δυτικός άνεμος

Κοινωνική συνοχή, ταξικότητα και εθνισμός

2012-01-26T09:14:00.000-08:00

Η σημερινή κρίση και αποδιάρθρωση και το παράδειγμα του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη...
Του Σπ. Ι. Ασδραχα* Η Καθημερινή, 22/1/2012...
Ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης όπως και το σόι του, δεν ήταν άνθρωπος του λαού: στράφηκε στον λαό, στη γλώσσα και στην οικονομία του, συνεπώς στο έθος και στο ήθος του, για να εδραιώσει μια ρομαντική επική ποίηση εθνοκεντρική, επικεντρωμένη στο αίτημα της απελευθέρωσης: ...στους Τούρκους κι από τους Αγγλους. Ο λαός του ήταν αγροτικός και η ποίησή του, όπως και η πολιτική του δράση, πατριωτική. Ο πατριωτισμός του συναιρούσε την ταξικότητα, αλλά η τελευταία αναδύεται μέσω της ερμηνευτικής περιγραφής, όπως θα έλεγε ο Λούκατς, αλλά υποτασσόταν στην ανάγκη για γενική απελευθέρωση, όπως θα έλεγε ο Γκράμσι. Ο απαξιωμένος από τους μεταγενέστερους «εστέτ» και τους συγχρόνους του ρεαλιστές γίνεται επίκαιρος.
Γιατί επίκαιρος όχι μόνο αυτός, αλλά και άλλοι σε διαφορετικά πεδία ιστορικής ερμηνείας. Απλούστατα γιατί η σημερινή κρίση που την ονομάζουν οι λογιστές δημοσιονομική είναι κρίση οικονομική, κρίση του χρηματικού κεφαλαίου που εξωραΐζεται και την εξειδικευτική μερίκευση: κρίση του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, ευφημισμός της καπιταλιστικής κρίσης. Είναι επόμενο η κρίση να οδηγεί σε εθνικές αντιδράσεις στην αναίρεση της ευρωπαϊκής αλληλεγγυότητας, στην έκρηξη του κοινωνικού ελλείμματος του Μάαστριχτ για το οποίο μιλούσε ο Φρανσουά Μιττεράν.
Είναι επόμενο σήμερα να αναδύονται εθνισμοί με παρεπόμενο τους εθνικισμούς: η αιτία τους είναι οικονομική και η επένδυσή τους ιδεολογική – και ηθική για όσους έχουν εμφυτεύσει στο πνεύμα τους την προτεσταντική οικονομική ηθική, τον καλβινισμό όπως τον είχε εννοιολογήσει ο Μαξ Βέμπερ.

«Εθνιστής»

Τι έχει να κάμει με τούτα ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης που μιλάει στα ποιήματά του με έναν αγροτικό λόγο γεμάτο από τα σήματα της φύσης; Εχει να κάνει γιατί είναι ένας «εθνιστής» και γιατί ο εθνισμός του είναι μια βούληση για απελευθέρωση, της οποίας αναζητά το ιστορικό της βάθος, όπως και οι σύγχρονοί του ιστορικοί, ο Σπυρίδων Ζαμπέλιος, ο Κ. Παπαρρηγόπουλος και ο Κ. Σάθας. Οταν γράφει, η εθνική απελευθέρωση είχε μερικώς πραγματοποιηθεί, στα δημιουργικά του χρόνια η ένωση της Επτανήσου με το ελληνικό Κράτος. Ωστόσο, ο αλυτρωτισμός ήταν στα ζητούμενα και ο ίδιος τον υπηρετούσε με δράση και με λόγο.
Σήμερα δεν εκκρεμούν αλυτρωτικά ποθούμενα: εκκρεμεί η ανασηματοδότηση του εθνισμού και ο Βαλαωρίτης δεν έχει να προσφέρει τίποτε ως προς αυτό, πέραν από μια αναλογία: πρόκειται για την εθνικοποίηση της ταξικότητας. Με τους σημερινούς όρους δεν είναι δυνατό όλες οι κοινωνικές τάξεις να ενωθούν σε ένα εθνικό μέτωπο, όπως συμβαίνει με τον πόλεμο που φέρνει αντιμέτωπα κράτη. Η εθνικοποιήσιμη ταξικότητα αφορά τις πρώην διακριτές τάξεις που τώρα συναιρούνται με εργαλείο την αποπτώχευση: αναφέρομαι στην αποδόμηση της μεσαίας τάξης, αστικής αλλά και αγροτικής, που συντελείται με γοργούς ρυθμούς και προστίθεται στη διευρυμένη ήδη από παλιά κλασική εργατική τάξη. Αυτός ο ταξικός γαλαξίας είναι ο σημερινός λαός.
Ο λαός του Βαλαωρίτη εννοιολογείται με την αναδρομή στο παρελθόν και δεν αφορά την ταξικότητα της εποχής του: «αυτό το βόδι το μανό π’ όσου βαθειά ρουχνίζει, τόσο εύκολα μυγιάζεται κι ανεμοστροβιλίζει και που το κράζουνε λαό, θα σπάσει το καρίκι», δηλαδή θα επαναστατήσει εναντίον των αφεντάδων που δεν είναι ντόπιοι αλλά ξένοι. Ας μου επιτραπεί η επανάληψη: εθνικοποίηση της ταξικότητας.

Ετυμολογίες

Βέβαια οι μεθερμηνείες είναι α-ιστορικές και ίσως ανακρατούν κάτι από την αφαίρεση της ιστορικής χρονικότητας. Ηδη στον Μεσοπόλεμο (1932) ο Νίκος Κατηφόρης είχε σατυρίσει τον Βαλαωρίτη του «Φωτεινού», λέγοντας ότι ο άρχοντας ποιητής πήγε να κολακέψει τους σέμπρους τους αναγάγοντάς τους στην έννοια του λαού-έθνους. Δεν είναι αυτά τα λόγια τους, αλλά η έννοιά τους. Για να συγκαλύψει κάπως τα πράγματα ονομάζει τον ποιητή Βαλερίτη όχι Βελαγορίτη: ίσως δεν ήξερε ότι η οικογένεια φερόταν με δύο ονόματα τον 18ο αιώνα, Βελαγορίτης και Βαλαωρίτης. Το όνομα και στις δύο εκδοχές είναι καταγωγικό και παραπέμπει στην ακαρνανική Βαλαώρα, που θα μπορούσε να είναι και Βελαγώρα, δηλαδή Αστροβούνι. Ας παρακάμψουμε τις ετυμολογίες.
Ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης χωρίς να πρωτοτυπεί, ενέταζε στο εθνικό πάνθεο τους κλέφτες και τους αρματολούς, τους προεπαναστατικούς Σουλιώτες κι αυτό ακόμη το Χόρμοβο που το έκαμε ολοκαύτωμα ή βεντέτα του Αλή Πασά –«το θλιβερό το Χόρμοβο εγίνηκε ραβάνι και Τζαούς Πρίφτης γίνηκε κεμπάπι στο τηγάνι» λέγει στους άγριους στίχους του ο ραψωδός του, ο Χατζή Σεχρέτης. Οταν τη νύχτα τα βουνά, ο ουρανός, τ’ αγέρι, οι βρύσες, τ’ αγριολούλουδα, στέκουν βουβά ν’ ακούσουνε την προσευχή του διάκου, τότε αυτός αναφωνεί ότι η μαύρη μάνα του μπροστά σε μιαν εικόνα τον έβανε να δεηθεί για κειους που το χειμώνα σα λύκοι τρέχαν στα βουνά με χιόνια κι αγριοκαίρια, δηλαδή τους κλέφτες που από καιρούς είχαν βρει τη θέση τους στο εθνικό Πάνθεο, τότε μεταλλάσσεται το διατροφικό πρότυπο.
Λιτότητα: ας τρώνε λαθύρια, βρακανίδες και του νερού τα κάρδαμα παρά να σαρώνει τους υπόδουλους του ξένου τ’ άτιμο ψωμί π’ όχει προζύμι πάντα φαρμάκια, καταφρόνεσες, περίγελα και δάκρυα. Καταφρόνεση, όπως εκείνη του Φωτεινού του ζευγολάτη όταν ατιμάζει την κόμη του ξένος τύραννος. Ολα τούτα μετέχουν στην πραγματικότητα αλλά επιλεκτικώς: δεν την αποκαθιστούν. Δουλειά των ιστορικών η αποκατάσταση της πραγματικότητας και η μεταβαλλόμενη βίωσή της.
Στη σημερινή αποδιάρθρωση των κοινωνικών συνοχών το παράδειγμα του Βαλαωρίτη προαναγγέλλει τις ενδεχόμενες χρήσεις του: οι πιο ολέθριες είναι εκείνες της πολιτικής συνθηματολογίας.

«Παλιοκόκκαλα»

Περιττεύει να δηλώσω ότι δεν είμαι εθνικιστής. Θέλησα απλώς να θυμίσω ότι η συναίρεση της ταξικότητας στον εθνισμό έχει πολλά και αντιθετικά προηγούμενα και να επισημάνω, όπως και τόσοι άλλοι, ότι η απελπισία των ημερών μας δίπλα στην αποχαύνωση θέτει σε ενέργεια εξαρτημένα αντανακλαστικά προσφερόμενα σε επικίνδυνους εκσυγχρονισμούς της πολιτισμικής μας κληρονομιάς. Διάλεξα το παράδειγμα του Βαλαωρίτη, ενός ανθρώπου που είδε να συντρίβεται η μυθοπλασία του με τη ληστεία του Δήλεσι: «παλιοκόκκαλα» (η λέξη είναι δική του) εκείνοι που ύμνησε ή έπλασε, όπως ο «Αστραπόγιαννος»; Η προσωπική απογοήτευση δεν ερειπώνει την ιστορική στιγμή της ποιητικής του δημιουργίας. Προφανώς είχε δίκιο ο φίλος του Ανδρέας Λασκαράτος, όταν του έλεγε ότι έβαλε στο εθνικό Πάνθεο του Γρηγοράκη, δηλαδή τον Πατριάρχη Γρηγόριο ή ο Πανάς, όταν τον θεάτριζε για τη ρομαντική του ρητορεία. Ο ιστορικός των τρόπων έκφρασης και των ιδεών ξέρει πια το επάγγελμά του και μπορεί να ξεχωρίζει τις ιδέες από τον τρόπο της έκφρασής τους. Το ίδιο και ο αισθητικός. Το ζητούμενο είναι να υπάρξει ο πολιτικός που από την κατανόηση της σημερινής πραγματικότητας θα αναχθεί στις μακροχρονικές δομές της: αλλιώς ποιο είναι το περιεχόμενο της σημερινής εθνικοποίησης μιας μερικευμένης ταξικότητας. Και κάτι ακόμη.
Ας μην υποδουλωνόμαστε στους συρμούς αποκλείοντας τις παλαιότερες μορφοπλασίες από τη συγχρονική ευαισθησία κι ας μην εκμοντερνιζουμε τεχνητά το παρελθόν κρατώντας απ’ αυτό ορισμένες από τις δημιουργικές του κορυφές στο όνομα ενός απροσδιόριστου Απολύτου: ο Βαλαωρίτης, ο Παλαμάς και ο Σικελιανός δεν έχουν πεθάνει.
*Ο κ. Σπ. Ι. Ασδραχάς είναι ιστορικός.

Περίπατοι και έρωτες που κυκλώνει η απελπισία

2012-01-26T09:08:00.000-08:00

Η νουβέλα του Λαπαθιώτη κερδίζει με την ευαισθησία και την απλότητά της...Της Τιτικας Δημητρουλια, Η Καθημερινή, 22/1/2012...

ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ, Κάπου περνούσε μια φωνή, επιμ. - επιλεγόμενα: Νίκος Σαραντάκος, εκδ. Ερατώ...

«Ενα φεγγάρι πράσινο, μεγάλο, / που λάμπει μες τη νύχτα - τίποτ’ άλλο. // Μια φωνή που γροικιέται μες στο σάλο, / και που σε λίγο, παύει, - τίποτ’ άλλο.», λέει ο αντισυμβατικός, αυτόχειρας ποιητής Ναπολέων Λαπαθιώτης (1888-1944), ο «Αθηναίος Ντόριαν Γκρέη», στο ποίημά του «Νυχτερινό». Οι τέσσερις αυτοί στίχοι συνοψίζουν τη νουβέλα του «Κάπου περνούσε μια φωνή», δημοσιευμένη το 1940, την οποία σήμερα μας παρουσιάζει ο Νίκος Σαραντάκος (πρώτη δημοσίευση στην ιστοσελίδα του όπου θεραπεύει με συνέπεια κι αγάπη τη νεοελληνική γλώσσα και λογοτεχνία, www. sarantakos. com). Μια νουβέλα ερωτική, ιδιαιτέρως ποιητική, έρρυθμη και εύρυθμη, γραμμένη λες σε δεκαπεντασύλλαβους, όπως εύστοχα επεσήμανε στη νεκρολογία του λίγο μετά την αυτοκτονία του ποιητή ο Γιώργος Γεραλής.
Η ιστορία ξεκινά με μια φωνή που ξεχωρίζει στη «χορωδία» μιας παρέας αγοριών, που παίζουν, τσακώνονται και τραγουδούν στους δρόμους της νυχτερινής Αθήνας το 1915 – οπότε και ο Λαπαθιώτης ξεκίνησε προφανώς τη συγγραφή της. Είναι μια φωνή «λυγερή και καθαρή, πολύ γλυκιά και δροσερή, σα να ’ταν ασημένια», αστραφτερή, «γερή και κρυσταλλένια». Ανήκει στον δεκαεννιάχρονο τσαγκάρη Σωτήρη, που τον ερωτεύεται η Ρηνούλα, μια «φλογερή, μελαχρινή» καπελού που τα καστανά της μάτια «στο πολύ το φως άνοιγαν και γινόσαν γαλανά». Μόνο που ο Σωτήρης «στην αισθηματικήν υπόστασή του δεν είχε πολλή κλίση στις γυναίκες» και προτιμά τη φιλία του αδελφού της Ρηνούλας Λάκη. Ο έρωτας γίνεται μαράζι και χτικιό που σιγοτρώει τη Ρηνούλα - σαν την Ανθούλα στο «Τάμα της Ανθούλας». Στην ερημιά και τους εφιάλτες της τη συντροφεύει «ένα φεγγάρι, πράσινο, μεγάλο, πελιδνό», που μπαινοβγαίνει «στα συναγμένα σύννεφα», τ’ αφηνιασμένα σαν άγρια άλογα.

Μελωδικό

Νεορομαντικό, τρυφερό, μελωδικό σαν το αγορίστικο «κόρο» που περιγράφει, το κείμενο του Λαπαθιώτη νοσταλγεί το γλυκό εκείνο παρελθόν στο οποίο ξεκίνησε να το γράφει, της δικής του νιότης αλλά και εκείνο της πόλης, η οποία σε λίγο –και το 1915 και το 1940– θα μεταβληθεί σε πεδίο μάχης. Περιγράφει τους φίλους, τους νυχτερινούς περιπάτους, τους δικούς του έρωτες την ώρα που τον κυκλώνει η απελπισία. Τέσσερα χρόνια αργότερα θα αυτοκτονήσει με μια σφαίρα στην καρδιά, χρησιμοποιώντας ένα από τα όπλα του στρατιωτικού και υπουργού πατέρα του, τα περισσότερα από τα οποία ο ίδιος τα έχει χαρίσει στον ΕΛΑΣ. Το τελευταίο διάστημα, κερδίζει τη θέση που του αξίζει, έπειτα από χρόνια λήθης άδικης: η νουβέλα αυτή, που συνομιλεί τόσο με συγκαιρινούς του συγγραφείς, όπως ο Χρηστομάνος κι η «Κερένια κούκλα» του, όσο και με τον γαλλικό ρεαλισμό, κερδίζει τον αναγνώστη με την ευαισθησία και την απλότητά της.

Ντίκενς, ριζοσπάστης, διαχρονικός, επίκαιρος

2012-01-26T08:01:00.000-08:00

Ο συγγραφέας που αφουγκράζεται τον κόσμο, τις ανισότητες, τις συγκρούσεις....

Του Ηλια Mαγκλινη, Η Καθημερινή, 22/1/2012...

«Ηταν οι καλύτερες μέρες, ήταν οι χειρότερες μέρες, ήταν τα χρόνια της σοφίας, ήταν τα χρόνια της άνοιας, ήταν η εποχή της πίστης, ήταν η εποχή της ολιγοπιστίας, η εποχή του Φωτός και η εποχή του Σκότους, ήταν η άνοιξη της ελπίδας και ήταν ο χειμώνας της απελπισίας, είχαμε μπρος μας τα πάντα, είχαμε μπρος μας το τίποτε, πηγαίναμε όλοι στον Παράδεισο, πηγαίναμε όλοι στο αντίθετό του». Η πασίγνωστη αρχή της «Ιστορίας δύο Πόλεων» του Τσαρλς Ντίκενς, όπου συγκρίνει την εποχή του με τα χρόνια της Γαλλικής Επανάστασης.

Διακόσια χρόνια μετά τη γέννησή του (1812), θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε τα ίδια λόγια για τη δική μας εποχή, συγκρίνοντάς την με εκείνη του Ντίκενς: τη βιομηχανική επανάσταση του τότε με την ηλεκτρονική/ψηφιακή του σήμερα, τις κοινωνικές ανισότητες του τότε με την ανεργία, την ανασφάλεια της σημερινής οικονομικής κρίσης κ. ο. κ. Τηρουμένων των αναλογιών φυσικά, διότι από την εποχή του Ντίκενς, πολλά στραβά ίσιωσαν. Ωστόσο, ένα καίριο ερώτημα, σε μια επετειακή χρονιά, θα μπορούσε να είναι αυτό: πέρα από διαχρονικά μεγάλος συγγραφέας, μήπως ο Ντίκενς είναι και επίκαιρος;

Ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης, πεζογράφος με αγγλική παιδεία, λέει ότι «αν για την αποικιοκρατική τότε Βρετανία υπήρξε ένας συγγραφέας που καθόρισε τη βρετανικότητα και ανέδειξε το Λονδίνο ως την πρώτη κοσμοπολίτικη πρωτεύουσα του πλανήτη, σήμερα θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Ντίκενς εξακολουθεί να αποτελεί μια συγγραφική πρόκληση: ένας συγγραφέας που αφουγκράζεται τον κόσμο, τις ανισότητες, τις εξεγέρσεις και τις διαμάχες στους δρόμους, που καταγράφει τις αδυναμίες στα συστήματα πρόνοιας και στις εργασιακές σχέσεις, τις ψυχικές διαταραχές στη συμπεριφορά των δοκιμαζόμενων. Eνας συγγραφέας που συμβαδίζει με τις εξελίξεις στον ευρύτερο κοινωνικοπολιτικό χώρο και εφοδιάζει το μυθιστόρημα με δέκτες και πομπούς ώστε να διερευνά τα δύσκολα και τα επερχόμενα. Eνας Ντίκενς στην κλονιζόμενη Ευρώπη θα ήταν όχι μόνον ένας κοινωνικός καθοδηγητής -μετά την απογοήτευση της στάσης των πολιτικών- αλλά και αναγνωστικό αποκούμπι. Τότε που θα τον διαβάζουμε δίπλα σε μια γκαζόλαμπα, επειδή θα μας έχουν κόψει το ηλεκτρικό ρεύμα, ενώ ο τόπος γύρω μας θα θυμίζει μια Dickensland».

«Παραείναι επίκαιρος»

Για την καταξιωμένη συγγραφέα Αθηνά Κακούρη, η οποία έχει μεταφράσει Ντίκενς, «η Αγγλία του Ντίκενς είναι ένα πανίσχυρο κράτος, με στέρεα βασιλεία και κοινοβουλευτικούς θεσμούς, κυριαρχεί στη μισή υφήλιο, είναι η μεγαλύτερη οικονομική δύναμη παγκοσμίως, έχει μια ρωμαλέα αριστοκρατία και μια ακόμη πιο ρωμαλέα αστική τάξη, που έχουν όλη την άνεση να συγκινηθούν από τα όσα τους υποδεικνύει ο Ντίκενς ότι πρέπει να αλλάξουν – τα κακά ορφανοτροφεία, την θλιβερή εγκληματικότητα, τις κακόφημες συνοικίες, την αφόρητη αυταρέσκεια, την κακή λειτουργία του Δικαίου κ. ά. Ο κόσμος του Ντίκενς στέκει καλά στα πόδια του και χρειάζεται μερεμέτια.

» Αντιθέτως, στην Ελλάδα σήμερα, αλλά και γενικά στον κόσμο μας, τα πάντα μπαίνουν εξ αρχής υπό αμφισβήτηση, γιατί τίποτα δεν φαίνεται να λειτουργεί σωστά: δημοκρατία, πολίτευμα, οικονομία, θρησκεία, διαπροσωπικές σχέσεις... Εντούτοις ο Ντίκενς είναι και παραείναι επίκαιρος διότι κάθε μεγάλος συγγραφέας, ακόμη και όταν περιγράφει τις συνθήκες της εποχής του, κάνει την ανατομία του ανθρώπου που είναι αιωνίως η ίδια. Δεν είναι επίκαιρος ο Σοφοκλής; Δεν είναι επίκαιρος ο Τσέχοφ»;

Ο μελετητής (και μεταφραστής ενός έργου του Ντίκενς) Στέφανος Ροζάνης πιστεύει ότι «η μεγάλη αξία του Ντίκενς έγκειται στο εξής: περιγράφει τη σκοτεινιά της μητροπόλεως, το εξαθλιωμένο υποκείμενο, τον παρία, τον παρείσακτο, κάνοντας στην ουσία μια προβολή στο μέλλον: προαναγγέλλει αυτό που έχει γίνει σήμερα το Παρίσι, το Λονδίνο, η Νέα Υόρκη κτλ».

Σύμφωνα με τον Σ. Ροζάνη, «ο Ντίκενς είναι ένας ριζοσπαστικός ρομαντικός: ασκεί τη δριμύτερη και πιο εύστοχη κριτική πάνω στο αστικό πνεύμα και από την άλλη, προτείνει ως λυτρωτικό στοιχείο την εξανάσταση της ανθρώπινης ατομικότητας, δηλαδή της εσωτερικής, υποκειμενικής εξέγερσης. Παιδί αυτής της εξέγερσης είναι ο “επαναστατημένος άνθρωπος” του Αλμπέρ Καμί. Ομως και αυτό που βλέπουμε σήμερα γύρω μας δεν είναι τίποτε άλλο παρά η επέκταση του οράματος και της κριτικής του Ντίκενς. Παρά το “εγκώμιο” του αστικού πνεύματος, ο Ντίκενς διακρίνει μέσα σε αυτό το σαράκι της εξαθλίωσης που αποκρύπτεται πίσω από τη μεγάλη προσδοκία. Οπως και σήμερα: ο ορθολογισμός των οικονομικών δεικτών καταλήγει σε έναν πλήρη παραλογισμό της ανθρώπινης υποστάσεως. Με το πρόσχημα του ορθολογισμού δημιουργήθηκε ένας σχιζοφρενής άνθρωπος, όπως λέει και ο Φρέντρικ Τζέιμσον στη μελέτη του για το μεταμοντέρνο».

«Υπόθεση πάθους»

Η Αθ. Κακούρη μας πληροφορεί ότι στην Αγγλία θα προβληθεί προσεχώς από την τηλεόραση η διασκευή του κύκνειου άσματος του Ντίκενς, «Το μυστήριο του Εντουιν Ντρουντ» (είναι το βιβλίο που, όπως λέει η ίδια, είχε πρόπερσι την ευτυχία να μεταφράσει για τις εκδόσεις της Εστίας). «Πρόκειται για μια σκοτεινή υπόθεση πάθους - ερωτικού και ναρκωτικών. Τι πιο σύγχρονο; Το βιβλίο είναι μισό, γιατί ο Ντίκενς πέθανε, ενώ το έγραφε. Σημειώσεις του δεν υπάρχουν. Πολλοί προσπάθησαν να το αποτελειώσουν - χωρίς σημαντική επιτυχία. Τώρα ανέλαβε η Γκίνεθ Χιου, που δηλώνει ότι το έργο είναι Ηράκλειο! Να η ευκαιρία να ξαναδιαβάσουμε το “Μυστήριο του Εντουιν Ντρουντ” και ως γνώστες πλέον να κρίνουμε τη νέα τηλεοπτική σειρά. Και μετά, σειρά κορδόνι, όλο τον υπόλοιπο αγέραστο Ντίκενς, δίδοντας προτεραιότητα στο διασκεδαστικότατο “Αρχείο Πίκγουικ” (Pickwick Papers)».

