Το BBC ετοιμάζεται για το έτος Ντίκενς

Eνα ημιτελές μυθιστόρημα του Τσαρλς Ντίκενς, το «Μυστήριο του Εντουιν Ντρουντ», ετοιμάζεται να μεταφέρει στη μικρή οθόνη το BBC Four. O Nτίκενς πέθανε το 1870 χωρίς να προλάβει να ολοκληρώσει το μυθιστόρημα, όμως πριν από τον θάνατό του πρόλαβε να αφηγηθεί στον φίλο και βιογράφο του Τζον Φόρστερ μια περίληψη της πλοκής, όπως αναφέρεται στην ιστοσελίδα του BBC. 

Πρόσφατα η συγγραφέας Γκουίνεθ Χιουζ ολοκλήρωσε το σενάριο για την τηλεταινία που στηρίζεται στο βιβλίο και θα προβληθεί εντός του 2011. Το «Μυστήριο του Εντουιν Ντρουντ» έχει μεταφερθεί αρκετές φορές στον κινηματογράφο και η πιο πρόσφατη διασκευή του ήταν μια ταινία του 1993 με πρωταγωνιστή τον Ρόμπερτ Πάουελ. Φέτος τα Χριστούγεννα θα προβληθεί στο BBC Οne μια νέα διασκευή των «Μεγάλων προσδοκιών» προς τιμήν της 200ής επετείου από τη γέννηση του μεγάλου συγγραφέα, καθώς το 2012 θα είναι έτος Ντίκενς.

Με μεθοδικότητα ψυχαναλυτή

• Του Ανδρεα Πετρουλακη, Η Καθημερινή, 01/02/2011

• Μάρω Δούκα: «Το δίκιο είναι ζόρικο πολύ». Εκδόσεις Πατάκη, 2010.

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ. Είχα έναν θείο, καλό και μοναχικό άνθρωπο, παλιό Χανιώτη, που έλεγε ότι μετά τον πόλεμο έμεινε χωρίς φίλους. Οχι γιατί σκοτώθηκαν αλλά γιατί βγήκαν από τη λαίλαπα με λεφτά και εκείνος έπαψε να τους συναναστρέφεται. Η ιστορία του δεν ταίριαζε με τις ηρωικές διηγήσεις που ακούγαμε, παιδιά στα Χανιά, για τη μαζική αντίσταση του χανιώτικου λαού στον κατακτητή. Μεγαλώνοντας άρχισα να καταλαβαίνω ότι αυτή ήταν η μισή αλήθεια. Ειλικρινά έχω την εντύπωση ότι μόνο τώρα, μέσα από το βιβλίο της Μάρως Δούκα «Το δίκιο είναι ζόρικο πολύ» απέκτησα την πραγματική εικόνα της πιο ιδιότυπης μορφής γερμανικής κατοχής που υπήρξε στην Ευρώπη.

Με άγριους κατακτητές αλλά και κάποιους φιλικούς, με διχασμένους Αγγλους, με ασυζητητί δωσίλογους αλλά και συνομιλητές των Γερμανών τοπικούς αξιωματούχους που προσπαθούσαν να αποτρέψουν εκτελέσεις, με ασυνθηκολόγητους αλλά και σκεπτικιστές Ελασίτες και με μέλη της αντιστασιακής Εθνικής Οργάνωσης Κρήτης που πατούσαν σε δυο βάρκες. Και στη μέση ένα μεγάλο κομμάτι του λαού σαστισμένο ανάμεσα στην επίσημη προπαγάνδα που ήθελε να αφήσουν τους Γερμανούς ανενόχλητους για να αποφευχθεί η εκθεμελίωση χωριών και οι μαζικές εκτελέσεις, την συντονισμένη από τους Αγγλους αντίσταση που ήθελε προγραμματισμένα χτυπήματα και τις προκηρύξεις του ΕΛΑΣ που καλούσαν σε χωρίς όρους αντιστασιακή δράση. 

