ROBERT EDLER VON MUSIL (1880-1942)

Ο Αυστριακός μυθιστοριογράφος Robert Musil είναι πιό γνωστός για το μνημειακό ατελές έργο του Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες [Der mann ohne eigenschaften] σε τρείς τόμους. Το πρώτο βιβλίο δημοσιεύθηκε το 1930, μέρος του δεύτερου βιβλίου το 1933, και μεταθανάτια το 1943. Ο Musil έγραψε επίσης θεατρικά έργα, δοκίμια, και σύντομες ιστορίες. Τα έργα του, έχουν συγκριθεί με εκείνα του Marcel Proust.

Σχετικές πληροφορίες σ' ένα κείμενο του Αναστάση Βιστωνίτη στην εφημερίδα Το Βήμα ("Χωρίς ιδιότητες") και στο άρθρο "The qualities of Robert Musil" του Roger Kimball

Η ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΝΑΠΕ ΚΑΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Δεν έχω στα χέρια μου κάποιες μετρήσεις, αλλά υποπτεύομαι ότι όλο και περισσότεροι τηλεθεατές αρχίζουν να νιώθουν αποστροφή για τα βράδια που, καθισμένοι αναπαυτικά στον καναπέ, μένουν κολλημένοι μπροστά στο μαγικό κουτί. Υπάρχει πράγματι ένα τεράστιο κοινό, εξαντλημένο από τα μέσα επικοινωνίας, που περιπλανάται ανήσυχα από κανάλι σε κανάλι, αναζητώντας την πρωτοτυπία.

Βεβαίως, έχει και μια δόση αλήθειας η άποψη ότι αυτή ακριβώς η «κουλτούρα του καναπέ» ευθύνεται έως ένα βαθμό και για την απομάκρυνση του κόσμου από το βιβλίο. Για τον John Keane («Μέσα επικοινωνίας και δημοκρατίας») αυτή η άποψη είναι υπερβολική, δεδομένου ότι για ορισμένες κοινωνικές ομάδες, ιδίως για τους κατοίκους των αστικών κέντρων που ανήκουν στα μεσαία στρώματα και έχουν κάποια μόρφωση, τα βιβλία και τα ηλεκτρονικά μέσα επικοινωνίας δεν μπορούν να αλληλοϋποκατασταθούν, αφού εξυπηρετούν τελείως διαφορετικές λειτουργίες και αξιολογούνται ανάλογα.

Ωστόσο, κανείς δεν αμφιβάλλει ότι ο χρόνος που αφιερώνεται στο διάβασμα ελαττώνεται, σε αντίθεση με εκείνον που αφιερώνεται στην τηλεόραση. Και είναι βέβαιο ότι κερδίζουν «αναγνώστες» οι εφημερίδες εκείνες που προσαρμόζουν την αισθητική τους σύμφωνα με τα γούστα του τηλεθεατή. Αλλά μας φουντώνει η αισιοδοξία του Umberto Eco, που διατυμπανίζει ότι τα βιβλία έχουν φτιαχτεί για να τα παίρνουμε στα χέρια μας, ακόμη και στο κρεβάτι, ακόμη και μέσα στο πλήθος, ακόμη και εκεί όπου δεν υπάρχουν ηλεκτρικές πρίζες, ακόμη και όπου και όταν οποιαδήποτε μπαταρία έχει αποφορτιστεί, μπορούμε να τα υπογραμμίζουμε, μας επιτρέπουν να διπλώνουμε τις γωνίες των σελίδων τους ή να βάζουμε σελιδοδείκτες, μπορούμε να τα αφήσουμε να πέσουν στη γη ή να τα εγκαταλείψουμε ανοιχτά πάνω στο στήθος… Υπάρχει ελπίδα και πιθανότητα να νικηθεί η κουλτούρα του καναπέ…

ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΒΙΒΛΙΑ… ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ!