Πάντως, από τις πιο πρόσφατες ελληνικές εκδόσεις ξεχωρίζουμε τον «Ζοφερό οίκο» (μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ, Gutenberg), τις «Μεγάλες προσδοκίες» (μτφρ. -επίμετρο Αρτεμις Σταμπουλοπούλου, Πόλις), το «Παλαιοπωλείο» (μτφρ. Εφη Καλλιφατίδη, Ωκεανίδα), την «Ιστορία δύο Πόλεων» (μτφρ. Αν. Αγαπητού - Β. Τράπαλη, Εξάντας), «Το μυστήριο του Εντουιν Ντρουντ» (μτφρ. Αθ. Κακούρη, Εστία), «Η ιστορία του Κυρίου μας» (μτφρ. Σ. Ροζάνης, Υψιλον).

Το αποτύπωμά του είναι ανεξίτηλο

Πώς όμως φαντάζει ο Ντίκενς σε έναν σύγχρονο, νέο Αγγλο συγγραφέα, στα έργα του οποίου μάλιστα το Λονδίνο παίζει εξέχοντα ρόλο, όπως και σε εκείνα του δημιουργού των «Δύσκολων Καιρών»; Θέσαμε αυτό το ερώτημα στον 33χρονο Αλεξ Πρέστον, συγγραφέα που διακρίθηκε στην πατρίδα του ήδη από το πρώτο του μυθιστόρημα, «This Bleeding City» («Η πόλη που μας πλήγωνε», εκδ. Παπαδόπουλος): μια ερωτική ιστορία στο Λονδίνο του 2008, με φόντο την οικονομική κατάρρευση, όπως τη βίωσε ο ίδιος ο συγγραφέας όταν εργαζόταν στο Σίτι, την εποχή που «έσκασε η φούσκα» της Leeman Brothers. Το δεύτερο μυθιστόρημα του Πρέστον, «The Revelations», θα κυκλοφορήσει τον Φεβρουάριο (όπως και το πρώτο, από τον Faber): «Στη Βρετανία, ο Ντίκενς είναι ο απόλυτος εκφραστής του ρεαλιστικού μυθιστορήματος. Συνδυάζει την γκόθικ αίσθηση με μιαν έξοχη πλοκή, μέσα απ’ την οποία ο αναγνώστης στην κυριολεξία βαπτίζεται στις ζωές των ηρώων. Και σήμερα, το αποτύπωμα του Ντίκενς παραμένει ανεξίτηλο. Ειδικά όταν κάποιος γράφει για το Λονδίνο, δεν μπορεί να ξεφύγει από τη σκιά αυτού του μεγάλου χρονικογράφου της πόλης: τους ομιχλώδεις δρόμους, τα σκοτεινά περάσματα, τον υπόγειο κόσμο, τα μεγάλα φώτα. Ο Ντίκενς άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε την ίδια μας την πόλη.

»Ολοι έχουν το αγαπημένο τους ντικενσιανό μυθιστόρημα. Καποιοι το πιο συναισθηματικό “Ολιβερ Τουίστ” ή το “Ντέιβιντ Κόπερφιλντ”. Αλλοι, την επική “Ιστορία δυο Πόλεων” ή τον “Κοινό μας φίλο”. Για μένα, ο Ντίκενς είναι κορυφαίος στις “Μεγάλες προσδοκίες” και τον “Ζοφερό οίκο”. Σε αυτά είναι όπου έχουμε τον ιδανικό συνδυασμό βαθιά ανθρώπινων χαρακτήρων, συναρπαστικής πλοκής, θαυμάσιας ατμόσφαιρας και, πάνω απ’ όλα, την αίσθηση ότι βρισκόμαστε μπροστά σε έναν τεχνίτη του μυθιστορήματος, ο οποίος έγραφε όταν το συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος βρισκόταν στο απόγειό του».

Η Σπάρτη σε ρυθμούς πολιτισμού

2012-01-26T07:59:00.000-08:00

Ο συγγραφέας Δημήτρης Πετσετίδης μας ξεναγεί στην πόλη του λαδιού...

Της Ολγας Σελλα, Η Καθημερινή, 22/1/2012...

Δύο βραβεία και μια επέτειος ήταν το έναυσμα για μια ημερήσια επίσκεψη στην πόλη της Σπάρτης, την περασμένη εβδομάδα. Στην πανηγυρική συνεδρία της Ακαδημίας Αθηνών, τις τελευταίες μέρες του 2011, ο συγγραφέας Δημήτρης Πετσετίδης τιμήθηκε για το σύνολο του έργου του από την Ακαδημία Αθηνών, ενώ η Δημόσια Βιβλιοθήκη Σπάρτης τιμήθηκε με έπαινο για την προσφορά της.

Το ραντεβού με τον Δημήτρη Πετσετίδη ήταν στην κεντρική λεωφόρο της Σπάρτης, την Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, με τους χαρακτηριστικούς φοίνικες στη νησίδα. Μας περίμενε έξω από την Κουμαντάρειο Πινακοθήκη Σπάρτης, ένα θαυμάσιο νεοκλασικό των αρχών του 20ού αιώνα, που είναι το παράρτημα της Εθνικής Πινακοθήκης.

Βρισκόμαστε σε μια πόλη μικρή, μόλις 14 χιλιάδων κατοίκων, που εκπλήσσει με τη ρυμοτομία της (έργο των Βαυαρών στις αρχές του 19ου αιώνα) αλλά και με τα σύγχρονα κύτταρα πολιτισμού, παλαιότερα και νεότερα: η Κουμαντάρειος Πινακοθήκη, η Δημόσια Βιβλιοθήκη Σπάρτης, το Αρχαιολογικό Μουσείο, το Μουσείο Ελιάς και ελληνικού λαδιού. «Ολα είναι σύγχρονα. Μόνο το Αρχαιολογικό Μουσείο είναι παλιό, από την επανίδρυση της πόλης, το 1834. Οι αρχιτέκτονες ήταν Γερμανοί και είχαν σχεδιάσει να υπάρχει οπτική επαφή του μουσείου με το δημαρχείο. Οι κατοικίες που χτίστηκαν ενδιάμεσα ακύρωσαν το σχέδιο...», μας εξηγεί ο Δημήτρης Πετσετίδης.

Στους ρυθμούς του ποιητή, που δώρισε το αρχείο του στη βιβλιοθήκη της πόλης του, ζει η Δημόσια Βιβλιοθήκη Σπάρτης, αφού το 2012 έχει ανακηρυχθεί έτος Βρεττάκου, με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Λάκωνα ποιητή. Η Δημόσια Βιβλιοθήκη Σπάρτης εξακολουθεί τους σχεδιασμούς της, παρά τη μείωση του προϋπολογισμού της σχεδόν στο μισό (από 26 χιλ. ευρώ σε 14 χιλ. ευρώ τον χρόνο). Και προσκαλεί στον χώρο της όχι μόνον όσους θέλουν να διαβάσουν, αλλά και όσους αγαπούν το σκάκι, αφού υπάρχουν πολλά τραπέζια–σκακιέρες στο κεντρικό αναγνωστήριο.

Η παλιά Ηλεκτρική

Μανιώδης σκακιστής ο Δημήτρης Πετσετίδης περνούσε αρκετές ώρες στη Βιβλιοθήκη, παίζοντας... σκάκι. Μας λέει περήφανος ότι η μία από τις τρεις κόρες του, επίσης μανιώδης σκακίστρια, έχει φέρει ισοπαλία με τον Κασπάροφ σε αγώνες στην Κέρκυρα. Στην αίθουσα όπου βρίσκεται το Αρχείο Βρεττάκου συγκινείται ιδιαίτερα. «Σ’ αυτή τη φωτογραφία είναι ο πατέρας μου με τον Βρεττάκο στην Αλβανία. Εχω την πρωτότυπη στο σπίτι».

Η κορυφογραμμή του Ταϋγέτου ήταν χιονισμένη, αλλά η μέρα ήταν ηλιόλουστη. Περπατήσαμε στην κεντρική πλατεία της Σπάρτης και ο Δημήτρης Πετσετίδης άρχισε να ανασύρει τις μνήμες των παιδικών του χρόνων, κάνοντας μια διαδρομή διαφορετική στην πόλη του. Παιχνίδια, φίλοι των παιδικών χρόνων, ιστορίες σπιτιών που οι ένοικοί τους δεν υπάρχουν πια.

Από τη Δημόσια Βιβλιοθήκη στο Μουσείο της Ελιάς. Ηταν το παλιό κτίριο της Ηλεκτρικής, που είχαν οι πέντε αδελφοί Παπαδολιά. Ο Δήμος Σπαρτιατών παραχώρησε το κτίριο στο Πολιτιστικό Ιδρυμα Ομίλου Πειραιώς, το οποίο ανακαίνισε το κτίριο της παλιάς Ηλεκτρικής και το Μουσείο της Ελιάς και ελληνικού λαδιού είναι ένα από τα έξι θεματικά μουσεία στην Ελλάδα. «Εδώ έπεσε η πρώτη νάρκη το 1947 από τους αντάρτες όταν ελευθέρωσαν τους φυλακισμένους. Το σπίτι μου ήταν ακριβώς απέναντι. Κρυβόμασταν με τη μάνα μου». Οι χώροι του μουσείου είναι μια θαυμάσια ξενάγηση στους τρόπους συλλογής, καλλιέργειας και παραγωγής λαδιού από την αρχαιότητα έως σήμερα. Μια μοναδική συλλογή από αντικείμενα, εργαλεία, αγγεία και φωτογραφίες, που παραπέμπουν σε παλαιότερες εποχές. Ενα μουσείο από το οποίο δεν θέλεις να βγεις, γιατί σε κάθε γωνιά του σε περιμένει μια έκπληξη. Και παρ’ όλα αυτά, όση ώρα μείναμε εκεί –και ήταν αρκετή– δεν μπήκε άλλος επισκέπτης. «Κυρίως οι ξένοι το επισκέπτονται. Οι Σπαρτιάτες όχι», μου λέει ο Δημήτρης Πετσετίδης. Βλέπουμε μια φωτογραφία που επιγράφεται «σπορολογίστρες». «Ηταν οι γυναίκες που μάζευαν χαμάδες, οι πολύ φτωχές. Κάτι σαν τις σταχομαζώχτρες...».

Στα πρακτορεία Προπό

Εχοντας ζήσει τα πρώτα χρόνια της ζωής τους σε μια πόλη που συνδέεται άρρηκτα με το λάδι, ο Δημήτρης Πετσετίδης παράλληλα με την περιήγηση στο μουσείο θυμάται και στιγμές των παιδικών του χρόνων. Η έκφρασή του αλλάζει, γαληνεύει, γίνεται πιο τρυφερή. Χαλαρώνει περισσότερο. Μου λέει για τη μητέρα του που μάζευε μέχρι τα 80 της ελιές και «ήταν από τις πρώτες Ελληνίδες που είχε άδεια κυνηγιού».

Τον ρωτάω πού του αρέσει να περνάει τον ελεύθερο χρόνο του. «Σε πρακτορεία Προπό. Μου αρέσει να παρατηρώ όσους μπαίνουν και κυνηγούν την τύχη τους. Εχω γράψει και ένα διήγημα για κάποιον που καυχιόταν ότι μετείχε σε εκτελεστικά αποσπάσματα». Τον ρωτάω αν έχουν αυξηθεί το τελευταίο διάστημα οι άνθρωποι που αναζητούν την ελπίδα στον τζόγο. «Οι άνθρωποι που παίζουν έχουν αυξηθεί, τα κέρδη έχουν μειωθεί», λέει.

Αφήνουμε με τις καλύτερες εντυπώσεις το Μουσείο της Ελιάς και πριν πάμε για φαγητό θέλει να επισκεφτούμε το σπίτι όπου έζησε τα πρώτα 35 χρόνια της ζωής του. Το Χατίπι. Εκεί έχουν απομείνει αρκετά παλιά σπίτια, κυριαρχούν οι μονοκατοικίες και οι πορτοκαλιές. Εχει χτιστεί πολύ η Σπάρτη τα τελευταία χρόνια; «Πάρα πολύ. Από τα παλιά σπίτια ελάχιστα έχουν απομείνει. Και κάποια που ήταν διατηρητέα γκρεμίστηκαν εν μια νυκτί».

Οι φάσεις της ιστορίας είναι ακόμη ανάγλυφες πάνω στην πόλη, παρά την καινούργια όψη που έχει πάρει. «Εδώ ήταν πολυβολείο των ανταρτών»· «εδώ ήταν ναρκοπέδιο στην Κατοχή». Εζησε τον Εμφύλιο στη Σπάρτη και «ήταν ο σκληρότερος. Το κλίμα διατηρήθηκε για πολλά χρόνια μετά». Συναντάμε σε κάθε στάση μας την οικειότητα και την αμεσότητα της μικρής πόλης. Από τον παλιό γείτονα και τους ευγενέστατους υπαλλήλους του Μουσείου της Ελιάς, μέχρι το παραδοσιακό ταβερνάκι «Εν Χατίπι» που διαλέξαμε. Οικογενειακή επιχείρηση, δίνει μεγάλη σημασία στις μνήμες της πόλης και των ανθρώπων της, αναδεικνύει ό,τι απέμεινε από τα παλιά στον χώρο του. Ετσι, οι τοίχοι είναι γεμάτοι παλιά αντικείμενα και οι παραδοσιακές συνταγές της περιοχής είναι η αγαπημένη ενασχόληση του μάγειρα.

Την ώρα του φαγητού μιλάμε για τον τρόπο της γραφής του. Δουλεύει και ξαναδουλεύει πολλές φορές τα κείμενά του. «Το θέμα δεν αρκεί, αν δεν το επεξεργαστείς και δεν το δουλέψεις. Το θέμα είναι η αλήθεια και εσύ θα δείξεις την ομορφιά. Δεν μπορώ να καταλάβω όσους κομπάζουν για την ευκολία τους να γράφουν...»

Λογοτέχνης αλλά και σκιτσογράφος

Tην παράδοση του διηγήματος ακολουθεί σε όλα του τα κείμενα ο Δημήτρης Πετσετίδης. Ξεκίνησε δημοσιεύοντας σε εφημερίδες και περιοδικά και η πρώτη συλλογή, με τον τίτλο «Δώδεκα στο δίφραγκο», εκδόθηκε το 1986. Ακολούθησαν οι συλλογές: «Το παιχνίδι» (Νεφέλη, 1991), «Επίλογος στα χιόνια» (Νεφέλη 1993), «Ο Σαμπατές ζει» (Νεφέλη 1998), «Τροπικός του Λέοντος» (Νεφέλη, 2001), «Σε ξένο γήπεδο» (Πατάκης, 2003). Η νέα του συλλογή με διηγήματα που όλα εκτυλίσσονται μέσα σ’ ένα δωμάτιο – «πραγματικό ή φανταστικό» – έχει τίτλο «Εν οίκω» και θα κυκλοφορήσει τον επόμενο μήνα από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Η άλλη μεγάλη του αγάπη, εκτός από τη λογοτεχνία, είναι το σκίτσο. Ξεκίνησε να σκιτσάρει το 1963, συνεργάστηκε με αθηναϊκές εφημερίδες και περιοδικά («Ταχυδρόμος», «Επίκαιρα», «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία», «Εξόρμηση», «Ποντίκι», «Αντί», «Αυγή», «Εποχή»). Και συνεχίζει. «Εχω φτιάξει περισσότερες από 5.000 γελοιογραφίες». Και αρχειοθετεί όλα τα δημοσιευμένα σκίτσα του σε δεκάδες ντοσιέ, που καταλαμβάνουν μια ολόκληρη βιβλιοθήκη στο σπίτι του.

ΕΚΕΒΙ: Πρόσκληση σε ανοιχτή συνάντηση ενημέρωσης

2012-01-23T12:10:00.000-08:00

Το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) σας προσκαλεί να γνωρίσετε από κοντά και να συζητήσετε με τους διδάσκοντες του νέου κύκλου σπουδών στο «Εργαστήρι Βιβλίου του ΕΚΕΒΙ» ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ την Τετάρτη 25 Ιανουαρίου 2012, ώρα 17:00 στην αίθουσα εκδηλώσεων του ΕΚΕΒΙ (Αθ. Διάκου 4, στάση μετρό «Ακρόπολη», τηλ. 210-9200300)

Συμμετέχουν: Χρήστος Χρυσόπουλος (πεζός λόγος), Ανδρέας Μήτσου (διήγημα), Βασίλης Παπαθεοδώρου (νεανικό μυθιστόρημα), Χρήστος Μπουλώτης (παιδικό βιβλίο), Βασίλης Παπατσαρούχας (εικονογράφηση παιδικού βιβλίου), Ελένη Πέγκα (θεατρική γραφή).Αμάντα Μιχαλοπούλου, (μυθιστόρημα – e-learning), Στρατής Πασχάλης (ποίηση - e-learning), Ελένη Κεχαγιόγλου (διόρθωση και επιμέλεια κειμένων - e-learning).

⇒ O Χάρης Βλαβιανός (ποίηση) λόγω έκτακτης απουσίας θα συναντήσει τους υποψήφιους μαθητές του την επόμενη Τετάρτη 1/2, στις 5 το απόγευμα).

⇒Η συνάντηση για τα εργαστήρια διόρθωσης και επιμέλειας κειμένων θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 8/2, στις 5 το απόγευμα. (Δημήτρης Θάνας, Κλεοπάτρα Καλαφατά )

ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

την Παρασκευή 27 Ιανουαρίου 2012, ώρα 12:00,στην αίθουσα εκδηλώσεων της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων
Εφημερίδων Μακεδονίας – Θράκης (ΕΣΗΕΜ-Θ),
Στρ. Καλλάρη 5, Θεσ/νίκη, τηλ. 2310-243572).

Συμμετέχουν: Σοφία Νικολαϊδου (μυθιστόρημα), Δημήτρης Μίγγας (διήγημα), Γιώργος Κορδομενίδης (διόρθωση και επιμέλεια κειμένων).

Για όσους δεν μπορούν να παραβρεθούν στις συναντήσεις, το «Εργαστήρι Βιβλίου του ΕΚΕΒΙ» παρέχει συνεχή ενημέρωση μέσα από τη σελίδα του στο facebook (http://www.facebook.com/ergastiri) προσκαλώντας σε ανοιχτή συζήτηση όλους τους ενδιαφερόμενους.

Δείτε το αναλυτικό πρόγραμμα μαθημάτων

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας 2011

2012-01-23T03:07:00.000-08:00

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας 2011 (αφορούν στις εκδόσεις έτους 2010) στα οποία κατέληξε η Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας από τον «βραχύ κατάλογο» των υποψήφιων προς βράβευση έργων. Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων στον Ντίνο Χριστιανόπουλο για το σύνολο του έργου του, ενώ βραβείο μυθιστορήματος απονέμεται στον Θωμά Κοροβίνη για το έργο «Ο γύρος του θανάτου».

Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων:Απονέμεται κατά πλειοψηφία στον Ντίνο Χριστιανόπουλο για το σύνολο του έργου του.

Βραβείο Μυθιστορήματος:Απονέμεται ομόφωνα στον Θωμά Κοροβίνη για το έργο του με τίτλο «Ο γύρος του θανάτου», εκδόσεις Άγρα.

Βραβείο Διηγήματος-Νουβέλας:Απονέμεται κατά πλειοψηφία στον Χρήστο Οικονόμου για το έργο του με τίτλο «Κάτι θα γίνει, θα δεις», εκδόσεις Πόλις.

Βραβείο Ποίησης: Απονέμεται ομόφωνα στον Γιώργο Μαρκόπουλο για το έργο του με τίτλο «Κρυφός κυνηγός», εκδόσεις Κέδρος.

Βραβείο Δοκιμίου-Κριτικής: Απονέμεται ομόφωνα εξ ημισείας στην Γεωργία Γκότση για το έργο της με τίτλο «Η διεθνοποίησις της φαντασίας: Σχέσεις της ελληνικής με τις ξένες λογοτεχνίες τον 19ο αιώνα», εκδόσεις Gutenberg και στην Βενετία Αποστολίδου για το έργο της με τίτλο «Τραύμα και μνήμη: Η πεζογραφία των πολιτικών προσφύγων» εκδόσεις Πόλις.

Βραβείο Μαρτυρίας-Βιογραφίας-Χρονικού-Ταξιδιωτικής Λογοτεχνίας: Το Βραβείο Χρονικού - Μαρτυρίας απονέμεται κατά πλειοψηφία στον Γιώργο Χ. Θεοχάρη για το έργο του με τίτλο «Δίστομο - : 10 Ιουνίου 1944 - Το ολοκαύτωμα», εκδόσεις Σύγχρονη Έκφραση.

Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα: Απονέμεται ομόφωνα εξ ημισείας στον Mιχάλη Γεννάρη για το έργο του με τίτλο «Πρίγκιπες και δολοφόνοι», εκδόσεις Ίνδικτος και στον Θοδωρή Ρακόπουλο για το έργο του με τίτλο «Φαγιούμ», εκδόσεις Μανδραγόρας.

Ειδικό βραβείο σε λογοτέχνη του οποίου το βιβλίο προάγει σημαντικά το διάλογο πάνω σε ευαίσθητα κοινωνικά ζητήματα: δεν απονέμεται.

Η Επιτροπή απαρτίζεται από τους: Νίκο Δαββέτα (συγγραφέα και κριτικό λογοτεχνίας), Λίζυ Τσιριμώκου (Καθηγήτρια Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης), Χρήστος Αστερίου (Συγγραφέας), Δημήτρης Καργιώτης (Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων), Τίνα Μανδηλαρά (Κριτικός Λογοτεχνίας), Δημήτρης Μίγγας (Συγγραφέας), Ανδρέας Μήτσου (Συγγραφέας), Λίνα Πανταλέων (Κριτικός Λογοτεχνίας).

«Δεν θέλω ούτε τα βραβεία, ούτε τα λεφτά τους» λέει ο Ντίνος Χριστιανόπουλος

2012-01-23T03:06:00.000-08:00

«Ούτε θα εμφανιστώ ούτε θα απλώσω το χέρι για να το πάρω. Δεν θέλω ούτε τα βραβεία ούτε τα λεφτά τους». Με αυτό τον τρόπο σχολίασε ο Θεσσαλονικιός ποιητής, Ντίνος Χριστιανόπουλος τη διάκρισή του με το μεγάλο βραβείο του Υπουργείου Πολιτισμού, παραπέμποντας σε παλιότερο κείμενό του (1979) με τον τίτλο «Εναντίον». Ο 81χρονος λογοτέχνης απέσπασε το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας για το σύνολο του έργου του. «Είμαι εναντίον της κάθε τιμητικής διάκρισης απ' όπου και αν προέρχεται. Δεν υπάρχει πιο χυδαία φιλοδοξία από το να θέλουμε να ξεχωρίζουμε. Αυτό το απαίσιο "υπείροχον έμμεναι άλλων", που μας άφησαν οι αρχαίοι. Είμαι εναντίον των βραβείων γιατί μειώνουν την αξιοπρέπεια του ανθρώπου …» αναφέρει, μεταξύ άλλων, στο κείμενό του «Εναντίον» ο Ντίνος Χριστιανόπουλος.

Διακόσια χρόνια από τη γέννηση του μεγάλου πολέμιου της φτώχειας, Καρόλου Ντίκενς

2012-01-21T10:36:00.000-08:00

Η ζοφερή εικόνα της ανέχειας ξαναγίνεται επίκαιρη...
Διακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Καρόλου Ντίκενς -γεννήθηκε τον Φεβρουάριο του 1812 στο Λάντπορτ του Πόρτσμουθ και πέθανε το 1870 στο Ρότσεστερ, χωρίς να προλάβει να φτάσει τα 60-, το έργο του μοιάζει περισσότερο επίκαιρο από ποτέ. Την εποχή της πρωτοφανούς κρίσης, με την ανεργία να αυξάνεται και τα εισοδήματα να συρρικνώνονται, η ρημαγμένη από την οικονομική εξαθλίωση βικτωριανή Αγγλία, που κυριαρχεί σε όλη τη μυθιστορηματική παραγωγή του Ντίκενς, επανακάμπτει εντυπωσιακά στο προσκήνιο, για να υπενθυμίσει μιαν ανυπόφορα βαριά κοινωνική συνθήκη: μια συνθήκη που η ευμάρεια του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα έδειχνε μέχρι και πριν από λίγα μόλις χρόνια πως είχε μπει οριστικά στα αζήτητα της Ιστορίας (ακόμα κι αν τα πρώτα σημάδια για τον τερματισμό του αναδιανεμητικού συστήματος της μεταπολεμικής περιόδου άρχισαν να εμφανίζονται ήδη από το τέλος της δεκαετίας του 1970).

Δουλεύοντας σε εργοστάσιο βερνικιών

Το τέκνο μιας καταχρεωμένης δημοσιοϋπαλληλικής οικογένειας, που σταμάτησε το σχολείο για να δουλέψει σε εργοστάσιο βερνικιών και γνώρισε στο πετσί του τη σκληρότητα της παιδικής εργασίας, υπήρξε ένας από τους σφοδρότερους επικριτές τόσο των κάθετων ταξικών διαιρέσεων της αγγλικής κοινωνίας του 19ου αιώνα, όσο και της τεράστιας φτώχειας, την οποία σήμανε για εξαιρετικά μεγάλα τμήματα του πληθυσμού η Βιομηχανική Επανάσταση.

