Στέφανος Μεσσήνης: Ίνα ως...

ΕΓΙΝΕ κι αυτό: «Οι σκελετοί των προγόνων μας / οι οποίοι ανακαλύφθηκαν πρηνείς / όμως τοποθετήθηκαν υπτίως / στα φωταγωγημένα τοιχώματα / του Μετρό της Αθήνας». Δεν τον έγραψε ο Τύπος, ούτε η Τι Βι το είπε. Μόλις πριν από λίγο έγινε αυτό γνωστό όταν κυκλοφόρησε το ποιητικό βιβλίο «Ινα ως» (εκδ. Τυπωθήτω) του δημοσιογράφου Στέφανου Μεσσήνη.

Δεν είναι ανάγνωσμα για ρομαντικούς ούτε για αναχωρητές: «Και η παγωνιά / μια περιπλάνηση αστέγων». Ισως να πρόκειται μεταξύ των άλλων, και για βοήθημα ασχολουμένων με το Ιντερνετ: «Το κομπιούτερ / τραντάζεται και φτύνει / μπερδεμένο το πρόγραμμά του / το φαξ / εσκτομίζει ακατάπαυστα / ατύπωτο χαρτί και κάθε λογικής ηλεκτρονικό / μπαίνει σε λειτουργία από μόνο του».

Ο Μεσσήνης σπούδασε βυζαντινή ιστορία στη Σορβόννη, έγινε δημοσιογράφος στο «Ινα ως» όμως εκφράζεται ο ποιητής. Επικουρική, στην πρωτοποριακή γραφή του συναδέλφου, είναι και η εικονογράφηση του εξωφύλλου. Η άκρη του γιαλού (μια και ο ποιητής είναι από τη Λευκάδα), ένα γκολ ποστ δίχως δίχτυ και μια καρέκλα κάτω από την οριζόντια δοκό - έργο του ζωγράφου Γιώργου Μπαρούνη. Με 8 ευρώ θα απολαύσει ο αναγνώστης και ένα ματς στις αλυκές της Λευκάδας. (Ναυτεμπορική, 24.2.2007).

Όμως θα επανέλθω για το βιβλίο αυτό και τον ποιητή. Ο Στέφανος είναι ένας εξαιρετικός φίλος και συνέδελφος. Από τις ελάχιστες ηθικές παρουσίες στο δημοσιογραφικό χώρο, που τώρα υπηρετεί με καταπληκτικό τρόπο την ποίηση.

Προτομή του Γιώργου Κατσίμπαλη

Στις 28 Φεβρουαρίου έγιναν τα αποκαλυπτήρια της προτομής του Γιώργου Κατσίμπαλη (μια προτομή που φιλοτέχνησε ο γλύπτης Κωνσταντίνος Παλαιολόγος) στο προαύλιο του Πολιτιστικού Οργανισμού του Δήμου Αθηναίων, στην οδό Ακαδημίας 50 [Είπε κι ο δήμαρχος κάποια πράγματα]. Τον Γιώργο Κατσίμπαλη έχει περιγράψει ο Χένρι Μίλερ [Henry Valentine Miller, 26.12.1891 – 7.6.1980] στο βιβλίο του «Ο Κολοσσός του Μαρουσιού» [The Colossus of Maroussi], όταν τη δεκαετία του '30 ο Κατσίμπαλης, ο Μίλερ, ο Γιώργος Σεφέρης (1900-1971), Λόρενς Ντάρελ [Lawrence George Durrell, 27.2.1912 – 7.11.1990] και άλλοι λογοτέχνες της εποχής περνούσαν ατέλειωτα βράδια στις αθηναϊκές ταβέρνες, έκαναν μεταμεσονύκτιους περιπάτους γύρω από την Ακρόπολη και κολυμπούσαν στα πεντακάθαρα νερά του Φαλήρου.

750.000 αντίτυπα του Ζορμπά στη Γερμανία

Μετέφρασε και μεταφράστηκε ο Νίκος Καζαντζάκης στη διάρκεια της ζωής του. Το Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών, με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων από το θάνατό του, σε συνεργασία με τη Διεθνή εταιρεία Φίλων του Νίκου Καζαντζάκη, το Ινστιτούτο Θερβάντες, το Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο της Αθήνας, το Ινστιτούτο Γκαίτε, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μετάφρασης (ΕΚΕΜΕΛ) και το περιοδικό «Νέα Εστία» διοργανώνουν από τις 13 μέχρι τις 15 Μαΐου διεθνές συνέδριο με θέμα «Νίκος Καζαντζάκης, μεταφραστής και μεταφραζόμενος».

