του Λόγου) ανατρέπει αυτό το ψέμα. Μπορεί να λέμε: "Η Τέχνη για την Τέχνη" όμως, αυτοί που το λένε (οι "υπεράνω" ή "έξω", οι "ουδέτεροι") πολιτική κάνουν. Πολιτική αντιδραστική. Αρνιούνται την πολιτική υπέρ των πολλών και της προόδου και συντάσσονται με τους ολίγους κ' υπέρ της σα­πίλας - σε καιρούς παρακμής, όπως ο τωρινός»...

«Ζήτημα λοιπόν δεν υπάρχει για το αν η Τέχνη κάνει πολι­τική και για το αν η πολιτική τη χαλάει. Ζήτημα υπάρχει μό­νον, ποια πολιτική δίνει ζωή και δύναμη στην Τέχνη και την απλώνει στο χώρο και στο χρόνο και ποια πολιτική τη χαλάει, τη σκοτώνει και την μεταβάλλει σε καπνό χωρίς φλόγα. Ποια πολιτική κάνει ψεύτικη Τέχνη και ποια πολιτική κάνει αληθινή Τέχνη, ποια πολιτική κάνει καλή Τέχνη και ποια κάνει Τέχνη κακή».

«Σε καιρούς αποσύνθεσης των κοινωνικών συστημάτων, μόνο η Τέχνη που αγωνίζεται για τη συντριβή τους και για ένα κα­λύτερο μέλλον ελευθερίας και δικαιοσύνης είναι η αληθινή κ' η καλή Τέχνη. Αυτή μόνο μπορεί να κινήσει την Ιστορική αναγ­καιότητα προς τα εμπρός. Η άλλη προσπαθεί να τήνε στα­ματήσει. Αλλά δεν αρκεί να 'ναι η πρόθεση καλή. Πρέπει κ' η αισθη­τική της μετουσίωση να 'ναι πετυχημένη. Δεν αρκεί το καλό πε­ριεχόμενο, πρέπει κ' η αισθητική του μορφοποίηση να 'ναι lege artis»...

«Οταν όμως το περιεχόμενο είναι νεκρό, καμιά τέλεια έκ­φραση δεν μπορεί να το ζωντανέψει. Να το μεταβάλει σε ενέρ­γεια. Και στην περίπτωση αυτήν έχουμε την πιο αντιπαθητική κατάπτωση της Τέχνης: το φορμαλισμό. Την κακή Τέχνη, την ψεύτικη Τέχνη, την αντικοινωνική Τέχνη».

Το σπουδαίο, λοιπόν, δεν είναι το τι γράφει και τι έγραψε κανείς μα το «γιατί γράφει» και «για ποιους»... όπως λέει και σε άλλο σημείο ο Βάρναλης «το καίριο αίτημα για κάθε λογοτέχνημα είναι τούτο: Nα είναι ζωντανό και αληθινό στον καιρό του. Nα μετέχει στον αγώνα των ανθρώπων για λευτεριά και προκοπή, να πατάει γερά στη γη και την ψυχή του συνόλου και να προχωρεί μαζί του στο καλύτερο αύριο και όχι να αντιστέκεται στην ιστορική πορεία...».

• ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 3 Απρίλη 2011

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

26/3/2011

 -- Φλογίστηκε από τα ιδανικά της σοσιαλιστικής επανάστασης

24/3/2009

 -- Η ποίησή του «μύριζε μπαρούτι»

13/3/2009

 -- Η Τέχνη και η Πολιτική

31/12/2005

 -- Πόλεμος και Τέχνη

8/6/2003

 -- «Ζει», θανάτω θάνατον πατήσας

Γιορτάζεται σήμερα η Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου

Τα γενέθλια του μεγάλου δανού παραμυθά Χανς Κρίστιαν Αντερσεν στις 2 Απριλίου γιορτάζονται πανηγυρικά σε όλον τον κόσμο ως συμβολική ημερομηνία της Παγκόσμιας Ημέρας Παιδικού Βιβλίου.