Η φτώχεια καθόρισε τον κόσμο των μυθιστορημάτων του Ντίκενς και αποτυπώθηκε με τον πιο παραστατικό τρόπο στους διάσημους χαρακτήρες του. Από τον Όλιβερ Τουίστ και τον Νίκολας Νίκλεμπι (αμφότερα το 1839), όπου θα αποκαλυφθεί με τα μελανότερα χρώματα η μαύρη καθημερινότητα του Λονδίνου και του Γιορκσάιρ, με ένα σύμπαν βυθισμένο στο έγκλημα και την πορνεία (μολονότι η εικόνα της πόρνης θα απαλλαγεί σε εντυπωσιακό βαθμό από την ηθική και την κοινωνική της απαξίωση), μέχρι τον Ζοφερό Οίκο (1853) και τη Μικρή Ντόρριτ (1857), που θα αποτελέσουν ένα ανάθεμα για τους βικτωριανούς θεσμούς και τη βικτωριανή οικονομία (άδικο δικαστικό σύστημα, με σωρεία φυλακίσεων για χρέη, αποχαλινωμένη εργασιακή αγορά, απουσία της οποιασδήποτε προστασίας για τον πολύωρο και προκλητικά απλήρωτο μόχθο), η μυθιστοριογραφία του Ντίκενς θα είναι η μυθιστοριογραφία των φτωχών, των ανήμπορων και των ξεγυμνωμένων.

Οι εικόνες της αδυναμίας, του ξεπεσμού και του στυγνού προσώπου της εργοδοσίας δεν θα λείψουν και από το κορυφαίο έργο του Ντίκενς, τονΝτέιβιντ Κόπερφιλντ (1850), μια σαφώς αυτοβιογραφική σύνθεση (όπως, άλλωστε, και τα περισσότερα βιβλία του), με την οποία θα ανακαλέσει πικρά στιγμιότυπα από τη ζωή του στο εργοστάσιο βερνικιών.

Πανταχού παρούσα και βασισμένη στην προσωπική του η εμπειρία, η φτώχεια θα απασχολήσει τον Ντίκενς από τη μια ως υλικό (οικονομικό και κοινωνιολογικό) ζήτημα και από την άλλη ως καθαρώς ηθικό και ψυχολογικό μέγεθος.

Από τη Χριστουγεννιάτικη ιστορία (1843) μέχρι και τα Δύσκολα χρόνια (1854) ή τις Μεγάλες προσδοκίες (1861), ο Ντίκενς θα μιλήσει για τη φτώχεια μέσω της ανάπτυξης ενός προβληματισμού για τη σημασία και το βάρος του χρήματος στον βίο των ανθρώπων που υποφέρουν από την έλλειψή του, όπως και των ανθρώπων που το κατέχουν και το διακινούν, καταδικάζοντας την ύπαρξη των υπολοίπων σε έναν μόνιμο στροβιλισμό, που έχει ως άμεσο αποτέλεσμα την περιθωριοποίηση και την απόγνωση.

Στη νουβέλα της Χριστουγεννιάτικης ιστορίας, που γνώρισε άπειρες εκδοχές στον κινηματογράφο και είναι το γνωστότερο βιβλίο του Ντίκενς, όπως και ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ο σπαγγοραμμένος Εμπενίζερ Σκρουτζ, που θα μετατραπεί σε συνώνυμο της εξοντωτικής απροθυμίας και της ολοκληρωτικής μιζέριας, θα δείξει τις βλαβερές συνέπειες του πλούτου σε εύπορους και φτωχούς.

Φτωχοί και εύποροι θα βρουν τη χαρά τους μόνο όταν το χρήμα θα βγει από το σφιχτοδεμένο πουγκί, για να φέρει την ευτυχία στο τραπέζι όλων.

Στα Δύσκολα χρόνια, ο Ντίκενς δεν θα κρύψει την απογοήτευσή του για το όραμα της βιομηχανικής τεχνολογίας, που αντί να διευκολύνει το άνοιγμα του δρόμου για έναν νέο τρόπο ζωής, ικανό να συμπεριλάβει στους κόλπους του τις χειμαζόμενες μάζες, θα μαζέψει το χρήμα στα χέρια των λίγων, χαντακώνοντας κάθε προοπτική και ελπίδα για τα εργατικά στρώματα.

Ακόμα και στις Μεγάλες προσδοκίες, που μάλλον ξεφεύγουν από τα όρια του κοινωνικού μυθιστορήματος, ο συγγραφέας θα χτίσει τον κεντρικό του χαρακτήρα με βάση τις επιταγές του χρήματος, όπως τουλάχιστον τις αντιλαμβάνεται η βικτωριανή Αγγλία: το φτωχόπαιδο που αναλαμβάνει πρωταγωνιστικό ρόλο στο μυθιστόρημα, θα έχει έναν και μοναδικό στόχο, το πώς να πλουτίσει σε μια κοινωνία συστηματικών αποκλεισμών.

Κι όλα αυτά στο πλαίσιο μιας αφήγησης που θέλει να αποδείξει και στα τρία έργα το ίδιο πράγμα: ότι η φτώχεια δεν συνιστά φυσική κατάσταση ή προϊόν προσωπικής ανικανότητας, αλλά το απαραγνώριστο χαρακτηριστικό ενός πανίσχυρου ταξικού καθεστώτος, που υπερασπίζεται με νύχια και με δόντια την πίστη του στην ανισομέρεια και την ανισότητα.

Ένας πολυεπίπεδος κοινωνικός κόσμος

Ο Ντίκενς έχει κατηγορηθεί κατ' επανάληψη για την προσήλωσή του στην κριτική της φτώχειας, που θεωρήθηκε από πολλούς επιβαρυντικό στοιχείο για τη λογοτεχνική λειτουργία των μυθιστορημάτων του.

Ο ανεξέλεγκτος συναισθηματισμός απέναντι στους βασανισμένους ήρωες και η σχηματικότητα στην εικονογράφηση της ταξικής βίας είναι δύο από τα συχνότερα επιχειρήματα αυτής της συλλογιστικής, που βλέπει στον Ντίκενς μιαν άχρωμη και υποτονική κλίμακα διαβαθμίσεων.

Τέτοιου τύπου, ωστόσο, δυσχέρειες, που σίγουρα δεν απουσιάζουν κατά τόπους από τη δουλειά του Ντίκενς, τείνουν αμέσως να εξισορροπηθούν από την εκτεταμένη ποικιλία των χαρακτήρων του, η οποία ανακινεί πολλαπλές όψεις του συλλογικού περίγυρου, όπως και από την κάθε άλλο παρά προγραμματική οπτική του για το καθημερινό περιβάλλον της φτώχειας και του πλούτου: οπτική που κινείται ευθύς εξαρχής σε ένα πολύχυμο κοινωνικό και ιστορικό πεδίο.

Ξαναδιαβάζοντας τον Ντίκενς, θα ανακαλύψουμε εύκολα και μιαν άλλη αρετή του. Η κριτική της φτώχειας αποκτά τόσο παραστατική δύναμη στα γραπτά του, χάρη στη σοφά διαρθρωμένη πλοκή του. Δημοσιευμένα ως επί το πλείστον υπό τη μορφή επιφυλλιδογραφικών μυθιστορημάτων (μηνιαίες συνέχειες στον περιοδικό Τύπο), τα βιβλία του Ντίκενς ξέρουν πώς να διατηρούν αμείωτη την προσοχή του αναγνώστη από ενότητα σε ενότητα και από κεφάλαιο σε κεφάλαιο, εξασφαλίζοντας έναν περιεκτικό, γεμάτο εντάσεις μύθο, που συνδυάζεται με μιαν αρραγή και πέρα για πέρα συναρπαστική δράση. Σίγουρα, ένας μυθιστοριογράφος του καιρού μας.

Newsroom ΔΟΛ, με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

Το Εργαστήρι Βιβλίου του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου ανοίγει τις πόρτες του στο κοινό

2012-01-17T09:28:00.000-08:00

Ανοιχτές συναντήσεις ενημέρωσης και γνωριμίας οργανώνει το Εργαστήρι Βιβλίου του ΕΚΕΒΙ για τους ενδιαφερόμενους που θέλουν να έρθουν σε επαφή με τους διδάσκοντες, να συζητήσουν μαζί τους, να θέσουν ερωτήματα, να επιλέξουν το μάθημα που τους ταιριάζει.

Ο διευθυντής Σπουδών του Εργαστηρίου Στρατής Πασχάλης μαζί με τη διδακτική ομάδα του Εργαστηρίου υποδέχονται τους υποψήφιους μαθητές στις αίθουσες διδασκαλίας για να παρουσιάσουν το νέο πρόγραμμα μαθημάτων και να συζητήσουν μαζί τους ζητήματα και μεθόδους διδασκαλίας της τέχνης της γραφής.

ΑΘΗΝΑ 25/1 και 8/2 – (αίθουσα εκδηλώσεων του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (Αθ. Διάκου 4, στάση μετρό «Ακρόπολη», τηλ. 210-9200300).

[ Η συνάντηση για τα εργαστήρια δημιουργικής γραφής και εικονογράφησης θα πραγματοποιηθεί τηνΤετάρτη 25/1, στις 5 το απόγευμα. Συμμετέχουν:

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ: Χρήστος Χρυσόπουλος (πεζός λόγος), Ανδρέας Μήτσου (διήγημα), Xάρης Βλαβιανός (ποίηση), Χρήστος Μπουλώτης (παιδικό βιβλίο), Βασίλης Παπαθεοδώρου (νεανικό μυθιστόρημα), Ελένη Πέγκα (θεατρική γραφή), Βασίλης Παπατσαρούχας (εικονογράφηση παιδικού βιβλίου).

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ (E-LEARNING): Αμάντα Μιχαλοπούλου, (μυθιστόρημα), Στρατής Πασχάλης (ποίηση), Ελένη Κεχαγιόγλου (διόρθωση και επιμέλεια κειμένων).

[ Η συνάντηση για τα εργαστήρια διόρθωσης και επιμέλειας κειμένων θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 8/2, στις 5 το απόγευμα.

Συμμετέχουν: Δημήτρης Θάνας, Κλεοπάτρα Καλαφατά

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 27/1 - (αίθουσα εκδηλώσεων της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Μακεδονίας – Θράκης (ΕΣΗΕΜ-Θ), Στρ. Καλλάρη 5, Θες/νίκη, τηλ. 2310-243572).

ΔΕΙΤΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΔΩ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ (ΕΚΕΒΙ), ΤΗΛ.: 210-9200300, www.ekebi.gr

Πληροφορίες : τηλ.: 210-9200336, seminaria@ekebi.gr

Αιτήσεις συμμετοχής έως 29 Ιανουαρίου 2012.

Οι κριτικοί λογοτεχνίας απέκτησαν το δικό τους ηλεκτρονικό αρχείο στον κόμβο του ΕΚΕΒΙ

2012-01-17T09:12:00.001-08:00

Εναρξη με τους κορυφαίους του πρώτου μισού του 20ού αιώνα (Τέλλος Αγρας, Αλκης Θρύλος (Ελένη Ουράνη), Ανδρέας Καραντώνης, Κλέων Παράσχος, Πέτρος Χάρης, Αιμίλιος Χουρμούζιος)

Το Αρχείο Κριτικών Λογοτεχνίας αποτελεί τη βάση για τη μελέτη, την ανίχνευση και την προβολή των πνευματικών προσωπικότητων που προσέφεραν καθοριστικά στα επόμενα βήματα της νεοελληνικής γραμματείας μέσα από το κριτικό έργο τους. Χάρη στην οξύνοια, τη φιλολογική και συγγραφική τους υποδομή αποτέλεσαν ρυθμιστικό παράγοντα στην εξέλιξη της ποίησης και της πεζογραφίας, της μετάφρασης, του δοκιμιακού λόγου.

Πρόκειται για ένα αρχείο σε διαρκή εμπλουτισμό με πρόσωπα και κείμενα ενισχύοντας τη φιλέρευνη διάθεση του αναγνωστικού κοινού αλλά και εξυπηρετώντας την αναζήτηση αρχειακών δεδομένων σε σπουδαστές, ερευνητές, συγγραφείς και επαγγελματίες του εκδοτικού κλάδου.

Το Αρχείο Κριτικών Λογοτεχνίας βρίσκεται στον κόμβο του ΕΚΕΒΙ (www.ekebi.gr). Παραθέτει μια σειρά από κατατοπιστικά στοιχεία (χρονολόγιο, αποσπάσματα βιβλιοκρισιών, δείγμα λογοτεχνικής γραφής, καταλόγους εργοβιογραφίας) για κριτικούς που προσέφεραν με την πένα τους στην επισκόπηση της λογοτεχνίας του πρώτου μισού του 20ού αιώνα. Τα κείμενα προέρχονται μέσα από περιοδικά, επιθεωρήσεις, στήλες εφημερίδων, αφιερωματικούς τόμους.

Με την έναρξη λειτουργίας του το αρχείο προσφέρει υλικό για τους εξής κριτικούς: Τέλλο Αγρα, Αλκη Θρύλο (Ελένη Ουράνη), Ανδρέα Καραντώνη, Κλέωνα Παράσχο, Πέτρο Χάρη και Αιμίλιο Χουρμούζιο. Στη συνέχεια αναμένεται η παρουσίαση περισσότερων κριτικών με στόχο τον εμπλουτισμό του αρχείου και τη συνολική κάτοψη της ελληνικής βιβλιοκριτικής.

Δείτε το αρχείο, εδώ: critics.ekebi.gr

Εκδοχές ζωής μετά θάνατον

2012-01-15T05:25:00.000-08:00

[Της Χριστινας Σανουδου, Η Καθημερινή, 14/1/2012].
David Eagleman «Sum: Σαράντα ιστορίες από την άλλη ζωή». Μετάφραση: Τρισεύγενη Παπαϊωάννου. Εκδόσεις Οκτώ, σελ. 120.
Τι μας περιμένει όταν αφήνουμε τούτο τον κόσμο; Αν υπάρχει παράδεισος, πόσο διαφέρει τελικά από την επίγεια πραγματικότητα; Και τι θα συνέβαινε αν κατορθώναμε να νικήσουμε τον θάνατο με τη βοήθεια της τεχνολογίας; Αυτά και πολλά ακόμα υπαρξιακά ερωτήματα επιχειρούν να «απαντήσουν» οι 40 ιστορίες του νευροεπιστήμονα David Eagleman, εμπνευσμένες από επιστημονικές θεωρίες, αρχαίους μύθους, αλλά και πτυχές της σύγχρονης καθημερινότητας. Διατυπώνοντας τις ιδιοφυείς και ανατρεπτικές υποθέσεις του με εξαιρετικά εύληπτο τρόπο, ο συγγραφέας μάς καλεί να αφήσουμε πίσω τις προκαταλήψεις μας και να αναλογιστούμε τι μορφή μπορεί να έχει η μετά θάνατον ζωή. Μήπως αναβιώνουμε όλες μας τις εμπειρίες με διαφορετική σειρά; Εχουμε τη δυνατότητα να επιστρέψουμε με ό,τι μορφή θέλουμε; Εμφανιζόμαστε ως κομπάρσοι στα όνειρα των ζωντανών, αναβιώνουμε όλες μας τις εμπειρίες με διαφορετική σειρά ή μήπως μεταμορφωνόμαστε σε προσομοιώσεις του εαυτού μας, βασισμένες σε στοιχεία από τις πιστωτικές μας κάρτες;
«Sum» είναι ο τίτλος του πρωτότυπου βιβλίου, που αγγίζει με χιούμορ ένα διαχρονικό και πανανθρώπινο ζήτημα, χωρίς να ισχυρίζεται ότι κατέχει αδιαμφισβήτητες αλήθειες - εκτός, ίσως, από το γεγονός ότι το μόνο χειροπιαστό «θαύμα», στο οποίο σίγουρα έχουμε πρόσβαση, δεν είναι η αιωνιότητα αλλά η θνητή ζωή στο εδώ και τώρα. Το μόνο βιβλίο φαντασίας, που συμπεριλήφθηκε στη λίστα του περιοδικού New Scientist για τους καλύτερους τίτλους του 2009 αποσκοπεί, σύμφωνα με τον συγγραφέα του, στο «να μας ενθαρρύνει να είμαστε πάντα ανοιχτοί σε νέες ιδέες».
Οταν πεθαίνουμε σε έναν από τους φανταστικούς κόσμους του Eagleman, ανακαλύπτουμε πως δεν είμαστε παρά προηγμένα ρομπότ, που σχεδίασαν εξωγήινα όντα με στόχο την εκτέλεση πολύπλοκων υπολογισμών ή τη συλλογή πληροφοριών για τον πλανήτη μας. Εναλλακτικά, δεν αποκλείεται να χρησιμεύουμε αποκλειστικά για τη διαιώνιση κάποιων μικροοργανισμών. Στον παράδεισο- που ενίοτε θυμίζει κόλαση- ερχόμαστε αντιμέτωποι με διάφορες εκδοχές του εαυτού μας, συνυπάρχουμε με χαμένα πράγματα, ξεχασμένες ιδέες, ακόμα και νεκρούς θεούς, ή ζούμε σε μία πόλη με μόνους κατοίκους τα πρόσωπα που θυμόμαστε. Μας πληροφορούν ότι ο θεός διαβάζει και ξαναδιαβάζει τον Φρανκεστάιν, συνεπαρμένος από την ιδέα ότι κάθε δημιουργός είναι ανίσχυρος μπροστά στο δημιούργημά του, ότι έχει παραγκωνιστεί από μία ομάδα φιλόδοξων αγγέλων ή ότι έχει εγκαταλείψει τον παράδεισο, όπου πλέον μαίνονται αιματηρές μάχες.
Μολονότι επιφανειακά ψυχαγωγούν τον αναγνώστη, οι ιστορίες κρύβουν βαθύτερες ηθικές προεκτάσεις: Οταν η ιατρική προοδεύει τόσο, ώστε να παρατείνει επ' άπειρον τη ζωή, οι άνθρωποι χάνουν κάθε κίνητρο για δημιουργία, οι προηγμένοι «συλλέκτες πληροφοριών για τη Γη» προτιμούν να συλλέγουν πληροφορίες ο ένας για τον άλλο, ενώ όσοι διδάσκονται τις αλήθειες του σύμπαντος παραμένουν πεισματικά προσκολλημένοι στις παλιές τους αντιλήψεις. Και, όταν όλοι ανεξαιρέτως κερδίζουν μία θέση στον παράδεισο, συνειδητοποιούν ότι βρίσκονται στην κόλαση.

Ενα νησί για τον Παπαδιαμάντη

2012-01-15T05:21:00.000-08:00

Ο Νίκος Δ. Τριανταφυλλόπουλος εξέδωσε δύο βιβλία σχετικά με τον μεγάλο Σκιαθίτη
Του Σπυρου Γιανναρα, Η Καθημερινή, 14/1/2012
Ο εμβριθής φιλόλογος και επιμελητής των «Απάντων» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη Νίκος Δ. Τριανταφυλλόπουλος μιλάει στην «Κ» με αφορμή την κυκλοφορία δύο βιβλίων για τον Παπαδιαμάντη από τις εκδόσεις «Ικαρος» και την αγόρευσή του τον περασμένο Δεκέμβριο σε επίτιμο διδάκτορα από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Ακάματος μελετητής

Η δύσκολη περασμένη χρονιά έκλεισε με ευτυχέστατο τρόπο για τον επί τριακονταπενταετία ακάματο μελετητή του παπαδιαμαντικού έργου Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλο.

Ο «πατριάρχης των παπαδιαμαντικών σπουδών», σύμφωνα με το ψήφισμα του Αριστοτελείου, ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει αφιερωθεί, (συνεπικουρούμενος από την κόρη του Λαμπρινή), στον εντοπισμό και στην έκδοση των παπαδιαμαντικών μεταφράσεων, εξέδωσε στον «Ικαρο» δύο περίκομψα βιβλία. Το μικρό τομίδιο, «Ενα νησί», όπου συγκέντρωσε τέσσερα δικά του κείμενα τα οποία αναφέρονται αμέσως ή εμμέσως στον μεγάλο Σκιαθίτη, και μια ανθολογία όλων των κειμένων του κριτικού λογοτεχνίας Ζήσιμου Λορεντζάτου για τον Παπαδιαμάντη. Στο πρώτο βιβλίο, αναδεικνύει την ενότητα του παπαδιαμαντικού (λογοτεχνικού και μεταφραστικού) έργου, καταδεικνύει τις εκλεκτικές συγγένειες του πρόωρα χαμένου συγγραφέα Χρήστου Βακαλόπουλου με τον Παπαδιαμάντη (τον οποίο χαρακτηρίζει λογοτεχνικό του «δισέγγονο»), ενώ γράφει ‡ la maniere de, ένα βακαλοπουλικής κι ένα παπαδιαμαντικής τεχνοτροπίας αφήγημα.

- Θεωρείτε ότι η φιλολογική μελέτη του Παπαδιαμάντη έχει κάποιο όριο ή είναι ανεξάντλητη;

- Ο Παπαδιαμάντης, ως πεζογράφος και μεταφραστής, εκτός από τα αναμφισβήτητα πρωτεία του κατ' άμφω, είναι ασύγκριτος ως προς τον όγκο του έργου του με τον Θουκυδίδη λ. χ., ή τους αρχαίους Λυρικούς, οι οποίοι εξακολουθούν ν' απασχολούν τους φιλολόγους. Συνεπώς, η φιλολογική με τη στενή και την ευρεία έννοια ενασχόληση με τα γραφτά του μόλις έχει αρχίσει. Η κέλευθος που ανοίγεται μπροστά στους φιλοπαπαδιαμαντικούς φιλολόγους είναι ευρύτατη και μακρότατη. Η διαπίστωση αυτή επιβεβαιώνεται από το φετινό Γ΄ Διεθνές Συνέδριο για τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη. Ελλοχεύει πάντως ο κίνδυνος να αδολεσχούμε όχι για χάρη του παπαδιαμαντικού έργου, αλλά του curriculum vitae του ατομικού μας φακέλου.

Η αρχή της ανθολόγησης

- Ο Ζήσιμος Λορεντζάτος δεν ασχολήθηκε επισταμένως με τον συγγραφέα της «Φόνισσας». Τι σας παρακίνησε να ανθολογήσετε τα κείμενά του για τον Παπαδιαμάντη; Τόσο καταλυτική θεωρείτε την επίδρασή του στην καθιέρωση του έργου του;

- Ο Ζ. Λορεντζάτος πράγματι δεν έγραψε τόσες σελίδες για τον Παπαδιαμάντη όσες για τον Σολωμό, μολονότι τους θεωρούσε ισότιμους και ισόκυρους. Αν όμως λογαριάσουμε τι έλξη ασκούσε η ποίηση στην ιδιοσυγκρασία του, οι σελίδες του για τον Παπαδιαμάντη δεν φαίνονται πια λίγες. Και φυσικά δεν είναι ασήμαντες. Θα μπορούσε φυσικά να έχει γράψει πενταπλάσιες, αλλά ξέρουμε ότι εγκρατευτόταν τρομερά. (Το ρήμα που χρησιμοποιώ μου θυμίζει τον κοινό χαρακτηρισμό του για τον Παπαδιαμάντη και τον Σολωμό: «Εγκρατευτές της γλώσσας»!)

Συνάχθηκαν, λοιπόν, οι μικρές και μεγάλες παπαδιαμαντικές ψηφίδες του Λορεντζάτου στο βιβλίο που εξέδωσε ο «Ικαρος», κι ελπίζω ότι έχουμε πια ένα καθαρό ψηφιδωτό. Θα χαιρόμουν πολύ αν διάβαζαν αρκετοί σχολικοί φιλόλογοι αυτή τη μικρή συναγωγή. Αν, τώρα, τα κείμενα που περιέχει είχαν επίδραση καταλυτική στους αναγνώστες, δεν το ξέρω. Βεβαιώνω απλώς ότι εμένα μ' έσπρωξαν κάποτε και με συνοδεύουν πάντοτε στη μεγαλύτερη περιπέτεια της ζωής μου.

- Τι εννοείτε όταν αποκαλείτε τον Χρήστο Βακαλόπουλο «δισέγγονο του Παπαδιαμάντη»; Υπάρχουν κι άλλοι σημαντικοί επίγονοί του στη νεοελληνική λογοτεχνία κι αν όχι, σε τι οφείλεται αυτή η έλλειψη;

- Ο Χρήστος Βακαλόπουλος πέρασε από τα Καυδιανά δίκρανα ώσπου να δει τι νόημα έχει ένα ξωκκλήσι στη άκρη του γκρεμού. Από εκείνα τα νησιώτικα ξωκκλήσια του Παπαδιαμάντη. Αφού, λοιπόν, αφηγήθηκε την πάλη με τον αντίδικο, που επιστρατεύει τη σοφιστεία είκοσι αιώνων και φρυάζει με τη σκέψη ότι θα μπεις ν' ανάψεις ένα κερί, δεν αποκτάει αυτοδικαίως το δικαίωμα της συγγένειας με τον Παπαδιαμάντη που αντιμετώπισε τους ίδιους ακριβώς μυκτηρισμούς;

Αλλοι επίγονοι του Παπαδιαμάντη; Ο Πεντζίκης, βέβαια! Ας αρκεστούμε σε αυτούς τους δύο κεκοιμημένους τώρα - που ασφαλώς δεν είναι λίγοι.

