Το "Πλανοδιον" του Γιάννη Πατίλη: Με θετικό πρόσημο η 23χρονη διαδρομή του

• Μέσα στην ασφυκτικά γεμάτη αίθουσα του Ιωνικού Συνδέσμου, με την παρουσία αρκετών νέων, πραγματοποιήθηκε η ενδεκάτη εκδήλωση στη σειρά Η ποίηση σε δώδεκα λογοτεχνικά περιοδικά. Η βραδιά ήταν αφιερωμένη στα 23 χρόνια της αθόρυβης αλλά ουσιαστικής παρουσίας του Πλανόδιου στον πνευματικό χώρο και της προσφοράς στην περιοχή της ποίησης.

• Εκ μέρους των οργανωτών ο Γιώργος Ζεβελάκης μίλησε για την ταυτότητα και τη διαδρομή του Πλανόδιου. Για τον ποιητή Γιάννη Πατίλη που το εμπνεύστηκε, το σχεδίασε και το διευθύνει παρατήρησε ότι όταν ξεκινούσε ήταν ήδη εξοπλισμένος με δεκαετή εμπειρία από τη συμμετοχή του στις εκδόσεις του Δέντρου (1978), Νήσος (1983-1985) και Κριτική και Ποίηση (1984-1985) και με τη γνώση των μεταπολεμικών περιοδικών. Η εκδοτική πείρα, η γνώση της ιστορίας του λογοτεχνικού φυλλαδίου, οι αισθητικές αντιλήψεις και οι εμμονές του, συνέβαλαν ώστε γρήγορα το Πλανόδιον να αποκτήσει τη φυσιογνωμία του που το ξεχωρίζει από το ομοειδή έντυπα.

• Τα μικρόσχημα, πυκνογραμμένα και καλαίσθητα -σχεδόν χειροποίητα- τεύχη του δεν ελκύουν τον αναγνώστη με τα προβεβλημένα ονόματα ή τα αβανταδόρικα θέματα. Δεν ακολουθούν επετείους και μόδες. Ανάγουν το τυπογραφικό στοιχείο σε αισθηματική μονάδα και αποφεύγουν τους εικαστικούς εντυπωσιασμούς.

• Στη συνέχεια ο Γιάννης Πατίλης έκανε έναν απολογισμό της έκδοσης και διάβασε τον κατάλογο των ποιητών που συνεργάστηκαν στον πρώτο τόμο. Έδωσε την πληροφορία ότι το Πλανόδιον δεν έχει καλάθι αχρήστων και ό,τι του έχει σταλθεί φυλάσσεται στο αρχείο του. Σήμερα το αρχείο έχει ψηφιοποιηθεί και έχει ανέβει στο διαδίκτυο (ΕΚΕΒΙ). Το περιοδικό είναι ανοιχτό στη δημοσίευση πρωτότυπης ποίησης και πεζογραφίας αλλά όχι στις κριτικές και τα σχόλια. Για να υπάρχει αξιοπιστία οι κριτικές σελίδες του γράφονται μόνον από τους τακτικούς συνεργάτες. Το εξαμηνιαίο έντυπο, αποστασιοποιημένο από την τρέχουσα επικαιρότητα, παρεμβαίνει και ελέγχει δημόσιες στάσεις προσώπων και θεσμών. Είναι πολιτικοποιημένο υπό την έννοια ότι το έργο και του πιο απομονωμένου καλλιτέχνη συνιστά πράξη δημόσιας ευθύνης εκ των κοινωνικής φύσεως των υλικών και σημασιών που διαχειρίζεται.

• Στο τελευταίο μέρος παρουσίασε, με ευαισθησία και ακρίβεια, τις ποιήτριες: Θεώνη Κοτίνη με την αναγνωρίσιμη γραφή και λυρική διαύγεια, την Αγγελική Σιδηρά με την ελεγειακή διάθεση και σατιρικές νότες, και την Αγγελική Ελευθερίου με το δραματικό πάθος στα όρια του τραγικού. [Η ΑΥΓΗ, 27/03/2009]
  

Ο Ρίτσος στον κινηματογράφο

• Τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Γιάννη Ρίτσου τιμά η Εταιρεία Ελλήνων Σκηνοθετών με ένα διήμερο εκδηλώσεων υπό τον τίτλο «Ο Γιάννης Ρίτσος και ο κινηματογράφος», 2, 3/4, στην αίθουσα προβολών της ΕΕΣ (Τοσίτσα 11 στα Εξάρχεια).

• Σκοπός των διοργανωτών είναι να αναδείξουν «ήθη και συμπεριφορές που αντιστέκονται στους μίζερους και αντιπνευματικούς καιρούς μας κι όπου σε δύσκολες στιγμές του τόπου μας δε δίστασαν να μπουν μπροστά διακινδυνεύοντας την ίδια τους τη ζωή. Μια τέτοια προσωπικότητα ήταν ο ποιητής και αγωνιστής Γιάννης Ρίτσος (...)».

• Στις εκδηλώσεις θα προβληθούν για πρώτη φορά συγκεντρωμένες το σύνολο σχεδόν των ταινιών και εκπομπών της τηλεόρασης που έχουν γυριστεί για τη ζωή και το έργο του ποιητή. Μεταξύ άλλων οι ταινίες: «Σάμος, Γιάννης Ρίτσος» του Γιάννη Σμαραγδή, «Γιάννης Ρίτσος» του Γιώργου Σγουράκη, «Γιάννης Ρίτσος» του Κώστα Αριστόπουλου, «Γιάννης Ρίτσος» του Τάκη Παπαγιαννίδη, «Εαρινή Συμφωνία» του Γιάννη Σολδάτου, «Η Σονάτα του Σεληνόφωτος» του Νίκου Ξυθάλη, «Η Σονάτα του Σεληνόφωτος» του Χρίστου Ακρίδα, «Η Διάσταση του Θανάτου στην Ποίηση του Ρίτσου» του Γιώργου Κούμουρου.