Και όλα αυτά να κορυφώνονται την περίοδο που η υπόλοιπη Ευρώπη αλλά και η υπόλοιπη Κρήτη είχαν απελευθερωθεί, και να μπλέκονται σε ένα πολεμικό και ιδεολογικό κουβάρι όπου κάποιες στιγμές δύσκολα διέκρινες τους συμμάχους από τους εχθρούς και την προτεραιότητα να χτυπηθεί ο κατακτητής ή ο μπολσεβικισμός. Λίγες είναι οι ιστορικές προσωπικότητες-ονόματα σε δρόμους της πόλης που κερδίζουν τον ανυπόκριτο θαυμασμό της συγγραφέως, λίγες και εκείνες που εξασφαλίζουν την απόλυτη καταδίκη της. Πιο αμιγή χαρακτηριστικά έχουν οι μυθιστορηματικοί της χαρακτήρες σαν φόρος τιμής στους άγνωστους Χανιώτες ήρωες. 

Συνήθως κρατιέται σε μια απόσταση για να αποδώσει το δίκιο με τον δύσκολο τρόπο, το δίκιο που, όπως λέει, όσο πιο ζόρικο είναι τόσο πιο πολύ συγγενεύει με το άδικο. Με μεθοδικότητα ψυχαναλυτή και με τη μαστοριά του σημαντικού λογοτέχνη, η Μάρω Δούκα ανατέμνει την ψυχή της πόλης για να ανασύρει τα κρυμμένα της τραύματα. Το είχε ξεκινήσει στο προηγούμενο βιβλίο της, το «Αθώοι και φταίχτες» και υπόσχεται να ολοκληρώσει με επόμενο βιβλίο την τριλογία της μυθιστορηματικής διήγησης της ιστορίας του νομού στον 20ό αιώνα, μέσα από την τοιχογραφία μιας αστικής χανιώτικης οικογένειας.

O ποιητικός «κανόνας» του Σκαρίμπα

Οι «Απαντες στίχοι» είναι η συναγωγή των τριών συλλογών «Oυλαλούμ», «Eαυτούληδες», «Bοϊδάγγελοι»

• Του Ν.Δ. Τριανταφυλλοπουλου, Η Καθημερινή, 01/02/2011

• Γιάννης Σκαρίμπας «Aπαντες στίχοι – 1936 - 1970», Φιλολογική επιμέλεια Kατερίνα Kωστίου, Eκδόσεις Nεφέλη, Aθήνα 2010, σ. 248.

ΠΟΙΗΣΗ. Tα 85 ποιήματα που έκρινε ο Σκαρίμπας ότι έπρεπε ν’ αποτελέσουν το σώμα των ποιητικών του Aπάντων εκδόθηκαν για πρώτη φορά το 1971 από τις εκδόσεις «Eπτάλοφος» με τον τίτλο «Aπαντες στίχοι, 1936-1970» και δεύτερη φορά από τις εκδόσεις «Kάκτος» αργότερα. Kαι οι δύο εκδόσεις ήταν ουσιαστικά τυφλές, δεν παρείχαν δηλαδή στον αναγνώστη και στον μελετητή καμιά βοήθεια ερμηνευτική ή βιβλιογραφική. Θα πει κανείς ότι η ποίηση δεν έχει απαραίτητα ανάγκη από φιλολογικά δεκανίκια, πλην τα σχόλια και τα γλωσσάρια μάς προφυλάσσουν από επικίνδυνες παρερμηνείες και πρέπει να χρωστάμε χάρη στην κ. Kατερίνα Kωστίου για τη φιλολογική σκευή της τρίτης έκδοσης των «Aπάντων στίχων».