Μετάφραση ή όχι;

- Τι θα απαντούσατε στους δασκάλους που διατείνονται μετ' επιτάσεως ότι δίχως νεοελληνικές μεταφράσεις, τα παιδιά δεν πρόκειται να διαβάσουν το έργο του Παπαδιαμάντη;

- Μολονότι προικισμένοι δάσκαλοι κατάφεραν θαύματα διαβάζοντας Παπαδιαμάντη από το πρωτότυπο σε δημοτικά, υπάρχει ένα πρόβλημα. Πιστεύω ότι η Καίτη Χιωτέλλη έδειξε τον σωστό δρόμο: μεταγλώττιση, που δεν απέχει πολύ από το παπαδιαμαντικό κείμενο, στη δεξιά σελίδα, και στην αριστερή ο Παπαδιαμάντης ατόφιος - για το Δημοτικό. Για το Γυμνάσιο και το Λύκειο ότι πρότεινε στο φετινό συνέδριο ο Σταύρος Ζουμπουλάκης. (Την διδασκαλία του Παπαδιαμάντη στο πρωτότυπο, συνοδεία υποσέλιδων αναλυτικών σχολίων και γλωσσάριου). Ο μεγάλος κόμπος είναι ποιοι θα κάμουν τις μεταγλωττίσεις. Αν διεκδικήσουν μεταγλωττιστικές δάφνες, η υπόθεση είναι χαμένη.

Ο «Οδυσσέας» του Τζέιμς Τζόις (και ο Λεοπόλδος Μπλουμ) γίνονται 90 ετών

2012-01-15T05:15:00.000-08:00

[Της Ολγας Σελλα, Η Καθημερινή, 14/1/2012]. Ηταν 2 Φεβρουαρίου του 1922, όταν κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο Shakespeare and Company ένα βιβλίο που καθόρισε τη λογοτεχνία του 20ού αιώνα, τη μορφή και τη δομή του μυθιστορήματος: ο «Οδυσσέας» του Τζέιμς Τζόις, ο οποίος συμπτωματικά εκείνη την ημέρα γιόρταζε τα 40 του χρόνια. Δεν είναι η μόνη ημερομηνία που συνδέει την προσωπική ζωή του συγγραφέα με ημερομηνίες–ορόσημα του Οδυσσέα. Οπως η Bloomsday, η 16η Ιουνίου του 1904, κατά την οποία παρακολουθούμε στις σελίδες του «Οδυσσέα» τη ζωή του κεντρικού ήρωα του βιβλίου, του Λεοπόλδου Μπλουμ. Ακριβώς την ίδια μέρα ο Τζόις γνώρισε τη μετέπειτα σύζυγό του, τη Νόρα Μπάρνακλ.

Η ιστορία του μυθιστορήματος είναι αρκετά σύνθετη. Ο Τζόις άρχισε να γράφει τον «Οδυσσέα» γύρω στο 1914. Το μυθιστόρημα αρχικά δημοσιεύτηκε σε συνέχειες (από τον Μάρτιο του 1918 ώς τον Δεκέμβριο του 1920) στο περιοδικό The Little Revue, συνδιευθυντής της οποίας ήταν ο Εζρα Πάουντ, στενός φίλος και θαυμαστής του Τζόις. Ομως, λόγω της τολμηρής γλώσσας του και της ασυνήθιστης δομής του, κανείς εκδότης δεν αναλάμβανε την έκδοσή του. Το τόλμησε η οξυδερκής Σύλβια Μπιτς και από τότε οι αναγνώστες μπορούν να διαβάζουν τα δεκαοκτώ κεφάλαια του βιβλίου (δομή που παραπέμπει στην «Οδύσσεια» του Ομήρου) και τη ζωή του μεσήλικου κύριου Μπλουμ, αλλά και του νεαρού Στήβεν Ντένταλους, οι οποίοι ανασυνθέτουν και επανεξετάζουν μέσα στους συλλογισμούς τους όλα τα προβλήματα που θίγει ο Ομηρος.

Ο σύγχρονος αναγνώστης παρακολουθεί τις διαφορές και τις ομοιότητες του μύθου, τις ανατροπές του και συγκρίνει τον σύγχρονο κόσμο με τον κλασικό, αναζητώντας τις ηθικές και τις πνευματικές αξίες της σύγχρονης ζωής.

Είκοσι δύο χρόνια πριν, το 1990, ο «Οδυσσέας» μεταφράστηκε στα ελληνικά για πρώτη φορά (από τον Σωκράτη Καψάσκη) και κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κέδρος. Τις προηγούμενες μέρες, οι εκδόσεις Κέδρος κυκλοφόρησαν μια νέα επετειακή έκδοση του «Οδυσσέα», με σκληρό εξώφυλλο, πάντα σε μετάφραση Σωκράτη Καψάσκη.

Ισως ειδικά αυτήν την εποχή να είναι ευκαιρία να διαβάσουμε ένα έργο που έφερε επανάσταση στην τεχνική της αφήγησης, αλλά και να κάνουμε, ως αναγνώστες του 21ου αιώνα, τη σύγκριση ανάμεσα στις αξίες του κλασικού κόσμου με τον σημερινό, όπως έκαναν ο Λεοπόλδος Μπλουμ και ο Στήβεν Ντένταλους.

Οι «Εαυτούληδες» του Σκαρίμπα σε μελωδία Διονύση Τσακνή στο Μέγαρο Μουσικής

2012-01-06T23:07:00.000-08:00

Μια μουσική παράσταση εμπνευσμένη από την ποιητική συλλογή του Γιάννη Σκαρίμπα, «Εαυτούληδες» παρουσιάζει ο Διονύσης Τσακνής στις 16 Ιανουαρίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Το έργο του πρωτοπόρου Χαλκιδαίου ποιητή και λογοτέχνη Γιάννη Σκαρίμπα (1893-1984) σημαδεύτηκε από την έντονη αντιδικία του με τις καθιερωμένες αξίες της ζωής και του αστικού πολιτισμού. Η απροσδόκητη, ανατρεπτική και εντελώς προσωπική ποίησή του αποτέλεσε πρόσφατα πηγή έμπνευσης για τον συνθέτη και ερμηνευτή Διονύση Τσακνή ο οποίος μελοποίησε δώδεκα ποιήματά του, προερχόμενα από τη μία εκ των τριών συλλογών του με τίτλο «Εαυτούληδες» (1950).

Οι συνθέσεις αυτές γίνονται το αντικείμενο της μουσικο-θεατρικής παράστασης που θα παρουσιαστεί στην αίθουσα «Χρήστος Λαμπράκης» με τη σύμπραξη του Διονύση Τσακνή και σπουδαίων καλλιτεχνών όπως: Γιώργος Μεράντζας (ερμηνευτής), Γεράσιμος Σκιαδαρέσης (ηθοποιός, εμφανίζεται στο ρόλο του Γιάννη Σκαρίμπα, σε κείμενα που επιμελήθηκε ο Γιώργος Τσακνής), χορωδοί (ηθοποιοί-τραγουδιστές) Αποστόλης, Γιώργος και Ειρήνη Ψυχράμη, Ελένη Καρακάση, Ελένη Ουζουνίδου και Κωνσταντίνος Σαραντόπουλος, μουσικοί, Δημήτρης Μπαρμπαγάλας (κιθάρες) και Θωμάς Κωνσταντίνου (τσουμπούς, τζουράς, λαγούτο) και μέλη της Ορχήστρας Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ (υπό τη διεύθυνση του Ανδρέα Πυλαρινού).

Στην παράσταση θα ακουστούν τα τραγούδια «Εαυτούληδες», «Τρελός», «Τα ρομπότ», «Ο Σταθμάρχης», «Ο Καμπούρης», «Το εισιτήριο», «Το πορτραίτο της Ελίζε Μαίηλυ», «Το πλοίο (Ο τιτανικός)», «Το φιδάκι», «Χορός Συρτός», «Το βαλς χωρίς ντάμα» όπως και το «Ουλαλούμ» (που ο Τσακνής είχε μελοποιήσει νωρίτερα για τις ανάγκες του δίσκου του «Τι γυρεύεις στον ύπνο μου, πατέρα» του 2007).

Η παράσταση χωρισμένη σε δύο μέρη, διανθίζεται και από μελοποιήσεις στίχων των Τάσου Λειβαδίτη, Κώστα Τριπολίτη και Μάνου Ελευθερίου.

Η παράσταση «Εαυτούληδες» εντάσσεται στο πλαίσιο της Σειράς Ελληνικό Τραγούδι.

Τιμές εισιτηρίων: 14, 25, 35 και 50 ευρώ (Διακεκριμένη Ζώνη)

Ειδικές Τιμές: 7,50 ευρώ (Φοιτητές, νέοι, άνεργοι, ΑΜΕΑ) και 9,50 ευρώ (65+, πολύτεκνοι)

Λίγη ώρα νωρίτερα (στις 6 μ.μ., στην αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος») και στο πλαίσιο των εκδηλώσεων του Megaron Plus, θα προηγηθεί συμπόσιο για τον ποιητή με τίτλο «Η ποίηση του Σκαρίμπα σήμερα» με τη συμμετοχή των: Κατερίνας Κωστίου (Επίκουρης Καθηγήτριας Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών), Σάββα Παύλου (συγγραφέα), Δημήτρη Κοσμόπουλου (ποιητή, δοκιμιογράφου), Γιώργου Παγανού (δοκιμιογράφου, κριτικού) και Συμεών Σταμπουλού (φιλολόγου, νεοελληνιστή).

Ενας πρώιμος Οσκαρ Ουάιλντ

2012-01-06T22:50:00.000-08:00

Του Σπυρου Γιανναρα, Η Καθημερινή, 6/1/2012

Οσκαρ Ουάιλντ «Βέρα η μηδενίστρια». Μετάφραση, εισαγωγή, σχόλια: Κωνσταντίνος Πουλής. Εκδόσεις Κουκκίδα, σελ. 172

Είναι τουλάχιστον αξιοπερίεργο πώς, ενώ οι μεταφράσεις των έργων του Ουάιλντ στα ελληνικά αφθονούν, δύσκολα θα βρει κανείς στιβαρό δοκίμιο για τον δημοφιλή δανδή γραμμένο στη γλώσσα μας. Αυτό που προσελκύει τους εκδότες δεν είναι η αξία του λογοτεχνικού έργου, αλλά απλώς και μόνον η απουσία συγγραφικών δικαιωμάτων. Γι’ αυτό και συχνά τα έργα σπουδαίων Ελληνων και ξένων συγγραφέων πορεύονται ξυλάρμενα, παρατημένα στην τύχη τους σαν μπουκάλια στη θάλασσα, χωρίς την υποστήριξη ενός ελάχιστου έστω δοκιμιακού corpus.

Μετά την έκδοση της περίφημης βιογραφίας του Ουάιλντ από τον Ρίτσαρντ Ελλμαν (εκδ. Πατάκης) η ερευνητική εργασία του θεατρικού συγγραφέα και κριτικού Κωνσταντίνου Πουλή που συνοδεύει την πρώτη μετάφραση (από τον ίδιο) στα ελληνικά του πρώιμου θεατρικού του Ουάιλντ «Βέρα η μηδενίστρια» (εκδ. Κουκκίδα), αποτελεί μάλλον το πρώτο σοβαρό επιστημονικό κείμενο που προσεγγίζει το έργο του Αγγλου λογοτέχνη. Τα εισαγωγικά κείμενα του Πουλή συμπληρώνουν το ελλιπές πορτρέτο ενός δανδή εστέτ, αποκαλύπτοντας μια θεμελιώδη πτυχή του ανδρός, τον πολιτικό, και δη τον αναρχικό Οσκαρ Ουάιλντ. Το εξαιρετικά επίκαιρο αυτό θεατρικό έργο, γραμμένο το 1880, ανασκαλεύει το ακανθώδες ζήτημα της πολιτικής βίας προαναγγέλλοντας τον ύστερο Ουάιλντ του «De Profundis» και της «Μπαλάντας της φυλακής του Ρέντιγκ». Προαναγγέλλει επίσης τα θεατρικά «Οι δίκαιοι» του Αλμπέρ Καμύ, «Τα λερωμένα χέρια» του Σαρτρ και το μυθιστόρημα «Οι κατακτητές», όπου ο Μαλρό καταδεικνύει τη νομοτελειακά προδιαγεγραμμένη αποτυχία κάθε επανάστασης, η οποία μεταμορφώνεται με τη σειρά της σε εξουσία.

Η μηδενίστρια Βέρα Ζάσουλιτς, η οποία αθωώθηκε σε μια πολύκροτη δίκη επειδή πυροβόλησε τον βάναυσο αστυνομικό διοικητή της Μόσχας Φ. Τρέποφ, αποτέλεσε δεδηλωμένη πηγή έμπνευσης και για την Ντόρα Ντουλέμποφ των «Δικαίων» του Καμύ. Η απόπειρα της Ζάσουλιτς ήταν το έναυσμα του κύματος τρομοκρατικών επιθέσεων των Ρώσων μηδενιστών, που οδήγησε στη δολοφονία του τσάρου Αλέξανδρου Β΄.

Ο Ουάιλντ επισημαίνει απανθρωπία ενός επαναστατικού σκοπού που αυτοαναιρείται καθώς τοποθετείται ψηλότερα κι από την αγάπη, δίνοντας μια έντονη ρομαντική τροπή στο έργο του, την οποία συναντάμε υποτονικότερη και στους δύο Γάλλους.

Στη «Βέρα» θέτει το ζήτημα της εξάλειψης της ανθρώπινης υπόστασης από την επαναστατική ομάδα, της αυταρχικότητας των επαναστατών, (προαναγγέλλοντας τα φρικώδη σταλινικά στρατόπεδα της Σιβηρίας), και της αναγκαιότητας της αυταπάρνησης και της θυσίας που ξαναβρίσκουμε στους Σαρτρ και Καμύ. Ο Καμύ έθεσε επιτακτικά το ζήτημα της επιβολής ορίων στην βία, και ο Σαρτρ με τη σειρά του στάθηκε στο αμφιλεγόμενο ζήτημα του σκοπού που αγιάζει τα μέσα, επισημαίνοντας ότι η πολιτική δεν γίνεται με «καθαρά χέρια».

Ο Ουάιλντ, όμως, υπήρξε ο πρώτος που αναγνώρισε το αίτημα ελευθερίας και δικαιοσύνης των μηδενιστών, θέτοντας παράλληλα το θέμα της αναγκαίας αυτοθυσίας ως μοναδικού αντισταθμίσματος στην ωμή βία.

Ο Καβάφης μελοποιημένος σε πρόγραμμα που περιοδεύσει σε ΗΠΑ και Ευρώπη

2012-01-03T20:04:00.000-08:00

Ένα πρωτότυπο πρόγραμμα μελοποιημένης -από διάφορους συνθέτες, Έλληνες και ξένους- ποίησης του μεγάλου Αλεξανδρινού ποιητή Κωνσταντίνου Καβάφη, που θα παρουσιαστεί σε πανεπιστημιακούς χώρους, αρχικά στις ΗΠΑ και στη συνέχεια στην Ευρώπη, ετοίμασαν τρεις καταξιωμένοι Έλληνες της Διασποράς, πραγματοποιώντας το προηγούμενο δεκαήμερο εντατικές πρόβες στη Βιέννη. Η ιδέα για το εγχείρημα αυτό γεννήθηκε πριν από έναν ακριβώς χρόνο στη Βιέννη, έπειτα από μια «Λογοτεχνική-μουσική βραδιά», αφιερωμένη στη μελοποιημένη ποίηση και το σχετικά άγνωστο πεζό έργο του Καβάφη, από τρεις των συντελεστών της, τον καθηγητή του αμερικανικού Πανεπιστημίου Μίτσιγκαν και υπεύθυνο της Έδρας Καβάφη για Νεοελληνικές Σπουδές, Βασίλειο Λαμπρόπουλο, τη γνωστή μεσόφωνο Αλεξάνδρα Γκράβα και τον ανερχόμενο νεαρό πιανίστα Παντελή Πολυχρονίδη.
Η πρεμιέρα του προγράμματος, το οποίο χρηματοδοτείται από το Ωνάσειο Ίδρυμα Νέας Υόρκης, θα γίνει στις 16 Απριλίου στο Πανεπιστήμιο Μίτσιγκαν και στη συνέχεια θα παρουσιαστεί σε άλλα πέντε αμερικανικά πανεπιστήμια τα οποία έχουν προγράμματα Νεοελληνικών Σπουδών ή μουσικές σχολές που δείχνουν ενδιαφέρον για τον Καβάφη, και αυτά είναι τα πανεπιστήμια Ινδιάνα, Κολούμπια, Αιέβα, Γέιλ και Μπρόου.
Το εγχείρημα θεωρείται μοναδικό, καθώς πέρα από την ερμηνεία, συνολικά δεκαεπτά τραγουδιών σε ποίηση Καβάφη (που επιλέχτηκαν από 50 μελοποιήσεις Ελλήνων και ξένων) από την Αλεξάνδρα Γκράβα, με συνοδεία στο πιάνο του Παντελή Πολυχρονίδη, περιλαμβάνει παρέμβαση-σχολιασμό από τον επίσης παρόντα στη σκηνή, καθηγητή Βασίλειο Λαμπρόπουλο, για στοχασμό πάνω στην «περίεργη τριβή του καβαφικού στίχου με τις διάφορες διαφορετικές μελοποιήσεις».
Σύμφωνα με τους συντελεστές του προγράμματος, διαφορετικοί συνθέτες που περιλαμβάνονται σε αυτό, χρησιμοποίησαν διαφορετικά ιδιώματα για να μελοποιήσουν τον Καβάφη, όπως οι Μίκης Θεοδωράκης, Μάνος Χατζηδάκις, Δημήτρης Μητρόπουλος, αλλά και πολύ σπουδαίοι Αμερικανοί, όπως ο Ντέιβιντ Κόπερ, αλλά και νέοι σύγχρονοι Έλληνες συνθέτες της Διασποράς, όπως η Καλλιόπη Τσουπάκη, ο Δημοσθένης Στεφανίδης, ο Κώστας Ρικλίδης.
Το πρόγραμμα, που μετά τις ΗΠΑ αναμένεται να παρουσιαστεί στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής περιοδείας σε Βιέννη, Παρίσι, Βερολίνο, Λονδίνο και άλλες πόλεις, με κατάληξη στη Στέγη Γραμμάτων του Ιδρύματος Ωνάση στην Αθήνα, ετοιμάστηκε ενόψει και των δύο μεγάλων επετείων για τον Καβάφη μέσα στο 2013, δηλαδή των 150 χρόνων από τη γέννησή του και των 80 χρόνων από το θάνατό του.
Ο καθηγητής Βασίλης Λαμπρόπουλος αναφέρει σε δηλώσεις του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ στη Βιέννη, πως πρόκειται για μακροπρόθεσμη επένδυση που μπορεί να έχει μεγαλύτερη εξέλιξη στο μέλλον, στο πλαίσιο νεοελληνικών προγραμμάτων στις διάφορες έδρες τους στην Ευρώπη, όπως σε Λονδίνο, Οξφόρδη, Κέιμπριτζ και Βιέννη.
Ο ίδιος γενικά θεωρεί πως σε μια εποχή που η κάλυψη της Ελλάδας από τα διεθνή ΜΜΕ είναι από επιφυλακτική μέχρι αρνητική και όλο αυτό το κεφάλαιο που διέθετε στο εξωτερικό εξανεμίζεται, οι πολιτιστικές πρωτοβουλίες της ελληνικής Διασποράς ανά τον κόσμο, είναι μια ελπίδα να διασωθεί το ελληνικό όνομα και να συνεχίσει ο σύγχρονος ελληνικός πολιτισμός να υπάρχει εκεί.
Αυτό, όπως πιστεύει, μπορεί να γίνει μέσα από νεοελληνικά προγράμματα, μέσα από ομογενειακούς φορείς, μέσα από μουσεία, όπως το Ελληνικό Μουσείο Σικάγου και γενικά μέσα από εκδηλώσεις, πάντα με έμφαση, κατά προτίμηση, όχι στους αρχαίους αλλά σε νεότερα και σύγχρονα ονόματα. Αυτή την πολιτιστική πολιτική στο εξωτερικό μπορούν, όπως τονίζει, να ασκήσουν με δικά τους μέσα οι Έλληνες της Διασποράς, και ο καλύτερος τρόπος για να ακουστεί με θετικό τρόπο η Ελλάδα αυτή τη στιγμή είναι να αποδείξουν πως αυτή συνεχίζει να παράγει πολιτισμό.
www.kathimerini.gr με πληροφορίες από ΑΠΕ - ΜΠΕ

Ο Εμετ Μπένετ -ο πατέρας της Μυκηναϊκής επιγραφικής- απεβίωσε σε ηλικία 93 ετών

2012-01-03T19:55:00.000-08:00

Σε ηλικία 93 ετών πέθανε στο Μάντισον των Ηνωμένων Πολιτειών ο Εμετ Μπένετ, ο οποίος θεωρήθηκε ο πατέρας της Μυκηναϊκής επιγραφικής, αφού ο ρόλος του στην αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β' υπήρξε καταλυτικός. Στη μονογραφία του «Οι πινακίδες της Πύλου» (1951) ο Μπένετ δημοσίευσε τον πρώτο οριστικό κατάλογο των συμβόλων της Γραμμικής Β κι αυτό αποτέλεσε το πρώτο βήμα για την ανάγνωση κάθε άγνωστης επιγραφής. Δουλεύοντας αρχικά με την Αλις Κόμπερ, η οποία θεωρούνταν ως το θάνατό της το 1950 η διασημότερη επιγραφικός, ο Μπένετ αφιέρωσε τον περισσότερο χρόνο του στην δεκαετία του ΄40 προκειμένου να δημιουργήσει έναν κατάλογο με 80 περίπου χαρακτήρες. Καθένας από αυτούς αντιστοιχούσε σε μία συλλαβή μιας άγνωστης ακόμη γλώσσας.

Η ανάγνωση των πινακίδων της Γραμμικής Β ήρθε ένα χρόνο αργότερα από τον νεαρό τότε _1952 _ αρχιτέκτονα Μάκλ Βέντρις (πέθανε σε δυστύχημα το 1956), αυτός όμως βασίστηκε σ΄ αυτόν τον κατάλογο που συνέθεσε ο Μπένετ. Ετσι χάρη στον Μπένετ, την Κόμπερ και τον Βέντρις η Γραμμική Β θεωρείται τώρα η πρωιμότερη αναγνώσιμη γραφή στην Ευρώπη.

Ο Εμετ Λέσλι Μπένετ ο Νεώτερος γεννήθηκε στην Μινεάπολη το 1918 και σπούδασε στο Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι με καθηγητή τον διαπρεπή αρχαιολόγο Κάρλ Μπλέγκεν, ο οποίος είχε πραγματοποιήσει ανασκαφές στην Πύλο φέρνοντας στο φως τα ανάκτορα του Νέστορα. Κατά τη διάρκεια του Β΄Παγκοσμίου πολέμου εργάσθηκε ως αποκρυπτογράφος βοηθώντας στην αποκρυπτογράφηση των ιαπωνικών μηνυμάτων. Και παρ΄ ότι δεν γνώριζε γιαπωνέζικα, όταν του έδιναν κωδικοποιημένα κείμενα, αυτό που έκανε ήταν να αναζητεί διάφορα μοτίβα μέσα σ΄αυτά ώστε να καταλήξει στην αποκωδικοποίησή τους. Ο Μπένετ δίδαξε ως καθηγητής στο Γέιλ και στο Πανεπιστήμιο του Τέξας αλλά περισσότερο κοντά ήταν πάντα με το Πανεπιστήμιο του Ουινσκόνσιν όπου δίδαξε από το 1959 ως το 1988.

