Tuesday, July 3, 2007

Ο μέγας Κάφκα!


Ένα πρωί, όταν ξύπνησε ο Γκρέγκορ Σάμσα από όνειρο κακό, βρέθηκε στο κρεβάτι του μεταμορφωμένος σε μια πελώρια μαμούνα. Κοιτόταν ανάσκελα, πάνω στη σκληρή, όμοια με πανοπλία πλάτη του κι έβλεπε, σαν σήκωνε λίγο το κεφάλι, την τουρλωτή, σκούρα, γεμάτη δίπλες κοιλιά του, που η κουβέρτα πάνω της, έτοιμη να γλιστρήσει, μόλις και κρατιόταν ακόμα. Τα πολλά, λεπτεπίλεπτα πόδια, δυσανάλογα με τον υπόλοιπο όγκο του, σπάρασσαν ενοχλητικά μπρος στα μάτια του...
[από τη Μεταμόρφωση, μετάφραση Τέα Ανεμογιάννη, Γαλαξίας]

Ο Φραντς Κάφκα [Frantz Kafka, γεννήθηκε 3 Ιουλίου 1883 και πέθανε 3 Ιουνίου 1924], εβραϊκής καταγωγής τσέχος πεζογράφος που έγραψε στα γερμανικά, με το έργο του προσδιορίζει τις συντεταγμένες ενός κόσμου αγχωτικού, εφιαλτικού και προβάλλει τα χαρακτηριστικά του σύγχρονου αλλοτριωμένου ανθρώπου.
Σχετικά, έχει γράψει στο blog του ο φίλος μου ο gerontakos, και σας προτρέπω να κάνετε τη σχετική βόλτα σας από εκεί, αφού πρόκειτται για μια ενδιαφέρουσα παρουσίαση. Άλλωστε, άφθονα στοιχεία μπορεί κανείς να βρει στο διαδίκτυο.
Στα ελληνικά έχουν κυκλοφορήσει μερικά έργα του και ιδιαίτερα η Δίκη και ο Πύργος αγαπήθηκαν από το αναγνωστικό κοινό (εντάξει, εννοώ εκείνους που ξέρουν να διαβάζουν...)
Εδώ, απλώς, θέλω να σημειώσω ότι ο ίδιος ο Κάφκα δεν έγραψε θεατρικά έργα, και τούτο το σημειώνω διότι πολλές φορές ακούμε να παίζεται κάποιο από τα έργα του. Το τεράστιο ενδιαφέρον που παρουσιάζουν τα έργα του έχει οδηγήσει πολλούς σκηνοθέτες στη διασκευή ορισμένων από τα έργα του για το θέατρο, όπως: Die Verwandlung [=Μεταμόρφωση, 1915), Der Prozess [=Δίκη 1925), Das Schloss (=Πύργος, 1926), η Αποικία των τιμωρημένων, Amerika [= Αμερική, 1927).

Monday, July 2, 2007

Ο Καστοριάδης και η πρωτοπορία

Ήταν φωτισμένο μυαλό ο Κορνήλιος Καστοριάδης (1922 – 1997) και τώρα που λείπει νιώθουμε την απουσία του, παρότι ήταν φευγάτος από την Ελλάδα εδώ και τόσα χρόνια. Μένουν, ωστόσο, τα γραφτά και τα λόγια του. Μια ενδιαφέρουσα συνέντευξή του στο γαλλικό περιοδικό L’ Evénement du Jeudi (20.8.1987), που την ξαναδιαβάζω τώρα, δείχνει τη φρεσκάδα του μυαλού του τετραπέρατου Καστοριάδη και οι αναγνώστες μπορούν να διαπιστώσουν πόσο ουσιαστικά νέα και καινούργια είναι αυτή η συνέντευξη, όπως παρατηρεί και η Τέτα Παπαδοπούλου που τη μετέφρασε και δημοσιεύτηκε στην Ελευθεροτυπία (25 Σεπτ. 2000). Για την «πρωτοπορία» μιλούσε ο Καστοριάδης:

«Δεν πιστεύω ότι ο Σοφοκλής, ο Σέξπιρ, ο Μπαχ ήταν πρωτοπόροι στην εποχή τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα έργα τους τύγχαναν καθολικής απόδοσης. Υπήρχαν ασφαλώς διενέξεις, διαφορές απόψεων, γούστου, αισθητικής. Αλλά όμως τότε δεν υπήρχε η έννοια της «πρωτοπορίας».