Oυσιαστικά τα ποιητικά Aπαντα του Σκαρίμπα δεν είναι παρά η συναγωγή των τριών ποιητικών συλλογών του «Oυλαλούμ» (1936), «Eαυτούληδες» (1950) και «Bοϊδάγγελοι» (1968). Aρκετά από τα μη ρητώς αποκηρυγμένα ποιήματά του έμειναν έξω από τον «κανόνα» που ο ίδιος καθόρισε. Aυτά έχουν συναχθεί στη διδακτορική διατριβή της κ. Xρυσούλας Παπαγεωργοπούλου - Iωαννίδη(*), όπου μπορεί ν’ ανακαλύψει κανείς ποιήματα σαφώς καλύτερα από τα «Eλευθεροστιχίτικα» –ο όρος ανήκει στον ποιητή– που βρήκαν θέση στον «κανόνα». Eίχα παλιότερα εκφράσει την ευχή να βρεθεί ένας επιμελητής, που τολμηρά θα τα παραμέριζε. Eξακολουθώ να πιστεύω ότι πρόκειται για αποτυχημένες ασκήσεις, εν τούτοις χαίρομαι που η επιμελήτρια της νέας έκδοσης σεβάστηκε την επιθυμία και την όποια κρίση του ποιητή. Tου Σκαρίμπα οι στίχοι μπορεί να είναι σπασμένοι όσο και οι δρόμοι της πόλης του όταν φυσάει ο νότος, να τρεκλίζουν μετρικά, ν’ αναποδογυρίζουν τις λέξεις, να εκβιάζουν ομοιοκαταληξίες, να κάνουν τούμπες και λογής σκέρτσα, όμως τίποτε δεν χαλάει την ποιητική τάξη, όσο είναι έμμετροι και ομοιοκ ατάληκτοι, δηλαδή παλαιάς κοπής. Tα δεσμά του «παραδοσιακού» στίχου, όσο κι αν στα χέρια του Σκαρίμπα «ντώνουν μια και μια παν να κοπούν», σώζουν τα ποιήματά του από την αμορφία. Oταν δεν τα απαρνιέται –τα δεσμά– μπορεί ακίνδυνα να επαναστατεί. Φαντάζομαι πως κανέναν δεν ενόχλησε το «-ρία-και Kαβάλλε-μου-Pουστικάνα» («Aγγέλω»), αλλά είναι δυσάνεκτοι οι στίχοι «Eπήρατε τρεις πολιτισμούς/και τους κάματε/κλάξον...». H ποίηση του Σκαρίμπα δεν «πιάνει» στα χώματα του ελεύθερου ή απελευθερωμένου στίχου.

Eπιστρέφω στα φιλολογικά, που μου είναι οικειότερα. H νέα έκδοση των «Aπάντων στίχων» είναι εφοδιασμένη με σύντομο πρόλογο, γλωσσάριο, συντομογραφίες, σημειώσεις που εκτείνονται σε 56 σελίδες, εκτενές «Σημείωμα της επιμελήτριας» (σ.σ.: 203-223) για την ποίηση του Σκαρίμπα, βιβλιογραφική περιγραφή των ποιητικών συλλογών, καθώς και ευρετήρια τίτλων, πρώτων στίχων, προσώπων, περιοδικών και εφημερίδων.

Ωστόσο η Kατερίνα Kωστίου δεν τη θεωρεί φιλολογική, αλλά χρηστική και υπόσχεται ότι σύντομα θα είναι στη διάθεσή μας και η μείζων έκδοση. Mε το καλό!

Aνάγκη να προσθέσω ότι οι «Aπαντες στίχοι» συνοδεύονται από τον δίσκο «Eαυτούληδες» του Διον. Tσακνή με 12 μελοποιημένα ποιήματα του Σκαρίμπα. Στο βιβλίο δημοσιεύεται και ένα αυτόγραφο του Σκαρίμπα, που περιέχει όψιμα επεξεργασμένη μορφή του ποιήματος «Oυλαλούμ». Θα τη συζητήσω αλλού.

O καλύτερος τόπος για να σιγοψιθυρίζεις στίχους του Σκαρίμπα είναι ακόμα η Xαλκίδα - και δεν ζητώ συγγνώμη για τον τοπικισμό μου. Kαι από τη Xαλκίδα τα πιο πρόσφορα μέρη είναι –ακόμα– η παραλιακή λεωφόρος από το Kόκκινο Σπίτι ώς τη Γέφυρα και το νότιο λιμάνι, η Σουβάλα ώς τον Φάρο –πάντοτε γιαλό γιαλό– ο σταθμός του τρένου, η οδός Aβάντων κάποιες εποχές και ώρες, και η παράλληλή της Nεοφύτου. Στον Φάρο ακούγεται εξαίσια η «Φαντασία» και ο «Xορός συρτός», στην παραλιακή λεωφόρο «Tο εισιτήριο» και όλα τα ποιήματα για καράβια –ονειρικά ή μουχτερά– και στους δύο κεντρικούς δρόμους της πόλης η «Xαλκίδα» φυσικά. Kαι παντού «H πόλη», προπάντων για τον στίχο της «με μια στην πλώρη του –ανοιχτή– βεντάλια από αφρό».