Ελληνική ποίηση στις βιβλιοπροτάσεις των «Times»... Επιλογή ποιημάτων του Νάσου Βαγενά προτείνει το βρετανικό έντυπο

2012-01-03T19:52:00.000-08:00

Στις χριστουγεννιάτικες βιβλιοπροτάσεις των βρετανικών «Times», πριν από λίγες ημέρες, η κριτικός Τζόζεφιν Μπάλμερ συμπεριέλαβε στις ποιητικές συλλογές που πρότεινε στους αναγνώστες του είδους -με την εκτίμηση «η ποίηση είναι ζωντανή και σπαρταράει»- και μία ελληνική συλλογή. Ο λόγος για τη συλλογή «Τhe Perfect Order» (Anvil Press, 2010) του ποιητή, νεοελληνιστή και κριτικού της λογοτεχνίας Νάσου Βαγενά (φωτογραφία). Η συλλογή αποτελεί επιλογή από ποιήματα του Βαγενά γραμμένα στο διάστημα 1974-2010 και μεταφρασμένα στα αγγλικά από μια δωδεκάδα έγκριτους μεταφραστές και νεοελληνιστές, ανάμεσα στους οποίους ο Κίμων Φράιαρ, ο Ρόντρικ Μπίτον, ο Ιωάννης Τσιώλης, ο Τζον Κ. Ντέιβις, ο Ρόμπερτ Κριστκ.ά. Τον τόμο επιμελήθηκαν ο βρετανός ποιητής Ρίτσαρντ Μπέρενγκαρτεν (γνωστός και ως Ρίτσαρντ Μπερνς), ιδρυτής το 1975 του Φεστιβάλ Ποίησης του Κέιμπριτζ, και ο έλληνας μεταφραστής και καθηγητής στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο Πασχάλης Νικολάου. Την εισαγωγή υπογράφει ο νεοελληνιστής του Πανεπιστημίου του Λονδίνου Ντέιβιντ Ρικς.

Τα ποιήματα, μεταφρασμένα και πρωτοδημοσιευμένα σε αγγλόφωνα περιοδικά σε ένα διάστημα τριάντα ετών, οργανώνονται από τους επιμελητές της έκδοσης σύμφωνα με τη χρονολογία εμφάνισης των συλλογών στις οποίες ανήκουν, ξεκινώντας από τη συλλογήΠεδίον Άρεως (1974), προχωρώντας, μεταξύ άλλων, στις Βιογραφία (1978), Τα γόνατα της Ρωξάνης (1981), Βάρβαρες ωδές (1992) και καταλήγοντας στο πρόσφατο ποιητικό βιβλίοΣτη νήσο των Μακάρων (2010). Ο τόμος συνοδεύεται από δείγματα της δοκιμιογραφίας του μελετητή Νάσου Βαγενά, για τη μετάφραση, την ποιητική γλώσσα, την ειρωνική γλώσσα του Καβάφη - που προσφέρουν κλειδιά ανάγνωσης και της δικής του ποίησης.

«Υποψήφια για το βραβείο John Criticos, η συλλογή προσφέρει την κομψή, καλλιεργημένη γραφή του Βαγενά στους άγγλους αναγνώστες για πρώτη φορά», γράφει η βιβλιοκριτικός των «Times».

Τα βραβεία και τους επαίνους του 2011 απένειμε η Ακαδημία Αθηνών

2011-12-29T21:29:00.000-08:00

Παρουσία του πρωθυπουργού κ. Λουκά Παπαδήμου, η Ακαδημία Αθηνών στην ετήσια πανηγυρική συνεδρία της στη λαμπρή αίθουσα τελετών του μεγάρου Χάνσεν απένειμε το βράδυ της Πέμπτης 29 Δεκεμβρίου τα βραβεία και τους επαίνους του Ιδρύματος για το έτος που κλείνει. Για το σύνολο του έργου τους βραβεύτηκαν από το Ίδρυμα Πέτρου Χάρη ο ποιητής Μιχάλης Γκανάς και από το Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη ο ποιητής Γιώργος Μαρκόπουλος και ο πεζογράφος Δημήτρης Πετσετίδης. Για το σύνολο του έργου του βραβεύθηκε επίσης ο ζωγράφος Πέτρος Ζουμπουλάκης.

Στους βραβευθέντες συγκαταλέγονται οι λογοτέχνες Μιχάλης Μοδινός, Τάσος Καλούτσας, Έρση Σωτηροπούλου, Γιάννης Ζερβός και Αθηνά Παπαδάκη, ο κριτικός Διονύσης Μουσμούτης, οι νεοελληνιστές Γιώργος Κεχαγιόγλου και Λευτέρης Παπαλεοντίου για το βιβλίο τους «Ιστορία της Νεότερης Κυπριακής Λογοτεχνίας», ο κλασικός φιλόλογος Γεώργιος Ξενής για τη μελέτη του για τα σχόλια στην «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή, ο συνθέτης Δημήτρης Τερζάκης, ο πιανίστας Κωνσταντίνος Δεστούνης, ο γλωσσολόγος Χαράλαμπος Συμεωνίδης.

Με το βραβείο Σίμωνος Σίνα τιμήθηκε το Κέντρο Αρχαίων, Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών «Φώτιος Μαλλέρος» (1968) του Πανεπιστημίου της Χιλής για την προσφορά του στον ελληνικό πολιτισμό. Έπαινο για το μορφωτικό της έργο έλαβε η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σπάρτης. Τιμήθηκαν επίσης «Το χαμόγελο του παιδιού» για το κοινωφελές έργο του και το Ελληνοαμερικανικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα για την προσφορά του στην παιδεία και τον πολιτισμό.

Aναλυτικά τα βραβεία της Ακαδημίας Αθηνών που απονεμήθηκαν είναι τα ακόλουθα:

ΤΑΞΗ ΤΩΝ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

1. Βραβείο Κωνσταντίνου Κτενά, με χρηματικό έπαθλο 5.000 ευρώ, από τα έσοδα του κληροδοτήματος Ευθυμίας Μερτσάρη, για εργασία με την οποία προωθείται η γεωλογική γνώση του ελληνικού χώρου, στους Καλλιόπη Γάκη-Παπαναστασίου, Ευθύμιο Καρύμπαλη και Χαμπίκ Μαρουκιάν, για την εργασία τους με τίτλο: "Quaternary marine terraces as indicators of neotectonic activity of the Ierapetra normal fault SE Crete (Greece)."

2. Βραβείο Αικατερίνης Κέπετζη, εις μνήμην του συζύγου της ιατρού Νικολάου Κέπετζη, με χρηματικό έπαθλο 3.000 ευρώ, στην πρώτη αριστεύσασα πτυχιούχο της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, ακαδημαϊκού έτους 2009-2010, κυρία Μαρία Παπανικολάου.

3. Δύο (2) βραβεία Δημητρίου Λαμπαδαρίου, με χρηματικό έπαθλο 3.000 ευρώ το καθένα, για τους ικανότερους για το μάθημα της Γεωδαισίας αποφοίτους Τμημάτων Πολυτεχνικών Σχολών ακαδημαϊκού έτους 2009-2010 στους α) Αντώνιο Βατάλη, πτυχιούχο της Πολυτεχνικής Σχολής του Α.Π.Θ. και β) Νικηφόρο Παυλάτο, πτυχιούχο Πανεπιστημίου Πατρών.

4. Βραβείο της Οικογενείας Ιωάννου Βλυσίδη, εις μνήμην Αντιγόνης Βλυσίδη, με χρηματικό έπαθλο 3.000 ευρώ, για εργασία ιατρικού περιεχομένου, εξ ημισείας στους α) Δημήτριο Μηλίγκο και Μιχάλη Κουτσιλιέρη για την εργασία τους «Insulinlike growth factor - 1Ec (MGF) Expression in eutopic and ectopic endometrium: characterization of the MGF E-peptide actions in vitro» και β) Γκίκα Μαγιορκίνη, Εμμανουήλ Μαγιορκίνη και Άγγελο Χατζάκη για την εργασία τους «The global spread of hepatitis C virus 1a and 1b: phylodynamic and phylogeographic analysis».

5. Βραβείο Κωνσταντίνου Μοίρα, με χρηματικό έπαθλο 3.000 ευρώ, για εργασία με θέμα «Στρεσογόνα ερεθίσματα στην παιδική ηλικία και νευροεπιγενετικές επιπτώσεις», στους Σοφία Σακκά, Δημήτριο Λουτράδη και Γεώργιο Χρούσσο για την εργασία τους με τίτλο : "Absence of Insulin Resistance and Law-Grade Inflammation Despite Early Metabolic Syndrome Manifestations in Children born after in vitro fertilization".

6. Βραβείο Αχιλλέως και Αικατερίνης Διονυσοπούλου, με χρηματικό έπαθλο 8.000 ευρώ, για εργασία με θέμα «Ο ρόλος της γονιδιακής εκφράσεως στην καρκινογένεση» στον κ. Ηρακλή Χ. Κούρτη για την εργασία του με τίτλο «Induction of Lymphoid-like Stroma and Immune Escape by Tumors that Express the Chemokine CCL21».

7. Βραβείο Εμμανουήλ Μπενάκη, με χρηματικό έπαθλο 5.000 ευρώ, για εργασία με θέμα την βιοποικιλότητα της Ελλάδος ως προς τα φυτά στους Δημήτριο Φοίτο, Θεοφάνη Κωνσταντινίδη και Γεωργία Καμάρη για την εργασία τους «Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπανίων και Απειλουμένων Φυτών της Ελλάδας» (Ελληνική Βοτανική Εταιρεία, Πάτρα 2009, τόμοι Α΄ και Β΄ ).

8. Βραβείο Εμμανουήλ Μπενάκη, με χρηματικό έπαθλο 5.000 ευρώ, για εργασία με θέμα την βιοποικιλότητα της Ελλάδος ως προς τα ζώα στους Αναστάσιο Λεγάκι και Παναγιώτα Μαραγκού για την εργασία τους «Το Κόκκινο Βιβλίο των Απειλουμένων Ζώων της Ελλάδας» (Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία και ΥΠΕΚΑ, Αθήνα 2009).

9. Βραβείο Ευτυχίας Ευταξιοπούλου, εις μνήμην του Αντιπλοιάρχου Κωνσταντίνου Ευταξιοπούλου, με χρηματικό έπαθλο 5.000 ευρώ, για μελέτη που αφορά στο Ναυτικό μας ή γενικότερα στη θάλασσά μας, στον κ. Μιχαήλ Κ. Σκουλιό για το βιβλίο του «Τα ξύλινα καράβια της Κάσου. Σύγχρονη συνοπτική μελέτη για την ιστιοφόρο ναυτιλία της Κάσου από την αρχαιότητα ως το τέλος του 19ου αιώνα» (Αθήνα, 2010).

10. Βραβείο Χίλδεγαρδ χήρας Λεωνίδα Ζέρβα, με χρηματικό έπαθλο 5.000 ευρώ, για εργασία επί της Οργανικής Χημείας, στον κ. Εμμανουήλ Τζιράκη για την εργασία του " Acyl Radical Reactions in Fullerene Chemistry : Direct Acylation of [60] Fullerene through an Efficient Decatungstate - Photomediated Approach" .

11. Έπαινος, οίκοθεν, στην κυρία Ελένη Ζαχαρίου - Μαμαλίγκα για το βιβλίο της «Πουλιά στη Σύμη και τις νησίδες της» (Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας, Αθήνα 2011).

12. Έπαινος, οίκοθεν, στους Τιμόθεο Γ. Μασούρα και Θωμά Π. Κατωπόδη για το δίτομο έργο τους «Τα Ελληνικά Υποβρύχια» (Ναυτικόν Μουσείον της Ελλάδος, τόμοι Α΄και Β΄, Πειραιάς 2010).

ΤΑΞΗ ΤΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ & ΤΩΝ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ

1. Βραβείο Γ. Αθάνα, με χρηματικό έπαθλο 5.000 ευρώ, για την καλύτερη εκδεδομένη ποιητική συλλογή νέου, κατά προτίμηση ποιητού, στον κ. Γιάννη Ζερβό για την ποιητική του συλλογή με τίτλο «Κρίσιμη μάζα» (Εκδόσεις Μελάνι, 2011).

2. Βραβείο Λάμπρου Πορφύρα, με χρηματικό έπαθλο 5.000 ευρώ, για Έλληνα λυρικό ποιητή, στην κυρία Αθηνά Παπαδάκη για τη συλλογή της «Με λύχνο και λύκους» (Εκδόσεις Νέδα, 2010).

3. Βραβείο Ελένης Τιμ. Μυκονίου, εις μνήμην των γονέων της Ανδρομέδας και Τιμολέοντος Μυκονίου, με χρηματικό έπαθλο 5.000 ευρώ, απονεμόμενο σε αριστούχο διπλωματούχο πιανίστα, στον κ. Κωνσταντίνο Δεστούνη.

4. Βραβείο Ελένης και Πάνου Ψημένου, με χρηματικό έπαθλο 5.000 ευρώ, για έργο αναφερόμενο στην Νεοελληνική Ιστορία ή Φιλολογία από το 1669 μέχρι σήμερα, στους Γεώργιο Κεχαγιόγλου και Λευτέρη Παπαλεοντίου για το βιβλίο τους με τίτλο: «Ιστορία της Νεότερης Κυπριακής Λογοτεχνίας» (Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών Κύπρου, Λευκωσία 2010).

5. Bραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, με χρηματικό έπαθλο 5.000 ευρώ, για την καλύτερη ερμηνευτική μονογραφία ή κριτική έκδοση έργου κλασσικής φιλολογίας, στον κ. Γεώργιο Α. Ξενή για την εργασία του «Scholia vetera in Sophoclis Electram» (De Gruyter, 2010).

6. Βραβείο του Ιδρύματος Αποκαταστάσεως Ομογενών εξ Αλβανίας, εις μνήμην Άγγελου Κίτσου, με χρηματικό έπαθλο 5.000 ευρώ, για μελέτη με θέμα από την ιστορία, την αρχιτεκτονική και την ιστορία της τέχνης της Ηπείρου, στον κ. Στέφανο Τσιόδουλο για το βιβλίο του με τίτλο : «Η Ζωγραφική των σπιτιών του Ζαγορίου. Τέλη 18ου - αρχές 20ού αιώνα. Ιστορική και πολιτισμική προσέγγιση» (Ριζάρειο Ίδρυμα, Αθήνα 2009).

7. Βραβείο εις μνήμην Γιάννη Παπαϊωάννου, με χρηματικό έπαθλο 5.000 ευρώ, για τη βράβευση Έλληνα συνθέτη ο οποίος έχει συμβάλει στην ανάπτυξη της σοβαρής ελληνικής μουσικής, στον κ. Δημήτρη Τερζάκη.

8. Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, άνευ αντιστοίχου προκηρύξεως, στον κ. Βασίλειο Αραβαντινό για το βιβλίο του «Το Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών» (Έκδοση Κοινωφελούς Ιδρύματος Ιωάννη Σ. Λάτση, 2010).

9. Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, άνευ αντιστοίχου προκηρύξεως, στην κυρία Έλλη Σολομωνίδη - Μπαλάνου σε αναγνώριση της πεντηκονταετούς καλλιτεχνικής της δημιουργίας σε σχεδιάσματα.

10. Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, άνευ αντιστοίχου προκηρύξεως, στον κ. Χαράλαμπο Π. Συμεωνίδη για το δίτομο έργο του με τίτλο: «Ετυμολογικό Λεξικό των Νεοελληνικών Οικωνυμίων» (Κέντρο Μελετών Ιεράς Μονής Κύκκου, Λευκωσία - Θεσσαλονίκη 2010).

11. Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, άνευ αντιστοίχου προκηρύξεως, στον ζωγράφο κ. Πέτρο Ζουμπουλάκη, για το σύνολο της καλλιτεχνικής του δημιουργίας.

12. Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, άνευ αντιστοίχου προκηρύξεως, στον κ. Ιωάννη Μπουρλογιάννη - Τσαγγαρίδη για την εργασία του : « Francesco Saverio Altamura (1822 - 1897). Ο βίος και το έργο του».

13. Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, άνευ αντιστοίχου προκηρύξεως, στους Ανδρέα Ι. Βοσκό, Ιωάννη Ταϊφάκο και μετά θάνατον στον Κώστα Π. Μιχαηλίδη, συντελεστές της έκδοσης του εξάτομου έργου «Αρχαία Κυπριακή Γραμματεία» (Ίδρυμα Αναστάσιος Γ. Λεβέντης, Λευκωσία 1995-2008).

14. Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, άνευ αντιστοίχου προκηρύξεως, στις κυρίες Σοφία Καλοπίση - Βέρτη και Μαρία Παναγιωτίδη - Κεσίσογλου για την επιμέλεια της έκδοσης «Πολύγλωσσο Εικονογραφημένο Λεξικό Όρων Βυζαντινής Αρχιτεκτονικής και Γλυπτικής» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2010).

15. Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, άνευ αντιστοίχου προκηρύξεως, κ. Νίκο Νέζη για το τρίτομο έργο του «Τα ελληνικά βουνά. Γεωγραφική Εγκυκλοπαίδεια» (Ελληνική Ομοσπονδία Ορειβασίας Αναρρίχησης & Κληροδότημα Αθ. Λευκαδίτη, Αθήνα 2010).

16. Έπαινος, οίκοθεν, στην Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σπάρτης (1973) για το πλούσιο μορφωτικό έργο που επιτελεί στην περιοχή της Λακωνίας.

ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΤΡΟΥ ΧΑΡΗ

1. Βραβείο ποιήσεως, με χρηματικό έπαθλο 10.000 ευρώ, στον κ. Μιχάλη Γκανά για το σύνολο του έργου του.
2. Βραβείο μυθιστορήματος, με χρηματικό έπαθλο 6.000 ευρώ, στον κ. Μιχάλη Μοδινό για το βιβλίο του «Επιστροφή».
3. Βραβείο διηγήματος, με χρηματικό έπαθλο 6.000 ευρώ, στον κ. Τάσο Καλούτσα για το βιβλίο του «Η ωραιότερη μέρα της».

ΙΔΡΥΜΑ ΚΩΣΤΑ & ΕΛΕΝΗΣ ΟΥΡΑΝΗ

1. Βραβείο ποιήσεως, με χρηματικό έπαθλο 10.000 ευρώ, στον κ. Γιώργο Μαρκόπουλο για το σύνολο του έργου του.
2. Βραβείο μυθιστορήματος , με χρηματικό έπαθλο 6.000 ευρώ, στην κυρία Έρση Σωτηροπούλου για το βιβλίο της «Εύα».
3. Βραβείο διηγήματος, με χρηματικό έπαθλο 10.000 ευρώ, στον κ. Δημήτρη Πετσετίδη για το σύνολο του έργου του.
4. Βραβείο δοκιμίου, με χρηματικό έπαθλο 6.000 ευρώ, στον κ. Διονύση Μουσμούτη για το βιβλίο του «Ούγκο Φόσκολο. Ιστορικά και βιογραφικά παραλειπόμενα».

ΤΑΞΗ ΤΩΝ ΗΘΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

1. Βραβείο Σίμωνος Σίνα, απονεμόμενο οίκοθεν, άνευ χρηματικού επάθλου, σε προσωπικότητες ή φορείς που έχουν συμβάλει στην προαγωγή της ελληνικής παιδείας εντός και εκτός Ελλάδος, στο Κέντρο Αρχαίων, Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών «Φώτιος Μαλλέρος» (1968) του Πανεπιστημίου της Χιλής στο Santiago για το από δεκαετιών πλούσιο εκδοτικό, διδακτικό και πολιτιστικό έργο που επιτελεί για την ανάδειξη της αρχαίας και νέας ελληνικής γραμματείας στον ισπανόφωνο χώρο, με την φωτεινή καθοδήγηση του ελληνιστή καθηγητή κ. Μiguel Castillo Didier.

2. Βραβείο Ευθυμίας-Μιμίκας Μιχαηλίδου-Νουάρου, εις μνήμην του συζύγου της ακαδημαϊκού Γεωργίου Μιχαηλίδου-Νουάρου, με χρηματικό έπαθλο 10.000 ευρώ για μελέτη με θέμα «Η προστασία του ιδιωτικού βίου στο Αστικό Δίκαιο», στον κ. Νίκο Π. Κουμουτζή για την εργασία του «Η γονική μέριμνα του γεννημένου χωρίς γάμο παιδιού και το δικαίωμα οικογενειακής ζωής του πατέρα» (Π.Ν. Σάκκουλας, Αθήνα 2011).

3. Βραβείο Νικολάου Καρόλου, με χρηματικό έπαθλο 5.000 ευρώ, απονεμόμενο σε πρόσωπο ή σε συντεταγμένη ομάδα για πράξη ή δράση κοινωνικής αρετής και ευποιίας που προήγαγε την κοινωνική πρόνοια, στο μη κερδοσκοπικό Οργανισμό «Το Χαμόγελο Του Παιδιού» για το εξαιρετικό και πανελληνίου εμβέλειας κοινωφελές έργο του για την αρωγή και τη φροντίδα παιδιών και των οικογενειών τους που αντιμετωπίζουν αντίξοες και προβληματικές συνθήκες διαβίωσης, ανάπτυξης και εκπαίδευσης.
4. Βραβείο της Ακαδημίας, άνευ αντιστοίχου προκηρύξεως, στο «Ελληνοαμερικανικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα (Κολλέγιο Αθηνών - Κολλέγιο Ψυχικού)» (1925) για την 85χρονη υψηλή προσφορά του σε θέματα παιδείας, εκπαίδευσης και πολιτισμού.

5. Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, άνευ αντιστοίχου προκηρύξεως, στον Σύλλογο Κυριών Καλαμάτας (1910) με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 100 χρόνων πολιτιστικής και κοινωνικής προσφοράς.

6. Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, άνευ αντιστοίχου προκηρύξεως, στην Εταιρεία Θεσσαλικών Ερευνών (1971) σε αναγνώριση του τεσσαρακονταετούς πνευματικού και πολιτιστικού έργου της.

7. Έπαινος, οίκοθεν, στον κ. Ελευθέριο Γ. Σκιαδά για το έργο του «Ο Ποιητής του Κάρρου, Παναγιώτης Ν. Θεοδοσίου, Η άλλη όψη της αθηναϊκής ιστορίας» (Εκδόσεις Σύγχρονοι Ορίζοντες, Αθήνα 2011).

8. Έπαινος, οίκοθεν, στον δάσκαλο, λαογράφο και συγγραφέα κ. Σταμάτη Αποστολάκη για την πεντηκονταετή προσήλωσή του στην ανίχνευση, διάσωση, καταγραφή και παράδοση στις επόμενες γενιές της κρητικής λαϊκής κληρονομιάς.

9. Έπαινος, οίκοθεν, στην Πανευρυτανική Ένωση (1955), για την 55χρονη πολιτιστική δράση και προσφορά της που μεταξύ άλλων περιλαμβάνει διοργάνωση ημερίδων και συνεδρίων, εκδοτικό έργο και έργα υποδομών και κοινής ωφελείας στην ευρύτερη περιοχή της Ευρυτανίας.

10. Έπαινος, οίκοθεν, στο περιοδικό «Στερεά Ελλάς» (1969) για το πολύτιμο παιδευτικό και ενημερωτικό έργο που προσφέρει στα 42 χρόνια αδιάλειπτης κυκλοφορίας του ακόμη και στις πιο απομακρυσμένες, ορεινές περιοχές της περιφέρειας της Στερεάς Ελλάδας.

Αναγνώσματα για όλες τις εποχές. Δέκα βιβλία κλασικών συγγραφέων που έφερε το 2011 στη βιβλιοθήκη μας

2011-12-27T23:42:00.000-08:00

[Γρηγόρης Μπέκος, ΤΟ ΒΗΜΑ: 27/12/2011]

1. «Αδελφοί Καραμαζόφ» του Φιοντόρ Ντοστογιέφκσι (Ίνδικτος).

Η συγγραφή του τελευταίου μυθιστορήματος του Φ. Μ. Ντοστογιέφσκι διήρκεσε κοντά δυο χρόνια. Ξεκίνησε τον Μάρτιο του 1878 και ολοκληρώθηκε τον Νοέμβριο του 1880. Είναι το βιβλίο στο οποίο πίστεψε περισσότερο από κάθε άλλο ο κορυφαίος Ρώσος καλλιτέχνης και ακούμπησε σε αυτό όλες τις ελπίδες του. Τρεις μήνες μετά την ολοκλήρωση του μυθιστορήματος, στις 28 Ιανουαρίου του 1881, ο Ντοστογιέφσκι πέθανε. Στους «Αδελφούς Καραμαζόφ», που θεωρείται από πολλούς το σημαντικότερο μεταξύ των άλλων σημαντικών μυθιστορημάτων του, ο Ντοστογιέφσκι μεταχειρίζεται, ενσωματώνει καλύτερα στην αφήγηση τα παλλόμενα διανοήματα του καιρού του και ακολούθως διατυπώνει τις δικές του προσεγγίσεις ως επιφανής εκπρόσωπος των συντηρητικών της εποχής. Η νέα έκδοση της «Ινδίκτου», που κυκλοφόρησε πρόσφατα σε μετάφραση της ακούραστης Ελένης Μπακοπούλου, είναι ένα εκδοτικό κομψοτέχνημα, πιθανότατα έχει τις πιο απαλές σελίδες που αγγίξατε ποτέ. Πρόκειται για έναν τόμο 1.472 σελίδων τυπωμένο «σε χαρτί Σαμουά Βίβλου 40 γραμμαρίων από την EBNER & SPIEGEL GmbH Γερμανίας τον Νοέμβρη του 2011». Ο συγγραφέας που στάθηκε αδελφός κάθε φτωχού και καταφρονεμένου, που περπάτησε την ανθρώπινη άβυσσο όσο κανείς άλλος, ο υπέρμαχος της ελευθερίας και της αυτονομίας, ο θρησκευόμενος και αιρετικός Ντοστογιέφσκιπροσφέρεται σε μια καλαίσθητη έκδοση, πολύτιμη για κάθε βιβλιοθήκη.