Η έννοια αυτή – η οποία προέρχεται από τη στρατιωτική ορολογία και περιγράφει μια ομάδα που προπορεύεται για να εξερευνήσει το χώρο και να κάνει τις πρώτες επαφές με τον εχθρό – είναι μια σχετικά πρόσφατη επινόηση. Η έννοια της «πρωτοπορίας» συνεπάγεται ότι η Ιστορία είναι και πρέπει να είναι «πορεία προς τα εμπρός» και «πρόοδος».
Στην καλύτερη περίπτωση, η έννοια αυτή στηρίζεται σε τεράστιες φιλοσοφικές και ιστορικές προϋποθέσεις. Στη χειρότερη περίπτωση, είναι απλώς παράλογη. Διότι είναι παράλογο να λες πως «ό,τι είναι καινούργιο είναι καλύτερο», «ό,τι είναι καινούργιο είναι ωραιότερο» κ.λπ. Κι όμως, αυτή η αντίληψη κυριαρχεί στις μέρες μας. […]
Στην επιστήμη υπάρχει πάντα το περιθώριο να πάει κανείς πιο μακριά. Όμως η ιδέα να πάει κανείς πιο μακριά στον τομέα της τέχνης, πραγματικά, στερείται νοήματος. Κανείς δεν θα πάει ποτέ πιο μακριά από τον Αισχύλο, από τον Μπετόβεν, από τον Ρεμπό.
Κανείς δεν θα πάει πιο μακριά από τον «Πύργο» του Κάφκα. Μπορούμε να πάμε αλλού. Μπορούμε να πάμε αλλιώς. Δεν μπορούμε όμως να πάμε πιο μακριά. Υπ’ αυτή την έννοια υπάρχει εξέλιξη στην επιστήμη, αλλά δεν μπορεί να μιλήσει κανείς για εξέλιξη στη λογοτεχνία και στην τέχνη…».

Πάει ο Τηλέμαχος Αλαβέρας...


Ευγενική προσωπικότητα της Θεσσαλονίκης και των ελληνικών γραμμάτων, ο Τηλέμαχος Αλαβέρας μας άφησε χρόνους. Γεννημένος το 1926 στη Φιλιππούπολη της σημερινής Βουλγαρίας, μετά από ένα χρόνο η οικογένειά του ήρθε ση Θεσσαλονίκη, όπου έμεινε μέχρι τέλους. Το 1947 έκανε την πρώτη εμφάνισή του στα γράμματα και ο 1952 κυκλοφόρησε ένα βιβλίο με διηγήματα: Τα αγρίμια του άλλου δάσους, διηγήματα. Το 1955 ιδρύεται το λογοτεχνικό περιοδικό Νέα Πορεία με υπεύθυνο έκδοσης τον ίδιο. Από τα δεκατέσσερα βιβλία που έχουν κυκλοφορήσει, δύο έχουν τιμηθεί με κρατικά βραβεία και ένα με το βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών. Το 1962 μαζί με άλλους γίνεται ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης, όπου κατείχε τη γενική γραμματεία έως το 1980 και στη συνέχεια εκλέχτηκε πρόεδρος, θέση που διατήρησε μέχρι πέρσι. Για περισσότερες λεπτομέρειες τσεκάρετε ΕΔΩ στο site του ΕΚΕΒΙ.

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ: Εκεί όπου η καρδιά θ’ αποζητάει το ρεμβασμό...


Δεν είναι τίποτα η ζωή – ένα παραμύθι είναι! Δεν είναι τίποτα, αλλά όλοι νιώθουμε μέσα μας ότι κάτι της δίνει αξία. Οι εμπειρίες μας, όποιες κι αν είναι αυτές, συνθέτουν το πανόραμα μιας ζωής που μας αποκαλύπτει ότι τα πάντα είναι εφήμερα και μάταια. Στο παραμύθι όμως τα πάντα είναι… παντοτεινά! Όπως ο Πλάτων ήθελε τους ίσκιους της σπηλιάς του να είναι προβολές αιώνιων προτύπων, έτσι και οι ήρωες των παραμυθιών στέκουν στο δικό τους κόσμο, πάντοτε ζωντανοί, ανθεκτικοί και ωραίοι.

Η προσφυγή στο παραμύθι φανερώνει έναν μοναδικό ανθρώπινο καημό για την αιωνιότητα κι έναν πόθο να λυτρωθεί ο άνθρωπος από το άγχος του εφήμερου και της ματαιοπονίας.