(*) O τίτλος: «Aνέκδοτα και αθησαύριστα κείμενα του Γιάννη Σκαρίμπα» (1995).

Συγκίνηση από τον Εμμ. Κριαρά για δώρο-έκπληξη

• Γιωτα Mυρτσιωτη, Η Καθημερινή, 01/02/2011,

ΕΚΔΗΛΩΣΗ. Δύο λέξεις ψέλλισε ο Εμμανουήλ Κριαράς δακρυσμένος μπροστά στο ακροατήριο που χειροκροτούσε όρθιο τον μαχητή της ζωής και της παιδείας. «Είμαι ευγνώμων!». Κρατούσε στα χέρια του τον 17ο τόμο του Λεξικού της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας, το έργο της ζωής του, που ξεκίνησε τον περασμένο αιώνα, σταμάτησε ξαφνικά το 1997 για να αναλάβει τη συνέχισή του (από τον 14ο τόμο) το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.

Το πρώτο αντίτυπο του 17ου τόμου (Π) ήταν το δώρο που του επιφύλαξε ως έκπληξη ο καθηγητής, πρόεδρος του ΚΕΓ Γιάννης Καζάζης, λίγες μέρες μετά τα 105α γενέθλιά του, στην κεντρική εκδήλωση του ΑΠΘ για τον εορτασμό της ημέρας των Τριών Ιεραρχών.

Προηγουμένως ο υπεραιωνόβιος ομότιμος καθηγητής, ως κεντρικός ομιλητής, μοιράστηκε για μισή ώρα τα βιώματά του από τη Φιλοσοφική «το φρούριο του φιλολογικού δημοτικισμού», όπως χαρακτήρισε τη Σχολή Θεσσαλονίκης. Αναφέρθηκε στην ίδρυσή της από προσωπικότητες με «λαμπρό παρελθόν στην ιστορία του μαχόμενου εκπαιδευτικού δημοτικισμού». Πρωτοπόροι και συνεχιστές, μεταξύ άλλων, οι Μανόλης Τριανταφυλλίδης, Αλέξανδρος Δελμούζος, Ιωάννης Κακριδής, Χαράλαμπος Θεοδωρίδης, Γιάννης Ιμβριώτης, Στέλιος Καψωμένος Νίκος Ανδριώτης, Λίνος Πολίτης, Δημήτρης Μαρωνίτης, Δημήτρης Λυπουρλής, Παναγιώτης Μουλλάς, Χρήστος Τσολάκης.

Μέσα σ’ αυτήν την ατμόσφαιρα βρέθηκε ο ίδιος το 1950. Και, «μολονότι δίδασκα μαθήματα μεσαιωνικής φιλολογίας, πολύ συχνά είχα την ευκαιρία να κάνω λόγο για το γλωσσικό ζήτημα, αντικρίζοντάς το ως πρόβλημα είτε μέσα στη μακραίωνη ιστορία του ελληνισμού είτε της σύγχρονης πνευματικής μας ζωής».

Ντίνος Χριστιανόπουλος: Περί ποίησης και τεµπελιάς

• Της Χάρης Ποντίδα, ΤΑ ΝΕΑ: Τετάρτη 2 Φεβρουαρίου 2011

Βραδιά ποίησης, Δευτέρα βράδυ, σε µια Αθήνα χωρίς µεταφορικά µέσα; Δύσκολο… Αυτό σκεπτόµουν καθώς κατηφόριζα στον έρηµο δρόµο κοντά στην κεντρική πλατεία του Μετρό στο Γκάζι. Στο θεατράκι του «Gazarte» (δίπλα ακριβώς στην αίθουσα συναυλιών) έλαβε χώρα βραδιά ποίησης µε καλεσµένο τον Ντίνο Χριστιανόπουλο και οικοδεσπότες τη Λίνα Νικολακοπούλου και τον δηµοσιογράφο Αρη Σκιαδόπουλο, που είναι οι µόνιµοι οικοδεσπότες της σειράς «Ενας λόγος παραπάνω».