μτφρ. Ελένη Μπακοπούλου, σελ. 1472, τιμή 36 ευρώ

2. «Ζυστίν ή οι δυστυχίες της αρετής» του Μαρκήσιου ντε Σαντ (Νεφέλη)

«Καταδικασμένη πάντοτε να παραπαίω ανάμεσα στη φαυλότητα και την αρετή, αναρωτιέμαι μήπως για να βρω επιτέλους τον δρόμο προς την ευτυχία, θα πρέπει να παραδοθώ άνευ όρων στην ακολασία!» ανακράζει η αθώα Ζυστίν που υφίσταται το κόστος του ελευθέριου σαδικού πνεύματος. Όποτε ο κοινός νους συναντά τον Μαρκήσιο ντε Σανταποκλείει τα πάντα ως τερατώδη και ανήθικα. Οι εκδόσεις «Νεφέλη» εγκαινίασαν στις αρχές του έτους τη σειρά «Ερωτική λογοτεχνία» που επιμελείται ο ποιητής Δούκας Καπάνταης με την «Ζυστίν» (2^η εκδοχή του 1791) του μεγάλου «αμαρτωλού» συγγραφέα όπου «από την αρχή μέχρι το τέλος η διαφθορά θριαμβεύει και η αρετή ταπεινώνεται» όπως μας έχει εξηγήσει ο Κλοσοφσκί. Η νεαρή και άμαθη Ζυστίν που ελκύει άνδρες και γυναίκες, γίνεται το έρμαιο των σκοτεινών επιθυμιών μιας υποκριτικής κοινωνίας και προσωποποιεί στο βιβλίο αυτό τα ταμπού της χριστιανικής ηθικής, γίνεται η ίδια το πρόσχημα και η αφορμή για να εκδηλωθούν όλες οι «ανωμαλίες», όλες οι αισχρότητες και οι διαστροφές, όλων των ειδών τα εγκλήματα. Έξοχα μεταφρασμένο απ' τον Δημήτρη Γκινοσάτη αυτό το κλασικό αριστούργημα της ερωτικής λογοτεχνίας, ρίχνει φως στα σκοτάδια της ανθρώπινης φύσης και των ηθικών κανόνων που έχουν κατά καιρούς κατασκευαστεί στο όνομά της, μέσα από την εμπειρία του ερωτισμού. Οι γκραβούρες που συνοδεύουν την έκδοση είναι διασκεδαστικές.

μτφρ. Δημήτρης Γκινοσάτης, σελ. 542, τιμή 29,27 ευρώ

3. «Μέλμοθ ο περιπλανώμενος» του Τσαρλς Ρ. Μάτσουριν (Gutenberg - Γιώργος και Κώστας Δαρδανός)

Αυτό το αρχετυπικό μυθιστόρημα (1820) του Δουβλινέζου συγγραφέα, μαζί με τον «Καλόγερο» του Λιούις, το «Κάστρο του Οτράντο» του Ουόλπολ και τα «Μυστήρια του Ουντόλφο» της Ράντκλιφ συνιστούν, μεταξύ άλλων, τον κανόνα και το μέτρο της γοτθικής λογοτεχνίας που υπήρξε από τους κύριους γόνους του ρομαντισμού και του ιμπρεσιονισμού, αλλά και μακρινός πρόγονος του υπερρεαλισμού και της σύγχρονης λογοτεχνίας τρόμου. Ο Μάτσουριν, κληρικός στο επάγγελμα και γνωστός για την εκκεντρικότητα στο ντύσιμό του, ήταν γόνος Ουγενότων που βρήκαν στην Ιρλανδία καταφύγιο εξαιτίας των διωγμών στην τότε Γαλλία. Υπήρξε εξ αγχιστείας θείος (μέσω του γάμου του) της μητέρας του Όσκαρ Ουάϊλντ. Ο ήρωας είναι ένας απ' τους πιο διαβολικούς ήρωες στην ιστορία της λογοτεχνίας. Ο Μέλμοθ, ένας εκπεσών άγγελος, ο άρχων του κακού, παρασύρεται από μια σατανική συμφωνία και ανταλλάσσει την ψυχή του για την αθανασία. Οι περιπλανήσεις του και οι ιστορίες που αναδύονται μέσα απ' αυτή την επική αφήγηση έχουν πάθη και διαφθορά, τρόμο και αίμα. Η Καθολική Εκκλησία (παρακινημένη και από έναν λίβελο του Κόλεριτζ που τον κατηγορούσε για αθεϊα και εκφυλισμό) σταμάτησε να του χορηγεί τον πενιχρό μισθό του όταν ανακάλυψε το πραγματικό του όνομα. Τον Μάτσουριν θαύμαζαν πολύ ο Πόε, ο Μπαλζάκ και ο Μποντλέρ.

μτφρ. Χαρά Σύρου, σελ. 956, τιμή 35 ευρώ, επιμέλεια σειράς Α.Κ. Χριστοδούλου

4. «Ο περίπατος» του Ρόμπερτ Βάλζερ (Γαβριηλίδης)

«Αν διέθετε εκατό χιλιάδες αναγνώστες, ο κόσμος θα ήταν ένα καλύτερο μέρος» δήλωσε κάποτε ο Χέρμαν Έσσε για τον μελαγχολικό συγγραφέα που γεννήθηκε το 1878 στην γαλλογερμανόφωνη πόλη Μπίελ στο καντόνι της Βέρνης. Κορυφαίο δείγμα μοντερνιστικής ποιητικής πρόζας ο Ρόμπερτ Βάλζερ προκάλεσε με την πρωτοτυπία της γλώσσας του τον θαυμασμό του Μπένγιαμιν, του Κάφκα, του Κανέττι. «Ο περίπατος» (1917) θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικά και αντιπροσωπευτικά έργα του. Σ' αυτό περιγράφει με συμπάθεια και κατανόηση τη μοναχική ζωή ενός ήρωα που του μοιάζει πολύ, ενός ανθρώπου «που ζούσε παντού και πουθενά». Ο συγγραφέας, που έπασχε από κατάθλιψη και λανθασμένα του διαγνώστηκε σχιζοφρένεια, ήταν ένας παρατηρητικός λάτρης της καθημερινότητας και ανεπιφύλακτος υμνωδός της φύσης. Παρά τα πολλά χρόνια εγκλεισμού σε άσυλα, η γραφή του, λιτή και διαυγής, πάλευε να αναδείξει την ομορφιά. Ο ίδιος απολάμβανε πολύ τους περιπάτους του, έβρισκε σ' αυτούς πνευματική ηρεμία και αγαλλίαση. Στη διάρκεια ενός τέτοιου περιπάτου, πέθανε από καρδιακή ανακοπή. Τον βρήκαν ανήμερα Χριστούγεννα του 1956 στο Χερισάου της Ελβετίας παγωμένο απ' το χιόνι με το ένα χέρι σηκωμένο πάνω απ' το κεφάλι, λες και ήθελε να αποχαιρετήσει τον κόσμο πετώντας στον αέρα το καπέλο του.

μτρφ. Τέο Βότσος, Αγορίτσα Μπακοδήμου, σελ. 269, τιμή 17,04 ευρώ

5. «Η ζωή του Αρσένιεφ» του Ιβαν Μπούνιν (Ροές)

Ανήκει στους αφανείς νομπελίστες (1933) συγγραφείς που αξίζει να διαβάσει κανείς. ΟΙβάν Μπούνιν, γόνος αριστοκρατικής οικογένειας, είναι ο τελευταίος μεγάλος κλασικός του ρεαλισμού και ο πρώτος Ρώσος που τιμήθηκε ποτέ με την υψηλότερη λογοτεχνική διάκριση στον κόσμο. «Η ζωή του Αρσένιεφ» που κυκλοφόρησε στην εξαιρετική σειρά «Ρώσοι συγγραφείς» των εκδόσεων «Ροές» είναι ένα ιδιότυπο και σε μεγάλο βαθμό αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα, γραμμένο σε πρώτο πρόσωπο που το χαρακτηρίζει ένας παρηγορητικός λυρισμός - πολλοί μάλιστα το έχουν συγκρίνει με το «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο» του Προυστ. Δυο είναι ουσιαστικά οι ήρωες του βιβλίου, ο νεαρός Αλεξέι Αρσένιεφ, του οποίου παρακολουθούμε τη ζωή στη Ρωσία μέχρι τα είκοσί του χρόνια, και ο ώριμος πλέον συγγραφέας που αναπλάθει νοσταλγικά το παρελθόν όντας μακριά απ' την πατρίδα του. Οι χαρούμενες μνήμες της παιδικής ηλικίας, τα πρώτα ερωτικά σκιρτήματα και ύστερα η διάψευση του αισθήματος, απ' την αίσθηση ότι ο ανιδιοτελής έρωτας είναι μια ψευδαίσθηση φτάνουν στον αναγνώστη με μια ευγενική διάθεση που θυμίζει τονΤσέχοφ. Ο σεβασμός και ο θαυμασμός του Μπούνιν για το αχανές ρώσικο τοπίο, ως αποτύπωση της ουσίας του γενέθλιου τόπου, είναι σχεδόν ερωτικός καθώς περιπλανιέται απ' τον παγωμένο βορρά στον ηλιοφώτιστο νότο. Ένα μυθιστόρημα για τη μνήμη και την ψυχή που ταξιδεύει στον χώρο και στον χρόνο.

μτφρ. Βιργινία Γαλανοπούλου, σελ. 400, τιμή 18 ευρώ

6. «Το ημερολόγιο ενός περιττού ανθρώπου» του Ιβαν Τουργκιένιεφ (Ερατώ)

Αυτό το «ημερολόγιο» ανήκει στον Ιβάν Σεργκέγεβιτς Τουργκένιεφ (1818-1883), έναν απ' τους κορυφαίους πεζογράφους και θεατρικούς συγγραφείς του 19^ου αιώνα. Κυκλοφόρησε για πρώτη φορά φέτος στα ελληνικά απ' τις προσεγμένες εκδόσεις «Ερατώ». Το έργο αυτό δημοσιεύτηκε το 1850, την περίοδο που ο συγγραφέας δεν κατόρθωσε τελικώς να διοριστεί καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Αγίας Πετρούπολης και εν συνεχεία παραιτήθηκε απ' τη θέση που κατείχε στη δημόσια διοίκηση. Τότε άρχισε να δημοσιεύει πεζογραφήματα στα οποία σκιαγραφεί τον τύπο του «άβουλου διανοούμενου» που χαρακτήριζε τη γενιά του. Ο χαρακτηρισμός αυτός, του περιττού ανθρώπου, έμεινε παροιμιώδης ως χαρακτηριστικό πολλών ασήμαντων, αδύναμων και άβουλων διανοούμενων, πρωταγωνιστών των έργων του Τουργκένιεφ αλλά και γενικότερα της ρωσικής λογοτεχνίας. «Ε, λοιπόν θα διηγηθώ στον εαυτό μου όλη μου τη ζωή. Υπέροχη ιδέα!»συλλογίζεται ο ήρωας που αρχίζει το ημερολόγιό του στα τριάντα του χρόνια, δυο εβδομάδες πριν πεθάνει. Μια βαθιά υπαρξιακή νουβέλα για τους ανθρώπους που αποδείχθηκαν αδύναμοι και άβουλοι όταν έπρεπε να υπερασπιστούν τις επιθυμίες τους στο πέρασμα της ζωής τους. Το βιβλίο γράφτηκε μέσα σ' ένα εχθρικό κλίμα των ανθρώπων του πνεύματος εκείνης της εποχής απέναντι στον Τουργκένιεφ, η ρήξη του με τονΤολστόι και τον Ντοστογιέφκσι έχει μείνει στην ιστορία.

μτφρ. Βασίλης Ντινόπουλος, σελ. 152, τιμή 12,78 ευρώ

7. «Η μάσκα» του Τόμας ντε Κουίνσι (Φαρφουλάς)

Ο Τόμας Ντε Κουίνσι απασχόλησε μείζονα λογοτεχνικά ρεύματα, από τους σύγχρονούς του ρομαντικούς ποιητές, τον υπέρτατο εκφραστή της μοντέρνας ευαισθησίας Σαρλ Μποντλέρ, ως και τους εξομολογητικούς beat του 20ού αιώνα. Το «Κλόστερχαϊμ ή Η μάσκα», αυτό το πρωτοποριακό γοτθικό αφήγημα που κυκλοφόρησε το 1832, είναι μια ιστορία εγκιβωτισμένη μέσα σε μια άλλη. Η διερεύνηση του ανθρώπινου ασυνειδήτου επιχειρείται μέσα από μια αφήγηση για την εξουσία και τον έρωτα στα χρόνια που τα κρατίδια της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (του γερμανικού έθνους) αλληλοσπαράσσονται για τον συσχετισμό της πολιτικής δύναμης. «Λανδγράβε, προσοχή! Εφ΄ εξής, όχι εσύ, αλλά εγώ κυβερνώ στο Κλόστερχαϊμ» αναφέρει ένα σημείωμα που έχει κολληθεί στους τοίχους πολλών δημόσιων χώρων της σκοτεινής πόλης προκαλώντας την αναταραχή της δεισιδαίμονος κοινωνίας. Αποδέκτης του είναι ο τοπικός κόμης, ο πρίγκιπας με μυθοπλαστικούς όρους, που έχει την απόλυτη δικαιοδοσία στη συγκεκριμένη περιοχή και επιπλέον έχει συμμαχήσει με τους Σουηδούς ενάντια στην κεντρική εξουσία του αυτοκράτορα. Ο συγγραφέας συνθέτει, με όχημα έναν μυστηριώδη μασκοφόρο, μια ελεγεία για τον μεγάλο και βασανιστικό τρόμο της ανθρώπινης εμπειρίας μπροστά στο άγνωστο, ο οποίος πρέπει «να απολογηθεί για εγκλήματα μη εξιλεωθέντα, ενώπιον δικαστηρίου όπου καμία εξουσία εξόν από την αθωότητα δεν (θα) μπορούσε να τον απαλλάξει».

μτφρ. Νίκος Σταμπάκης, σελ. 224, τιμή 12,11 ευρώ

8. «Ο μαιτρ της Δευτέρας Παρουσίας» του Λέο Πέρουτς (Κίχλη)

Η αγωνία και το µυστήριο συναντούν την αλληγορία µε σκηνικό µια βιεννέζικη έπαυλη την εποχή της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας. Ο δηµοφιλής ηθοποιός του Βασιλικού Θεάτρου Ευγένιος Μπίσοφ επρόκειτο να παίξει για πρώτη φορά στην καριέρα του τονΡιχάρδο Γ' του Σαίξπηρ. Η συντροφιά του όμως τον βρίσκει νεκρό ένα ήρεμο απόγευμα. Πρόκειται για έναν προµελετηµένο φόνο ή για µια ακατανόητη αυτοκτονία; Με αυτό το ερώτηµα ξεκινά, όπως έγραψε ο Τέοντορ Αντόρνο, αυτό το «σηµαντικό µυθιστόρηµα αγωνίας» που εξέδωσε ο Λέο Πέρουτς το 1923. Στη διάρκεια του Μεσοπολέµου ο γεννηµένος στην Πράγα (1882), από εβραίους γονείς, αυστριακός συγγραφέας είχε ευρύτατη απήχηση, τα µυθιστορήµατά του διαβάζονταν πάρα πολύ, µεταφράστηκαν τότε σε πολλές γλώσσες και διασκευάστηκαν για τον κινηµατογράφο. Η Αγκαθα Κρίστισυναντά εν προκειµένω τον Κάφκα (θυµηθείτε εδώ το «Ποιος σκότωσε τον Ακρόιντ» σε συνάρτηση µε τη «Δίκη»). Ο Βάλτερ Μπένγιαμιν επαίνεσε το μυθιστόρημα το 1930 στο δοκίμιό του με τίτλο «Αστυνομικά μυθιστορήματα στο ταξίδι», αναφερόμενος στις «έντονα ρυθμικές και συγκεκομμένες αφηγήσεις του Πέρουτς». Ο συγγραφέας απάντησε ότι «δεν έγραψα ποτέ αστυνομικό μυθιστόρημα». Άλλοι χαρακτηρίζουν τον «Μαιτρ» ξεπερασμένο και άλλοι «εξαιρετικά σύγχρονο και διαχρονικό». Τον ίδιο τον Πέρουτς η κριτική τον κατέταξε στην εποχή του στην «καλή ψυχαγωγική λογοτεχνία». Κατά τη δεκαετία του 1980 επανεκτιμήθηκε ριζικά το έργο του (βοήθησε σε αυτό πολύ ο Ουμπέρτο Εκο) και αναζωπυρώθηκε έτσι και το ενδιαφέρον του κοινού.

Μτφρ. Ρόζα Ιωαννίδου, επιμέλεια Έμη Βαϊκούση - Γιώτα Κριτσέλη, σελ. 269, τιμή 16,80 ευρώ

9. «Οι Τιμπώ» (δυο τόμοι) του Ροζέ Μαρτέν ντυ Γκαρ (Εστία)

Το 1937 η Σουηδική Ακαδημία απένειμε το βραβείο Νομπέλ λογοτεχνίας στον Γάλλο συγγραφέα Ροζέ Μαρτέν ντυ Γκαρ «για την καλλιτεχνική διαύγεια και τη δύναμη της αλήθειας με τις οποίες κατέδειξε την ανθρώπινη διαμάχη, αλλά και για την καταγραφή βασικών στοιχείων της σύγχρονης ζωής στο μυθιστόρημα οι Τιμπώ». «Οι Τιμπώ», έργο ζωής αυτού του άγνωστου στο ελληνικό κοινό πεζογράφου του πρώτου μισού του 20^ου αιώνα, είναι ένας μυθιστορηματικός κύκλος που αποτελείται από επτά μυθιστορήματα και έναν επίλογο, μια αναπαράσταση (σχεδόν μέρα με την ημέρα) της ιστορικής στιγμής που προηγήθηκε του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και προφανώς μια τοιχογραφία της Γαλλίας εκείνης της εποχής. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο ομώνυμη οικογένεια: ο πατέρας και οι δυο γιοι του, ο Αντουάν και ο Ζακ, γύρω απ' τους οποίους χτίζει ο συγγραφέας αυτό το μεγάλο έργο που συνεχίζει την παράδοση του Σταντάλ και του Τολστόι ως προς την ιστορική του εμβέλεια. Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο από αντιφατικούς χαρακτήρες που βασανίζονται από θρησκευτικά και φιλοσοφικά ερωτήματα. Τα έξι πρώτα μυθιστορήματα οδηγούν στο έβδομο και μεγαλύτερο σε έκταση το «Καλοκαίρι του 1914» όπου παρακολουθούμε από κοντά τους Γάλλους και Γερμανούς σοσιαλιστές ενώ προσπαθούν να αποτρέψουν τον πόλεμο, τα παιχνίδια του πολιτικού παρασκηνίου και την απάθεια των λαϊκών μαζών.

Εισαγωγή - Μετάφραση Γ. Νίκας, Επίμετρο Ν.Ε. Καραπιδάκης, σελ. 806 και 1.000 (α + β τόμος αντίστοιχα), τιμή 39 ευρώ (και οι δυο τόμοι)
10. «Αόρατος άνθρωπος» του Ραλφ Έλισον (Κέδρος)

Το απόλυτο αφροαμερικανικό μυθιστόρημα. Μισό αιώνα μετά την πρώτη του έκδοση στις Η.Π.Α. ο «Αόρατος άνθρωπος» βρήκε το δρόμο προς την ελληνική αγορά. Υπήρχε το κενό και ευτυχώς πληρώθηκε. Το εμβληματικό βιβλίο του Ραλφ Έλισον περιλαμβάνεται στα 100 καλύτερα μυθιστορήματα του καταλόγου της «Modern Library» και στον αντίστοιχο του περιοδικού «Time». Μαζί με το «Γέννημα θρέμμα» του Ρίτσαρντ Ράιτ και «Το τραγούδι του Σόλομον» της Τόνι Μόρισον ανήκει στα τρία πιο σημαντικά έργα αφροαμερικανών συγγραφέων του 20^ου αιώνα. Ο αφηγητής-πρωταγωνιστής είναι ένας εικοσάχρονος μαύρος ο οποίος δεν κατονομάζεται. Ζει αόρατος στο υπόγειο ενός κτιρίου της Νέας Υόρκης, όπου μένουν μόνο λευκοί και το οποίο είναι κλειδωμένο από τον 19^ο αιώνα. Ο ήρωας είναι αόρατος «απλά επειδή οι άνθρωποι αρνούνται να με δουν». Η κοινωνία τον έχει περιθωριοποιήσει και αυτός αντιδρά με τις αισθήσεις φτιάχνοντας έναν δικό του κόσμο που τον οδηγεί, παρά τις δυσκολίες, στην αυτογνωσία. Από μια μικρή πόλη του αμερικανικού Νότου, μέσα από περιπέτειες και ταπεινώσεις, φτάνει κάποια στιγμή στο Χάρλεμ πρωταγωνιστώντας στο κίνημα των μαύρων για κοινωνική ισότητα και πολιτική αλλαγή. «Ένας λαμπρός προσωπικός θρίαμβος [...] αποδεικνύει ότι η ποιότητα του αληθινά ηρωικού μπορεί να επιβιώσει στη σύγχρονη εποχή» έγραψε ενθουσιασμένος ο Σολ Μπέλοου για το βιβλίο που τιμήθηκε με το Εθνικό Βραβείο Βιβλίου των Η.Π.Α το 1953.

μτφρ. Αγορίτσα Μπακοδήμου, σελ. 549, τιμή 25 ευρώ

Διευθυντές λογοτεχνικών περιοδικών: «Ποια βιβλία ξεχώρισα το 2011;»

2011-12-27T23:36:00.000-08:00

[Η Δημοτική Βιβλιοθήκη του Ντένβερ].

Πέντε άνθρωποι από τον χώρο του βιβλίου απαντούν στο ερώτημα του «Βήματος». [Λαμπρινή Κουζέλη, Το Βήμα, 28/12/2011]. Το διάβασμα είναι η δουλειά τους. Ποια είναι όμως τα αναγνώσματα του ελεύθερου χρόνου τους; Ζητήσαμε από 20 ανθρώπους από τον χώρο του βιβλίου να κάνουν απολογισμό της αναγνωστικής ζωής τους για το 2011 και να μας δώσουν ο καθένας πέντε τίτλους που ξεχώρισε.Βιβλία νέας εσοδείας ή παλαιότερα, έντυπα και e-books, κείμενα που πρωτοδιάβασαν ή ξαναδιάβασαν, στα ελληνικά ή και σε άλλες γλώσσες, ακόμη και άρθρα σε εφημερίδες και περιοδικά απαρτίζουν ένα σύνολο 100 τίτλων με τα πλέον
ενδιαφέροντα αναγνώσματα της χρονιάς σε έναν πολύ προσωπικό απολογισμό μεταφραστών, διευθυντών λογοτεχνικών περιοδικών και διευθυντών δημόσιων βιβλιοθηκών, πανεπιστημιακών και δημοσιογράφων.

Κάθε μέρα ως την Παρασκευή 30 Δεκεμβρίου πέντε από αυτούς αποκαλύπτουν στο «Βήμα» τα αναγνώσματα του 2011 που τους συγκίνησαν, που ερέθισαν τη σκέψη τους, που έδωσαν απαντήσεις σε ερωτήματά τους ή τους πρόσφεραν ώρες απόλαυσης. Μας θυμίζουν εκδόσεις του έτους που λήγει σύντομα, βιβλία που αντέχουν στον χρόνο αλλά και κείμενα λιγότερο γνωστά ή άγνωστα που εκφράζουν τις ιδιαίτερες ανησυχίες τους, πνευματικές και αισθητικές, και τα οποία ίσως αξίζει να αναζητήσουμε.

Σήμερα τις δικές τους επιλογές από τα διαβάσματα του 2011 καταθέτουν πέντε διευθυντές λογοτεχνικών περιοδικών από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, ο Τάσος Γουδέλης, ο Βασίλης Ζηλάκος, ο Σταύρος Ζουμπουλάκης, ο Γιώργος Κορδομενίδηςκαι ο Ντίνος Σιώτης.