• Επίσης, θα προβληθούν για πρώτη φορά σπάνια κινηματογραφημένα στιγμιότυπα από τη ζωή του Ρίτσου. Θα ακουστούν ανέκδοτα αποσπάσματα από απαγγελία της «Χρυσόθεμις» από τον Γιάννη Ρίτσο και τη Μάγια Λυμπεροπούλου από εκπομπή της Γαλλικής Ραδιοφωνίας της δεκαετίας του 1960. Οι ηθοποιοί Νάντια Μουρούζη και Κωνσταντίνος Κωνσταντόπουλος θα απαγγείλουν χαρακτηριστικά ποιήματα του Γιάννη Ρίτσου.

• Παράλληλα, θα πραγματοποιηθούν οι διαλέξεις: «Γιάννης Ρίτσος: Ουρανός να λες κι ας μην είναι» από την Αγγελική Κώττη, «Η 4η Διάσταση του Γιάννη Ρίτσου» από τον Βαγγέλη Κάσσο, «Γιάννης Ρίτσος: Τρία κόκκινα γράμματα» από τον Νίκο Αντωνάκο, «Ρίτσος - Μαμαγκάκης» από τον Γιάννη Σολδάτο, «Προσωπικές Στιγμές με τον Γιάννη Ρίτσο» πάνω στο έργο και την πολυτάραχη ζωή του ποιητή από την Ιωάννα Καρατζαφέρη.

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

11/11/2005

-- «Σονάτα» για τον Γιάννη Ρίτσο

21/9/2005

-- Διεθνές συνέδριο για τον Γ. Ρίτσο

20/5/2003

-- Ενα σύγχρονο κοινωνικό έργο

7/5/2000

-- Ατζέντα (7/5 έως 13/5)

16/9/1999

-- Ξεχωριστή θέση στον κινηματογράφο και το θέατρο

Μουσικός διαγωνισμός στη μνήμη Γιάννη Ρίτσου

• Η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Λακωνίας σε συνεργασία με το Δήμο Μονεμβάσιας προκηρύσσουν Διαγωνισμό μελοποίησης σε στίχους Ελλήνων ποιητών υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού.

Πρώτος κύκλος ( 2008 – 2009 ): Μελοποίηση μη μελοποιημένων ακόμη ποιημάτων του Γιάννη Ρίτσου.

ΟΡΟΙ ΣΥΜΕΤΟΧΗΣ

1. Δικαίωμα συμμετοχής έχουν οι συνθέτες, που διαμένουν στην Ελλάδα ή το εξωτερικό ανεξαρτήτως καταγωγής και έχουν γεννηθεί μετά την 1η Ιανουαρίου του 1969.

2. Μπορούν να διαγωνιστούν έργα οποιασδήποτε αισθητικής κατεύθυνσης.

3. Η διάρκεια των διαγωνιζόμενων έργων πρέπει να κυμαίνεται από 4 έως 15 λεπτά και να είναι γραμμένα για solo όργανο, ή για μικρό οργανικό σύνολο, που δεν πρέπει να υπερβαίνει τους 5 εκτελεστές και φωνή.

4. Όλοι οι υποψήφιοι πρέπει να δηλώσουν στην αίτηση συμμετοχής ότι το έργο είναι δική τους πρωτότυπη και ανέκδοτη δημιουργία και ότι δεν έχει πραγματοποιηθεί δημόσια εκτέλεση ή ραδιοφωνική μετάδοσή του πριν την ανακοίνωση του βραβείου Έργα που έχουν βραβευτεί σε άλλον διαγωνισμό δεν γίνονται δεκτά.

5. Σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό, ο συνθέτης που χρησιμοποιεί στίχους, οφείλει να υποβάλει έγγραφη άδεια του ποιητή (ή των κληρονόμων του), καθώς επίσης και τη ρητή δήλωσή του ότι δεν έχει καμία οικονομική αξίωση για την εκτέλεση του έργου του στα πλαίσια αυτού του διαγωνισμού. Για τον συγκεκριμένο διαγωνισμό, έχει ήδη εξασφαλιστεί η άδεια από
την κα Έρη Ρίτσου για την επιλογή στίχων και την μελοποίησή τους από τα ποιήματα του ποιητή που τιμάται με τον διαγωνισμό.

6. Οι φάκελοι, που θα αποσταλούν πρέπει να είναι ανώνυμοι. Τα έργα πρέπει να αποσταλούν σε τρία (3) αντίτυπα. Το πραγματικό όνομα του συνθέτη δεν πρέπει να εμφανίζεται πάνω στην παρτιτούρα, στην οποία όμως πρέπει να αναγράφεται ψευδώνυμο. Σε ξεχωριστό σφραγισμένο φάκελο, που θα συνοδεύει το υποβαλλόμενο έργο, και στον οποίο πρέπει να αναγράφεται το ίδιο ψευδώνυμο, πρέπει να εσωκλείονται:

• Συμπληρωμένη η αίτηση συμμετοχής του συνθέτη στον Διαγωνισμό Μελοποίησης «Γιάννης Ρίτσος».
• Βιογραφικό σημείωμα του διαγωνιζόμενου συνθέτη.
• Αντίγραφο ταυτότητας ή διαβατηρίου, και
• Αντίγραφο της κατάθεσης του ποσού των 35,00 € στον τραπεζικό λογαριασμό 0008080145 Millennium (Το ποσό αυτό δεν επιστρέφεται).

7. Όσα έργα δεν πληρούν τις προϋποθέσεις που αναφέρονται στους όρους συμμετοχής, θα απορριφθούν από τους οργανωτές του διαγωνισμού.

8. Το έργο υποβάλλεται από τους υποψηφίους στην επιτροπή ηχογραφημένο σε CD μαζί με τις παρτιτούρες του.