Πέρυσι το δοκίµασε για πρώτη φορά στο «Zoom» η Λίνα Νικολακοπούλου µε µάλλον αµφίβολα αποτελέσµατα (αν και δεν περίµενε κανείς το ευρύ κοινό) και φέτος το τόλµησε ξανά σε νέα στέγη, ζεστή. Τελικά όποιος επιµένει µπορεί και να πετύχει. Ανκαι ήταν η πρώτη φορά (µας το είπαν οι ίδιοι) που η σειρά τιµήθηκε από τόσο µεγάλο ακροατήριο.

Ωρα 8.45 µ.µ. και το θέατρο µοιάζει µε φορτωµένο λεωφορείο σε ώρα αιχµής. Απίστευτο; Mέσα στον κόσµο διακρίνω τη Χαρούλα Αλεξίου, τη Νόνικα Γαληνέα, τον Γρηγόρη Ψαριανό, τον Γιώργο Χρονά, ανθρώπους του ραδιοφώνου, την τραγουδίστρια Ελεονώρα Ζουγανέλη. Το κοινό «µεικτό», από πολύ νεαρά άτοµα µέχρι και «ώριµα» ζευγάρια από 40 και άνω.

Επρεπε να το περιµένω (σκέφτοµαι).Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος δεν µιλάει εύκολα, ούτε κατεβαίνει τακτικά στην Αθήνα. Απότην άλλη, είναι ένας άνθρωπος που του αρέσει να τσιγκλάει το κοινό και κυρίως να επιτίθεται ανοικτά – αυτό που θα λέγαµε χύµα και τσεκουράτα –στις «αδιαπραγµάτευτες αλήθειες» του χώρου του. Εκεί είναι που δεν πιάνεται µε τίποτα.

∆εν αργήσαµε να το διαπιστώσουµε κι εµείς. «Α, δεν θέλω χειροκροτήµατα», είπε στον ενθουσιώδη φαν που τόλµησε να κάνει την κίνηση όταν διάβασε µε τον χαρακτηριστικό κοφτό του τόνο ένα από πιο δηµοφιλή του ποιήµατα, το «Ενός λεπτού σιγή».

«Τα χειροκροτήµατα εµποδίζουν στο να νιώσουµε το ποίηµα. Βούβα λοιπόν για να το χαρείτε».

Στην εισαγωγή που έκανε για εκείνον ο Αρης Σκιαδόπουλος – «πολύ περήφανος άνθρωπος, από τους λίγους που αρνήθηκαν τη σύνταξη για ποιητές, όπως και ο άλλος κορυφαίος µας ποιητής, ο Καρούζος» – ο Χριστιανόπουλος ένιωσε κατευθείαν την ανάγκη να βάλει τα πράγµατα στη θέση τους. «Ηθελα να πω ότι η περίπτωση Καρούζου ήταν προβληµατική. Καταρχήν δεν ήταν κορυφαίος ποιητής. Καλός ναι, κορυφαίος όχι. Και τη σύνταξη την αρνήθηκε λόγω επάρσεως, γιατί δεν του έδωσαν την ανώτατη που είχαν ηδη δώσει στη Ζωή Καρέλλη. Αν ήταν αντράκι, ας την αρνιόταν από την αρχή».

Τα ποιήµατά του τα διάβασε ο ίδιος κάνοντας µια ανθολόγηση από τα πιο δηµοφιλή αλλά και τα λιγότερο γνωστά. «Από κορµί σε κορµί», «∆ιάλειµµα χαράς», «Ερωτας», «Η κακιά στιγµή», «Μπαξέ τσιφλίκι» κ.ά. όπως και ελληνικά επιγράµµατα που µετέφρασε ο ίδιος από τους ελληνιστικούς χρόνους, ποιήµατά του από το βιβλίο του «Εντευκτήριο», µεταφράσεις του από τη Σαπφώ, από τον ποιητή των αλεξανδρινών χρόνων Κριναγόρα, από τη σειρά «Ανακρεόντεια».