Η συνάντηση αυτή είναι η πρώτη από τις δύο εκδηλώσεις, που διοργανώνονται στη μνήμη του και στόχο έχουν να φωτίσουν όλους τους τομείς της πνευματικής δραστηριότητας του συγγραφέα. Τα θέματα που θα συζητηθούν στη διάρκεια του διεθνούς συνεδρίου είναι: Η αρχαιογνωσία του Ν.Κ., οι μεταφράσεις από τα αρχαία ελληνικά, οι μεταφράσεις των έργων των Μπέργκσον, Νίτσε και Δαρβίνου, η μετάφραση του «Φάουστ» του Γκαίτε, οι μεταφράσεις θεατρικών έργων και η επιρροή τους στη δραματουργία, η μετάφραση του έργου του Μορίς Μέτερλινκ «Ο θησαυρός των ταπεινών», Η «Θεία Κωμωδία» του Δάντη, Ο «Ηγεμών» του Νικολό Μακιαβέλι, η επίδραση των μεταφράσεων στο έργο του, οι μεταφράσεις από τα γερμανικά και τα γαλλικά και οι μεταφράσεις Ισπανών ποιητών του 20ού αι. Την τελευταία μέρα, το συνέδριο θ’ ασχοληθεί με τον Ν. Καζαντζάκη μεταφραζόμενο και θα μιλήσουν φιλόλογοι από τις σημαντικότερες γλώσσες στις οποίες έχει μεταφραστεί ο Κρητικός συγγραφέας.Ο πρώτος που μετέφρασε στα ελληνικά Λόρκα, όσο ακόμη ζούσε ο Ισπανός ποιητής, ήταν ο Νίκος Καζαντζάκης. Επίσης, πρώτος μετέφρασε και τη «Θεία Κωμωδία» του Δάντη. Στη γλώσσα μας μετέφερε και Νίτσε, από τον οποίο κιόλας επηρεάστηκε, όπως ακόμη και Μακιαβέλι («Ο ηγεμών»), Γκαίτε («Φάουστ»), Μπερξόν, Δαρβίνο κ.ά.

Πώς αποτιμάται όμως το μεταφραστικό έργο του Κρητικού συγγραφέα και πόσο αντέχει στον χρόνο; Από την άλλη, ποια είναι η εικόνα του μεταφρασμένου Καζαντζάκη σε διάφορες γλώσσες σε πολλές, καθώς είναι μαζί με τον Καβάφη οι πιο μεταφρασμένοι Ελληνες; Πόσο αντέχουν στο σήμερα οι μεταφράσεις του καζαντζακικού έργου; Τα 750.000 αντίτυπα έφτασε η γερμανική έκδοση τσέπης του «Ζορμπά» στη μετάφραση του 1952. Και υπήρξε άλλη μία επεξεργασμένη επανέκδοση, το 1976. Σήμερα όμως τα έργα του Νίκου Καζαντζάκη χρειάζονται νέες έγκυρες μεταφράσεις στα γερμανικά, υποστηρίζει ο Γερμανός νεοελληνιστής Ντίτερ Ρόντριχ Ράινς.

Στην Ισπανία, πάλι, πάνω από το ένα όγδοο των έργων νεώτερης και σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας που μεταφράστηκαν τα τελευταία 50 χρόνια αποτελείται από έργα του Νίκου Καζαντζάκη. «Η εκδοτική του τύχη στην Ισπανία όμως απέχει πολύ από το να θεωρείται ικανοποιητική σήμερα», λέει ο καθηγητής Νέων Ελληνικών στη Μαδρίτη και στη Μάλαγα Λεάντρο Γκαρθία Ραμίρεθ.

«Ο Καζαντζάκης είναι ένας συγγραφέας που ένωσε την Ευρώπη πριν από τους πολιτικούς», είπε κατά την παρουσίαση του συνεδρίου η διευθύντρια του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου της Αθήνας Μελίτα Παλεστίνι. Η σχέση του με την Ιταλία υπογραμμίζεται από το γεγονός ότι υπήρξε «από τους καλύτερους μεταφραστές του Δάντη» και από την αγάπη του για τον Άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης, που αποτυπώθηκε εναργώς στον «Φτωχούλη του Θεού».