9. Η επιτροπή θα συνεδριάσει για να επιλέξει τρία έργα που θα συμμετέχουν στον τελικό διαγωνισμό. Αυτά θα παρουσιαστούν στο κοινό με συναυλία στο αμφιθέατρο του Μουσείου Μπενάκη ( Πειραιώς 138 και Ανδρόνικου) με μουσικό σύνολο του συνθέτη, κατά την διάρκεια του αφιερώματος στην μνήμη του Γιάννη Ρίτσου. Από την συναυλία αυτή θα προσδιοριστεί η κατάταξη των τριών συνθέσεων και η κριτική επιτροπή θα ανακοινώσει τα τρία βραβεία που θα συνοδεύονται από χρηματικό ποσό ύψους 3.500, 2.500 & 1.500.€ αντίστοιχα. Η απόφαση της επιτροπής είναι τελεσίδικη.

10. Ο κάθε υποψήφιος δικαιούται να υποβάλει ένα μόνο έργο.

11. Συλλογικά έργα (από δύο ή περισσότερους συνθέτες) θα θεωρηθούν ως κοινή (μία) υποψηφιότητα. Εάν βραβευθεί μία συλλογική σύνθεση, το χρηματικό ποσό που προβλέπει το βραβείο θα κατανεμηθεί εξίσου στους δικαιούχους.

12. Οι διοργανωτές του διαγωνισμού διατηρούν το δικαίωμα ηχογράφησης και ραδιοφωνικής ή τηλεοπτικής μετάδοσης των έργων, χωρίς καταβολή πρόσθετης αμοιβής στους συνθέτες.

13. Τα μη βραβευμένα έργα μπορούν να επιστραφούν στον αποστολέα, εάν αυτό ζητηθεί με ξεχωριστή επιστολή που θα ευρίσκεται στον αρχικό φάκελο με τις ανάλογες πληροφορίες.

14. Οι φάκελοι των υποψηφίων αποστέλλονται με συστημένη επιστολή στην ταχυδρομική διεύθυνση «ΗΧΟΔΙΑΣΤΑΣΙΣ»* Ελαιών 1α Νέα Κηφισιά 145 64 μέχρι την 25η Σεπτεμβρίου 2009. Ημερομηνία υποβολής του φακέλου νοείται αυτή που αναφέρεται στην ημερομηνία κατάθεσής του στο ταχυδρομείο.

15. Το κόστος συμμετοχής στον διαγωνισμό ( μουσικό σύνολο και μετακίνηση κλπ) βαρύνουν τον διαγωνιζόμενο. Οι οργανωτές αναλαμβάνουν να καλύψουν το κόστος της ηχοφωτιστικής κάλυψης σύμφωνα με το Stage Plane που θα τους παραδοθεί και τις διανυκτερεύσεις των συνθετών που θα επιλεγούν να συμμετέχουν στην τελική φάση του διαγωνισμού.

16. Οι διαγωνιζόμενοι με την συμμετοχή τους στον διαγωνισμό αποδέχονται ανεπιφύλακτα όλους τους παραπάνω όρους. Για πληροφορίες και τυχόν διευκρινήσεις μπορείτε να επικοινωνείτε με την οργανωτική επιτροπή στην ηλεκτρονική διεύθυνση soundimension@gmail.com. Οι όροι του παρόντος διαγωνισμού θα ευρίσκονται αναρτημένοι στις ιστοσελίδες του Υπουργείου Πολιτισμού, του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ), της Νομαρχίας Λακωνίας και του Δήμου Μονεμβάσιας.

1. http://www. yppo.gr - Ανακοινώσεις
2. http://www.ekebi.gr
3. http://www.lakonia.gr/index.html
4. http://www.monemvasia.gov.gr

Χρονικά Πλαίσια: Λήξη: 25/9/2009

Το ανέκδοτο εφηβικό έργο του Κωστή Παλαμά

• Στα άδυτα του αρχείου του Δρομοκαΐτειου Ψυχιατρικού Θεραπευτηρίου ανακαλύφθηκε ένας πραγματικός θησαυρός για τα ελληνικά γράμματα. Aνέκδοτα ποιήματα του μεγάλου μας ποιητή Κωστή Παλαμά προς τον ανεκπλήρωτο εφηβικό του ερώτα, την Ισαβέλλα Aννινου

• Το ιστορικότερο και μεγαλύτερο Ψυχιατρικό Θεραπευτήριο της χώρας, το Δρομοκαΐτειο, είχε την τύχη αρκετά χρόνια τώρα, να διοικείται από τον, φιλόλογο-συγγραφέα κ. Νικόλαο Τσική. Λόγιος καθώς ήταν, αναζήτησε το Αρχείο του Νοσοκομείου γνωρίζοντας ότι εκεί είχαν νοσηλευθεί εξέχουσες μορφές των Γραμμάτων, των Τεχνών και της Επιστήμης. Οι έρευνές του όλα αυτά τα χρόνια ήταν ιδιαίτερα σημαντικές. Η πρόσφατη ανακάλυψή του όμως είναι από τις πολυτιμότερες, καθώς οι ιστορικοί της Νεοελληνικής Γραμματείας θα πρέπει στο εξής να τη συμπεριλαμβάνουν σε κάθε νέο τόμο που θα αφορά τη ζωή και το έργο του Κωστή Παλαμά.

• Κατά τη συνάντησή μας στο γραφείο του ήταν ιδιαίτερα συγκινημένος: «Είναι αυτονόητη η σημασία της ανεύρεσης και παρουσίασης ανέκδοτων λογοτεχνικών έργων. Πιστεύω πως θα ενδιαφέρει ιδιαίτερα τον κόσμο να πληροφορηθεί, πού και πώς βρέθηκαν τα κείμενα αυτά. Υπηρέτησα άμισθος και υπηρετώ χωρίς οποιαδήποτε εργασιακή σχέση στο ιστορικό φιλανθρωπικό δημιούργημα της ανθρωπιάς του Χιώτη Ζωρζή Δρομοκαΐτη, το οποίο παλαιότερα ονομαζόταν Δρομοκαΐτειον Θεραπευτήριον και προσφέρει πολύτιμες υπηρεσίες συνεχώς από το 1887. Οπως είναι σύνηθες στην ελληνική πραγματικότητα, υπήρχε εκεί ογκωδέστατο αρχείο ποικίλου περιεχομένου με μεγάλες και συχνά ανεπανόρθωτες φθορές αλλά και με πάρα πολλές απώλειες "ατάκτως ερριμμένον και ουδέν χρήσιμον".