Η αίθουσα ήταν εντελώς σιωπηλή και προσηλωµένη. Οσοι τον άκουγαν πρώτη φορά σίγουρα θαύµασαν την οικονοµία του λόγου του, τη σαφήνεια αλλά και το «βάρος» που έχουν καµιά φοράοι καθηµερινές, απλές λέξεις. Απλές σε πρώτο επίπεδο...

Αλλά όσο λακωνικός και βαθύς είναι ο ποιητής Χριστιανόπουλος όταν γράφει τόσο… εξωστρεφής και καυστικός γίνεται όταν είναι να υπερασπίσει τις απόψεις του. Η ερώτηση (που του έθεσε ο Γρηγόρης Ψαριανός) αφορούσε την επικριτική άποψη που είχε καταθέσει σε συνέντευξή του, πριν από µια δεκαετία περίπου, για τον Σεφέρη. Είχε αναθεωρήσει άραγε;

«Καθόλου», απάντησε. «Η αντίρρησή µου πηγάζει από κάποιες µικρές λεπτοµέρειες. Ο Σεφέρης αποδέχτηκε να αλλάξει τον τίτλο του ποιήµατος “Κύπρον ου µ’ εθέσπισεν” και να το κάνει “Ηµερολόγιο Καταστρώµατος Γ’” κι έτσι πήρε το Νοµπέλ. Ε, να χέσω τέτοιο Νοµπέλ». Και για τον Ελύτη είχε εκφράσει πολλές φορές τις αντιρρήσεις του. Συγκεκριµένες αντιρρήσεις που αφορούσαν τον τρόπο ζωής του. «Τον επέκρινα– και του το είχα πει στα ίσια και µετά δεν µου µίλαγε. Ηταν τεµπέλης. Ηταν από πλούσια οικογένεια και ζούσε µια ζωή µε το χαρτζιλίκι της µαµάς του και των αδελφών του για να είναι απερίσπαστος και να γράφει ποίηση. Μα είναι δυνατόν, επειδή είσαι ποιητής, να τεµπελιάζεις και να τρέχεις µε τις πιτσιρίκες;».

Nαι, αλλά και ο Σαχτούρης δεν δούλεψε ποτέ (παρατήρηση από το κοινό). «Μα είναι ολόκληρη συνοµοταξία τεµπελχανάδων. Παράδειγµα είναι ο Ελύτης».

INFO

Στα επόµενα ραντεβού (Δευτέρες) τού «Ενας λόγος παραπάνω» σειρά έχουν ο Τίτος Πατρίκιος, η Μάρω Δούκα, ο ψυχαναλυτής Φιλόθεος Φάρος και ο ΚΥΡ

• «Ανεξέλεγκτος ο βαθύτερος εαυτός µας»

Με τον ∆ιονύσιο Σολωµό ασχολήθηκε χρόνια, έγραψε γι’ αυτόν επτά βιβλία, τον θεωρεί µέγιστο ποιητή, αυτό όµως δεν αναιρεί το γεγονός ότι ήταν µπάσταρδος. «Αφού ήταν; Είναι αµάρτηµα να το πω; Πολλοί µε έβρισαν, άκουσα τα πάντα, αλλά έχω δίκιο. Οι µελετητές το έχουν πει κι εγώ απλά το υπογράµµισα. Αλλά είναι επιπόλαιοι οι Ελληνες, δεν εννοούν να διαβάσουν – αν διάβαζαν αυτά που έχω γράψει θα καταλάβαιναν. Αλλά θέλουν τα ινδάλµατά τους καθαρά».

«Τα πολλά λόγια όµως είναι και κουραστικά, (το είχε επισηµάνει άλλωστε δυο-τρεις φορές) καλύτερα δεν είναι περάσουµε στον πάνω όροφο απ’ όπου φαίνεται φωτισµένη και η Ακρόπολη και να ακούσουµε τον ∆ηµήτρη Νικολούδη να παίζει τα τραγούδια του; Τριάντα τρία ποιήµατά του µελοποίησα ο ίδιος και µετά τέρµα. Του τελείωσε. Πώς ξεκίνησε αυτό και πώς σταµάτησε ούτε που ξέρω. Αυτό αποδεικνύει ότι ο βαθύτερος εαυτός µας είναι ανεξέλεγκτος». Η βραδιά συνεχίστηκε µε τραγούδι, ποτό, συνωστισµό στο µπαρ και κουβέντες, όπως οφείλει να τελειώνει κάθε ποιητική βραδιά.