 Όπως δείχνουν τα πράγματα, το παιδικό βιβλίο είναι ένας τομέας που η κρίση αγγίζει λιγότερο. «Σήμερα εκδίδονται περίπου 1.500 τίτλοι ανά χρόνο», έλεγε στην 4η Εκθεση Παιδικού και Εφηβικού Βιβλίου τον περασμένο Ιανουάριο η διευθύντρια του ΕΚΕΒΙ Κατρίν Βελισσάρη: «Είναι ένας αριθμός φυσιολογικός για την ελληνική αγορά, ακόμη πολύ υψηλός, αφού ένα στα πέντε βιβλία που εκδίδονται στη χώρα μας εξακολουθεί να απευθύνεται στα παιδιά και τους εφήβους».
Ο ρόλος και η σημασία του εξειδικευμένου βιβλίου για παιδιά και έφηβους είναι αυτονόητος. Πολύ εύγλωττα τον εξήγησε στο «ΒΗΜΑ» ο Ευγένιος Τριβιζάς, ο διάσημος δικός μας παραμυθάς: «Σε μια εποχή συγκρούσεως των πολιτισμών, ευτελισμού των αξιών και αμφισβήτησης των θεσμών, το παιδικό βιβλίο είναι μια από τις ελάχιστες σανίδες σωτηρίας και διαπολιτισμικές γέφυρες επικοινωνίας. Είναι το σημαντικότερο μέσο διαμόρφωσης ενός ακέραιου συστήματος αξιών των νέων πολιτών. Πέρα από την εκπαίδευση, που και αυτή, όταν δεν λειτουργεί σωστά, αντί να εμπνέει και να δίνει φτερά στο παιδί, το συνθλίβει και το καταθλίβει με τη συσσώρευση γνώσεων, έχουμε ανάγκη και από τη διεύρυνση των δημιουργικών οριζόντων και την καλλιέργεια της φαντασίας την οποία προσφέρει πλουσιοπάροχα το ποιοτικό παιδικό βιβλίο».
Σημαντική για την προώθηση της παιδικής λογοτεχνίας θεωρεί ο συγγραφέας και δάσκαλος Βαγγέλη Ηλιόπουλος, πρόεδρος του Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, του ελληνικού τμήματος της Διεθνούς Οργάνωσης Βιβλίων για τη Νεότητα (IBBY), τη συνεργασία του ΕΚΕΒΙ με το Υπουργείο Παιδείας και την πιλοτική λειτουργία του προγράμματος Φιλαναγνωσίας στα ολοήμερα δημοτικά σχολεία: «Αν το πρόγραμμα λειτουργήσει σωστά, και υποστηριχθεί από εκπαιδευτικούς και σε συνεργασία με βιβλιοθήκες –πράγμα που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση– τα παιδιά θα αγαπήσουν το βιβλίο και θα γίνουν αναγνώστες, όχι μονάχα για τα σχολικά τους χρόνια αλλά για όλη τους τη ζωή». Υπάρχει σήμερα μεγάλη παραγωγή τίτλων για παιδιά και το βιβλίο έχει γίνει πιο προσιτό στο νεανικό κοινό, πόσο όμως μπορεί να ανταγωνιστεί την οθόνη; τον ρωτήσαμε. «Ενα ωραίο κείμενο εξακολουθεί να μαγεύει», ήταν η απάντησή του. «Μπήκαν όμως στη ζωή μας πολλές οθόνες, των κινητών, των βιντεοπαιχνιδιών, των ηλεκτρονικών υπολογιστών. Τα παιδιά έχουν αλλάξει και θα πρέπει να αλλάξουμε και οι συγγραφείς. Πρέπει να προσαρμοστούμε στα νέα δεδομένα προκειμένου το παιδί να αγαπήσει το βιβλίο και όταν θα είναι ηλεκτρονικό». Ακριβώς αυτό θα είναι και το θέμα συζήτησης μεταξύ εκδοτών, συγγραφέων παιδικής λογοτεχνίας και εκπαιδευτικών που θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο, στις 6.30 μ.μ., στον Πολυχώρο «Άννα και Μαρία Καλουτά» του Δήμου Αθηναίων (Τιμοκρέοντος 6α, Νέος Κόσμος, τηλ. 210 9344131). Στον ίδιο χώρο, θα ακολουθήσει, στις 8.00 μ.μ., η τελετή απονομής των βραβείων του Κύκλου.