• Αυτό το Αρχείο θέλησα και θεώρησα καθήκον μου να περισώσω και να τακτοποιήσω κατά το δυνατόν. Με την ευσυνείδητη και ανιδιοτελή εργασία εκλεκτού και προικισμένου υπαλλήλου του Δρομοκαϊτείου, του Παναγιώτη Πικιού, η προσπάθεια ευοδώθηκε και εκτός από τον καταρτισμό και την ίδρυση αξιόλογου Νοσοκομειακού Μουσείου εντός του Νοσοκομείου καταρτίσθηκε, χωρίς ακόμη να ολοκληρωθεί, Αρχείο σημαντικών και ποικίλου περιεχομένου εγγράφων, τα οποία, αφού συντηρούνται δεόντως, αρχειοθετούνται κατά χρονολογική σειρά με αρχή το 1886. Εχουμε φθάσει στο έτος 1921 και στον 21ο τόμο.

• Κατά την έρευνα αυτή και αφού είχε ανακαλυφθεί το έγγραφο εισαγωγής και το αποβιωτήριο του Γεωργίου Βιζυηνού, ο σταυρός του τάφου του Ρώμου Φιλύρα (ετάφη εντός του θεραπευτηρίου) και άλλα πολλά, μια άλλη ευχάριστη έκπληξη ακολούθησε. Παρακάλεσα τον προσεκτικό υπάλληλο να ερευνήσει για ορισμένο σκοπό το Αρχείο των περιουσιακών στοιχείων του Δρομοκαϊτείου και κατά τη διάρκεια της έρευνάς του αντίκρισε κάποια εντελώς ξένα προς το ερευνώμενο Αρχείο χειρόγραφα. Τα ξεδίπλωσε και είδε με πολλή χαρά ότι ήταν ποιήματα και μάλιστα ορισμένα εξ αυτών του Κωστή Παλαμά. Μου τα παρέδωσε για τα περαιτέρω και αυτά τα χειρόγραφα έχω τη χαρά να σας τα παρουσιάζω».

• Οση ώρα μιλά ο Πρόεδρος του Δρομοκαΐτειου, το βλέμμα του δεν φεύγει πάνω από τα χειρόγραφα του Κωστή Παλαμά, θαρρείς και φοβάται μη τυχόν και χαθούν από το οπτικό του πεδίο. Τα κρατά στα χέρια του με ιδιαίτερη στοργή και σεβασμό σαν να είναι τα χαρτιά ανθρώπινες ψυχές. Του αποκαλύπτω τη σκέψη μου και μου απαντά μ’ ένα χαμόγελο όλο νόημα: «Μα είναι ψυχές τα χαρτιά. Να, αυτό εδώ είναι η ψυχή του Παλαμά, εσείς τι λέτε, δεν είναι;».

• Συμφωνώ μαζί του και καθώς μου τα δίνει να τα πιάσω στα χέρια μου, συνεχίζει: «Από έρευνα στο σχετικό Αρχείο διεπίστωσα ότι τα χειρόγραφα τα πήρε μαζί της κατά τον εγκλεισμό της στο Δρομοκαΐτειο, μiα ασθενής η οποία καταγόταν από την Κεφαλλονιά και είχε στενή συγγενική σχέση με την αρχοντική οικογένεια των Αννίνων. Επίσης ανακάλυψα ότι στον ίδιο χώρο νοσηλεύθηκε από τις 14 Αυγούστου του 1923 έως τις 13 Οκτωβρίου του ιδίου έτους "ότε απολυθείς ιαθείς" ο Απόστολος Γερασίμου Αννινος "ετών 60, εκ Σκάλας Κεφαλληνίας", τον οποίον οδήγησε στο Δρομοκαΐτειο ο αδελφός του, Επαμεινώνδας.

• Στο Δρομοκαΐτειο νοσηλεύθηκε και η Ελένη Μιχαήλ Αννίνου, "ετών 17, άγαμος, εξ Αργοστολίου Κεφαλληνίας". Εισήχθη το 1919. Τα χειρόγραφα αυτά η Ελένη Αννινου τα είχε φέρει μαζί της ως καύχημα και φυλαχτό, τα οποία έμειναν στο Δρομοκαΐτειο, όπως έμειναν και διάφορα αντικείμενα ασθενών, ρολόγια τσέπης, δαχτυλίδια, ταυτότητες, αναπτήρες κ.ά., τα οποία έχουν συγκεντρωθεί και εκτίθενται στο Νοσοκομειακό Μουσείο. Η Ελένη Αννινου ήταν απόγονος ή του Απόστολου ή του Επαμεινώνδα Αννινου, των οποίων αδελφή υπήρξε η ενάρετη Ισαβέλλα, που κυριαρχεί στα δημοσιευμένα ποιήματα, και όλοι αυτοί με τον Παλαμά ήσαν περίπου συνομήλικοι. Τα ευρήματα βρέθηκαν σε καλή κατάσταση, είναι ευανάγνωστα και σε ορισμένα σημεία παρουσιάζουν δυσκολίες που με λίγη προσοχή όμως ξεπερνιούνται».