Ορχάν Παμούκ: «Περιθωριοποιούνται οι συγγραφείς που δεν γράφουν στα αγγλικά»

Ο Ορχάν Παμούκ στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών στις 11 Ιανουαρίου, σε διάλεξη που έδωσε στα… αγγλικά

Αγνοούμε το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας διότι η λογοτεχνία που το περιγράφει δεν είναι γραμμένη στην αγγλική γλώσσα, παραπονέθηκε ο τούρκος νομπελίστας Οχράν Παμούκ κατά το Φεστιβάλ Βιβλίου της Τζαϊπούρ. Τόνισε ότι η βιβλιοπαραγωγή του δυτικού κόσμου κυριαρχεί στο λογοτεχνικό σύμπαν και ότι διαρκώς μειώνονται οι μεταφράσεις αλλόγλωσσων έργων στα αγγλικά.

«Οι περισσότεροι από τους συγγραφείς που συμμετέχουν σε φεστιβάλ, όπως ετούτο της Τζαϊπούρ, γράφουν στα αγγλικά. Και μπορεί εδώ τα αγγλικά να είναι επίσημη γλώσσα, αλλά για κάποιους συγγραφείς αλλού, το ότι δεν γράφουν στα αγγλικά σημαίνει ότι το έργο τους σπάνια μεταφράζεται και δεν διαβάζεται ποτέ. Επομένως, μεγάλο μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας περιθωριοποιείται», ήταν τα λόγια του, σύμφωνα με την εφημερίδα «Guardian». 

Ο συγγραφέας Γουίλιαμ Νταλρίμπλ, διευθυντής του Φεστιβάλ της Τζαϊπούρ, συμφώνησε: «Δεν τίθεται θέμα ότι τα αγγλικά είναι μια γλώσσα που τείνει να κυριαρχήσει επάνω σε όλες τις άλλες» και χαρακτήρισε το γεγονός αυτό «μεγάλο πρόβλημα». Πρόσθεσε μάλιστα ότι ακόμη και έργα γραμμένα σε άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές γλώσσες συναντούν προβλήματα στην προσέγγιση του αγγλόφωνου κοινού.

Αφενός οι Αγγλοι δεν διακρίνονται για τη δεκτικότητά τους απέναντι στις ξένες γλώσσες και αφετέρου είναι ιδιαίτερα δύσκολο να πείσει κανείς τους αμερικανούς εκδότες να μεταφράσουν ένα έργο. «Από την άλλη», συνέχισε, «για να μάθει ο κόσμος ένα έργο και έναν συγγραφέα είναι απαραίτητο να μεταφραστεί στα αγγλικά. Ο μεγάλος συγγραφέας Σάνκαρ, που έγραψε στη γλώσσα μπενγκάλι, πούλησε περισσότερα από τρία εκατομμύρια βιβλία, αλλά ο κόσμος τον έμαθε αφότου μεταφράστηκε στα αγγλικά, παρ’ όλο που τυπώθηκαν μονάχα 3.000 αντίτυπα του μυθιστορήματός του».

 

Οι εκδότες δεν μπορούν να διαφωνήσουν. Ακόμη και ο βρετανός Κρίστοφερ Μακλίχοζ, ο οποίος εκδίδει πολλά μεταφρασμένα έργα και πρωτοεξέδωσε τα έργα του Σουηδού Στιγκ Λάρσον στη Μεγάλη Βρετανία, παραδέχτηκε ότι «Ο Παμούκ έχει απόλυτο δίκιο».  ΛΑΜΠΡΙΝΗ ΚΟΥΖΕΛΗ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Τρίτη 1 Φεβρουαρίου 2011

Πέθανε ο ποιητής Τάκης Βαρβιτσιώτης

Ο ποιητής Τάκης Βαρβιτσιώτης, μια από τις πιο αγαπημένες μορφές της Θεσσαλονίκης, έφυγε από τη ζωή τα ξημερώματα, σε ηλικία 95 ετών. Ο πολυβραβευμένος Τάκης Βαρβιτσιώτης ήταν αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών από το 1999, ενώ είχε δημοσιεύσει 22 ποιητικές συλλογές. Στα 70 χρόνια που ασχολήθηκε με την ποίηση έχει λάβει ίσως τις περισσότερες διακρίσεις που έχουν ποτέ δοθεί σε Έλληνα ποιητή.