Η ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ δεν προχώρησε προς τα μπρος με πολέμους, καταστροφές, ερείπια και σφαγές. Προχώρησε για αιώνες διαβάζοντας και γράφοντας, πρώτα πάνω σε πέτρες, έπειτα πάνε σε κηρωμένες πλάκες, έπειτα πάνω σε περγαμηνές παπύρου. Αλλά όμως αυτό – λέει ο Umberto Eco – ήταν υπερβολικός μόχθος. ΄Οταν οι άνθρωποι ανακάλυψαν ότι μπορούσαν να δένουν μεταξύ τους τα φύλλα, έστω και αν ήσαν ακόμη χειρόγραφα, έβγαλαν ένα αναστεναγμό ανακούφισης. Και ποτέ πια δεν θα μπορέσουν να απαρνηθούν αυτό το θαυμαστό εργαλείο…

Και βέβαια, το βιβλίο είναι ένα «θαυμαστό εργαλείο» που, αν χρησιμοποιείται, ίσως καταφέρει ο άνθρωπος να υπερβεί το τείχος του «μηδενός», που παριστάνει την άρνηση απέναντι σε μια θέση. Το ζήτημα δεν είναι ότι μ’ ένα βιβλίο μπορεί κανείς να δραπετεύσει, προσχωρώντας σε μια άλλη «παραμυθολογία», αλλά να περάσει σε μια άλλη φάση της ζωής του: να πάψει να αφήνεται στη φυσική οικονομία και να επιχειρεί να στοχάζεται και να προσδιορίζει τις συντεταγμένες εκείνες που θα του επιτρέπουν να λύνει τα προβλήματά του.

Θα λέγαμε, ωστόσο, ότι αν δεν υπήρχαν τα βιβλία δεν θα γνωρίζαμε την ύπαρξη κάποιων ανθρώπων που ο Hugo τους χαρακτήριζε ότι είναι «πραγματικά ωκεανοί». Μέσα στα βιβλία συγκρατήθηκε η σκέψη, η λογοτεχνία και η ομορφιά των ανθρώπων – από τα βάθη των αιώνων. Σκεφτόμαστε μαζί με τον Όμηρο, τον Αισχύλο, τον Shakespeare, τον Goethe, τον Σολωμό, τον Brecht, τον Ελύτη, τον Ρίτσο…

Ανοίγουμε τα βιβλία τους και πιάνουμε με τα ακροδάχτυλα ελπίδες, ιδανικά, γνώση, πάθος, ορίζοντες. Κι αυτά είναι αρκετά να μας πείσουν για το προσωπικό μας εφήμερο, αλλά και για το μεγάλο ανθρώπινο καραβάνι που ταξιδεύει από τα βάθη των αιώνων λαχανιασμένο. Κι αν – όπως έγραφε ο Samuel Beckett – είμαστε φτιαγμένοι από λέξεις, τις λέξεις των άλλων, ας διαβάζουμε μην τυχόν και μάθει ο ένας τον άλλον!

Ο Έλληνας και το βιβλίο

Ο ευρωπαϊκός πολιτισμός «πουλάει». Ο πολιτισμός, η παιδεία και οι τέχνες είναι το μεγάλο όπλο της Ευρώπης για τον 21ο αιώνα. Οι κάτοικοι της Γηραιάς Ηπειρού στηρίζουν τον πολιτισμό, ενώ από γενιά σε γενιά παρατηρείται άνοδος του μορφωτικού και πολιτισμικού επιπέδου... Για πρώτη φορά η Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία δημοσίευσε ένα εγχειρίδιο που περιέχει συγκριτικά στοιχεία που σχετίζονται με τον πολιτισμό σε όλη τη Γηραιά Ήπειρο. Μέσα σε αυτό χαρτογραφείται και η πολιτισμική κατάσταση της χώρας μας και οι διαφορές που παρουσιάζονται με τα υπόλοιπα κράτη-μέλη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας, οι Έλληνες διαβάζουν λιγότερο από τον μέσο Ευρωπαίο...

Έλληνες και πολιτισμός: μια ολέθρια σχέση! Απογοητευτικά τα στοιχεία της «Γιούροστατ» για την ενασχόληση του λαού μας με τις τέχνες, σε σύγκριση με τις υπόλοιπες χώρες της Ε.Ε. Ανύπαρκτη ή, επί το κομψότερο, στοιχειώδης είναι η σχέση των Ελλήνων με τον πολιτισμό σε σύγκριση με τους άλλους λαούς της Ευρωπαϊκής Ενωσης, παρόλο που έχουν την τύχη να ζουν δίπλα σε τεραστίας καλλιτεχνικής σημασίας μνημεία και μουσεία...