• Παρατηρώντας το παλαιότερο χειρόγραφο με ημερομηνία 31 Δεκεμβρίου 1876, διαπιστώνω πως υπάρχουν δύο ποιήματα ένα με υπογραφή ?Κωστής Μιχαήλ Παλαμάς? κι ένα άλλο με "Ωρίων". Μάλιστα διακρίνονται και τα δυο τους για την ακροστιχίδα τους, όπου σχηματίζεται από το πρώτο γράμμα κάθε στίχου το όνομα ΙΣΑΒΕΛΛΑ. Την απορία μου, ποιος είναι ο Ωρίων, τη λύνει ο κ. Τσικής: «Πρόκειται για τον ποιητή Νίκο Καμπά, που γεννήθηκε στη Μυτιλήνη το 1857 και πέθανε στην Αλεξάνδρεια το 1939. Είχαν γνωριστεί με τον Παλαμά σε κάποιο φοιτητικό σύλλογο, έγιναν αγαπημένοι φίλοι και συγκατοίκησαν ένα χρόνο σε μικρό οίκημα της οδού Ασκληπιού. Ποια ήταν όμως η Ισαβέλλα, η «λατρευομένη, πάναγνος, μυρόεσσα, ακμαία» που «άνθη φύονται και ρόδα εις τα βήματά της»;

• Ασφαλώς είναι η Ισαβέλλα Αννινου και ο Παλαμάς ως γνωστόν είχε φιλικές σχέσεις με την οικογένεια Αννινου. Το λέει ο ίδιος το 1936, σε ερώτηση του Δημ. Λουκάτου: «-Πήγατε ποτέ Κεφαλονιά; -Ναι, πήγα, ήμουν όμως μικρός. Μαθητής Γυμνασίου, θα ήταν το 1876. Ημουν ώς 16 χρονών. Είχα φίλον εκεί τον Επαμεινώνδα Αννινο. Εμεινα στ’ Αργοστόλι ολόκληρο το καλοκαίρι. Μα δεν θυμάμαι λεπτομέρειες».

• Εκεί, φαίνεται, γνώρισε ο έφηβος Παλαμάς την Ισαβέλλα με τις περίσσιες αρετές και γοητεύτηκε. Ακολούθως τη γνώρισε και στον Νίκο Καμπά κι έτσι εξηγείται ο παιγνιώδης ποιητικός διαγωνισμός μεταξύ των δύο φίλων. Το πρώτο χρονολογικά ποίημα του Παλαμά είναι λυρικό και γράφτηκε με ερέθισμα έμπνευσης την Ισαβέλλα. Το δεύτερο όμως, το μεγάλο, γράφτηκε για να ανακοινωθεί ο έρωτάς του προς αυτήν και είναι εξομολογητικό. Ημερομηνία έχει «Αθήνα, 10 Οκτωβρίου» δίχως αναγραφή έτους, αλλά μάλλον χρονικά είναι το δεύτερο, γιατί το τρίτο είναι στις 31 Δεκεμβρίου 1877 όπου εκεί φαίνεται ότι η Ισαβέλλα δεν απέρριψε την εξομολόγησή του γι’ αυτό κι έχει τίτλο ?Τη Καλή Ισαβέλλα» κι ο Παλαμάς τη ραντίζει με «χρυσά χαρίσματα» και άλλα πολλά.

• Θα πρέπει ακόμα να αναφέρουμε για όσους δεν το γνωρίζουν, πως ο Παλαμάς υπήρξε ιδιαίτερα ερωτικός άνθρωπος, η δε σύζυγός του, Μαρία Βόλβη Παλαμά, που ήταν παρούσα κάποτε σε μια συνέντευξή του, τον πείραξε λέγοντάς του: «Ξεχνάς να πεις πως ήσουν ερωτευμένος με όλα τα κορίτσια του Μεσολογγιού». Ο Παλαμάς τότε, με ειλικρίνεια της απάντησε: «Ερωτευμένος; Ναι, πάντα ήμουν ερωτευμένος».

• Αποχαιρετώ τον Πρόεδρο του Δρομοκαΐτειου και καθώς βγαίνω στο προαύλιο με τους ασθενείς να λιάζονται κάτω από τον ανοιξιάτικο ήλιο, αναλογίζομαι πόσα άραγε μυστικά να κρύβονται ακόμα στα 14.000 στρέμματα που καταλαμβάνει το μεγαλύτερο και ιστορικότερο ψυχιατρείο της χώρας. Ούτως ή άλλως, όπου κι αν κοιτάξεις έχει πολλά να σου διδάξει.

• ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΧΑΛΙΑΚΟΠΟΥΛΟΣ, ΕΙΚΟΝΕΣ

ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ

Ισην έχεις προς αγγέλους της ψυχής την καλλονήν.
Σωφροσύνην δέ και χάριν απροσποίητον κι αγνήν.
Ανθη φύονται και ρόδα είς τα βήματά σου κόρη
Βλέμμα έν σου δέ φιλτάτη στέλλει τόν θνητόν στα όρη.
Ευλογημένη πάντοτε η μήτηρ πού σ’ εγέννα
Λαμπρόν δ’ έστω το μέλλον σου και μειδιών σε σένα.
Λόγοι πικροί ουδέποτε τα ώτα σου να πλήξουν
Αγνά δέ και ευδαίμονα τα έτη σου να λήξουν.

Ιδέ εις ένα ίασμον τήν συμπαθή μορφήν σου
Σύ και εκείνος αδελφήν δυάδα παριστάτε
Αυτού το μύρον το γλυκύ στολίζει την ψυχήν σου
Βαθέως εν τή όψει σου ή χάρις του πλανάται.
Είθ΄ εις ιάσμου άρωμα να ρέη η ζωή σου,
Λατρευομένη, πάναγνος, μυρόεσσα, ακμαία
Λαμπράν ψυχήν να ενδυθούν οι πόθοι της ψυχής σου,
Αγιος νύμφης στέφανος να στέψει σε, ω νέα..

Ωρiων

Αθήνα, τη 31 Δεκεμβρίου 1876 Κ.Μ.Π.