• Τα βραβεία του Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου

Στη συγγραφέα Ελένη Σαραντίτη και στον καθηγητή Παιδικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο του Αιγαίου Γιώργο Παπαντωνάκη για το σύνολο του έργου τους απονέμεται το Μεγάλο Βραβείο «Πηνελόπη Δέλτα» του Κύκλου.
Συνολικά 28 βραβεία θα απονείμει ο Κύκλος σε συγγραφείς βιβλίων για παιδιά αλλά και σε πρόσωπα, βιβλιοθήκες και εκπαιδευτικούς που προάγουν τη φιλαναγνωσία.
Τα βραβεία, για τις εκδόσεις του 2010, περιλαμβάνουν: βραβείο για πρωτοεμφανιζόμενο συγγραφέα παιδικής λογοτεχνίας, για αφήγηση βραχείας φόρμας, για βιβλίο με πολύχρωμη εικονογράφηση, για εκτενές παραμύθι για μικρά παιδιά, για εφηβικό και νεανικό μυθιστόρημα και για βιβλίο γνώσεων.
Ανάμεσα σε αυτά, το βραβείο μαθητικού εντύπου λαμβάνει η εφημεριδούλα «Τα τρυφερά χρόνια του 13ου και του 21ου Δημοτικών Σχολείων Κερατσινίου, το site mamasecole.blogspot.com, στο οποίο μαμάδες από την Πτολεμαΐδα μοιράζονται με άλλες μαμάδες ό,τι καλό διαβάζουν, η Δανειστική Βιβλιοθήκη του Τριθέσιου Δημοτικού Σχολείου Πλατανιάς Κιλκίς και το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Μονοπάτι λογοτεχνίας» του Εκπαιδευτηρίου «Ροδίων Παιδεία» στη Ρόδο.
Η εικονογράφος Έφη Λαδά και ο συγγραφέας Χρήστος Μπουλώτης θα είναι οι υποψήφιοι για το βραβείο Αντερσεν 2012 που θα προτείνει ο Κύκλος στην ΙΒΒΥ.

2 Απριλίου, Ημέρα Παιδικού Βιβλίου

• Ολγα Σελλα, Η Καθημερινή, 1/4/2001

ΕΠΕΤΕΙΟΣ. Εφτασε και φέτος ο εορτασμός των γενεθλίων του μεγάλου Δανού παραμυθά Χανς Κρίστιαν Αντερσεν. Η 2α Απριλίου κάθε χρόνο έχει οριστεί ως η Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου από τη Διεθνή Οργάνωση Βιβλίων για τη Νεότητα, το 1966. Και κάθε χρόνο ένα διαφορετικό κράτος ετοιμάζει το μήνυμα και την αφίσα για τις εκδηλώσεις, που στόχο έχουν να διαδώσουν το βιβλίο σε όσο γίνεται περισσότερους μικρούς αναγνώστες. Φέτος η Εσθονία ήταν η χώρα που ανέλαβε τη διοργάνωση και η βραβευμένη συγγραφέας της Aino Pervik έγραψε το μήνυμα: «Το βιβλίο θυμάται». «Από τα βιβλία του Καρόλου Ντίκενς μπορούμε να καταλάβουμε πώς ήταν πραγματικά η ζωή ενός αγοριού στους δρόμους του Λονδίνου στα μέσα του 19ου αι. -τον καιρό του Ολιβερ Τουίστ. (...) Κι ακόμα, από ένα βιβλίο είναι που ξέρουμε πώς ήταν για τον Τομ Σόγιερ, τον Χάκλμπερι Φιν και τον φίλο τους τον Τζιμ να ταξιδεύουν στον ποταμό Μισισιπή στα τέλη του 19ου αι. όταν ο Μαρκ Τουέιν έγραψε για τις περιπέτειές τους. Γνώριζε πολύ καλά τι σκέφτονταν οι άνθρωποι της εποχής εκείνης για τους άλλους, γιατί ζούσε ανάμεσα σε τέτοιους ανθρώπους».

Το Σάββατο 2 Απριλίου θα γιορταστεί και στην Ελλάδα η Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου. Ο Κύκλος του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου διοργανώνει εκδήλωση στις 6.30 μ.μ. στον Πολυχώρο «Αννα και Μαρία Καλουτά» του Δήμου Αθηναίων (Τιμοκρέοντος 6α, Νέος Κόσμος), ενώ πολλές εκδηλώσεις θα φιλοξενηθούν σε εκδοτικούς οίκους: στο βιβλιοπωλείο «Κέδρος» στη Στοά του Βιβλίου στις 12 το μεσημέρι διοργανώνεται «βιβλιογιορτή», ενώ στον πολυχώρο των εκδόσεων «Μεταίχμιο» (Ιπποκράτους 118) στις 12.30 μ.μ. θα λειτουργήσει δημιουργικό εργαστήρι με αφορμή τη νέα σειρά «Τα δικαιώματα του παιδιού», όπου μέσα από απλές ιστορίες τα παιδιά μαθαίνουν τις αρχές της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Παιδιού. Μια σειρά πράγματι ενδιαφέρουσα.