Για την Ισπανία, είπε εκ μέρους του Ινστιτούτου Θερβάντες η Νανά Παπανικολάου, «είναι σημαντικό ότι υπήρξε ο μόνος που μετέφρασε στα ελληνικά τον Λόρκα πριν από τον θάνατο του ποιητή, συστήνοντάς τον στους Έλληνες αναγνώστες. Ενώ έστελνε ανταποκρίσεις στην Ελλάδα από τον ισπανικό εμφύλιο».

Για την ευρωπαϊκή διάσταση του Καζαντζάκη μίλησε και ο διευθυντής του Τμήματος Πολιτιστικών Εκδηλώσεων του Ινστιτούτου Γκαίτε Βόλφγκερ Πούλμαν. «Υπήρξε ένας πρωτοπόρος της δημιουργίας ευρωπαϊκής συνείδησης», είπε. «Ενώ ο "Ζορμπάς" του έκανε τους Γερμανούς να αγαπήσουν την Ελλάδα περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο σύγχρονο βιβλίο».

ΒΛΕΠΕ: Έθνος (750.000 αντίτυπα του Ζορμπά στη Γερμανία), Τα Νέα (Ο «Ζορμπάς» έφτασε τα 750.000 αντίτυπα στη γερμανική έκδοσή του), Η Καθημερινή ("Μεταφραστής και μεταφραζόμενος"), Ελευθεροτυπία (Ο Καζαντζάκης της μετάφρασης)

Το «Αιγαίο στις φλόγες» του Ιουλίου Βερν

Η τελική φάση της Επανάστασης του 1821 στο συναρπαστικό μυθιστόρημα του Γάλλου συγγραφέα, για το οποίο γράφει η Σταυρουλα Τσουπρου στην Καθημερινή (6.3.2007) μ ετην ευκαιρία της έκδοσης του έργου στα ελληνικά από δυο εκδοτικούς οίκους. 1) Ιούλιος Βερν: «Το Αιγαίο στις φλόγες». Μετάφραση: Δημήτρης Παντελοδήμος. Με 49 σχέδια του Benett. Εκδόσεις «Κασταλία», 2005. 2) Ιούλιος Βερν: «Το Αιγαίο στις φλόγες». Μετάφραση: Μαριάννα Κουτάλου. Εικονογράφηση: Βασίλης Κοντογεώργος. Επιμέλεια επιλογής και παρουσίασης ντοκουμέντων: Πέτρος Παπαπέτρος. Εκδόσεις «Ερευνητές», 2006. Με χρονική απόσταση σχεδόν ενός έτους το βιβλίο του Βερν «Το Αιγαίο στις φλόγες» [The Archipelago on Fire, L’Archipel en feu, 1884] εκδόθηκε από δύο διαφορετικούς εκδοτικούς οίκους, των οποίων η επίσης εντελώς διαφορετική προσέγγιση είναι καταφανής στους τόμους που κρατάμε στα χέρια μας.

80 ετών ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες

Γενέθλια έχει σήμερα (6.3.2007) ο διάσημος Κολομβιανός συγγραφέας Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες [Gabriel García Márquez]. Γίνεται 80 ετών. Gabriel José García Márquez was born on March 6, 1928 in Aracataca, a town in Northern Colombia, where he was raised by his maternal grandparents in a house filled with countless aunts and the rumors of ghosts. But in order to get a better grasp on García Márquez's life, it helps to understand something first about both the history of Colombia and the unusual background of his family.
Η Ισπανία γιόρτασε στις 5/3/2007 τον νομπελίστα συγγραφέα. Η αντιπρόεδρος της χώρας Μαρία Τερέζα Φερνάντεζ ντε λα Βέγκα διάβασε αποσπάσματα από το κορυφαίο έργο του Εκατό χρόνια μοναξιάς, στο πλαίσιο του ιδιαίτερου μαραθωνίου που ξεκίνησε στη χώρα και στον οποίο θα συμμετάσχουν πολιτικοί, συγγραφείς και ηθοποιοί. Αλλωστε τα 80χρονά του δεν είναι η μοναδική «στρογγυλή» επέτειος...

Ο Μάρκες [γνωστός ως «Gabo» στα εκατομμύρια των αναγνωστών, κέρδισε αρχικά τη διεθνή φήμη με το αριστούργημά του, Εκατό χρόνια μοναξιάς] γιορτάζει φέτος και τη συμπλήρωση 40 ετών από την κυκλοφορία των «Εκατό χρόνων μοναξιάς» αλλά και τα 25χρονα από τότε που παρέλαβε το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Μέσα στο μήνα αναμένεται να κυκλοφορήσει και η επετειακή επανέκδοση του μυθιστορήματος Εκατό χρόνια μοναξιάς, με πρόλογο γραμμένο από τον Μάριο Βάργκας Λιόσα. Φέτος άλλωστε έληξε και ο 30χρονος προσωπικός τους καβγάς... Πολλές οι αφορμές για γιορτή, λοιπόν, για τον «λέοντα» της Λατινικής Αμερικής... ΒΛΕΠΕ: Ελευθεροτυπία ("Τριπλή επέτειος"), και Τα Νέα (Μιχάλης Μητσός "Χρόνια πολλά Γκάμπο!), 6.3.2007.