ΤΗ ΚΑΛΗ ΙΣΑΒΕΛΛΑ
Διά την πρώτην του έτους
Νεράιδα ήθελα νάμουνα να καταιβώ σιμά σου
Τη νύχτα αυτή, σαν όνειρο γλυκό, να σε κοιμίσω,
Να σκύψω σά μητέρα σου, ν’ ανοίξω την καρδιά σου,
Να ιδώ τι θέλει, τι διψά, αυτό να της χαρίσω.
Η Ευτυχία νάμουνα γι’ αυτή τη νύχτα μόνο
Να’ ρχόμουν, με χαρίσματα χρυσά να σε ραντίσω,
Το γέλοιο μου το αθάνατο ΄ς το στόμα σου ν’ αφήσω,
Κι’ ολόδροση να σηκωθής, σαν τον καινούριο χρόνο.
Μά τώρα εγώ φτωχή καρδιά, με τί να στεφανώσω,
Ποιο να ταιριάσω χάρισμα, ‘ς τά εύοσμα σου νιάτα;
Άχ! μόνο μια φτωχή ευχή, δεν έχω άλλο να δώσω:
Πάντα να βλέπης άνοιξι ‘ς του βίου σου τη στράτα!

31 Δεκεμβρίου 1877 Κ.Μ.Π.

ΤΗ ΔΕΣΠΟΙΝΙΔΙ Ισαβέλλα Αννίνου

Ι
Εντός εμού ενίοτε αισθάνομ’ άγνωστον τι
Συναίσθημα ενδόμυχον, βαθύ, αόριστον τι,
Ηδύτητα ανέκφραστον εντός εμού ενσπείρον,
Κι’ εις ρεμβασμούς το πνεύμα μου και σκέψεις επίσυρον.
Είναι ωραία η στιγμή αυτή του πνεύματός μου.
Το σύμπαν νέον, έκλαμπρον παρίσταται εμπρός μου
Ως να μετέχω φύσεως αλλοίας, ουρανίας,
Εις ξένον κόσμον φέρομαι μεστός ευδαιμονίας.
Ηρέμα τότε και δειλώς λαμβάνουσα γραφίδα,
Υπείκουσα εις μακρινήν, αόριστον ελπίδα,
Γραμμές εμμέτρους συνεχώς η χειρ μου εγχαράττει,
Ενώ μ’ εμπνέει άνθος τι η ύπαρξις φιλτάτη.
Δεν έχουν αι γραμμαί αυταί λαμπρότητας, πυρ, κάλλη.
Είν’ ασθενή δοκίμια, θερμή μόνον αιθάλη.
Δεν είναι αυταί ισχυραί και πλούσιαι ποιήσεις,
Αλλ’ όμως της καρδίας μου εισίν αι συγκινήσεις.
Γνωρίζω το αδέξιον αυτών και την πτωχείαν,
Και δη τας κατεδίκασα εις μόνωσιν, σκοτίαν.
Και δειλιών τρέμω το φως και το τυπογραφείον,
Μη προδοθή το μέτριον των ατυχών τεκνίων...

ΙΙ
Αλλ’ έστιν ότε λύεται η τόση μου δειλία,
Και την καρδίαν μου πληροί ακτίς ελπίδος μία·
Αλλ’ ευθαρσής ενίοτε του στίχους μου προβάλλω
Προ ευαισθήτων καρδιών, κι’ υπό δειλίας πάλλω.
Δεν θέλω γέρων έμπλεως σχολαστικής σοφίας
Να κρίνει τας παραφοράς, τους πόθους της καρδίας.
Ο γέρων θεωρών εγγύς την πεπρωμένην κλίνην
Τους κρίνει με την κρυεράν του γήρως του γαλήνην.
Τω φαίνονται προσοποιητοί, ψυχροί, παρηλ(λ)αγμένοι
Τω νέων οι σφοδροί παλμοί, οι έρωτες των νέων
Προ των στροφών των δύστροπος, βεβαρυμένος μένει,
Χασμάται· -εις την παρακμήν ουδέν φαίνετ’ ακμαίον-.
Θέλει στο πυρ επί πυράς να τίθηται η νεότης.
Νομίζει την νεότητα ότι ευστόχως κρίνει.
Ποθώ την τρυφερότητα να κριν’ η τρυφερότης.
Σάλον σφοδρόν, πλήρη ζωής, μισεί νεκρά γαλήνη.

ΙΙΙ
Συ δύνασαι τους στίχους μου καλλίτερον να κρίνης,
Και επ’ αυτών το βλέμμα σου βαθύτερον να τείνης.
Πολύ εις την καρδίαν σου τη συμπαθή ελπίζω,
Κι εις την παρθένον σου ψυχή τους λόγους μου στηρίζω
Πίστευσον, νέα, πίστευσον· καρδίαι, ναι, καρδίαι
Πρέπει να κρίνουν ποιητάς ν’ αναγιγνώσκουν στίχους,
Παρά διάνοι’ εμβρίθεις, διάνοιαι βαθείαι.
Ναι· αι καρδίαι εννοούν παλμούς τους ενδομύχους.
Και οι ποιηταί ουχί προς νους, λαλούσι προς καρδίας
Των καρδιών των ψάλλοντες παλμούς και τρικυμίας.
Καρδίαν ποία πλάσματα ωραιοτέραν έχουν,
Οποία το μυστήριον το τιμαλφές κατέχουν
Που εννούν του ποιητού τας εξομολογήσεις
Κι’ αισθάνονται του έρωτος τας θείας συγκινήσεις·
- Η κόρη, μ’ απαντά το παν, η κόρη, η παρθένος,
Του Πλάστου τ’ αριστούργημα, των ποιητών ο αίνος
Και είσαι κόρη... ευμενώς εμπρός των στίχων κλίνε,
Προ αθυρμάτων παιδικών ολίγην ώραν μείνε,
Γαλούχημα της μουσικής, της αρμονίας μύστις,
ιεροφάντις συμπαθής της τέχνης της καλλίστης.
Γνωρίζεις τι η μουσική γεννά και τι εμπνέει,
Που οδηγεί και ανυψοί, είτε γελά ή κλαίει;
Εάν, ως λέγουν, άλλοτε τους λίθους συνεκίνει,
Εις της παρθένου την ψυχήν τι δωρεάς εγχύνει;
Πίστευε, νέα, πίστευε· εάν μυστηριώδης
Χάρις, αιγλήεσσα, κοσμεί το λείον πρόσωπόν σου,
Οπόταν πρόθυμος, κομψή, γελόεσσα, οιστρώδης,
Αβρούς δακτύλους οδηγείς επί το κύμβαλόν σου,
Της μουσικής ειν’ εκλεκτόν η χάρις αυτή δώρον
Ευνοίας ούτω άριστον σοι αποτίει φόρον.