Είναι βέβαιο πως όσο σκυθρωπό και να το χαρακτηρίζουν ορισμένοι το παραμύθι, ιδιαίτερα μετά την αλματώδη εξέλιξη της επιστήμης και της τεχνολογίας και την «απομυθοποίηση» της Σελήνης» το παραμύθι θα εξακολουθήσει να πετροβολά την ανθρώπινη λογική και ματαιοδοξία και θα φωλιάζει εκεί όπου η καρδιά θ’ αποζητάει το ρεμβασμό και τ’ όνειρο.

Άρης Αλεξάνδρου...


Και μόνο το Κιβώτιο να μας είχε αφήσει ο Άρης Αλεξάνδρου, θα είχε εξασφαλίσει μια περίοπτη θέση στο πάνθεο των σπουδαίων λογοτεχνών της γραμματολογίας μας. Πέθανε από καρδιακή προσβολή στις 2 Ιουλίου 1978 στο Παρίσι. Γεννήθηκε το 1922 (χρονιά της τραγωδίας και του ξεριζωμού των Ελλήνων της Μικρασίας) στο (τότε) Λένινγκραντ. Το 1928 η οικογένειά του ήρθε κι εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη και στη συνέχεια στην Αθήνα.
Στην Κατοχή είχε ενεργό συμμετοχή στην αντίσταση, μετά την απελευθέρωση συνελήφθη από τους Εγγλέζους, που τον έστειλαν στο Ελ Ντάμπα, ακολούθησε ο εγκλεισμός του στα στρατόπεδα Μούδρου, Μακρονήσου και Αη Στράτη. Το 1959 νυμφεύθηκε την Καίτη Δρόσου (μαζί της στη φωτογραφία, στο Παρίσι), άρχισε να γράφει το
Κιβώτιο και η δικτατορία τον ανάγκασε να μετακομίσουν στη Γαλλία.

Το Κιβώτιο μας μεταφέρει στο κλίμα του ελληνικού εμφυλίου πολέμου, όταν βρισκόταν στο τέλος του (καλοκαίρι του 1949). Η 40μελής ομάδα "εθελοντών" και επίλεκτων κομμουνιστών που αναλαμβάνει να μεταφέρει ένα κιβώτιο από την πόλη Ν στην πόλη Κ, αγνοεί το περιεχόμενό του. Κανείς δεν ξέρει τι περιέχει το κιβώτιο αλλά ούτε και ποιος είναι ο προορισμός τους: το αρχηγείο αρκείται να τους υποδεικνύει κάθε μέρα το δρομολόγιο της επομένης.
Ωστόσο έχει γνωστοποιηθεί σε όλους ότι η "
επιχείρηση - κιβώτιο" είναι τόσο σημαντική ώστε ενδεχομένως να κρίνεται από αυτήν η έκβαση του πολέμου. Εξου και οι αυστηρές προδιαγραφές της πορείας: καμιά καθυστέρηση δεν θα γίνεται ανεκτή και κάθε τραυματίας ή απλώς βραδυπορών θα «κυανίζεται». Αυτή η επιχείρηση - εκατόμβη θα διαρκέσει δύο μήνες (μέσα Ιουλίου - μέσα Σεπτεμβρίου του 1949).
Ο μοναδικός επιζών - και αφηγητής - ολοκληρώνει την πορεία, παραδίδει το κιβώτιο στους αρμοδίους, εκείνοι το ανοίγουν και διαπιστώνεται πως είναι άδειο! Ο αφηγητής συλλαμβάνεται και φυλακίζεται. Επιχειρεί με συνεχείς καταθέσεις του προς τις ανακριτικές αρχές να εξηγήσει - και να ερμηνεύσει - το νόημα της παράδοξης αποστολής τους...