Για λόγους τιμής ο Περουβιανός συγγραφέας, Μάριο Βάργκας Λιόσα, είχε μαυρίσει το μάτι του Μάρκες, πριν από 30 χρόνια. Βραβευμένοι με Νόμπελ Λογοτεχνίας και οι δύο, Λατινοαμερικάνοι, διατηρούν τα χαρακτηριστικά του ζηλότυπου Λατίνου εραστή. Οι λόγοι της γροθιάς, που έριξε στο μάτι του Μάρκες ο Λιόσα, οφείλονται σε ερωτική αντιζηλία και σε κουτσομπολιά του ενός σε βάρος του άλλου.

Με αφορμή τα 80ά γενέθλια του Μάρκες, ο βιογράφος του αποκάλυψε στην εφημερίδα «Λα Χορνάδα» την αιτία της παρεξήγησης:

Το ότι μια μεγάλη φιλία ανάμεσα στους δύο μεγάλους Λατινοαμερικάνους συγγραφείς είχε τελειώσει δραματικά πριν από 31 χρόνια ήταν γνωστό. Αγνωστο όμως ήταν το γιατί και το μαθαίνουμε με τη δημοσίευση της φωτογραφίας που τράβηξε ο φωτογράφος Ροντρίγκο Μόγια, φίλος του Κολομβιανού νομπελίστα, όταν ο τελευταίος τον επισκέφθηκε κτυπημένος στο σπίτι του, στις 14 Φεβρουαρίου του 1976, ύστερα από μια ιδιωτική προβολή ενός φιλμ όπου και συνέβη το περιστατικό. Οι δύο άνδρες συναντήθηκαν τυχαία και ενώ ο Μάρκες έσπευσε να χαιρετίσει τον Λιόσα, εκείνος του έφερε τη γροθιά στο μάτι. Τις λεπτομέρειες διηγείται σήμερα η σύζυγος του Γκάμπο (υποκοριστικό του Μάρκες), Μερσέντες Μπάρκα.

Ο λόγος του τσακωμού συνδέεται με την εγκατάλειψη συζύγου και παιδιών του ερωτευμένου Λιόσα, για μια πιτσιρίκα Σουηδέζα. Οι Μάρκες τότε ζούσαν στη Βαρκελώνη, όπως και η σύζυγος του Λιόσα, Πατρίτσια, στην οποία και συμπαραστάθηκαν. Οταν ήρθε η ώρα της επανασύνδεσης των Λιόσα, η Πατρίτσια ανέφερε στον σύζυγό της τις συζητήσεις με τον Μάρκες. Εκείνος προσεβλήθη από ορισμένες φράσεις του... Μια άλλη εκδοχή φέρει την υπογραφή του βιογράφου του Μάρκες, Ντάσο Σαλντίβα, ο οποίος ισχυρίζεται ότι η Πατρίτσια ήθελε να κάνει τον άνδρα της να ζηλέψει, λέγοντάς του ότι κατά την απουσία της «βρέθηκε» με τον Γκάμπο.

Η δημοσιοποίηση της αλήθειας (;) και η φωτογραφία έρχονται στο φως την ώρα της συμφιλίωσης των δύο μεγάλων συγγραφέων. Η νέα έκδοση του «Εκατό χρόνια μοναξιά», για τα σαράντα χρόνια από την πρώτη του έκδοση, θα έχει πρόλογο του Λιόσα, γραμμένο το 1971.

Henri Troyat. Εγραψε σπουδαίες βιογραφίες

Aπό τις μεγαλύτερες προσωπικότητες της σύγχρονης γαλλικής λογοτεχνίας, ο Aνρί Tρουαγιά [Henri Troyat] πέθανε την Παρασκευή (2.3.2007), σε ηλικία 95 ετών. Γεννημένος στη Mόσχα από αρμενική οικογένεια, που έφυγε κατά την Oκτωβριανή Eπανάσταση και εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, ο Tρουαγιά έγραψε δεκάδες έργα - μυθιστορήματα, βιογραφίες, ιστορικά και θεατρικά [εδώ]. Πολλές από τις βιογραφίες του εστιάζουν στις μεγαλύτερες προσωπικότητες της Pωσίας - Tσέχοφ, Tολστόι, Πούσκιν, Nτοστογιέφσκι, Mαρίνα Tσβετάγιεβα, Γκόρκι, Pασπούτιν, Mεγάλη Aικατερίνη, Iβάν ο Tρομερός.