ΙV
Αλλ’ είναι στίχοι παιδικής χειρός και απειρίας,
Ουδ’ εντυπώσεις προκαλούν ευνοϊκάς, βαθείας.

V
Αν διατρέξης τας στροφάς μετά ευαρεσκείας,
Και σου φανούν αυταί καιρού ολίγης απωλείας
Αντάξιαι· αν δυνηθούν μικρόν να σ’ εξεγείρουν
Ενδιαφέρον ένδον σου μικρόν να διεγείρουν
Αν με πονέσης πάσχοντα κι’ ερώντα μ’ ελεήσης,
Γνωρίζεις ποίαν άρρητον χαράν θα μοι δωρήσεις;
-Πίστευσον, νέα, πίστευσον. Της δάφνης ανταξία
Κόρης ευμούσου δι’ εμέ επιδοκιμασία.
Και τότε χάριν δι’ εμέ μεγάλην θα αιτήσω,
Και άφες την επίτευξιν εκείνης να ελπίσω.
Προ του κυμβάλου σου αβρόν εν μέλος να ρυθμίσης,
Κ’ εμοί εμπρός σου μένοντι πτέρυγας να δωρήσης...

Αθήνα, 10 Οκτωβρίου Κ. Π. Παλαμάς

Ομοιος ομοίω...

Κι αυτά...

Την εποχή που ζούσε με ψωμί, μουστάρδα και ουίσκι ο Ουελμπέκ διάβαζε και έγραφε για τον Λάβκραφτ

• «Η ζωή είναι γεμάτη πόνο και απογοήτευση. Σε τι ωφελεί λοιπόν να γράφει κανείς καινούργια ρεαλιστικά μυθιστορήματα; Ζούμε σε μια πραγματικότητα όπου γνωρίζουμε, σε γενικές γραμμές, τι έχει και τι δεν έχει σημασία, κι έτσι δεν έχουμε καμία όρεξη να μάθουμε περισσότερα». Ο Μισέλ Ουελμπέκ, ο συγγραφέας της «Πλατφόρμας» και των «Στοιχειωδών Σωματιδίων», ξεκινάει με βίαιο τρόπο το δοκίμιό του για τον Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ. Κάτω από τον τίτλο «Εναντίον του Κόσμου, Εναντίον της Ζωής» (Εκδόσεις της Εστίας - Μετάφραση Βασίλη Πατσογιάννη), σχεδιάζει το πορτρέτο αυτού του «ξεπερασμένου αντιδραστικού πουριτανού», που χλεύαζε την πρόοδο, τη δημοκρατία και την ελευθερία και έστηνε με τη φαντασία του ένα παραληρηματικό σύμπαν τρόμου.

• Ο Ουελμπέκ έγραψε το ολιγοσέλιδο κείμενο το '91, πριν δημοσιεύσει τη ζοφερή «Επέκταση του Πεδίου της Πάλης», με την οποία εισέβαλε στη γαλλική λογοτεχνία. Είναι η εποχή που ζούσε με ψωμί, μουστάρδα και ουίσκι σε ένα άδειο διαμέρισμα με μόνη διακόσμηση δύο αφίσες του Ιγκι Ποπ και του Ζακ Σιράκ. Τότε ξεκίνησε τη μονογραφία για τον Λάβκραφτ, του οποίου το έργο τον συνάρπαζε από τα δεκάξι του χρόνια.

• «Αν αγαπάς τη ζωή δεν διαβάζεις. Ούτε πας σινεμά», σημειώνει ο Ουελμπέκ. «Ο,τι κι αν λένε, το καλλιτεχνικό σύμπαν είναι για εκείνους που έχουν βαρεθεί τη ζωή». Κι ο Λάβκραφτ την είχε σιχαθεί από τα δεκαοκτώ του χρόνια, όταν, έπειτα από έναν νευρικό κλονισμό, κλείστηκε σπίτι για μια δεκαετία. Καθώς η ζωή τον αφήνει αδιάφορο επινοεί το δικό του τρομακτικό, φρικαλέο σύμπαν και με μια εντυπωσιακή στρατηγική, όπου το σκοτάδι κάνει την εμφάνισή του από την αρχή. Ο Λάβκραφτ αντλεί από την αρχαιολογία, τη λαογραφία και τη φυσιολογία των ζώων για να περιγράψει τα αλλόκοτα πλάσματα των διηγημάτων του. Και περιγράφει με ψυχρό κλινικό τρόπο αδιανόητα τερατόμορφα όντα, που έρχονται από άφατους κόσμους, όπως στο «Κάλεσμα του Κθούλου» ή στη «Σκιά πάνω από το Ινσμουθ».

• Αυτός ο μισάνθρωπος, αντιδραστικός και μισαλλόδοξος έγινε ένας από τους κορυφαίους Αμερικανούς συγγραφείς του 20ού αιώνα. «Κατάφερε να μετατρέψει την αηδία του για τη ζωή σε μια δραστική εχθρότητα», καταλήγει με θαυμασμό ο Ουελμπέκ.

• Ετσι τελειώνει το δοκίμιό του για τον Λάβκραφτ λίγο πριν επιτεθεί και ο ίδιος, με αντίστοιχο μένος, στον κόσμο με όπλα τα δικά του αιρετικά μυθιστορήματα.