Κάποτε θα πρέπει να βλέπουμε στα μάτια την πραγματικότητα και να μην παρασυρόμαστε σε συμπεράσματα που μας δίνουν κάποιοι αριθμοί ή η εικόνα, η οποία στις περισσότερες φορές είναι απατηλή. Είναι αλήθεια πως η κατάσταση δεν είναι ευχάριστη. Κι ένας από τους κύριους λόγους είναι η τηλεόραση που κατατρώγει τον ελεύθερο χρόνο του Έλληνα. Τα κανάλια κάνουν ό,τι τους περνάει από το χέρι για να παγιδεύουν το κοινό ούτως ώστε να το κρατούν καθηλωμένο στην πολυθρόνα ή στον καναπέ. Βέβαια εκείνο το σημείο που λέει ότι οι Έλληνες διαβάζουν λιγότερο από τον μέσο Ευρωπαίο, μη σας τρομάζει. Εξαρτάται τι διαβάζουν!

Το έχω διαπιστώσει πολλές φορές κατά τα ταξίδια μου στο εξωτερικό, μμέσα στα λεωφορεία ή το μετρό κ.λπ. Βλέπεις να διαβάζουν και παθαίνεις τραμπάκουλο όταν διαπιστώνεις ότι το 80% των αναγνωσμάτων είναι - για να θυμηθώ και μια παλιότερη έκφραση - "Βίπερ Νόρα"! Καταλάβατε; Αντιθέτως, εδώ στην Ελλάδα έχω δει να κρατούν, κυρίως νέοι άνθρωποι, λογοτεχνικά βιβλία. Εν πάση περιπτώσει, αυτό δεν σημαίνει ότι ως χώρα έχουμε άψογη σχέση με το βιβλίο.

Είναι ένα ζήτημα που, για την αντιμετώπιση του οποίου, δεν νομίζω ότι το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου έχει καταφέρει να προσκομίσει λύσεις. Απευθύνεται μάλλον σε υποψιασμένο κοινό παρά σε οποιοδήποτε κοινό, ενώ ασχολείται με ζητήματα (πιθανόν να περιλαμβάνονται και αυτά στην αποστολή του) εντελώς τεχνικά, γραφειοκρατικά ή στην "καλύτερη" περίπτωση με τα επικοινωνιακά προβλήματα ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ συγγραφέων που τους έχει παραμάσχαλα λες και το λογοτεχνικό δυναμικό της χώρας είναι αυτοί οι λογοτέχνες. Κι έχουν παρασύρει και ανεξάρτητα μυαλά κι έρχεται η στιγμή, ασύνειδα, να ασχολούμαστε όλοι με αυτούς που πλασάρουν τα διάφορα κυκλώματα. Μην τρομάζετε! Ξέρω τι λέω. Κάποτε δεν ήξερα. Σήμερα ξέρω. Αλλά δεν είμαι Δον Κιχότης να κονταροχτυπιέμαι με ανεμόμυλους... Ωστόσο, νιώθω την επίπλαστη ηρεμία του λογοτεχνικού εποικοδομήματος αλλά και την ευθραυστότητά του.

Μελίνα Καρακώστα

Πρόωρα, μόλις στα 48 της χρόνια, έφυγε από τη ζωή η συγγραφέας, μεταφράστρια και μουσικός Μελίνα Καρακώστα, κόρη της Ζωρζ Σαρρή. «Εσβησε» ξαφνικά, από ανακοπή καρδιάς, προχθές, στο Μέγαρο Μουσικής, κατά τη διάρκεια πρόβας για τη μουσική παράσταση για παιδιά, «Παράξενο δεν είναι;», σε κείμενα της Μαρίας Παπαγιάννη, μουσική Θάνου Μικρούτσικου και σκηνοθεσία Σεσίλ Μικρούτσικου και Παναγιώτη Λάρκου.

Η Μελίνα Καρακώστα γεννήθηκε στο Παρίσι το 1959. Σπούδασε ιταλική και κινέζικη λογοτεχνία στη Σορβόνη, καθώς και μουσική. Από το 1987 ασχολήθηκε με τη μουσική διδασκαλία και ανέβαζε μουσικές παραστάσεις με παιδιά, για παιδιά. Εχει γράψει πέντε βιβλία για παιδιά και έχει μεταφράσει γαλλική και ιταλική λογοτεχνία.