Tάσος Γουδέλης

Συνεκδότης του περιοδικού «Το Δέντρο», συγγραφέας. Από τα διαβάσματα του 2011 ξεχωρίζει:

1. Ίταλο Σβέβο, «Η συνείδηση του Ζήνωνα» (μτφ. Κούλα Καφετζή, Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη, 2007): Εδώ ο εσωτερικός μονόλογος, μέσα σε αφηγηματικό πλαίσιο, δίνει τους πιο εύγευστους καρπούς του. Φυγόκεντρος λόγος που πολλά οφείλει τόσο στον Τσέχοφ όσο και στον Τζόις.

2. Ελάχιστοι θα αμφισβητήσουν ότι κάθε θεωρητικό εγχείρημα του Τζορτζ Στάινερ είναι μια βαρυσήμαντη και γοητευτική πνευματική πρόταση. Έχω πάντα δίπλα μου όλα του τα βιβλία και τα συμβουλεύομαι. Τα «Αξόδευτα πάθη» (μτφ. Κατερίνα Σχινά, Νεφέλη, 2001), για παράδειγμα, είναι και αυτό μια ευφάνταστη περιπλάνηση στον χώρο της παγκόσμιας γραμματείας.

3. Ο Ουμπέρτο Έκο, παρά τις αμφιλογίες γύρω από το λογοτεχνικό του ταλέντο, είναι μια εξέχουσα μορφή της σύγχρονης σκέψης. Το «Κοιμητήριο της Πράγας» (μτφ. Έφη Καλλιφατίδη, Ψυχογιός, 2011) είναι ακόμη ένα, αν όχι εμπνευσμένο, τουλάχιστον πληθωρικό, σύγχρονο «κείμενο ιδεών» με την καλύτερη έννοια.

4. Δεν είναι δυνατόν να μην επανέλθει και ο πιο παραδοσιακός αναγνώστης στα προκλητικά κείμενα του Χένρι Μίλερ, του συγγραφέα που εισήγαγε το αυτοβιογραφικό στοιχείο στο μοντέρνο μυθιστόρημα, συνδυάζοντάς το με ποιητικές λύσεις. Ο «Τροπικός του Αιγόκερω» (μτφ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, Μεταίχμιο, 2006) δίνει το στίγμα ενός σκεπτόμενου πλάνητος, που αναζητούσε τον επίγειο Παράδεισο με το μέτωπο στα σύννεφα.

5. Το «Αλεξανδρινό κουαρτέτο» (μτφ. Μαριάννα Παπουτσοπούλου, Μεταίχμιο, 2009) του Λόρενς Ντάρελ, στη νέα επίτομη έκδοσή του, πιστεύω ότι μπορεί να γίνει ένα σπουδαίο corpus για το νέο αναγνώστη αφηγηματικών έργων. Συχνά παραληρηματικό, γοητευτικά χαοτικό, υπερφιλόδοξο κείμενο, προσπαθεί να συλλάβει τους πιο ακαθόριστους ήχους δύο πολιτισμών (του Δυτικού και του Ανατολικού) μαζί με τις ατομικές δονήσεις των ηρώων του.

Βασίλης Ζηλάκος

Εκδότης του περιοδικού περι-ποίησης «Κουκούτσι», ποιητής. Από τα διαβάσματα του 2011 ξεχώρισε:

1. Γιώργος Βέης, «Μετάξι στον κήπο» (Ύψιλον/βιβλία, 2010): Μια ποιητική συλλογή που ανάγει τη φύση σε ποιητικό ον και είναι φτιαγμένη από υλικά της λεπταισθησίας ενός μεγάλου ανατολίτη δασκάλου.

2. Αντώνης Γκάντζης, «Ωδή στο νέο Μεσολόγγι» (Αρμός, 2009): Μια λυρική σύνθεση για το έγκλημα που συντελείται στη Γάζα με τη συνενοχή του πολιτισμένου κόσμου.

3. Κώστας Χατζηαντωνίου, «Αγκριτζέντο» (Λιβάνης, 2011): Ένα μυθιστόρημα για τον Ακράγαντα που ήταν και για τον Ακράγαντα που θα έπρεπε, ως σύμβολο, να καθοδηγεί τη ψυχή μας.

4. Jean-Luc Marion, «Επιπροσθέτως» (μτφ. Γιώργος Γρηγορίου, Πόλις, 2011): Μια κριτική προσέγγιση από τον γάλλο φιλόσοφο της φαινομενολογικής σκέψης των Husserl και Heidegger, που δοκιμάζει ένα βήμα παραπέρα.

5. Irene J. F. de Jong, «Οδύσσεια, ένα αφηγηματολογικό υπόμνημα» (μτφ. Κατερίνα Δημοπούλου, University Studio Press, 2011): Μια μελέτη που δεν εμμένει στις λεπτομέρειες του κειμένου, αλλά αποκλειστικά στην αφηγηματολογική διάσταση του έπους, ρίχνοντας φως στα συμφραζόμενα και στο επίπεδο της μακροδομής.

Σταύρος Ζουμπουλάκης

Διευθυντής του περιοδικού «Νέα Εστία», συγγραφέας. Από τα διαβάσματα του 2011 ξεχωρίζει:

1. Charles Taylor, «A Secular Age» (Harvard University Press, 2007): Μου έμαθε πολλά σε ένα θέμα που με απασχολεί ζωηρά.

2. J. Duncan M. Derrett, «Studies in the New Testament» (6 τόμοι, E. J. Brill, 1977-1995): Δώρο αγαπητού φίλου. Άρχισα πολύ πρόσφατα να το διαβάζω –έχει πολύ δρόμο ακόμη ώσπου να φτάσω στο τέλος– και έχω μείνει άναυδος από τη λογιοσύνη του ανδρός, η ειδικότητα του οποίου είναι το ινδουιστικό δίκαιο.

3. Γιώργος Κουτζακιώτης, «Αναμένοντας το τέλος του κόσμου τον 17ο αιώνα. Ο εβραίος μεσσίας και μέγας διερμηνέας» (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών-Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών, 2011): Πολύ ευχάριστη έκπληξη που επιτέλους ένας νέος ιστορικός δεν ασχολείται με την ελληνική δεκαετία 1940-50, όπως η πλειονότητα των ομοτέχνων του, αλλά με το μεσσιανικό κίνημα του Σαμπατάι Τσεβί και αναδεικνύει μια άγνωστη ελληνική πτυχή του.

4. Γιάννης Βαρβέρης, «Βαθέος γήρατος» (Κέδρος, 2011): Απλότητα και λιτότητα. Συγκίνηση. Το δεύτερο μέρος της συλλογής είχε δημοσιευτεί στη «Νέα Εστία» και θυμάμαι έντονα τη χαρά του.

5. Μέριλιν Ρόμπινσον, «Γκίλιαντ» (μτφ. Αντριάνα Σακκά, Βασίλης Αργυριάδης, Εν πλω, 2010): Σπουδαίο δείγμα μιας άγνωστης στην Ελλάδα μυθιστορηματικής κατηγορίας.

Γιώργος Κορδομενίδης

Εκδότης-διευθυντής του περιοδικού «Εντευκτήριο», συγγραφέας. Από τα διαβάσματα του 2011 ξεχώρισε:

1. Όμηρος, «Ιλιάδα» (2 τόμοι, μτφ. Δ. Ν. Μαρωνίτης, Άγρα 2010): Επιτέλους, ένα κλασικό κείμενο, δυσπρόσιτο λόγω της ανέμπνευστης σχολικής διδασκαλίας, προσφέρεται μεταφρασμένο από τον χαλκέντερο δάσκαλο σε χυμώδη ρυθμική δημοτική, που συναιρεί –με τον απαράμιλλο τρόπο του Δ. Ν. Μαρωνίτη– την πληρότητα του γραπτού λόγου και την αμεσότητα του προφορικού.

2. Γιώργος Συμπάρδης, «Ο άχρηστος Δημήτρης» (2η έκδοση, Μεταίχμιο, 2011): Το ξαναδιάβασα, για να «αποκατασταθώ» στα μάτια του βιβλίου, καθώς το είχα αδικήσει με άστοχες επιφυλάξεις όταν πρωτοκυκλοφόρησε (1998)∙ αναθεωρώ εκ βάθρων: μετέωρες σχέσεις, αποσιωπήσεις, υπαινιγμοί και η ζωή σε λαϊκές περιοχές της Αθήνας, σε ένα μυθιστόρημα με αναμφισβήτητες αρετές.

3. Τίτος Πατρίκιος, «Συγκατοίκηση με το παρόν» (Κέδρος, 2011): Υποδειγματικά χωνεμένες οι πλούσιες εμπειρίες ενός πλήρους και γόνιμου βίου: πόνος κρυμμένος στις ούγιες των ποιημάτων, ο έρωτας πανταχού παρών και η αισιόδοξη αντιμετώπιση ενός αμετάκλητου παρελθόντος.

4. Μαρία Στασινοπούλου, «Κυρία, με θυμάστε;» (Κίχλη, 2011): Καλή, χαμηλόφωνη πεζογραφία με «απλά» υλικά∙ αναμνήσεις μιας ψυχωμένης εκπαιδευτικού της Μέσης, σε πυκνή ύφανση: λιτά και μεστά πορτρέτα μαθητών της –ένας πλουμιστός κήπος εφηβικών ψυχών– και η σχέση δασκάλας-μαθητών αδιάρρηκτη από τον χρόνο.

5. Βασίλης Αμανατίδης, «7: Ποίηση για video games» (Nεφέλη, 2011): Μια χειρονομία προς την ποίηση, σύνθεση πολυφωνική που αναζητά τη συμπόρευση, από έναν συγγραφέα που ντύνεται άλλο υφολογικό ρούχο από βιβλίο σε βιβλίο, συγκροτώντας όμως τελικά έναν πρισματικό πλην συμπαγή εαυτό, σταδιακά απελεύθερο από τους μικρούς εαυτούς που περιέχει.

Ντίνος Σιώτης

Διευθυντής του περιοδικού «(δε)κατα», ποιητής. Από τα διαβάσματα του 2011 ξεχωρίζει:

1. Ελισάβετ Αρσενίου, «Χιλιάδα» (Τυπωθήτω, 2011): Ποιήματα που βρίσκονται στο ξέφωτο μιας απόμακρης κατασκήνωσης. Η ποιήτρια συλλαβίζει προεόρτια φαντασίας σε δράση και σε διέγερση με στίχους υφέρπουσας παλινδρόμησης προς την αλήθεια της γλώσσας.

2. Λένα Καλλέργη, «Κήποι στην άμμο» (Γαβριηλίδης, 2010): Πρώτη συλλογή. Ποιήματα ψυχωμένα, ζόρικα, αυθάδικα, υπαινικτικά, πολυταξιδεμένα, που κοιτάνε βαθιά μέσα μας καλωσορίζοντας τον στοχασμό – και μετά γίνονται κήποι με μαργαριτάρια στην άμμο.

3. Τζ. Ντ. Σάλιντζερ, «Ψηλή σηκώστε στέγη, ξυλουργοί» (μτφ. Αύγουστος Κορτώ, Καστανιώτης, 2010): Ένα απαιτητικό βιβλίο που διαβάζεται και ξαναδιαβάζεται. Ο πρωταγωνιστής Σίμορ, το ιερό συγγραφικό τέρας, έχει μπει στη ζωή κάθε σύγχρονου συγγραφέα, στοιχειώνοντας τον συγγραφικό του κόσμο.

4. Έρση Σωτηροπούλου, «Να νιώθεις μπλε, να ντύνεσαι κόκκινα» (Πατάκης, 2011): Γιατί στα διηγήματα της συλλογής έχει πάρει φωτιά η αφοπλιστική αυθάδεια, η φαντασία έχει απογειωθεί, το τραγικό φωτίζει το κωμικό σαν μια φάρσα που νιώθει άβολα παγιδευμένη στην καθημερινότητα.

5. Γουόλτερ Άιζακσον, «Steve Jobs, η επίσημη βιογραφία» (Ψυχογιός, 2011): Γιατί αναφέρεται σε έναν δημιουργό-οραματιστή, έναν επιχειρηματία-επαναστάτη, έναν μοναδικό άνθρωπο του 20ού αιώνα που πήρε τα ρίσκα και του οποίου το έργο χαράζει ήδη τις επερχόμενες γενιές και τους υπόλοιπους αιώνες.

Την Πέμπτη 29 Δεκεμβρίου: Ποια από τα βιβλία που πέρασαν από τα χέρια και τα μάτια τους το 2011 συγκράτησαν πέντε διευθυντές δημόσιων βιβλιοθηκών.

«Ποια βιβλία ξεχώρισα το 2011;» Πέντε μεταφραστές απαντούν στο «Βήμα»

Η µοναξιά της ∆ύσης

2011-12-27T02:24:00.000-08:00

O Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας υπογράφει βιβλία του. Ο αμερικανός συγγραφέας σε ηλικία μόλις 46 ετών κρεμάστηκε στην πίσω αυλή του σπιτιού του

Ο Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας, που αυτοκτόνησε το 2008, είχε χαρακτηριστεί ο «νέος “µεγάλος” της αµερικανικής λογοτεχνίας». [του Γρηγόρη Μπέκου, ΤΟ ΒΗΜΑ: 27/11/2011]. Πριν από έντεκα χρόνια κυκλοφόρησε στα ελληνικά (εκδόσεις Τραυλός) η συλλογή διηγηµάτων Κορίτσι µε παράξενα µαλλιά του άγνωστου ως τότε στη χώρα µας αµερικανού συγγραφέα Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας. Μέσα σε έντεκα µήνες, η πρώτη έκδοση των 3.000 αντιτύπων εξαντλήθηκε, καθώς δηµιουργήθηκε ένα πρωτοφανές δίκτυο στήριξης του βιβλίου από όσους ήδη τον γνώριζαν και απ’ όσους ανήσυχους έσπευσαν να ανταποκριθούν σε µια αναγνωστική πρόκληση πρώτης γραµµής.

Το 1989, έτος έκδοσης της συλλογής αυτής που αναποδογυρίζει τη µανιασµένη κυριαρχία της ποπ κουλτούρας στην Αµερική, οι «New York Times» είχαν χαρακτηρίσει τον νέο µεγάλο (και µετέπειτα αυτόχειρα) της αµερικανικής λογοτεχνίας «δυναµικό συγγραφέα µε απίστευτο ταλέντο». ∆ύο χρόνια νωρίτερα, το 1987, ο Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας, ή Ντέιβ, ή DFW, είχε κάνει το εντυπωσιακό λογοτεχνικό του ντεµπούτο µε το µυθιστόρηµαThe Broom of the System (Η σκούπα του συστήµατος) και λίγο αργότερα την πρώτη του απόπειρα αυτοκτονίας.

Από τα φοιτητικά του χρόνια ακόµα, όταν σπούδαζε Φιλοσοφία και Φιλολογία, έπασχε από ένα είδος βα ριάς κατάθλιψης που προσπαθούσε να καταπολεµήσει µε δυνατά αντικαταθλιπτικά χάπια. Αυτά τον βοήθησαν ως έναν βαθµό να βρει την απαραίτητη ψυχική ισορροπία, να αποτυπώσει στο χαρτί την εµπύρετη δηµιουργικότητά του και να γράψει στη συνέχεια αριστουργήµατα, όπως το δεύτερο µυθιστόρηµά του Ιnfinite Jest (Ατέλειωτο αστείο) του 1996, που το περιοδικό «Time» το 2007 κατέταξε στη λίστα µε τα 100 καλύτερα µυθιστορήµατα της αγγλικής γλώσσας από το 1923. Πρόκειται για ένα µεταµοντέρνο δυστοπικό έπος που ξεπερνά τις 1.000 σελίδες στο πρωτότυπο, µια δοκιµή πάνω στη µοναξιά και τη µαταιότητα που γεννά ο σύγχρονος δυτικός τρόπος ζωής, όπου, µεταξύ άλλων πολλών, µια βιντεοταινία µπορεί να γίνει τόσο εθιστική ώστε οι άνθρωποι να προτιµούν να πεθάνουν από αφυδάτωση, ασιτία ή και αϋπνία παρά να σταµατήσουν να διασκεδάζουν.

Ιδανικός αυτόχειρας

Ο Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας, ο πιο ταλαντούχος συγγραφέας της γενιάς του σύµφωνα µε τον φίλο του Τζόναθαν Φράνζεν και τη Ζέιντι Σµιθ, εξελίχθηκε σε έναν πρωτοπόρο τεχνίτη της γλώσσας, σε έναν ειλικρινή και ηθικά συνεπέστατο ανατόµο του πολιτισµικού τρόµου που παράγουν τα αδιέξοδα της εποχής µας. ∆εν τα παρέκαµψε, αλλά τα αντιµετώπισε µε ευθύτητα, ανεξαρτήτως του τέλους του, το οποίο ενδέχεται να επηρεάσει την αποτίµηση του έργου του. Ο συγγραφέας αυτός ανέτρεψε την ειρωνική απόσταση του αµερικανικού µεταµοντερνισµού από τα πράγµατα και έκανε πεδίο έρευνας για την ανθρώπινη συνθήκη έναν αναπαραγόµενο υπαρξιακό ζόφο που απηχεί τον Σάµιουελ Μπέκετ. Η Αµερικανική λήθη του 2004 (µεταφραστικό επίτευγµα του Γιάννου Πολυκανδριώτη), που µόλις κυκλοφόρησε, είναι µια συλλογή οκτώ εξαιρετικών διηγηµάτων, ενδεικτικών του συγγραφικού ήθους του Γουάλας. Η εµπειρία της µοναξιάς, ό,τι ενώνει τους ήρωες και ό,τι µας ενώνει µαζί τους, συνωθείται µέσα στην πολυπλοκότητά της ακόµη και στην πιο µικρή πρόταση, σπαράζει ανάµεσα στις συµπληγάδες της πραγµατικότητας και της φαντασίας.

Το βράδυ της 12ης Σεπτεµβρίου 2008, έπειτα από µία ακόµα αποτυχηµένη απόπειρα αυτοκτονίας και µία θεραπεία µε ηλεκτροσόκ, ο Γουάλας, σε ηλικία µόλις 46 ετών, κρεµάστηκε στην πίσω αυλή του σπιτιού του. Η χήρα του Κάρεν Γκριν βρήκε, τακτοποιηµένο στο γραφείο του να το λούζει το φως µιας επιτραπέζιας λάµπας, το χειρόγραφο του τελευταίου µυθιστορήµατος που δούλευε, τον Χλωµό βασιλιά (Pale King)που κυκλοφόρησε πριν από λίγους µήνες στις ΗΠΑ. Το ετοιµάζουν ήδη οι εκδόσεις Κέδρος (2012) για τους έλληνες αναγνώστες και θα ήταν ευχής έργο να αρχίσουν να ετοιµάζουν και τα προηγούµενα.

Αλέξης Πανσέληνος: Οι αυταπάτες µιας ζωής

2011-12-27T02:14:00.000-08:00

Ενα γκραφίτι, οι εθνικιστές και η τρίτη ηλικία
[του ΒΑΓΓΕΛΗ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, ΤΟ ΒΗΜΑ: 20/11/2011]. Το καινούργιο µυθιστόρηµα του Αλέξη Πανσέληνου αναφέρεται στα δεινά της τρίτης ηλικίας: τη φθορά και την κατάπτωση, τη βαθιά µελαγχολία που φέρνει η εικόνα του άρρωστου και του ανήµπορου σώµατος, αλλά και την ανάγκη να αρπαχτεί κανείς από τα τελευταία ζωτικά του αποθέµατα και να προσπαθήσει να ζυγίσει τον βίο του και να µετρήσει τα στραβά και τις αποτυχίες του. Στις Σκοτεινές επιγραφές πρωταγωνιστούν τρεις άντρες που έχουν από καιρό συνταξιοδοτηθεί. Ο Στάθης και ο Γιάννης έχουν χάσει από βαριά ασθένεια τις συντρόφους τους, ενώ ο Πίπης ζει µε µια γυναίκα την οποία δεν έχει πάψει να επιθυµεί ερωτικά παρά το γεγονός ότι ποτέ του δεν µπόρεσε να υποµείνει τη χαµηλή της πάστα. Και οι τρεις (διαφηµιστής ο ένας, δικηγόρος ο άλλος, τραπεζικός ο τρίτος) αποτελούν σαφώς αρνητικούς χαρακτήρες: δίβουλοι, άφιλοι (παρά τους δεσµούς οι οποίοι υποτίθεται πως τους συνενώνουν), υπολογιστές, µε χαλασµένα αισθήµατα που θα δηλητηριάσουν τις σχέσεις τους µε τις γυναίκες και θα αποξενώσουν τα παιδιά τους.

Τρεις τέτοιοι χαρακτήρες, επίσης µεγάλης ηλικίας, στήριζαν τη δράση και στις Βραδιές µπαλέτου, το δεύτερο µυθιστόρηµα του Παν σέληνου, που κυκλοφόρησε πριναπό ακριβώς 20 χρόνια και είχε ως βασικό θέµα την αδυναµία των γενεών να βρουν ένα modus vivendi για τη συνεννόηση και τη συνύπαρξή τους. Η διαφορά µε τις Σκοτεινές επιγραφές είναι ότι οι νεότερες γενιές αναλαµβάνουν τώρα έναν µάλλον επικουρικό ρόλο, αφού ο συγγραφέας µετακυλύει συνεχώς προς τα πίσω την τρίτη ηλικία του παροντικού χρόνου του µυθιστορήµατος προκειµένου να παρακολουθήσει τους ήρωές του στα µεσόκοπα και τα νεανικά χρόνια τους, φτάνοντας ως και την παιδική τους ηλικία.

Σε όποιο στάδιο και αν σταθεί η αφήγηση, ο απολογισµός είναι στυφός: λειψή ακεραιότητα στις επιλογές και στις αποφάσεις, έλλειψη της οποιασδήποτε κεντρικής προοπτι κής, πολλές αυταπάτες, µανιώδες, σχεδόν καταστροφικό σεξ, διπλές και τριπλές αλήθειες, εκ των υστέρων παραδοχές για την αξία και το ποιόν του άλλου. Ολα αυτά µε φόντο µια κοινωνία που θα µεταπηδήσει από τον πολιτικό φόβο των προδικτατορικών δεκαετιών στα µουντά χρώµατα της µεταπολίτευσης και του τέλους του 20ού αιώνα, παγιδευµένη στην άµεση ή την έµµεση βία και χωρίς ποτέ κάποιο αναγεννητικό ρίγος να καταφέρει να συγκλονίσει τον οργανισµό της. Το καθοδηγητικό νήµα της πλοκής στιςΣκοτεινές επιγραφές είναι ένα ακατανόητο γκραφίτι το οποίο παρατηρεί κάποια στιγµή ο εκ των τριών πρωταγωνιστών πάνω σε έναν τοίχο.

Προσπαθώντας να αποκωδικοποιήσει το µήνυµά του ο Γιάννης θα µπλεχτεί στα πλοκάµια µιας εθνικιστικής οργάνωσης µε διακλαδώσεις που αρχίζουν από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη και συνεχίζονται ως το Αγιο Ορος και τα Σκόπια, αποκαλύπτοντας έναν περιβάλλον γεµάτο αποστήµατα: ιερωµένοι, µεγαλογιατροί, εφοπλιστές, αστυνοµικοί, άνεργοι φτωχοδιάβολοι, παλιοί δωσίλογοι και δουλέµποροι θα βράσουν στο ίδιο καζάνι, που δεν θα πετάξει ποτέ την τάπα του για να αποβάλει το επικίνδυνα µολυσµένο περιεχόµενό του.

Οι Σκοτεινές επιγραφές διακινούν έναν τεράστιο αριθµό προσώπων, εξελίσσονται σε πολλαπλά χρονικά στρώµατα και εντάσσουν στη σκηνή τους τους πιο διαφορετικούς χώρους. Ο Πανσέληνος δεν χάνει ποτέ τον έλεγχο αυτής της πολυµερούς σύνθεσης, που έχει κυψελωτή δοµή (τα επεισόδια της δράσης εισχωρούν το ένα στο άλλο και τα πρόσωπα συνδέονται µε κυκλικό τρόπο µεταξύ τους), δουλεύει µε συνεχή φλας µπακ, εναλλάσσει κάθε τόσο την πρωτοπρόσωπη µε την τριτοπρόσωπη αφήγηση και παίζει µε ειδήσεις, διαφηµιστικά σποτ και ηµερολογιακά αποσπάσµατα, σχολιάζοντας κάθε τόσο τη διαδικασία της κατασκευής της.