* Αύριο στις 8.00 μ.μ. στην Αίθουσα της ΕΣΗΕΑ, με αφορμή το βιβλίο του Μισέλ Ουελμπέκ, πραγματοποιείται εκδήλωση για τον Λάβκραφτ. Μιλούν οι Μάκης Πανώριος, Θεόδωρος Γρηγοριάδης και Δημήτρης Βανέλλης, ενώ ο Δημήτρης Παναγιωτάτος παρουσιάζει αποσπάσματα ταινιών βασισμένων στο έργο του.

• ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 26/03/2009

Πελοποννησιακό Βιβλίο στην εκπομπή του Βασίλη Βασιλικού «Άξιον Εστί» στην ΕΤ3

• Την Παρασκευή 27 Μαρτίου 2009 το βράδυ, στις 12.30 (μισή ώρα μετά τα μεσάνυχτα), στην Εκπομπή «Άξιον Εστί» του Βασίλη Βασιλικού στην ΕΤ3 θα παρουσιασθεί το βιβλίο του Πολιτικού Μηχανικού από τη Νεμέα Γιώργου Κωστούρου, με τίτλο «Νεμέων Άθλων Διήγησις», που εκδόθηκε τον Ιούνιο του 2008 και διατίθεται ήδη στα βιβλιοπωλεία (κεντρική διάθεση: Αθανάσιος Χριστάκης).

• Πρόκειται για δίτομο έργο ζωής, το οποίο προλογίζει ο Ομότιμος Καθηγητής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ κ Στέφανος Μίλλερ, πρώην Διευθυντής Ανασκαφών στην Αρχαία Νεμέα. Ο πρώτος τόμος περιλαμβάνει την «Νεμεάδα», έναν έμμετρο ύμνο στη Νεμέα και στους αρχαίους αγώνες της, συνοδευόμενη από 208 επιλεγμένα σχόλια μυθολογικού, ιστορικού, τοπογραφικού, αρχαιολογικού, λαογραφικού, οινικού και γενικότερου ενδιαφέροντος και πλούσια εικονογράφηση με θέματα που αναζητήθηκαν σε 80 Μουσεία της Ελλάδας και του εξωτερικού.

• Ο δεύτερος τόμος περιλαμβάνει την προσωπογραφία 286 Νεμεονικών της αρχαιότητας, με παράθεση των γραπτών πηγών (επιγραφές, πάπυροι, αρχαία γραμματεία κ.λπ.) που τους αναφέρουν, χάρτη των τόπων καταγωγής τους και ενδιαφέροντα γενικά στοιχεία για τους αρχαίους αγώνες. Και στους δύο τόμους υπάρχουν εκτενή αναλυτικά ευρετήρια και πλούσια βιβλιογραφία. Ήδη το έργο αυτό έχει αποσπάσει πολύ θερμές κριτικές από επιστήμονες και διακεκριμένους ανθρώπους της πνευματικής και κοινωνικής ζωής και παρουσιάστηκε στην εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ της Κυριακής 16 Νοεμβρίου 2008.

Πολιτική και βιβλιοφιλία

• Οχι ότι στις ομιλίες των επισήμων ακούγονται βαρύγδουπες αναγγελίες. Αλλά να, περιμέναμε την ομιλία του νέου υπουργού Πολιτισμού, Αντώνη Σαμαρά, στην τελετή απονομής των κρατικών βραβείων, γιατί ήταν μια ευκαιρία να τοποθετηθεί εφ’ όλης της ύλης για όσα συμβαίνουν στον χώρο του βιβλίου. Περιμέναμε ν’ ακούσουμε, αν μη τι άλλο, κάποιες επισημάνσεις και διαπιστώσεις για όσα χρειάζονται λύση στην πολιτική βιβλίου, για μια καλύτερη διάρθρωση των φορέων του, για μια πιο ορθολογική και αποτελεσματική παρέμβαση της πολιτείας, σ’ έναν τομέα που και παράδοση έχουμε και δυνατότητες και δυναμικό.

• Αντ’ αυτών ακούσαμε μια εμπεριστατωμένη ομιλία για τη βιβλιοφιλία και τους κινδύνους της ανάγνωσης από την εξάπλωση των ηλεκτρονικών μέσων. Και κάποιες θέσεις αόριστες και γι’ αυτό προβληματικές. Οπως: «Σημασία δεν έχει μόνο πόσα δίνουμε ως πολιτεία για την πολιτική βιβλίου. Σημασία έχει πώς αξιοποιούνται οι επιδοτήσεις αυτές, πόσο πιάνουν τόπο τα χρήματα των φορολογουμένων». Στο δεύτερο σκέλος της φράσης δεν πιστεύω να έχει κανείς αντιρρήσεις. Το πρώτο όμως μπάζει νερά... Γιατί έχουν σημασία και τα ποσά. Αφού δεν μπορούν να λειτουργήσουν φορείς που η πολιτεία ίδρυσε, όπως το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, χωρίς επαρκή προϋπολογισμό. Στην αντίθετη περίπτωση, περικόπτει δραστηριότητες, μαραζώνει σε γραφειοκρατικές επιλογές, χάνει σε κύρος, δημιουργώντας, προοπτικά, έναν ακόμη δημόσιο φορέα χωρίς δυνατότητες δημιουργίας και παρέμβασης.

• Πρόσεξα ότι στην ομιλία του ο υπουργός δεν ανέφερε ούτε μια φορά το ΕΚΕΒΙ. Γνωρίζω ότι ακόμα δεν έχει δει τους επικεφαλής του φορέα. Ο υπουργός με την ομιλία του έμοιαζε να διευρύνει τον ήδη υπάρχοντα -άρρητο- ανταγωνισμό μεταξύ ΕΚΕΒΙ και Διεύθυνσης Γραμμάτων. Δεν γνωρίζω τι έχει στο μυαλό του, αλλά σίγουρα ένας δημόσιος φορέας που ασκεί πολιτική κρίνεται για τις πράξεις του. Ενώ οι επιλογές μιας διεύθυνσης υπουργείου χάνονται στα δημοσιοϋπαλληλικά γρανάζια... [Tης Ολγας Σελλα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Tετάρτη, 25 Mαρτίου 2009]