Ernest Hemingway…


Στις 2 Ιουλίου 1961, στα 62 του χρόνια, ο αμερικανός μυθιστοριογράφος Ernest Hemingway (γεννήθηκε στις 21 Ιουλίου 1899 στο Oak Park του Illinois) αυτοκτόνησε με μια κυνηγετική καραμπίνα, στο σπίτι του, στο Ketchum του Idaho. Ταραχώδης ήταν η κοινωνική ζωή του Χεμινγουέι. Ήταν νυμφευμένος τέσσερις φορές, και είχε διάφορες ρομαντικές σχέσεις κατά τη διάρκεια της ζωής του. Αγαπήθηκε όσο λίγοι συγγραφείς.
Το 1953 πήρε το βραβείο Pulitzer για το μυθιστόρημά του Ο γέρος και η θάλασσα [The Old Man and the Sea]. Το 1954 του απονεμήθηκε το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Το διακριτικό ύφος γραψίματος του Hemingway χαρακτηρίζεται από την οικονομία και τη συγκρατημένη περιγραφή και είχε μια σημαντική επιρροή σε συγγραφείς του εικοστού αιώνα.

Εργάστηκε ως δημοσιογράφος και κάλυψε με τις ανταποκρίσεις του τον Ισπανικό Εμφύλιο και τον Ελληνο-τουρκικό Πόλεμο. Το 1933 πήγε στην Αφρική για σαφάρι κι εκεί έμεινε περίπου τρεις μήνες συγκεντρώνοντας και υλικό για το βιβλίο του Πράσινοι λόφοι στην Αφρική, που κυκλοφόρησε το 1935.

Ο Χεμινγουέι έζησε πολλά χρόνια στην Κούβα, κι όταν έφυγε από την Κούβα, και εγκαταστάθηκε στο Αϊντάχο, εκδηλώθηκε η κατάθλιψη. Μια από τις παρενέργειες της θεραπείας του ήταν και η απώλεια μνήμης, κι αυτό για τον Χεμινγουέι ήταν μια καταστροφική απώλεια. Χωρίς τη μνήμη του δεν θα μπορούσε πλέον να γράψει. Πέρασε το τελευταίο διάστημα της ζωής του παλεύοντας με την κατάθλιψη και την παράνοιά του, που τον έκαναν να βλέπει εχθρούς σε κάθε στροφή του δρόμου. Το πρωί της 2ας Ιουλίου 1961 πήρε ένα κυνηγετικό όπλο από ένα ντουλάπι στο υπόγειο του σπιτιού του, πήγε επάνω σε ένα σημείο κοντά στον είσοδο του σπιτιού και πυροβολήθηκε στο κεφάλι. Σε λίγες μέρες θα συμπλήρωνε τα 62 του χρόνια.
Έργα του: Στην εποχή μας (In Our Time, διηγήματα, 1924), Οι χείμαρροι της Άνοιξης [The Torrents of Spring], Ο ήλιος ανατέλλει ξανά [The Sun Also Rises, 1926], Άντρες χωρίς γυναίκες [Men Without Women, διηγήματα, 1927], Θάνατος το απομεσήμερο [Death in the Afternoon, 1932], Να έχεις και να μην έχεις [To Have and Have Not, 1937], Μέσα απ' το ποτάμι και στα δένδρα [Across the River and Into the Trees, 1950], Οι πράσινοι λόφοι της Αφρικής [Green Hills of Africa, 1935], Αποχαιρετισμός στα Όπλα [A Farewell to Arms, 1929], Ο Γέρος και η Θάλασσα [The Old Man and the Sea, 1952]…

Το μυθιστόρημά του Για ποιον χτυπά η καμπάνα [For Whom the Bell Tolls, 1940] δημοσιεύτηκε το 1940. Γράφτηκε το 1939 στην Κούβα και στο Key West, και το ολοκλήρωσε τον Ιούλιο του 1940. Το μυθιστόρημα αναπτύσσεται κατά τη διάρκεια του ισπανικού εμφύλιου πολέμου, βασίστηκε στα πραγματικά γεγονότα και αναφέρεται στη δράση ενός Αμερικανού ονόματι Robert Jordan που αγωνίστηκε στο πλευρό των Δημοκρατικών. Βασίστηκε κατά ένα μεγάλο μέρος στην εμπειρία του Hemingway στην Ισπανία και σχετικά με τον πόλεμο. Ο τίτλος του βιβλίου είναι παρμένος από την προτελευταία παράγραφο του έργου Meditation XVII του John Donne. Το έργο αυτό γυρίστηκε ταινία το 1944 από τον σκηνοθέτη Sam Wood, με ηθοποιούς όπως οι Γκάρι Κούπερ (Ρόμπερτ Τζόρνταν), Ιγκριντ Μπέργκμαν (Μαρία), Ακίμ Ταμίροφ (Πάμπλο) και άλλοι, αλλά για μας ξεχωριστή ήταν η παρουσία της δικής μας Κατίνας Παξινού που κέρδισε το Όσκαρ για το ρόλο της Πιλάρ.