Ο Αλέξης Πανσέληνος κινητοποιεί άνετα και χωρίς τον παραµικρό περιττό χειρισµό µια πληθώρα µυθιστορηµατικών ειδών: από το πολιτικό και το νουάρ ή το τροµοκρατικό και το συνωµοσιολογικό µυθιστόρηµα µέχρι το µυθιστόρηµα πόλης (µε κυρίαρχη τη γεωγραφία του αθηναϊκού κέντρου) και το µυθιστόρηµα του φανταστικού, όπου η πραγµατικότητα συγχέεται κατ΄ εξακολούθησιν, προβάλλοντας άλλοτε το ρεαλιστικό και άλλοτε το ονειρικό/φαντασιωτικό της επίπεδο. Από τον κόσµο των γκραφιτάδων, των σκέιτµπορντ και των τροµοκρατικών χτυπηµάτων περνάµε απροειδοποίητα στις συνοµιλίες µε τους νεκρούς και στη διάπλευση της Αχερου σίας. Εν κατακλείδι µένουν τα πάντα µετέωρα: η λύση των συνωµοσιών, τα ακριβή αίτια των γεγονότων, όπως και η απώτατη έκβαση όλων των πράξεων που έχουν µεσολαβήσει. Γιατί όχι; Ενα τόσο ρευστό και αταύτιστο (στα όρια της τυφλότητας) σύµπαν οφείλει να αναπαρασταθεί και µε τα ανάλογα µέσα: µε εναλλασσόµενες οπτικές γωνίες, µε αντικριστούς καθρέφτες, µε κρυφούς πολλαπλασιαστές του αφηγηµατικού ρυθµού, όπως και µε µια διακριτική ποιητική ατµόσφαιρα που αναπνέει κατά καιρούς σε αδιόρατες αποστροφές της γλώσσας και δίνει στο µυθιστόρηµα του Πανσέληνου έναν ευπρόσδεκτα απροσδόκητο τόνο.

«Ποια βιβλία ξεχώρισα το 2011;»

2011-12-27T02:05:00.000-08:00

Πέντε μεταφραστές απαντούν στο «Βήμα»

[Λαμπρινή Κουζέλη, ΤΟ ΒΗΜΑ: 27/12/2011]. Το διάβασμα είναι η δουλειά τους. Ποια είναι όμως τα αναγνώσματα του ελεύθερου χρόνου τους; Ζητήσαμε από 20 ανθρώπους από τον χώρο του βιβλίου να κάνουν απολογισμό της αναγνωστικής ζωής τους για το 2011 και να μας δώσουν ο καθένας πέντε τίτλους που ξεχώρισε. Βιβλία νέας εσοδείας ή παλαιότερα, έντυπα και e-books, κείμενα που πρωτοδιάβασαν ή ξαναδιάβασαν, στα ελληνικά ή και σε άλλες γλώσσες, ακόμη και άρθρα σε εφημερίδες και περιοδικά απαρτίζουν ένα σύνολο 100 τίτλων με τα πλέον ενδιαφέροντα αναγνώσματα της χρονιάς σε έναν πολύ προσωπικό απολογισμό μεταφραστών, διευθυντών λογοτεχνικών περιοδικών και διευθυντών δημόσιων βιβλιοθηκών, πανεπιστημιακών και δημοσιογράφων.

Κάθε μέρα ως την Παρασκευή 30 Δεκεμβρίου πέντε από αυτούς αποκαλύπτουν στο «Βήμα» τα αναγνώσματα του 2011 που τους συγκίνησαν, που ερέθισαν τη σκέψη τους, που έδωσαν απαντήσεις σε ερωτήματά τους ή τους πρόσφεραν ώρες απόλαυσης. Μας θυμίζουν εκδόσεις του έτους που λήγει σύντομα, βιβλία που αντέχουν στον χρόνο αλλά και κείμενα λιγότερο γνωστά ή άγνωστα που ίσως αξίζει να αναζητήσουμε.

Πρώτοι επιχειρούν τον αναγνωστικό απολογισμό της χρονιάς που φεύγει οι μεταφραστέςΑθηνά Δημητριάδου, Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, Κρίτων Ηλιόπουλος, Βασίλης Κιμούλης και Μαρία Παπαδήμα.

Αθηνά Δημητριάδου

Εχει μεταφράσει στα ελληνικά κείμενα του Σάμιουελ Μπέκετ, του Χέρμαν Μέλβιλ, της Τόνι Μόρισον. Είναι βραβευμένη μεταφράστρια του νομπελίστα Τζ. Μ. Κουτσί (ΕΚΕΜΕΛ 2007) και του Φίλιπ Ροθ (Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης 2009). Από τα διαβάσματα του 2011 ξεχώρισε:

1. David Lodge, «A Man of Parts» (Harvill Secker, 2011): Γλαφυρότατη μυθιστορηματική βιογραφία του Τζορτζ Γουέλς. Ο Λοτζ σκιαγραφεί με τη γνωστή μαεστρία του τον πασίγνωστο για το ταλέντο και τις αντιφάσεις του συγγραφέα.

2. Γουόλτερ Πέιτερ, «Η Αναγέννηση. Μελέτες για την τέχνη και την ποίηση» (Αλεξάνδρεια, 2011): Από τα σπουδαιότερα κείμενα φιλοσοφικής κριτικής του πολιτισμού, υπήρξε το «ευαγγέλιο» μοντέρνων συγγραφέων και ποιητών, όπως ο Όσκαρ Ουάιλντ, ο Τζέιμς Τζόυς, ο Μαρσέλ Προυστ και ο Κ. Π. Καβάφης. Σε υποδειγματική μετάφραση του Άρη Μπερλή.

3. Colm Toibin, «The Blackwater Lightship» (Picador, 1999): Τρεις γυναίκες, γιαγιά, μητέρα και εγγονή καλούνται να αντιμετωπίσουν την αρρώστια και τον αναπόφευκτο θάνατο του πολυαγαπημένου εγγονού, γιου και αδελφού αντίστοιχα. Τρεις γενιές με τις πεποιθήσεις και τις εμμονές τους οφείλουν να βρουν κοινή γλώσσα. Διεισδυτική και ευαίσθητη ματιά στις οικογενειακές σχέσεις.

4. Γιόζεφ Ροτ, «Η ομολογία ενός δολοφόνου - μέσα σε μια νύχτα» (Άγρα, 2011): Για μια ολόκληρη νύχτα οι θαμώνες ενός καπηλειού ακούνε την εξομολόγηση ενός –υποτιθέμενου– δολοφόνου. Μια αφήγηση-ποταμός, αριστοτεχνικά μεταφρασμένη από τη Μαρία Αγγελίδου.

5. Μπουαλέμ Σανσάλ, «Ο Γερμανός μουτζαχεντίν ή το ημερολόγιο των αδελφών Σίλλερ» (Πόλις, 2010): Μέσα από τα ημερολόγια των αδελφών Σίλλερ ζωντανεύει το Ολοκαύτωμα, ο πόλεμος του ’90 στην Αλγερία και η κατάσταση που επικρατεί στα γαλλικά προάστια, με τους νεαρούς Γάλλους αλγερινής καταγωγής να είναι έρμαια των φανατικών ισλαμιστών. Σε πολύ καλή μετάφραση της Ευγενίας Γραμματικοπούλου.

Μαργαρίτα Ζαχαριάδου

Εχει μεταφράσει, μεταξύ άλλων, κείμενα του Μαρκ Τουέν, του Τζον Λε Καρέ, του Μάικλ Γκριγκόριο, του Ντέιβιντ Μίτσελ, του Τζόναθαν Κόου. Εφέτος τιμήθηκε με το Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης Αγγλόφωνης Λογοτεχνίας του ΕΚΕΜΕΛ. Από τα διαβάσματα του 2011 ξεχώρισε:

1. Φίλιπ Ροθ, «Η Νέμεσις» (μτφ. Κατερίνα Σχινά, Πόλις, 2011) και του ίδιου το «Patrimony. A True Story» (Cape, 1991): Δύο μικρά σε έκταση βιβλία, όπου βλέπεις πόσο πολλά μπορεί να πει ένας πραγματικά μεγάλος συγγραφέας μέσα σε τόσο λίγες σελίδες για θέματα όπως η ενοχή και η οικογένεια, και πώς μεταμορφώνει την αυτοαναφορικότητα σε κάτι οικουμενικό.

2. Άρτουρ Σοπενχάουερ, «Η τέχνη του να έχεις πάντα δίκιο» (μτφ. Μυρτώ Καλοφωλιά, Πατάκης, 2011): Χρησιμότατο εγχειρίδιο-άμυνα απέναντι στην πολιτική και δημοσιογραφική ρητορική της εποχής μας. Και μάλλον κάθε εποχής, δηλαδή.

3. Σπύρος Τσακνιάς, «A propos. Αναστοχασμοί και σχόλια» (Στιγμή, 1995): Ένα βιβλίο στο οποίο επιστρέφω κατά καιρούς, όποτε αισθάνομαι πως θέλω να ξανασυνδέσω τη λογοτεχνία με την πραγματικότητα.

4. Αργύρης Χιόνης, «Το οριζόντιο ύψος και άλλες αφύσικες ιστορίες» (Κίχλη, 2008): Υπέροχα παραμύθια-ιστορίες για μεγάλα παιδιά. Γευστικά, ζουμερά ελληνικά, με σουρεαλιστικό χιούμορ και χωρίς ίχνος μελοδραματισμού.

5. Χόρχε Λουίς Μπόρχες, «Ποιήματα» (μτφ. Δημήτρης Καλοκύρης, Ελληνικά Γράμματα, 2006): Μπορεί ο ποιητικός του εαυτός να μην είναι τόσο γοητευτικός όσο ο πεζογραφικός. Αλλά ο Μπόρχες παραμένει Μπόρχες κι εγώ αγαπώ τις εμμονές του... εμμονικά.

Κρίτων Ηλιόπουλος

Μεταφράζει κυρίως ισπανόφωνη λογοτεχνία. Έχει μεταφέρει στα ελληνικά έργα των Ντανιέλ Τσαβαρία, Κάρλο Φραμπέτι, Πάκο Iγνάσιο Tάιμπο II, Χόρχε Μπουκάι. Τελευταία μετάφρασή του το πολυσυζητημένο «2666» του Ρομπέρτο Μπολάνιο. Από τα διαβάσματα του 2011 ξεχώρισε:

1. Raúl Zibechi, «Αυτονομίες και χειραφετήσεις. Η Λατινική Αμερική σε κίνηση» (μτφ. Συλλογική, έκδοση του περιοδικού «Αλάνα», 2010): Μια ερευνητική δουλειά που συλλέγει απόπειρες μιας διαφορετικής κοινωνικής οργάνωσης στη Λατινική Αμερική και στοχάζεται πάνω σε αυτές.

2. Γιάννης Μηλιός, Δημήτρης Σωτηρόπουλος, «Ιμπεριαλισμός, χρηματοπιστωτικές αγορές, κρίση» (Νήσος, 2011): Ενώ περιττεύουν τα σχόλια για την επικαιρότητα, η μελέτη εξετάζει κριτικά πολλές οικονομικές και πολιτικές θεωρίες από μια θέση που δεν «ακούγεται» τόσο πολύ σήμερα μέσα στον ορυμαγδό οικονομικών αναλύσεων.

3. Σπύρος Καράβας, «Μακάριοι οι κατέχοντες την γην» (Βιβλιόραμα, 2010): Ο υπότιτλος είναι αρκετά επεξηγηματικός: «Γαιοκτητικοί σχεδιασμοί προς απαλλοτρίωση συνειδήσεων στη Μακεδονία 1880-1909».

4. Συλλογικό έργο, «Χάρτινα ποδήλατα. Λογοτεχνικές ορθοπεταλιές από τη Συλλογικότητα ΠΟΔΗΛΑΤισσΕΣ» (Οι Εκδόσεις των Συναδέλφων, ΠΟΔΗΛΑΤισσΕΣ, 2010): Καλογραμμένα και ευφάνταστα διηγήματα με θέμα το ποδήλατο γραμμένα από ποδηλάτες-ποδηλάτισσες. Άλλωστε κι εγώ κινούμαι σχεδόν αποκλειστικά με ποδήλατο.

5. Michael Billig, «Banal Nationalism» (SAGE, 1995): Εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1995 και έκτοτε έχει κάνει πολλές επανεκδόσεις αλλά δυστυχώς (από όσο γνωρίζω) δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά. Πρόκειται για μια ουσιαστικά ρηξικέλευθη προσέγγιση του φαινομένου του εθνικισμού ως καθημερινότητα και όχι απλώς ως ακραίο φαινόμενο.

Βασίλης Κιμούλης

Εχει μεταφράσει το «Χαστούκι» του Ελληνοαυστραλού Χρήστου Τσιόλκα και μυθιστορήματα του ιάπωνα πεζογράφου Χαρούκι Μουρακάμι, του οποίου δηλώνει ισόβιος θαυμαστής. Από τα διαβάσματα του 2011 ξεχώρισε:

1. Πέδρο Χουάν Γκουτιέρες, «Η μελαγχολία των λιονταριών» (μτφ. Κλεοπάτρα Ελαιοτριβιάρη, Μεταίχμιο 2011): Ο Γκουτιέρες δίνει ρεσιτάλ δεξιοτεχνίας στο «μικροδιήγημα»: μελαγχολικές ιστορίες ακραίας πυκνότητας, από μια παράγραφο μέχρι μια-δυο σελίδες, για αναγνώστες «λίγο ατίθασους και λίγο τρελούς».

2. William Burroughs και Allen Ginsberg, «Οι επιστολές του Γιαχέ» (μτφ. Γιώργος Γούτας, Απόπειρα 2010): Ο συγγραφέας του «Junky», με ψυχρό χιούμορ και ανθρωπολογικές παρατηρήσεις, περιγράφει τις περιπέτειές του στις ζούγκλες της Κολομβίας, στο Εκουαδόρ και στο Περού, όπου αναζητά το μυθικό παραισθησιογόνο φυτό γιαχέ.

3. Yoko Ogawa, «Ο αγαπημένος μαθηματικός τύπος του καθηγητή» (μτφ. Παναγιώτης Ευαγγελίδης, Άγρα 2010): Μια μεγάλη συγγραφέας (μεταφρασμένη από τα γιαπωνέζικα με μουσική χάρη) πλέκει με πινελιές «μουρακαμικής» υφής τα μαθηματικά με τις ανθρώπινες σχέσεις, στο πιο ζεστό κι ανθρώπινο μυθιστόρημά της.

4. Robert Luis Stevenson, «Απολογία ενός αργόσχολου» (μτφ. Κατερίνα Σχινά) και Kazimir Malevitch, «Η τεμπελιά ως πραγματική αλήθεια του ανθρώπου» (μτφ. Σόνια Βλάντη) στον ίδιο τόμο (Ποταμός, 2010): Για όσους συμφωνούν ότι η ψυχή μας «στενεύει» όταν χαλαλίζουμε το παιχνίδι για την εργασία (Στίβενσον) και νιώθουν ανακούφιση στην ιδέα ότι η τεμπελιά είναι η «μητέρα της τελειότητας» (Μάλεβιτς).

5. Raymond Carver, «Cathedral» (Vintage, 2003): Τσακίζει κόκαλα, περιγράφοντας κοινότοπες καταστάσεις, με κοινότοπες αλλά ακριβείς λέξεις, και φορτίζει με τρομαχτική δύναμη και την πιο απλή περιγραφή – μια καρέκλα, μια πέτρα, ένα γυναικείο σκουλαρίκι.

Μαρία Παπαδήμα
Είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Γαλλικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και μεταφράζει από τα γαλλικά και τα ισπανικά. Έχει μεταφράσει από τα πορτογαλικά πολλά κείμενα του Φερνάντο Πεσόα (Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης 2008). Από τα διαβάσματα του 2011 ξεχώρισε:

1. Ρόμπερτ Μπέρτον, «Η ανατομία της μελαγχολίας» (μτφ. Π. Χοροζίδης, Ηριδανός, 2007, 2008, 2011): Συναδελφικά συγχαρητήρια από καρδιάς στον Παναγιώτη Χοροζίδη που από το 2007 αναμετράται με αυτό το ανυπέρβλητο σε δυσκολίες θεμελιώδες έργο.

2. Δανιήλ Χαρμς, Γαλάζιο τετράδιο (μτφ. Ρ. Παππά, Νεφέλη, 2010): Αιφνιδιάζει, γοητεύει και συγκινεί αυτός ο άγνωστος στην ελληνική γλώσσα συγγραφέας της ρωσικής πρωτοπορίας με την τραγική μοίρα.

3. Πλούταρχος, «Οι συμφορές του δανεισμού» (μτφ. Π. Παπαπάνου, Νεφέλη, 2011): Εξαιρετικά επίκαιρο κείμενο που νουθετεί αλλά και παρηγορεί δείχνοντάς μας ότι τα σημερινά λάθη και πάθη είναι παλιά και γνωστά και μάλλον αναπόφευκτα για την ανθρώπινη φύση.

4. Stratis Tsirkas, «Ciudades a la deriva» (Cátedra, 2011): Από επαγγελματική διαστροφή διάβασα τη συλλογική μετάφραση των «Ακυβέρνητων πολιτειών» στα ισπανικά από τους Ιωάννα Νικολαΐδου, Βιθέντε Φερνάντεθ Γκονθάλεθ, Μαρία Λόπεθ Βιγιάλµπα και Λεάντρο Γκαρθία Ραµίρεθ. Πολυφωνική μετάφραση ενός πολυφωνικού έργου με άριστο αποτέλεσμα.

5. Μίλαν Κούντερα, «Συνάντηση» (μτφ. Γιάννης Χάρης, Εστία, 2010): Ο οξυδερκής Κούντερα που αγαπήσαμε στην αριστοτεχνική μετάφραση του Γιάννη Χάρη.

Την Τετάρτη 28 Δεκεμβρίου: Πέντε διευθυντές λογοτεχνικών περιοδικών καταθέτουν τους τίτλους που ξεχώρισαν από τα αναγνώσματα του 2011.

Το τελευταίο αντίο του Αργύρη Χιόνη

2011-12-26T21:20:00.000-08:00

Εφυγε από την ζωή σε ηλικία 68 ετών
[Γιάννης Μπασκόζος, Γιάννης Ζουμπουλάκης, ΤΟ ΒΗΜΑ: 27/12/2011].
Ανήμερα των Χριστουγέννων έφυγε από ανακοπή καρδιάς ο ποιητής Αργύρης Χιόνης σε ηλικία 68 ετών. Είχε έρθει στην Αθήνα από το χωριό, όπου ζούσε τα τελευταία χρόνια, το Θροφαρί της ορεινής Κορινθίας, για να περάσει τις γιορτές με αγαπημένα του πρόσωπα. Ο κρητικής καταγωγής Χιόνης που γεννήθηκε στα Σεπόλια της Αθήνας, άρχισε να εργάζεται από πολύ νωρίς ασκώντας πολλά επαγγέλματα. Στα 28 του γράφτηκε στο πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ όπου σπούδασε Ιταλική φιλολογία, ενώ μεγάλο μέρος της ζωής του το πέρασε σε χώρες της Βορειοδυτικής Ευρώπης προτού εγκατασταθεί στο χωριό Θροφαρί. Από το 1982 μέχρι το 1992 ο Χιόνης εργάστηκε ως μεταφραστής στο Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στις Βρυξέλλες. Είχε μεταφράσει Οκτάβιο Παζ, Τζέιν Οστεν, Χάουαρντ Φαστ, Ράσελ Εντσον και άλλους συγγραφείς.

Πρώτη ποιητική συλλογή του είναι οι «Απόπειρες φωτός», το 1966. Την ακολούθησαν πολλές, ανάμεσα στις οποίες οι «Σχήματα απουσίας», 1973, «Μεταμορφώσεις», 1974, «Λεκτικά τοπία», 1983, «Ο ακίνητος δρομέας», 1996 και «Στο υπόγειο», 2004. Από το πεζογραφικό έργο του ξεχωρίζουν αρκετές συλλογές αφηγημάτων: «Ιστορίες μιας παλιάς εποχής που δεν ήρθε ακόμα», 1981, «Ο αφανής θρίαμβος της ομορφιάς», 1995, «Τα τρία μαγικά παραμύθια», 1997 κ.α.

Το 2007 ο Χιόνης έλαβε το βραβείο του περιοδικού "Διαβάζω" για το βιβλίο του «Όντα και μη όντα» (2006), ενώ το 2009 τιμήθηκε με το Κρατικό βραβείο διηγήματος (εξ ημισείας με τον Τόλη Νικηφόρου) για το βιβλίο του «Το οριζόντιο ύψος και άλλες αφύσικες ιστορίες».

Τον τελευταίο καιρό έδειχνε καταβεβλημένος, όπως μας λένε πρόσωπα του στενού του περιβάλλοντος, αλλά ήταν και αγχωμένος με την έκδοση του καινούργιου του βιβλίου «Έχων σώας τα φρένας κι άλλες τρελές ιστορίες» που θα εξέδιδε από τις εκδόσεις Κίχλη, με τις οποίες συνεργαζόταν τα τελευταία χρόνια.

Η κηδεία του Αργύρη Χιόνη θα γίνει στο Θροφαρί.

Η Μαρία, ο Ποιητής και ο Διάβολος

2011-12-25T00:56:00.000-08:00

Αλλο ένα πεσσοϊκό ποιητικό μανιφέστο...
[Της Μαριας Τοπαλη, Η Καθημερινή, 24/12/2011]. ΦΕΡΝΑΝΤΟ ΠΕΣΣΟΑ "Η ώρα του διαβόλου", μετ.: Μαρία Παπαδήμα, σχέδια: Πάολο Γκέτσι, εκδ. Νεφέλη. Το πολύφυλλο άνθος του πεσσοϊκού έργου ανοίγει ακόμη ένα από τα ιδιοφυή πέταλά του στα ελληνικά. Ενας κοκκινοντυμένος διάβολος, «ο» Διάβολος, συνομιλεί με μια Μαρία, «τη» Μαρία, περπατώντας αγκαζέ υπό το σεληνόφως. Από γεφύρι που υψώνεται κάπου στο στερέωμα, της δείχνει τις πόλεις του κόσμου. Τα φώτα τους εκπέμπουν απέραντη, αβυσσαλέα ποίηση. Η λευκοντυμένη έκδοση του σύντομου κειμένου με τα μελανόμορφα σχέδια του Πάολο Γκέτσι, φροντισμένη από την πάντα-στο-ύψος-των-περιστάσεων σε ό,τι αφορά τον Πεσσόα Μαρία Παπαδήμα, παρέχει το απαραίτητο σκεύος για την απόλαυσή του.

Στην πραγματικότητα πρόκειται, ακριβώς, για έναν ακόμη Πεσσόα. Ενας Διάβολος διά στόματος Πεσσόα ή μάλλον: ένας Πεσσόα διά στόματος «του» Διαβόλου δεν εκπλήσσει. Ο Πεσσόα διαθέτει το μεφιστοφελικό ταμπεραμέντο. Δεν αρκείται ούτε περιορίζεται. Ανατρέπει και ονειρεύεται, θεωρώντας και τα δύο αυτοσκοπό. Τι πιο αυτονόητο από το να καταθέσει κιόλας το «μη πιστεύω» του, όπως το κάνει εδώ. Γονιμοποιώντας, βεβαίως, μια Μαρία, αυτήν που εγκυμονεί τον Ποιητή. «Δεν μιλάω μαζί σας αλλά με τον γιο σας…», «Δεν έχω γιο… Δηλαδή, πρόκειται να αποκτήσω σε έξι μήνες, πρώτα ο Θεός…», «Μ’ αυτόν μιλάω…» Κι έτσι ο κύκλος κλείνει, το φεγγάρι γεμίζει.
Ομως, ο Διάβολος–ποιητής διεκδικεί μιαν αθωότητα. Φωνή αγριμιού εξωτικού, εξευμενίζει, συνάμα, τους ανθρώπους. Από «τα βάθη της κούρασής του από όλες αυτές τις αβύσσους» αποφαίνεται: «…περισσότερο αξίζει η γαλήνη και η ειρήνη μιας οικογενειακής βραδιάς δίπλα στο τζάκι απ’ όλη αυτή τη μεταφυσική των μυστηρίων…». Είναι ο μικρότερος αδελφός του Θεού, η Σελήνη του Ηλίου. Η μύχια, αστεφάνωτη ερωτική επιθυμία. Κάτι που, ίσως, δεν λέγεται αλλά προκύπτει ως διαρκής ελευθερία, δέρνοντας και τροφοδοτώντας σαν άνεμος του ωκεανού το πρόσωπο του ποιητή της Θαλασσινής Ωδής: «Ω συνεχείς αποδράσεις, αναχωρήσεις, μεθύσι του Διαφορετικού! / Αιώνια ψυχή των ναυτιλλομένων και των ταξιδιών της θάλασσας!» (και πάλι σε μετάφραση Μ. Παπαδήμα, περιοδικό Ποίηση, τ. 11, 1998). Ειρωνεία, φαντασία, Σελήνη, κενό – να μερικά από τα χαρακτηριστικά του, όπως τα απαριθμεί ο ίδιος. Σε τούτο λοιπόν τον διάλογο, που προσχηματικά μόνο είναι τέτοιος, αφού ο Διάβολος στην ουσία μονολογεί, έχουμε στην πραγματικότητα άλλο ένα πεσσοϊκό ποιητικό μανιφέστο.