Ήταν ένας εξαιρετικός άνθρωπος και τη θυμάμαι ζωηρή και καλόκαρδη, όταν μια φορά μου έδωσε μαι μικρή συνέντευξη για την τηλεόραση. ΟΜΩΣ πώς να παρηγορηθεί η μάνα της, η Ζωρζ Σαρρή; Της ευχόμαστε κουράγιο, όπως και στην οικογένειά της. Μα ήταν μόλις 48 χρονώ. Έχε γεια Μελίνα...

Πάλι ο Χάρι Πότερ!

[Η Joanne K. Rowling, η συγγραφέας του Χάρι Πότερ, είναι η μόνη βρετανίδα γυναίκα στον κατάλογο δισεκατομμυριούχων του Forbes]

Pεκόρ παραγγελιών για τον νέο Xάρι Πότερ, O Xάρι Πότερ πούλησε 250 εκ. σε όλο τον κόσμο, Γραμματόσημα και τα επτά βιβλία του Χάρι Πότερ, 93.000 η προπώληση, Eλληνικό ρεκόρ για Xάρι Πότερ, Η τρέλα της ποτερομανίας, Και άλλο ρεκόρ για τον Χάρι Πότερ, Ουρές για το 7ο βιβλίο με το Χάρι Πότερ, Στην Aθήνα μεταμεσονύχτιες ουρές για τον Xάρι Πότερ, Κάτω τα χέρια από τον Χάρι, Εκστρατεία για να μην τελειώσουν οι περιπέτειες του Xάρι Πότερ, στα βιβλιοπωλεία ρεκόρ παραγγελιών για τον νέο Xάρι Πότερ, Πανδαιμόνιο στην Ιαπωνία για το νέο φιλμ Χάρι Πότερ, Oι πωλήσεις του νέoυ βιβλίου θα ξεπεράσουν κάθε προηγούμενο, Πάμπλουτη η μαμά του Xάρι Πότερ... Αυτοί είναι μερικοί από τους τίτλους των εφημερίδων που κατά καιρούς γράφουν για τον ήρωα της Ρόουλινγκ.

[Η Joanne K. Rowling, διαβάζει... Χάρι Πότερ, και το ακροατήριο των πιτσιρικάδων παρακολουθεί "μαγεμένο" κι ενθουσιάζεται...]

Η μαγεία δεν έχει τέλος…! Τουλάχιστον έτσι μας λέει ο εκδότης. Κι αυτό δεν το ισχυρίζεται ξεκάρφωτα, αφού οι χιλιάδες αναγνώστες της Τζόαν Ρόουλινγκ [Joanne K. Rowling], ανά τον κόσμο, πραγματικά περιμένουν κάθε καινούργιο βιβλίο της με αγωνία, την οποία εγώ ο «μεγάλος» δεν είμαι σε θέση να κατανοήσω.

Λίγες μέρες πριν την επίσημη πανελλήνια κυκλοφορία του 7ου και τελευταίου βιβλίου της σειράς με ήρωα τον Χάρι Πότερ – Ο Χάρι Πότερ και οι κλήροι του θανάτου –, οι Εκδόσεις Ψυχογιός ενημερώνουν ότι, ήδη από τις προπαραγγελίες, έχει εξαντληθεί το τιράζ των συλλεκτικών αντιτύπων, καθώς και οι συλλεκτικές κασετίνες με τα πρώτα 6 βιβλία με νέα εξώφυλλα. Οι ενδιαφερόμενοι αναγνώστες που θέλουν να αποκτήσουν τη δερματόδετη έκδοση ή την πολυτελή κασετίνα θα πρέπει να την δεσμεύσουν το συντομότερο δυνατό στο κοντινό τους βιβλιοπωλείο!

Joanne Rowling was born in Chipping Sodbury near Bristol, England. After she graduated from Exeter University, she found work as a secretary, and later spent time teaching English in Portugal before moving to Edinburgh, Scotland, with her daughter. She currently resides in Scotland with her husband and three children.

Αριστερός ο νεαρός μάγος!

Γάλλος γλωσσολόγος και φιλόσοφος «ακτινογραφεί» πολιτικά τον Χάρι Πότερ...