Γεννημένος το 1916 στη Θεσσαλονίκη (κατοικούσε στο ίδιο σπίτι, πίσω από την Αγία Σοφία, σχεδόν από τη γέννησή του), ο Τάκης Βαρβιτσιώτης σπούδασε νομικά στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και διορίστηκε ως δικηγόρος το 1940. Έκτοτε παρέμεινε αφοσιωμένος στην ποίηση. Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, στα γράμματα εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1936, στο περιοδικό «Μακεδονικές Ημέρες», και πιο δυναμικά μία δεκαετία αργότερα, όταν εκδόθηκε το περιοδικό «Κοχλίας».

Δημοσίευσε 22 ποιητικές συλλογές. Το έργο του μεταφράσθηκε σε πολλές ξένες γλώσσες και ο ίδιος μετέφρασε Γάλλους, Ισπανούς και λατινοαμερικανούς ποιητές. Ήταν μέλος της Παγκόσμιας Οργάνωσης των Ποιητών και επισκέφθηκε, ως επίσημος καλεσμένος, τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρουμανία και την Ισπανία. Είχε λάβει μέρος σε πολλά φεστιβάλ Ποίησης, ενώ παρευρέθηκε και ως εκπρόσωπος τής Ελλάδας σε παγκόσμια συνέδρια και σε διεθνείς συναντήσεις συγγραφέων.

Τιμήθηκε με το Βραβείο της Ομάδας των Δώδεκα, το Α΄Κρατικό Βραβείο Ποίησης, το Βραβείο Ποίησης της Ακαδημίας Αθηνών, το Βραβείο Ουράνη, το Παγκόσμιο Βραβείο Ποίησης Φερνάντο Ριέλο, τον τίτλο του Ιππότη του Γαλλικού Τάγματος των Γραμμάτων και των Τεχνών και το ευρωπαϊκό Βραβείο Χέρντερ. Το 1995 εκλέχθηκε μέλος της Διεθνούς Ακαδημίας Μιχαήλ Εμινέσκου, που εδρεύει στην Ρουμανία, και του απονεμήθηκε το Χρυσό Μετάλλιο Τιμής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

 Συγκέντρωσε, στα 70 και πλέον χρόνια της ενασχόλησής του με την ποίηση, τις περισσότερες ίσως διακρίσεις, που έχουν δοθεί σε Έλληνα ποιητή. Ο νομπελίστας ποιητής Οδυσσέας Ελύτης (ο οποίος, παρά τις πολλαπλές του διακρίσεις, δεν κατάφερε να βραβευθεί με τον Νομπέλ ποίησης, παρότι υπήρξε τρεις φορές υποψήφιος) τον είχε χαρακτηρίσει «βαθύ γνώστη της λυρικής τέχνης». Από το 1999 υπήρξε αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

Η νεκρώσιμος ακολουθεία θα τελεστεί αύριο στις 10 το πρωί στον ιερό ναό της Αγίας Σοφίας.  Σύμφωνα με ανακοίνωση που εξέδωσε σήμερα ο Σύνδεσμος Εκδοτών Βόρειας Ελλάδας, το Διοικητικό Συμβούλιο σε έκτακτη συνεδρίασή του αποφάσισε: Να παραβρεθεί σύσσωμο στην κηδεία του, να αφιερώσει στη μνήμη του τη φετινή γιορτή της Παγκόσμιας Ημέρας Ποίησης (21 Μαρτίου) και να θεσπίσει ένα ετήσιο βραβείο νέων Θεσσαλονικέων ποιητών, στη μνήμη του.

H πολιτική ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού εκφράζει τη βαθιά της θλίψη για την απώλεια του ποιητή Τάκη Βαρβιτσιώτη, που γεννήθηκε και έζησε ως το τέλος της ζωής του στη Θεσσαλονίκη.