H Pωσία των παιδικών του χρόνων αποτέλεσε ανεξάντλητη πηγή σε όλο του το έργο. Δεν επέστρεψε ποτέ στη γενέτειρά του ούτε μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Eνωσης, καθώς ήθελε να κρατήσει ζωντανή τη Pωσία των παιδικών του χρόνων. Στα 27 του κέρδισε το Γκονκούρ, για το μυθιστόρημα «H Aράχνη». Hταν μέλος της Γαλλικής Aκαδημίας από το 1959. Στα ελληνικά κυκλοφορούν περίπου δεκαοκτώ έργα του. (6.3.2007). Βλέπε και: Η Καθημερινή, Ελευθεροτυπία, Τα Νέα, Le Monde (6.3.2007)

Πέρσα Κουμούτση "Δυτικά του Νείλου"

Την Πέρσα τη γνώρισα ως μεταφράστρια των έργων του μεγάλου Αιγύπτιου συγγραφέα Ναγκίμπ Μαχφούζ [Naguib Mahfouz]. Μάλιστα της είχα πάρει και μια συνέντευξη στην εκπομπή "Με τη φωνή του συγγραφέα" για την ΝΕΤ. Η προσφορά της θεωρείται σημαντική διότι μας γνώρισε τον "Αιγύπτιο Καζαντζάκη". Όμως η Πέρσα δεν περιορίστηκε στις μεταφράσεις (έχει μεταφράσει και το Kοράνι), βραβευμένη με το βραβείο K.Π. Kαβάφη το 2001, αναπνέοντας και ισορροπώντας για πολλά χρόνια ανάμεσα σε δυο πατρίδες, κατόρθωσε αυτήν ακριβώς τη «συνεχή προσπάθεια εθνικής ταυτότητας» να την κάνει και λογοτεχνία εξαιρετική.

Στο καινούργιο της μυθιστόρημα «Δυτικά του Nείλου», η συγγραφέας αναφέρεται, μέσα από μια σε πρώτο επίπεδο ερωτική ιστορία, στην Aίγυπτο του εξήντα και του Nάσερ, που είναι και η πιο καθοριστική αφού σηματοδοτεί την αρχή του τέλους. Eνα βιβλίο πολυεπίπεδο και ατμοσφαιρικό, ερωτικό και βαθύτατα υπαρξιακό. Πολιτικό και κοινωνικό. Nοσταλγικό και επαναστατικό. Eπί της ουσίας, ηθικό με συναισθηματική ευγένεια και οξυδέρκεια. Η Πέρσα γεννήθηκε στο Kάιρο και ήρθε στην Eλλάδα αφού τελείωσε τις σπουδές της στο Aιγυπτιακό Πανεπιστήμιο Kαϊρου. Tα πρώτα χρόνια δίδαξε στη μέση και ανώτερη εκπαίδευση, ενώ από το 1993 ασχολήθηκε επαγγελματικά με τη λογοτεχνική μετάφραση από τα Aραβικά και τα Aγγλικά. Eκτός από έργα αγγλόφωνων συγγραφέων, έχει μεταφράσει το μεγαλύτερο μέρος του έργου του Aιγύπτιου νομπελίστα λογοτέχνη Nαγκίμπ Mαχφούζ (στη φωτογραφία) από τα Aραβικά, καθώς και έργα άλλων Aράβων και αραβική ποίηση.

Tο 2006 το αιγυπτιακό κράτος της απένειμε μετάλλιο τιμής για τη συνεισφορά της στην προώθηση και την προβολή της αιγυπτιακής και αραβικής λογοτεχνίας γενικότερα. Eχει γράψει τα μυθιστορήματα: «Aλεξάνδρεια, στο δρόμο των ξένων» (Eμπειρία Eκδοτική, 2003), «Tα χρόνια της νεότητός του, ο ηδονικός του βίος» (Eμπειρία Eκδοτική, 2004). «Δυτικά του Nείλου» είναι το τρίτο της μυθιστόρημα. (Έθνος, 5.3.2007)