ΕΛΛΑΣ-ΓΑΛΛΙΑ = ΒΑΣΙΛΗΣ ΑΛΕΞΑΚΗΣ!

Αυτός ο μάγκας, που λέγεται Αλεξάκης, δεν μας αφήνει να ησυχάσουμε. Είχα γράψει ότι πήρε κι άλλο βραβείο από τη Γαλλική Ακαδημία για το καινούργιο του βιβλίο «Ap. J.-C.» (εκδόσεις Stock). Βλέπετε, εκδίδει τα βιβλία του τώρα πλέον πρώτα στη Γαλλία και μετά ακολουθεί η Ελλάς (θα κυκλοφορήσει σε καμιά εικοσαριά μέρες από τον Εξάντα, της Μάγδας Κοτζιά, εκεί δηλαδή όπου έχει εκδώσει και τα προηγούμενα βιβλία του). Τέλος πάντων, ο Βασίλης Αλεξάκης, νάτος πάλι στο λογοτεχνικό προσκήνιο. Του αξίζει.

Η ιστορία του μυθιστορήματός του είναι σύγχρονη και αρχίζει από την Αθήνα, όταν η Ναυσικά, μια πλούσια κυρία ογδόντα εννιά ετών, αναθέτει σ’ έναν φοιτητή να διεξαγάγει μια έρευνα στους μοναχούς του Αγίου Όρους. Έχει κατά νου να τους αφήσει την περιουσία της; Ελπίζει να βρει μεταξύ αυτών τον εξαφανισμένο αδελφό της; Η έρευνά του θα τον οδηγήσει χίλια χρόνια πίσω, την εποχή της κατασκευής του πρώτου μοναστηριού. Αλλά και πιό μακριά ακόμη, μέχρι μέσα στην αρχαιότητα. Θα ανακαλύψει ότι ο Χριστιανισμός δεν επιβλήθηκε παρά με καταστροφές και σφαγές που έχουν διαρκέσει αιώνες και ότι οι Θεοί του Ολύμπου έχουν κι αυτοί τους μάρτυρές τους…

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΚΙ ΑΥΤΟ: «Οι Έλληνες αντιστάθηκαν στον χριστιανισμό» (Του Μανώλη Πιμπλή, Τα Νέα, 29/10/07)

Παραθέτω κι ένα σημείωμα της Marianne Payot

Vassilis Alexakis, le plus athénien des Parisiens, joue les enquêteurs sur le mont Athos. Une exploration édifiante.

Athènes-Athos, aller-retour, après et avant Jésus-Christ, en avion et en bateau... De son lointain passé de journaliste Vassilis Alexakis a gardé une belle appétence pour l'investigation. Après sa longue quête des racines maternelles et linguistiques, voilà notre «divin enfant» des îles grecques (né le 25 décembre de l'an de grâce 1943) sur les traces des moines de la Sainte Montagne. Un périple tout aussi captivant que troublant.

Pour complaire à sa vénérable logeuse, Nausicaa Nicolaïdis, qui souhaite faire don de son imposante fortune, le narrateur - jeune étudiant en histoire - délaisse ses cours sur les philosophes présocratiques afin d'enquêter sur les célèbres religieux du mont Athos. Sa mission? Evaluer le degré de sainteté de ces curieux orthodoxes.

Au fil de ses lectures et rencontres, l'apprenti limier lève le voile sur le monde secret des Athonites et de leur péninsule sacrée, créée, selon la mythologie, par le géant Athos, alors qu'il tentait de tuer Poséidon avec un énorme bloc de pierre. C'est en 963 que saint Athanase y fit construire le premier monastère, bientôt suivi de nombreux autres, financés le plus souvent par de riches familles d'Orient et d'Occident. Une opulence et un sens de l'opportunisme qui demeurent la marque de cette communauté autocratique d'hommes dotée de nombreux privilèges, auxquels aucun gouvernement grec n'a jamais osé s'attaquer.

Rien de pontifiant dans ce malicieux voyage dans le temps. Juste le plaisir, à la faveur, notamment, d'une querelle entre apôtres de la Grèce antique et zélateurs de Byzance, de s'échapper, un temps, du miroir franco-français de la rentrée littéraire.