Ιδού κι ένα όμορφο απόσπασμα από τους διαλόγους που το αλίευσα από το inernet:

Maria:

I do not know how to kiss, or I would kiss you. Where do the noses go?

Robert Jordan:

A man fights for what he believes in, Fernando!

Robert Jordan:

Are you afraid?

Maria:

Not now. I love you, Roberto. Always remember. I love you as I loved my father and mother, as I love our unborn children, as I love what I love most in the world, and I love you more. Always remember.

Robert Jordan:

I'll remember.

Maria:

Nothing can ever part us now, can it?

Robert Jordan:

Nothing, Maria.

Sunday, July 1, 2007

O Vladimir Nabokov και η Λολίτα...


Όταν οι παλιότεροι λέμε «Λολίτα», εννοούμε… Vladimir Nabokov και Sue Lyon, άντε και James Mason! Περισσότερο έγινε γνωστή από την ταινία που γύρισε το 1962 ο Stanley Kubrick με πρωταγωνιστές τους James Mason, Shelley Winters, Peter Sellers και στο ρόλο της Λολίτας, την 14χρονη τότε Sue Lyon.
Μια δ
εύτερη κινηματογραφική εκδοχή ήταν το 1997 από τον Adrian Lyne, με πρωταγωνιστές τους Jeremy Irons, Dominique Swain, και Melanie Griffith. Αλλά είναι αλήθεια πως έκανε αίσθηση το έργο αυτό του Ναμπόκοφ όταν το βιβλίο κυκλοφόρησε το 1955.
Ο Ναμπόκοφ γεννήθηκε στις 2
2 Απριλίου 1899 στην Αγία Πετρούπολη και πέθανε στις 2 Ιουλίου 1977 στη Λοζάνη. Ο πατέρας του, Vladimir Dimitrievich Nabokov, ήταν φιλελεύθερος πολιτικός, δικηγόρος και δημοσιογράφος.
Κατά τη διάρκεια της ρωσικής επανάστασης συνελήφθη, αλλά τελικά η οικογένεια διέφυγε στο Βερολίνο, όπου το 1922 ο πατέρας Ναμπόκοφ δολοφονήθηκε από έναν Ρώσο μοναρχικό. Ο Ναμπόκοφ έζησε στο Βερολίνο για 15 χρόνια και εργάστηκε ως μεταφραστής, δάσκαλος και προπονητής αντισφαίρισης.
Στα πρώτα έργα του εξετάζει το θάνατο, τη ροή του χρόνου και την αίσθηση της απώλειας. Οι περισσότεροι από τους αναγνώστες του ήσαν Ρώσοι πρόσφυγες. Τα βιβλία του απαγορεύτηκαν στη Σοβιετική Ρωσία και ξεχάστηκαν. Έγραψε και στα ρωσικά και στα αγγλικά.
Το πιο γνωστό έργο του, η Λολίτα (1955), σοκάρισε το αναγνωστικό κοινό αλλά το χιού
μορ και το λογοτεχνικό ύφος του εγκωμιάστηκαν από τους κριτικούς. Ο Graham Greene το ανέφερε μεταξύ των καλύτερων βιβλίων του 1955. Με τη Λολίτα κέρδισε μια τεράστια επιτυχία, αν και απαγορεύθηκε στο Παρίσι το 1956-58 και δεν δημοσιεύθηκε πλήρως στην Αμερική και την Αγγλία έως το 1958. Είναι ένα από τα πιο αμφισβητούμενα μυθιστορήματα του 20ού αιώνα. Η ιστορία εξετάζει την επιθυμία ενός μεσήλικα παιδόφιλου, για ένα 12χρονο κορίτσι.
Το 1937 πήγε να μείνει στο Παρίσι, όπου συνάντησε τον ιρλανδό μυθιστοριογράφο James Joyce. Με ένα δάνειο που έλαβε από το συνθέτη Rachmaninov, ο Ναμπόκοφ τρία χρόνια αργότερα με τη σύζυγο και το γιο του θα φύγουν για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Από το 1959 έζησε στην Ελβετία. Συνέχισε να συλλέγει τις πετ
αλούδες, οι οποίες μετά από το θάνατό του τοποθετήθηκαν στο Μουσείο Ζωολογίας της Λοζάνης.